Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 77/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2, art. 61 ust. 2, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 104
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2013 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. (dalej: "Wójt") z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], którą organ ten ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi przez M. J. z tytułu opłaty za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. za okres od miesiąca czerwca 2009 r. do miesiąca grudnia 2009 r. w łącznej kwocie 9.959,32 zł.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Wójt, działając na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 96 ust. 1, art. 103 ust.2, art. 106 ust. 1, 4 i 6 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593, ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku S. J. postanowił skierować wnioskodawcę do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle i somatycznie chorych w Z. oraz ustalił odpłatność za jego pobyt w ten sposób, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu wynoszący w 2005 r. S. J. ponosić będzie w wysokości 70% swojej renty, to jest w kwocie [...] zł, natomiast M. J., jako osoba zobowiązana, opłacać będzie pozostałą kwotę, to jest 875,02 zł miesięcznie.

Dnia [...] kwietnia 2005 r. pomiędzy Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w K. oraz M. J. zawarta została umowa o częściowe ponoszenie odpłatności za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej. W umowie tej M. J. zobowiązała się do dokonania opłat w kwocie 875,02 zł miesięcznie (k. 25-25 akt sądowych).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 106 ust. 5 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593, ze zm.), Wójt postanowił zmienić decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w punkcie 2 dotyczącym odpłatności za pobyt S. J. w Doku Pomocy Społecznej w ten sposób, że koszt utrzymania miesięcznego mieszkańca Domu ustalił w wysokości [...] zł miesięcznie, z czego S. J. zobowiązany jest ponosić odpłatność w wysokości 70% swojego dochodu, tj. od [...] marca 2009 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, natomiast M. J. zobowiązana jest opłacać pozostałą kwotę, to jest 1.487,02 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r. w aktach administracyjnych).

Dnia [...] kwietnia 2005 r. zawarto aneks nr [...] do umowy z dnia [...] kwietnia 2005 r., w którym strony postanowiły, że M. J. zobowiązuje się do dokonania opłaty za pobyt świadczeniobiorcy w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 1.487,02 zł miesięczne. Wskazano także, że szczegółowe warunki w tym zakresie zawierają decyzje ustalające odpłatność za pobyt (umowa w aktach administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Wójt, na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 , art. 17 ust. 1 pkt 16 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej: "u.p.s.") ustalił M. J. wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt ojca S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. za okres od czerwca do grudnia 2009 r. włącznie, w kwocie 9.959,32 zł. Organ stwierdził, że M. J. zgodnie z prawomocną decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. [...] oraz zgodnie z aneksem nr [...] do umowy z dnia [...] kwietnia 2005 r. obowiązana była w okresie czerwca do grudnia 2009 r. do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. w kwocie 1.487,02 zł miesięcznie. Z uwagi na nie wywiązywanie się z obowiązku wnoszenia opłat przez zobowiązaną opłaty te zastępczo wnosiła gmina. Organ wyliczył, że za rok 2009 pozostały do zwrotu na rzecz gminy następujące kwoty: czerwiec 2009 -1.037,20 zł lipiec 2009 - 1.487,02 zł, sierpień 2009 -1.487,02 zł, wrzesień 2009 -1.487,02 zł, październik 2009 -1.487,02 zł, listopad 2009 - 1.487,02 zł oraz grudzień 2009 - 1.487,02 zł. Następnie Wójt wskazał, iż zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku nie wywiązywania się osób zobowiązanych z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Stosownie do art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ dodał też, że na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W odwołaniu M. J. zarzuciła decyzji naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz błędne ustalenie wysokości kwoty podlegającej zwrotowi. Skarżąca przyznała, że [...] kwietnia 2005 r. zawarła z kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. umowę o odpłatność za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. Miesięczna opłata została ustalona w kwocie 875,02 zł. Jednocześnie M. J. podniosła, że pomimo powyższego, po zawarciu umowy kilkukrotnie informowała ustnie kierownika ośrodka o zmianie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, w szczególności o tym, że urodziła dwoje dzieci i w związku z tym zmniejszyły się jej możliwości zarobkowe, nie został z nią sporządzony wywiad środowiskowy oraz nie zmieniono opłaty. Odniosła się też do wyjaśnienia organu, że wysokość opłaty została ustalona w drodze decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. oraz aneksu nr [...]. Podniosła, że nie podpisała aneksu z uwagi na fakt, że jej sytuacja finansowa nie pozwalała od dnia [...] stycznia 2009 r. na wnoszenie opłaty w proponowanej wysokości. W piśmie z dnia [...] grudnia 2009 r. przedstawiła organowi dochody swoje i męża. Dochód cztero osobowej rodziny wynosił [...] zł, natomiast dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. M. J. powołała się następnie na art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. i wskazała, że zgodnie z tym przepisem opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jej zdaniem opłata w okresie objętym decyzją mogłaby zostać ustalona maksymalnie w wysokości [...] zł miesięcznie ([...]). Skarżąca zarzuciła, że organ zbagatelizował treść ustawy ustalając nową kwotę odpłatności jako różnicę pomiędzy wysokością średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, pomijając w całości trudną sytuację finansową skarżącej i fakt urodzenia przez nią dwójki dzieci. Ponadto skutkiem ustalenia opłaty ponad możliwości zarobkowe odwołującej było stałe opóźnienie w opłatach i obecne zadłużenie.

