Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 919/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Po 919/18

Uzasadnienie

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 693, dalej u.d.o.a.) odmówił P. N. (dalej skarżący) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej w takich sprawach, na podstawie art. 5 ust. 3 u.d.o.a., jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej zwanego "Prezesem IPN") w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i [...]. Skarżący przedstawił decyzję Prezesa IPN z dnia 9 listopada 2015 r. We wniosku powołał się na okoliczność organizowania struktur NSZZ "[...]" w miejscu pracy oraz represje związane z prowadzoną działalnością, polegające m. in. na braku możliwości awansu zawodowego oraz wykonywaniu zadań poza zakresem obowiązków.

Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w przypadku, gdy przedstawiona przez wnioskodawcę okoliczność faktyczna spełnia przesłankę z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a., czyli prowadzenia przez co najmniej 12 miesięcy działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub represje w postaci pobytu w więzieniu lub w areszcie, zwolnienie z pracy, pozbawienia możliwości wykonywania zawodu, itd., związane z prowadzeniem takiej działalności. Przy czym zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.o.a. do okresu 12 miesięcy, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.d.o.a., nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

W ocenie Szefa okoliczności przedstawione przez skarżącego nie spełniają przesłanek z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a. Skarżący dołączył do wniosku kserokopię legitymacji świadczącą o przynależności do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "[...]" oraz materiały informacyjne z lat 1981 i 1989-94. Wnioskodawca nie przedłożył natomiast dokumentów potwierdzających podleganie represjom. W czasie postępowania administracyjnego organ zapytał, na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., Instytut Pamięci Narodowej o dowody potwierdzające spełnienie przez skarżącego przesłanek z wskazanych powyżej artykułów, określających działalność i represje będące podstawą do potwierdzenia statusu wynikającego z w/w ustawy. W odpowiedzi z dnia 16 marca 2016 roku IPN stwierdził, że w zasobach archiwalnych tejże instytucji brak jest dowodów na działalność lub represje z udziałem skarżącego, a przewidzianych we wskazanych powyżej przepisach materialnych.

Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie spełniają przesłanek z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a. Spełnienia przez skarżącego przesłanek opisanych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a. nie potwierdził również Instytut Pamięci Narodowej. Mając powyższe na uwadze organ I instancji na podstawie art. 5 ust. 1 u.d.o.a. odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej ze względów politycznych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł P. N. wskazując, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Podkreślił, że jego czynna działalność jako działacza NSZZ [...] obejmowała lata 1980-1995. W tym okresie był szykanowany i represjonowany poprzez brak możliwości awansu zawodowego, nie przyznawanie podwyżek i nagród, ograniczanie w korzystaniu z uprawnień socjalnych, zmuszanie do wykonywania prac dodatkowych, wywieranie presji psychicznej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12.09.2016r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...]

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wniosek skarżącego z dnia 1 czerwca 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy ponownie przytoczył treść art. 5 ust. 1 u.d.o.a. i wskazał, że skarżący w toku postępowania przesłał decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 09.11.2015 r. w której stwierdzono, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 lub 3 u.d.o.a.

Skarżący podniósł, że w okresie 12.04.1980-30.04.1995 wykonywał pracę na stanowisku elektromontera w zakładzie Wagonownia P., a także był członkiem Komisji Zakładowej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "[...]" od 1981 roku. Oświadczył we wniosku o przyznanie uprawnień, że w okresie przed wprowadzeniem stanu wojennego, brał udział w organizowaniu struktur związkowych NSZZ "[...]" na terenie zakładu pracy, nawoływał do strajków i akcji protestacyjnych, namawiał pracowników do wstępowania do związku, kolportował ulotki, emblematy i biuletyny informacyjne, krytykował władze PRL. Z jego relacji wynika, ze w okresie po 13.12.1981 r. nastąpiły liczne represje wobec niego z powodu działalności w NSZZ "[...]" ze strony kierownictwa zakładu i egzekutywy partyjnej, tj.: takie jak: brak możliwości awansu, nieprzyznawanie podwyżek i nagród, utrudnianie korzystania z praw socjalnych, zmuszanie do wykonywania prac niezwiązanych z wykonywaniem zawodu, wywieranie ciągłej presji psychicznej. Ponadto wskazał, że na przełomie [...] roku, brał udział w działalności "Komitetu Obywatelskiego Ziemi P." agitując na rzecz wyboru do parlamentu przedstawicieli "[...]", a także odtwarzał struktury związku zawodowego na terenie zakładu pracy. Skarżący złożył pismo Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" "[...]" Sp. z o.o. Oddział w P. poświadczające jego przynależność do związku zawodowego w latach 1981-1995, a także M. B., który przedstawił udział strony w działalności Komitetu Obywatelskiego "[...]" Ziemi P. podczas częściowo wolnych wyborów do Sejmu i Senatu RP w 1989 roku.

