Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1445/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-05-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 20 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za I ratę 2014 roku postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 11 grudnia 2015 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 18 stycznia 2016 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Do wniosku skarżąca dołączyła: (-) odpisy sentencji postanowień referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r. i 30 lipca 2015 r., którymi przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym; (-) odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; (-) odpis zawiadomienia z dnia 26 października 2015 r. o potrąceniach z emerytury; (-) odpis zawiadomienia z dnia 1 października 2014 r. o zajęciu emerytury do kwoty 12.109,61 zł; (-) odpisy zaświadczeń lekarskich z dnia 25 października i 6 listopada 2012 r., 21 sierpnia 2014 r. oraz 3 grudnia 2015 r. o stanie zdrowia skarżącej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni 45 m2 oraz używanym samochodem osobowym marki Honda Civic z 2009 r., nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego odpisu decyzji ZUS – wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła opłaty za media oraz wydatki na zakup leków (przy czym nie wskazała ich kwoty). Nadmieniła, że jej trudną sytuację potwierdzają załączone dokumenty – postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie o przyznaniu skarżącej prawa pomocy oraz zawiadomienie o zajęciu emerytury.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. H. K. wskazała, że przedstawiła swoją trudną sytuację niemniej jednak jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) dalej w skrócie zwana Ustawą zmieniającą, dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.

Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi H. K. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Rozpatrując ponownie wniosek H. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA).

Zauważenia wymaga, że z oświadczenia skarżącej złożonego na formularzu PPF wynika, iż jest osobą, która samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce zobowiązującej do wykazania stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie wnioskodawczyni wskazała na brak takich osób. W ocenie Sądu, powyższe stwierdzenia zawarte we wniosku dowodzą tego, że skarżąca zataiła informacje, które mają istotny wpływ na ocenę jej możliwości płatniczych.

Z urzędu Sądowi wiadome jest, w oparciu o informacje pochodzące z innych spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, posiada dwie nieruchomości położone w B. przy ul. [...] (której nie wykazała w złożonym oświadczeniu) oraz przy ul. [...], zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem i jego rodziną w domu położonym przy ul. [...]. Małżonek skarżącej nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, nie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego i wierzytelności, od dnia 5 kwietnia 2013 r. na jego rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne. Natomiast syn skarżącej ma troje dzieci, które wychowuje wspólnie z konkubiną, prowadzi działalność gospodarczą, posiada dwa lokale użytkowe położone w B., które wydzierżawia oraz działkę położoną w P., na której prowadzi działalność gospodarczą, działalność gospodarczą prowadzi także pod adresem zamieszkania, tj. przy ul. [...], posiada środki transportu.

W świetle tych faktów nie można dać wiary twierdzeniom wnioskodawczyni zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mającym wykazywać, że jest osobą funkcjonującą samodzielnie i nie pozostającą we wspólnocie gospodarczej z innymi członkami rodziny. Tymczasem dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy należy uwzględnić także sytuację finansową osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym – w tym przypadku syna skarżącej, gdyż jej małżonek nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada majątku. W niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez samą skarżącą, która uchyliła się od podania danych dotyczących majątku i dochodów syna.

Dodania wymaga przy tym, że oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej nie można było dokonać, wyłącznie w oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynię kserokopie zaświadczenia lekarskiego czy sentencji orzeczeń. Dokumenty te nie były bowiem wystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych H. K., jak również nie pozwalały na weryfikację przedstawionych przez nią danych dotyczących jej stanu rodzinnego. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację (także rodzinną) i możliwości finansowe strony, w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania w konkretnej sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie (w tym kosztów odpłatnego leczenia).

W ocenie Sądu postępowanie skarżącej, polegające na podawaniu nierzetelnych i nieprawdziwych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości mających wpływ na przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uzasadniało to oddalenie wniosku H. K. w zakresie zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa.

Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.