Niezależnie, M. J. zwróciła uwagę na fakt, że S. J. nie jest jej ojcem i nie jest z nim spokrewniona więzami pokrewieństwa. Z uwagi na brak więzów pokrewieństwa z mieszkańcem, nie sposób przyjąć, że skarżąca ma obowiązek ponoszenia opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżąca wyjaśniła, że osoby niespokrewnione prowadzące wspólne gospodarstwo domowe z osobą skierowaną do domu mogą, ale nie muszą partycypować w wydatkach z tym związanych. Nowelizacja ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. wyraźnie określiła taką możliwość, co nie oznacza, że wcześniej osoby niespokrewnione nie mogły płacić za pobyt bliskiej osoby w domu pomocy społecznej.

M. J. wskazała też, że zasady ponoszenia opłat ustala się w drodze umowy określonej w art. 103 ust. 2 u.p.s. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdziła, że konstrukcja art. 103 ust. 2 u.p.s. ma jednoznaczny charakter i wyklucza dowolność organu w zakresie wyboru trybu postępowania w sprawie ustalenia wysokości kwoty partycypacji osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Organ nie może dowolnie wybierać trybu ustalania opłaty. W sprawie strony początkowo podpisywały aneksy, a w momencie kiedy skarżąca odmówiła podpisania aneksu organ wydał decyzję ustalającą opłatę. W ocenie M. J. świadczy to o niekonsekwencji organu. Skoro opłata została ustalona w drodze umowy cywilnoprawnej, to sprawę należy traktować jako cywilną. Ponadto strony w § 14 umowy ustaliły, iż wszelkie spory wynikłe na tle realizacji umowy będą rozstrzygane przez sąd powszechny. W związku z powyższym wniosła też o rozważenie czy w ogóle dopuszczalne było załatwienie sprawy w trybie administracyjnoprawnym.

Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 61 ust. 3 i art. 110 ust. 7 u.p.s. Kolegium stwierdziło, że skarżąca ma rację wskazując, iż ustalenie zasad odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej w Z., w tym określenie wysokości dopłaty, powinno nastąpić w drodze umowy (ewentualnie w formie aneksu do umowy), a wydanie decyzji administracyjnej w tym zakresie jest niedopuszczalne. Zdaniem Kolegium zasadnie zatem zarzucono, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r., w zakresie w jakim określa wysokość zobowiązania M. J., jest błędna. Ponadto skarżąca zasadnie wskazuje, że przy ustalaniu wysokości zobowiązania członka rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej należy się kierować wytycznymi dotyczącymi wysokości dochodu określonymi w art. 61 ust. 2 u.p.s.

Jednocześnie jednak Kolegium podniosło, że powyższe okoliczności nie mogły mieć wpływu na ocenę zasadności zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że podstawę ustalenia zobowiązania skarżącej do ponoszenia odpłatności za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. jest umowa zawarta pomiędzy Wójtem Gminy K. a skarżącą w dniu [...] kwietnia 2005 r. oraz aneks nr [...]. Kolegium stwierdziło, że wbrew zarzutom skarżącej, zobowiązanie wynikające z umowy oraz aneksu, do ponoszenia odpłatności w kwocie 1.487,02 zł jest ważne i w pełni aktualne. Z akt sprawy wynika bowiem, że dokument ten został przez skarżącą zaaprobowany i przyjęty, co potwierdziła ona swoim podpisem (a przynajmniej parafą) w miejscu przeznaczonym na podpis osoby zobowiązanej. Skoro skarżąca podpisała aneks do umowy zwiększający zakres jej obowiązków finansowych, mając przy tym świadomość swojej trudnej sytuacji materialnej, to nie ma podstaw faktycznych i prawnych do tego aby podważać ustalenia stron w tym zakresie. Organ dodatkowo wyjaśnił, że w myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej opłaty zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. M. J., mimo przyjętego zobowiązania do ponoszenia kosztów utrzymania S. J., nie ponosiła ich. W konsekwencji obowiązek uregulowania tych należności spoczął na gminie K., której aktualnie przysługuje prawo do dochodzenia ich zwrotu. Mimo, że podstawą ustalenia obowiązku partycypowania w kosztach jest umowa, Gmina może dochodzić zwrotu tych należności w trybie administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W końcowej części uzasadnienia decyzji Kolegium wskazało też, że fakt, że skarżąca nie jest związana ze S. J. więzami pokrewieństwa nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w 2005 r. M. J. przyjęła na siebie zobowiązanie do partycypowania w kosztach jego utrzymania w domu pomocy społecznej, a obecnie zwolnienie jej z tego obowiązku może nastąpić wyłącznie poprzez rozwiązanie tej umowy. Zarzut taki nie może natomiast doprowadzić do anulowania wcześniej przyjętych zobowiązań finansowych.