Zgodnie z przepisem art. 2 u.d.o.a. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Według skarżącego jego działalność w latach 1980-1995 powinna być podstawą przyznania przez organ stosownych uprawnień.

Organ odwoławczy stwierdził, że działalność od 1980 do 1995 roku (z wyłączeniem okresu stanu wojennego), w ramach NSZZ [...], odbywała się w ramach struktur organizacyjnych przewidzianych w ustawodawstwie PRL i w konsekwencji nie groziła odpowiedzialnością karną. W związku z powyższym okoliczności prawne i faktyczne wskazują, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące potwierdzenie wobec strony statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji (...). Podobnie należy potraktować, na gruncie ustawy, działalność agitacyjną w okresie przygotowań do przeprowadzenia wyborów parlamentarnych 1989 roku oraz organizowanie w tym okresie struktur związkowych na terenie zakładu pracy.

Zgodnie z art. 3 u.d.o.a. osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. prowadziła określone enumeratywnie w ustawie (tj. w tym przepisie) działania lub doznała wymienionych w przepisie represji.

Materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy w ocenie organu odwoławczego nie potwierdza spełnienia w/w przesłanek określonych w art. 3 u.d.o.a., których zaistnienie jest warunkiem koniecznym w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. W opinii organu w sprawie brak jest uzasadnienia dla uznania, że strona doznała represji wymienionych w art. 3 represji, które miałyby spotkać skarżącego z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Skarżący wskazał na liczne utrudnienia i niedogodności, których doświadczył w latach 80-tych, takie jak: brak możliwości awansu, nieprzyznawanie podwyżek i nagród, utrudnianie korzystania z praw socjalnych, zmuszanie do wykonywania prac niezwiązanych z wykonywaniem zawodu, wywieranie ciągłej presji psychicznej - w związku z działalnością w NSZZ "[...]". Organ wyjaśnił, że wymienione trudności, które mogły w konsekwencji wpłynąć także na wysokość obecnie pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego, nie zostały przewidziane przez ustawodawcę w katalogu zamkniętym represji uzasadniających potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i nie mogą podlegać rozszerzeniu przez organy administracji publicznej.

Na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a. organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie dokumentów dotyczących strony, a mających wpływ na przyznanie przedmiotowego statusu. W odpowiedzi IPN wskazał, iż sprawdzenia przeprowadzone w zasobach Instytutu nie wykazały dokumentów potwierdzających spełnienie przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 2 i 3 u.d.o.a., a więc potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.

Skargę na powyższą decyzje w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. N. wskazując, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i nieobiektywna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 05.04.2017r.o sygn. IV SA/Po 1016/16 uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12.09.2016r. nr [...] Sąd ten wskazał, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy występują przesłanki pozytywne umożliwiające przyznanie skarżącemu wnioskowanego statusu.

W ocenie tego Sądu pomimo powołania prawidłowej podstawy materialnoprawnej oraz wyciągnięcia prawidłowych wniosków w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy skarga okazała się zasadna z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone postępowanie dowodowe w ocenie tego Sądu było niepełne. Zasadnym bowiem było zwrócenie się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. Oddział W. z/s w P. o podanie informacji, czy w jej posiadaniu są dokumenty lub inne dowody ewentualnie potwierdzające spełnienie w przypadku skarżącego przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a.

Sąd uznał, że w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji nie ustaliły, czy macierzysta organizacja związkowa skarżącego jest w posiadaniu jakichkolwiek dowodów umożliwiających przyznanie skarżącemu wnioskowanego statusu.

Sąd zalecił, by organ odwoławczy w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględnił wyżej przedstawiona wykładnię i na podstawie art.136 k.p.a. przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe ramach którego zwróci się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. Oddział W. z/s w P. o podanie informacji i ewentualne wskazanie dowodów zmierzających do ustalenia, czy w przypadku skarżącego spełnione zostały przesłanki określone w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając jako organ odwoławczy decyzją z 11.07.2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...]

Organ wskazał, że Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "[...]" [...] Oddział W. w odpowiedzi na wezwanie organu o nadesłanie dokumentów na podstawie których sporządziła zaświadczeniem z dnia 19 czerwca 2017 r. potwierdzające działalność i represje strony stwierdziła, że w pismach z dnia 31.05.2016 r. i z dnia 04.11.2016 r. wskazała na czym polegało zaangażowanie skarżącego i jakie funkcje pełnił on w strukturach organizacji związkowej NSZZ [...] w Wagonowni w P.. Jednocześnie zwrócono uwagę na brak dokumentów potwierdzających przynależność strony do NSZZ z uwagi na likwidację tego związku w latach 90- tych. Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "[...]" [...] Oddział W. opiera się na wiedzy z przekazów ustnych od osób które były współpracownikami lub pracownikami tego zakładu. Zdaniem organu zaświadczenia tej organizacji oparte na bliżej nieokreślonych przekazach ustnych nie są wiarygodnym dowodem na prowadzenie działalności lub podleganie represjom w rozumieniu przepisów ustawy.

Organ wskazał, że Region W. NSZZ "[...]" w P., który w piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. podpisanym przez B. N. potwierdził, że skarżący był "w latach 1981-1995 aktywnym członkiem Związku, współzałożycielem organizacji zakładowej NSZZ "[...]" w Zakładzie Wagonownia PKP z siedzibą w P.. W Komisji Zakładowej (...) pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego, był koordynatorem współpracy z Zarządem regionu W.. Zajmował się kolportowaniem wydawnictw niezależnych, ulotek oraz innych materiałów informacyjnych. Brał udział we wszystkich akcjach strajkowych i protestacyjnych organizowanych przez Związek. Za swoją bezkompromisową postawę był szykanowany w miejscu pracy, pomijany podczas awansów, podwyżek, nagród; był przesuwany do najgorszych najmniej płatnych prac niezgodnych z jego wykształceniem i kwalifikacjami." Ponadto ww. podmiot wskazał, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających ww. okoliczności (pismo z dnia 7 września 2017 r.).

Szef Urzędu wystąpił do W. Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W odpowiedzi Rada, jednogłośnie zaopiniowała wniosek negatywnie stwierdzając, że przedłożone przez stronę dokumenty nie uzasadniają przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Organ wskazał, że skarżący na okoliczność prowadzenia działalności przedłożył oświadczenia W. D. i G. P.. Organ zwrócił się do strony z prośbą o nadesłanie wyjaśnień, czy osoby te miały wraz z nim prowadzić działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. oraz nadesłanie dowodów potwierdzających powyższą okoliczność. Skarżący stwierdził jedynie, że byli to "byli współpracownicy" i nie odniósł się do powyższego.

Organ podkreślił, że wskazane w oświadczeniach W. D. i G. P.: pełnienie funkcji wiceprzewodniczącego i łącznika Komisji Zakładowej z Zarządem Regionu, zakładanie struktur związkowych w Zakładzie Wagonowni P. PKP, zaangażowanie w poprawę warunków pracy i zwiększenie zarobków pracowników wskazują na prowadzenie działalności na rzecz NSZZ "[...]" przed jej delegalizacją. W ocenie organu trudno uznać za działalność opozycyjną brak ukrywania przez stronę "antyustrojowych poglądów" oraz negatywnego nastawienia do władz PRL za działalność opozycyjną. Jeśli chodzi o działalność strony po wprowadzeniu stanu wojennego to G. P. stwierdził jedynie, że "Pan N. nadał wierzył, że wkrótce nastąpią przemiany systemowe, które doprowadzą do ponownego zalegalizowania i powrotu "[...]". T. W. Dziura opisuje bardziej bezkompromisową postawę strony, a nie jej działania opozycyjne w rozumieniu przepisów ustawy: "Prowadził na terenie zakładu agitację polityczną i głosił na terenie zakładu swoje poglądy, które były sprzeczne z tymi, które wtedy oficjalnie obowiązywały. Ostro krytykował posunięcia polityczne ówczesnych władz PRL. Zawsze był osobą bezkompromisową i stanowczą w swoim postępowaniu. Znajdował przychylność pracowników i wrogość przełożonych swoim postępowaniem."