W skardze M. J. zarzuciła naruszenie:

1) art. 61 ust. 2 lit. b w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez automatyczne ustalanie wysokości opłaty skarżącej, bagatelizując jej trudną sytuację rodzinną oraz fakt, że po wniesieniu opłaty za pobyt S. J. dochód na osobę w rodzinie skarżącej w okresie objętym decyzją pozostawał poniżej ustawowego kryterium (obowiązującego w tamtym okresie);

2) art. 64 u.p.s. przez ustalenie opłaty w wysokości znacznie wyższej niż wynika to z przepisów prawa i nie obniżenie opłaty pomimo zaistnienia okoliczności faktycznych uzasadniających taką zmianę, m.in. urodzenie dwóch synów przez skarżącą;

3) art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. poprzez dochodzenie zwrotu należności wynikających z umowy cywilnoprawnej w drodze decyzji żądającej zwrotu na drodze administracyjnej, pomimo faktu że spory na tle umowy zawartej pomiędzy stronami powinny być dochodzone przed sądami powszechnymi zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz wolą stron;

4) art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, pomimo zgłaszania przez skarżąca faktu urodzenia dzieci i pogorszenia jej sytuacji finansowej rodziny.

Skarżąca zarzuciła też dodatkowo naruszenie przepisów postępowania:

5) art. 7 K.p.a. poprzez nie podjęcie przez Wójta czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a zwłaszcza nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie możliwości wnoszenia opłaty przez skarżąca, a jedynie ograniczenie się do automatycznego ustalania wysokości opłaty;

6) 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Wójta w sposób nierzetelny, dowolny i wprowadzając w błąd skarżącą.

Wskazując na powyższe M. J. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca, podobnie jak w odwołaniu, powołała się na art. 61 ust. 2 pkt 2 lit .b u.p.s. i podkreśliła, że w trakcie trwania zawartej przez nią umowy nie przeprowadzono żadnego wywiadu aktualizującego jej sytuacje finansową. W celu zbadania jej wysokości dochodu, przesyłano jedynie aneksy do umowy, ustalając wysokość jej dochodu na podstawie obliczonej matematycznie różnicy pomiędzy kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, a nie faktycznej sytuacji dochodowej skarżącej. M. J. wskazała, że wielokrotnie informowała organ o swojej sytuacji finansowej oraz prosiła o obniżenie opłaty z uwagi na fakt, że w trakcie trwania umowy urodziła syna, przebywała na urlopie wychowawczym w związku z czym jej sytuacja finansowa nie pozwalała na ponoszenie opłaty w ustalonej wysokości. Pomimo zaistnienia okoliczności, o której mowa w art. 64 u.p.s. organ nawet nie przeprowadził wywiadu. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła kserokopie: wniosku z dnia [...] października 2009 r. oraz wniosku z dnia [...] grudnia 2009 r.

Następnie skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z § 14 podpisanej umowy wszelkie spory wynikłe na tle jej realizacji będą rozstrzygane przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Ośrodka Pomocy Społecznej. M. J. przyznała, że podpisywała umowę i aneksy, ale sugerując się treścią umowy (§14) i zapewnieniami Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej wierzyła, że będzie mogła kwestionować nie tylko wysokość opłaty, ale również zasadność jej ponoszenia w trakcie postępowania sądowego. W ocenie skarżącej nie powinno budzić wątpliwości, że umowa zawarta pomiędzy stronami ma charakter cywilnoprawny i wynikłe spory powinny być rozpatrywane na gruncie prawa cywilnego. Droga sądowa jest dopuszczalna zawsze, gdy powód opiera swoje roszczenie na zdarzeniach prawnych, z których wynikać mogą dla niego skutki cywilnoprawne. Skarżąca wywiodła dalej, że droga administracyjna w sprawach ponoszenia opłat z tytułu pobytu osób w domach pomocy społecznej przysługuje jedynie w sytuacji, gdyby skarżąca odmówiła w ogóle podpisania umowy, o której mowa w art.103 ust. 2 u.p.s. Jej zdaniem wydawanie decyzji żądającej zwrotu w sytuacji podpisania umowy stanowi naruszenie podstawowych zasad i pozbawienie możliwości kwestionowania wysokości opłaty przez skarżącą, pomimo że wcześniej była o tym przez organ zapewniana. Okoliczność ta ma bardzo istotne znaczenie, ponieważ skarżąca nie miała żadnego wpływu na wysokość opłaty ustalanej w drodze umowy i aneksów oraz treści znajdujących się tam zapisów.

Skarżąca dodała też, że S. J. nie jest jej biologicznym ojcem, a jedynie uznał ją przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w G. Tymczasem z utrwalonej doktryny wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty oparty jest na więzach pokrewieństwa. Ponieważ S. J. nie jest ojcem biologicznym M. J. nie ma ona obowiązku ponoszenia opłaty za jego pobyt w placówce. Niezależnie od tego skarżąca wyjaśniła też, że S. J. nie wychowywał jej, nie łożył na jej utrzymanie i regularnie nadużywał alkoholu w przeszłości. Kierował też do niej wiele przykrych słów. Nie otrzymała w dzieciństwie od niego żadnego wsparcia i pomocy. Skarżąca dodała, że wystąpiła do Prokuratury Rejonowej dla W. [...] z wnioskiem o wystąpienie z urzędu z powództwem o ustalenie bezskuteczności uznania przez S. J. ojcostwa skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 8 i 9 K.p.a.), skarżąca podkreśliła, iż gdyby odpowiednio wcześnie była przez organy należycie informowana o zasadach i trybie ponoszenia odpłatności, nie wyraziłaby zgody na podpisanie umowy i aneksów ustalających opłatę w wysokości wyższej niż wynikająca z u.p.s.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Nie zgodziło się z zarzutami skarżącej. Zdaniem organu postępowanie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został wszechstronnie rozważony. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. oraz art. 7 K.p.a. Kolegium podkreśliło, że sprawa nie dotyczy ustalenia wysokości opłaty za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej, ale ustalenia należności jaką skarżąca ma obowiązek zwrócić Gminie z tego tytułu. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej nastąpiło bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 103 ust. 2 u.p.s.), to jest w drodze umowy zawartej w dniu [...] kwietnia 2005 r. (w odpowiedzi na skargę błędnie podano rok "2009" - uw. Sądu) między M. J. i Wójtem Gminy K. oraz w drodze zaakceptowanego przez strony aneksu nr [...]. Oznacza to, że aktualnie, organ zmierza jedynie do wyegzekwowania obowiązków jakie przyjęła na siebie skarżąca w umowie, a z których się nie wywiązała. Prawidłowość ustalenia wysokości opłaty ustalonej w umowie zawartej między stronami nie była zatem przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu. Za bezzasadny Kolegium uznało również zarzut skarżącej, że doszło do naruszenia art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., gdyż nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy mimo, że zgłosiła ona zmianę sytuacji osobistej i majątkowej. Zdaniem organu zebranie szczegółowych danych dotyczących sytuacji majątkowej ma istotne znaczenie dla ustalenia zasad odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, a w szczególności wysokości należnej opłaty. Jak już wyżej wskazano, niniejsze postępowanie toczy się jednak w innym przedmiocie i nie powinno obejmować badania prawidłowości ustalenia tej opłaty. Poza tym, z akt sprawy wynika, że aktualizacja wywiadu środowiskowego nie była możliwa, albowiem skarżąca nie wyraziła zgody na jego przeprowadzenie. W konsekwencji, organ pierwszej instancji nie miał możliwości ustalenia czy i w jaki sposób zmieniła się sytuacja majątkowa skarżącej.

W toku rozprawy, która miała miejsce w dniu 27 marca 2013 r. pełnomocnik skarżącej zwróciła uwagę, że znane jest jej orzecznictwo sądów powszechnych dotyczące egzekwowania należności z tytułu opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej (w sytuacji, jeżeli zawarto w tym zakresie umowę). O kognicji sądów powszechnych w powyższym zakresie wypowiadało się również Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz częściowo z innych powodów, aniżeli wskazane w przedstawionej w niej argumentacji.