Skarżący w odpowiedzi na prośbę organu o sprecyzowanie w jaki sposób miał prowadzić działalność opozycyjną stwierdził, że jego "aktywne zaangażowanie polityczne w okresie od 13 grudnia do 4 czerwca 1989 r." miało się przejawiać:

- w krytykowaniu działania naczelnych władz i organów PRL i PZPR w czasie oficjalnych zebrań zakładowych i w kontaktach z pracownikami,

- domaganiu się zniesienia stanu wojennego, zwolnienia z internowania aresztowanych członków "[...]" i przywrócenia dalszego legalnego działania związku,

- jawnym występowaniu przeciwko szkalowaniu i oczernianiu wizerunku

NSZZ "[...]" - akcja agitacyjna na rzecz [...] na terenie zakładu,

- udział w mszach "za Ojczyznę i [...]",

- rozdawaniu i przekazywaniu pracownikom "zakazanych ulotek o charakterze politycznym" uzyskiwanych od M. P., który miał je pozyskiwać w trakcie podróży służbowych do G.,

- przekazywaniu współpracownikom informacji na temat sytuacji politycznej w kraju uzyskiwanych z radia "Wolna Europa",

- nawoływaniu pracowników do brania udziału w strajkach i akcjach protestacyjnych.

walce o prawa pracowników: poprawę warunków pracy, zwiększenie zarobków, ukrócenie procederu picia alkoholu przez kadrę kierowniczą na terenie zakładu.

Organ zaznaczył, że skarżący wskazał wprawdzie na kolportaż ulotek, biuletynów należy jednak zauważyć, że dołączone do wniosku wydawnictwa i ulotki pochodzą z okresu od czerwca 1981 r. do listopada 1981 r. oraz od maja 1989 r. do maja 1994 r., a zatem z okresu gdy NSZZ "[...]" działał legalnie.

Zdaniem organu opisane czynności nie noszą znamion działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. w myśl którego działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Organ wskazał, że w aneksie do życiorysu dołączonym do wniosku w przedmiocie potwierdzenia statusów wskazanych w ustawie skarżący opisał swoją działalność prowadzoną od 1980 r. kiedy tworzyły się struktury związku w jego zakładzie pracy, poprzez prowokację bydgoską która miała miejsce w dniu 19 marca 1981 roku w B., do 13 grudnia 1981 r., a po tym okresie odniósł się już jedynie do represji jakie miały go spotkać w związku z działalnością związkową oraz do swojej postawy polegającej na wytrwaniu przy ideałach związkowych oraz otwartym głoszeniu słusznych przekonań politycznych oraz udziale w mszach i uroczystościach rocznicowych. Wymienione przez niego represje polegające na braku możliwości awansu, nieprzyznawaniu podwyżek i nagród, utrudnianiu korzystania z praw socjalnych, zmuszaniu do wykonywania prac niezwiązanych z wykonywaniem zawodu i wywieraniu ciągłej presji psychicznej - w związku z działalnością w NSZZ "[...]" nie zostały przewidziane przez ustawodawcę w katalogu zamkniętym represji uzasadniających potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i nie mogą podlegać rozszerzeniu przez organy administracji publicznej. Mimo wezwania organu skarżący nie wskazał na inne represje pozwalające na uznanie statusu osoby represjonowanej i nie przedłożył dowodów potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w art. 3 u.d.o.a.

W ocenie organu także przedłożone zaświadczenia lekarskie nie są dowodem na podleganie represjom w myśl art. 3 u.d.o.a. W zaświadczeniu poradni Zdrowia Psychicznego z dnia 31.05.2016 r. wynika, że skarżący leczy się w tej poradni od 1980 r. i nadal wymaga systematycznego leczenia. Ponadto w zaświadczeniu wskazano, że "sytuacja i przeżycia w miejscu pracy zdaniem pacjenta miały niekorzystny wpływ na stan zdrowia.". Z zaświadczenia nie wynika jednak i jakie przeżycia w miejscu pracy miały wpływ na schorzenie wymagające leczenia od 1980 roku lub kiedy miały one miejsce. Także zapisy dotyczące niezdolności do pracy znajdujące się w legitymacji ubezpieczeniowej nie stanowią wiarygodnego dowodu na podleganie represjom wskazanym w ustawie.

P. N. w ustawowym terminie wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazując, że jest ona krzywdząca dla niego i niczym nie odbiega od poprzednich decyzji. Wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji wynika, że spełnia przesłanki określone w art. 2 i art. 3 pkt 3-3a u.d.o.a. Ponadto zarzucił, że nie wzięto pod uwagę jego działalności w Komitecie Obywatelskim Ziemi P. w 1989r.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącemu żądanego statusu. W ocenie strony skarżącej postępowanie dowodowe w tej sprawie przeprowadzone zostało nierzetelnie, organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a niekorzystnie dla strony interpretuje przepisy. Ponadto podniósł, iż ustawa nie zawiera definicji wystąpienia wolnościowego, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy. Wskazał, że skarżący co prawda nie prowadził działalności na skalę ogólnopolską, ale aktywnie działał w swoim zakładzie pracy. Ponowne zobowiązywanie skarżącego do przedkładanie dokumentów jest bezcelowe, a materiałów urzędowych już fizycznie nie ma. W ocenie pełnomocnika skarżącego organ mógł rozważyć przesłuchanie współpracowników skarżącego tj. pana Dziurlaka, Pawlaka i M. B. w charakterze świadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 10 maja 2016 r. Nr [...] odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 690, dalej u.d.o.a.).

Zgodnie z przepisem art. 2 u.d.o.a. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Według art. 3 u.d.o.a. osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. prowadziła określone enumeratywnie w ustawie działania lub doznała wymienionych w przepisie represji, t.j.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. Nr 29, poz. 154, z późn.zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e)została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W myśl art.4 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Artykuł 5 ust. 1 u.d.o.a. stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

W kontrolowanej sprawie skarżący złożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 09.11.2015 r. w której stwierdzono, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza. iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Jednakże - jak słusznie wskazał organ - nie potwierdza, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 lub 3 u.d.o.a. Innymi słowy według organów obu instancji w przypadku skarżącego nie występują przesłanki negatywne wykluczające przyznanie mu żądanego statusu, lecz nie wykazano przesłanek pozytywnych umożliwiających przyznanie mu tego statusu.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy występują przesłanki pozytywne umożliwiające przyznanie skarżącemu wnioskowanego statusu.

Ponieważ skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających podleganie represjom organ zapytał, na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., Instytut Pamięci Narodowej o dowody potwierdzające spełnienie przez skarżącego przesłanek określonych w art.2 i art.3 u.d.o.a. W odpowiedzi z dnia 16 marca 2016 roku IPN stwierdził, że w zasobach archiwalnych tejże instytucji brak jest dowodów na działalność lub represje z udziałem skarżącego przewidzianych we wskazanych powyżej przepisach materialnych.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje, że ocenia całość sprawy w kontekście zebranego materiału dowodowego, jednak jest jednocześnie związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5.04.2017 r., sygn. akt. IV SA/Po 1016/16. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Oznacza to, ze Sąd orzekający w niniejszej sprawie, będąc związany ww. wyrokiem ocenia prawidłowość przeprowadzonego postępowania po wydaniu ww. wyroku oraz prawidłowość realizacji wskazań Sądu, co do dalszego postępowania.

W ww. wyroku Sąd uznał, że pomimo powołania prawidłowej podstawy materialnoprawnej oraz wyciągnięcia prawidłowych wniosków w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, organ naruszył przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Owym naruszeniem było nieprawidłowe (niepełne) przeprowadzenie postępowania dowodowego. Sąd wskazał, że zasadnym w kontrolowanym postępowaniu jest zwrócenie się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. Oddział W. z/s w P. o podanie informacji, czy w jej posiadaniu są dokumenty lub inne dowody ewentualnie potwierdzające spełnienie w przypadku skarżącego przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a. Sąd wskazał, że w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji nie ustaliły, czy macierzysta organizacja związkowa skarżącego jest w posiadaniu jakichkolwiek dowodów umożliwiających przyznanie skarżącemu wnioskowanego statusu. Organ odwoławczy został zobowiązany na podstawie art.136 k.p.a. przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, w ramach którego miał zwrócić się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. Oddział W. z/s w P. o podanie informacji i ewentualne wskazanie dowodów zmierzających do ustalenia, czy w przypadku skarżącego spełnione zostały przesłanki określone w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a.

Sąd wskazuje, że organ zrealizował zalecenia ww. wyroku i prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy.

Należy wskazać, że organ pisami z dnia 27 czerwca 2017 r. zwrócił się do Region W. NSZZ "[...]" oraz do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] Oddział W. o nadesłanie dokumentów potwierdzających, że P. N. był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. lub podlegał represjom w rozumieniu art. 3 u.d.o.a. P. do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] Oddział W. skierowano na adres ul. [...], [...], a następnie po interwencji skarżącego również na adres ul. [...], [...] w dniu 18 lipca 2017r.

W odpowiedzi na pismo z dnia 18 lipca 2017 r. Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. pismem z 3.08.2017 r. wskazała, że skarżący w latach 1981-1995 aktywnie podejmował działalność związkowo-polityczną i był z tego powodu poddany represjom i szykanom ze strony kierownictwa zakładu i aktywu partyjnego PZPR. Nie przedstawiono dokumentów potwierdzających te twierdzenia. Jednocześnie zwrócono uwagę na brak dokumentów potwierdzających przynależność strony do NSZZ z uwagi na likwidację tego związku w latach 90- tych. Wskazano, że Organizacja Międzyzakładowa NSZZ "[...]" [...] Oddział W. opiera się na wiedzy z przekazów ustnych od osób które były współpracownikami lub pracownikami tego zakładu.

Region W. NSZZ "[...]" pismem z dnia 7 września 2017 r. wskazał, że nie posiadają dokumentów potwierdzających, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej lub podlegał represjom w rozumieniu ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ pismem z dnia 26.10.2017 r. zwrócił się do Organizacji Międzyzakładowej NSZZ "[...]" [...] sp. z o.o. o nadesłanie wyjaśnień na czym miała polegać działalność skarżącego w okresie od 13.12.1981 do 4.06.1989 r. Organ wniósł również o sprecyzowanie w jakich okolicznościach, kiedy i przez kogo zostały zebrane informacje wynikające z przekazów ustnych, na które się powołano. Nie odpowiedziano na to pismo.

Zgodnie z art. 5 ust. 6 u.d.o.a. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zwrócić się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W niniejszej sprawie organ w ramach uzupełnienia materiału dowodowego organ pismem z dnia 14 grudnia 2017 r. zwrócił się do W. Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Wraz z wnioskiem przekazano dokumenty zgromadzone w sprawie.

W. Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych w dniu 20 marca 2018 r. podjęła uchwałę, w której negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, wskazując, że przedłożone dokumenty nie uzasadniają przyznania wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarżący w skardze wskazał w odniesieniu do art. 3 pkt 3a u.d.o.a. , że przedstawił zaświadczenie lekarskie. Z zaświadczenia (k. 104 akt adm.) wynika, że skarżący leczy się w poradni zdrowia psychicznego od 1980 r. Wskazano w nim, że sytuacja i przejścia w miejscu pracy, zdaniem pacjenta miały niekorzystny wpływ na stan zdrowia. Zaświadczenie to nie potwierdza, że na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", strona poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Lekarz zaznaczył, że "zdaniem pacjenta" przejścia w miejscu pracy miały niekorzystny wpływ na jego zdrowie. Wskazany przepis dotyczy udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie Sądu brak jest powiązania udziału w takim wystąpieniu, działań wojska, milicji, organów bezpieczeństwa państwa ze stanem zdrowia skarżącego.

Rację ma skarżący, że brak jest literalnej definicji wystąpienia wolnościowego, jednak w ocenie Sądu, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, wystąpieniem wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności nie można uznać funkcjonowania i "przejść" w zakładzie pracy. Dodatkowo w zakresie podniesienia przez stronę w skardze wielokrotnego rozstroju zdrowia w latach 80-tych, analizując przy tym treść art. 3 pkt 3 lit a) ustawy, należy stwierdzić, że dokumentacja postępowania nie daje podstaw do stwierdzenia uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni w wyniku działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa. W legitymacji ubezpieczeniowej określono jedynie okresy niezdolności do pracy. Nie można ocenić przyczyn tej niezdolności.

Odnosząc się do przedłożonego polecenia służbowego z dnia 28.07.1986 r. należy wskazać, że potwierdza ono jedynie, że strona zajmowała się wykonywaniem przeglądów okresowych urządzeń elektrycznych wagonów osobowych na warsztacie PWO. Z życiorysu skarżącego wynika, że był zatrudniony w latach 1980-1995 jako elektromonter specjalista, a zatem organ słusznie uznał, że wykonywanie pracy wskazanej w poleceniu mieści się w zakresie obowiązków służbowych i nie stanowi to represji w rozumieniu przepisów ustawy.

Ponadto w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było konieczne przesłuchanie przez organ współpracowników skarżącego. Sąd wskazuje, że przesłuchanie świadka jest środkiem dowodowym o charakterze uzupełniającym (pomocniczym) i w okolicznościach niniejszej sprawy mógłby jedynie potwierdzić prawdziwość złożonych do akt sprawy oświadczeń współpracowników skarżącego. Oświadczenia te nie mają charakteru dokumentów urzędowych i nie mogą zostać uznane za obiektywne. Przesłuchanie takie bez powiązania z konkretnymi dokumentami prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania.

W odniesieniu do okoliczności, iż skarżący na przełomie [...] roku, brał udział w działalności "Komitetu Obywatelskiego Ziemi P.", agitując na rzecz wyboru do parlamentu przedstawicieli "[...]", Sąd wskazuje, że działalność od 1980 do 1995 roku (z wyłączeniem okresu stanu wojennego), w ramach NSZZ [...], odbywała się w ramach struktur organizacyjnych przewidzianych w ustawodawstwie PRL i w konsekwencji nie groziła odpowiedzialnością karną. W związku z powyższym okoliczności prawne i faktyczne wskazują, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące potwierdzenie wobec strony statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji (...). Podobnie należy potraktować, na gruncie ustawy, działalność agitacyjną w okresie przygotowań do przeprowadzenia wyborów parlamentarnych 1989 roku oraz organizowanie w tym okresie struktur związkowych na terenie zakładu pracy.

Skarżący ma rację, że stanowisko W. Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych Z Powodów Politycznych w dniu 20 marca 2018 r. nie jest dla organu wiążące, jednak w niniejszej sprawie negatywna opinia rady znajduje odzwierciedlenie w przeprowadzonym przez organ postępowaniu dowodowym. Ponadto bezzasadne jest podważanie stanowiska zaprezentowanego przez radę ze względu na to, że B. N. w piśmie z 19 czerwca 2017 r. wskazała, że skarżący w latach 1981-1995 aktywnym członkiem Związku, współzałożycielem organizacji zakładowej NSZZ "[...]" w Zakładzie Wagonownia PKP z siedzibą w P.. W Komisji Zakładowej (...) pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego, był koordynatorem współpracy z Zarządem regionu W.. Zajmował się kolportowaniem wydawnictw niezależnych, ulotek oraz innych materiałów informacyjnych. Brał udział we wszystkich akcjach strajkowych i protestacyjnych organizowanych przez Związek. Za swoją bezkompromisową postawę był szykanowany w miejscu pracy, pomijany podczas awansów, podwyżek, nagród; był przesuwany do najgorszych najmniej płatnych prac niezgodnych z jego wykształceniem i kwalifikacjami. Sąd w tym miejscy wskazuje, że B. N. w piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. reprezentowała Zarząd Regionu W. NSZZ "[...]", który jest innym podmiotem, niż stanowisko W. Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych Z Powodów Politycznych. Ponadto należy wskazać, że rada jest organem kolegialnym i o treści przedmiotowej uchwały decydowali członkowie rady, biorący udział w głosowaniu, a nie wyłącznie B. N..

Na marginesie Sąd wskazuje, że nie przesądza w niniejszej sprawie o tym, że skarżący nie angażował się w działalność związkową NSZZ "[...]", czy też nie krytykował działań władz PRL i PZPR. Sąd przesądził o tym, że w niniejszej sprawie pomimo kompleksowo przeprowadzonego postępowania dowodowego organ nie zgromadził, a skarżący nie przedłożył dokumentów, które potwierdzałyby spełnienie przez skarżącego przesłanek z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 u.d.o.a.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.