Przed przystąpieniem do przedstawienia szczegółowych motywów wyroku Sąd uznał za konieczne przedstawienie pewnych uwag ogólnych dotyczących kwestii systematyki i interpretacji przepisów dotyczących ponoszenia odpłatności za pobyt osób w domach pomocy społecznej. Jest to konieczne, albowiem zarówno stanowisko prezentowane przez Kolegium jak i skarżącą nie jest w tym zakresie w pełni prawidłowe.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wykładnia przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.) dotyczących zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podmiotów zobowiązanych do ponoszenia tej odpłatności oraz trybu jej dochodzenia.

W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Art. 61 ust. 1 stanowi następnie, iż obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Art. 61 ust. 2 u.p.s. określa wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, iż opłatę tą wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Nadto w ust. 3 tego samego artykułu ustawodawca wskazał, iż w przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Dalej art. 64 u.p.s. wskazuje na przesłanki zwolnienia osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Art. 103 ust. 2 u.p.s., niejako niezależnie od powyższych regulacji, reguluje problematykę umowy zawieranej przez organ pomocy z osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności. W myśl tego przepisu kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Wreszcie art. 104 u.p.s. wskazuje, iż należności z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1), a wysokość tych należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

W świetle powyższych regulacji należy opowiedzieć się za poglądem, że przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s., a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s., może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Powyższa wykładnia znajduje obecnie potwierdzenie w dwóch wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których problematyka źródeł obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej została bardzo obszernie i przekonująco wyjaśniona - w wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r. o sygn. akt I OSK 204/10 oraz z dnia 30 października 2012 r. o sygn. akt I OSK 653/12 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach Sąd w tym składzie w pełni podziela.

Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej są: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, to jest małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s., doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w wymienionych wyżej przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

Za przyjęciem powyższej wykładni przemawia sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 59 ust. 1 u.p.s. Mowa w nim o dwóch odrębnych decyzjach, to jest decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, bez jakiegokolwiek ograniczenia zakresu tej drugiej decyzji na przykład wyłącznie do ustalenia opłaty przypadającej od osoby skierowanej do domu pomocy społecznej.

Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (W. Maciejko i P. Zaborniak Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2010, s. 301).

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy Sąd wskazuje w pierwszej kolejności, że nieprawidłowe jest stanowisko Kolegium (zawarte przede wszystkim w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pominięte w odpowiedzi na skargę), w którym organ ten akcentuje, iż podstawą ustalenia obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 jest wyłącznie umowa, natomiast wydanie decyzji administracyjnej w tym zakresie jest niedopuszczalne. Jest wręcz przeciwnie - pierwotnym źródłem obowiązku ponoszenia opłaty przez wskazane wyżej osoby jest decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.

Dopiero po wydaniu odpowiedniej decyzji ustalającej opłatę i wskazującej podmioty obowiązane do jej wnoszenia organ zawiera umowę, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Umowa zawierana pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej a małżonkiem albo zstępnymi bądź wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej, jest niejako wtórnym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez te osoby za pobyt w domu pomocy społecznej. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony (tak: przyjęto w powołanych wyżej wyrokach I OSK 204/10 oraz I OSK 653/12). Podzielić należy wyrażany w orzecznictwie i piśmiennictwie pogląd, że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.s.g. (tak: W. Maciejko, jw.). Umowa ta może być także instrumentem prawnym pozwalającym na przyjęcie na siebie przez jedną z osób zobowiązanych, ciężaru ponoszenia opłat, które rozkładają się na grono osób zobowiązanych i skuteczne ponoszenie tych opłat ze skutkiem zwalniającym pozostałe.

Nie jest też trafne stanowisko M. J., że spory związane z wykonywaniem umowy zawieranej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. (a taki spór, zdaniem skarżącej występuje w niniejszej sprawie) powinny być rozpatrywane przez sądy powszechne. Jak już wyżej wskazano, umowa zawierana w celu ustalenia wysokości opłaty wnoszonej przez osoby zobowiązane nie rodzi cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego, gdyż ten nawiązany zostaje na podstawie decyzji o ustaleniu opłaty z art. 59 ust. 1 u.p.s. W ocenie Sądu umowę tę należy zaliczyć do szczególnej niewładczej (i dwustronnej) formy działania administracji, która ma na celu sprecyzowanie treści istniejącego stosunku administracyjnoprawnego. Umowa zawarta na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. ma taki skutek prawny, że stanowi tytuł do uiszczania kwot w niej określonych przez zobowiązanego, przy czym - wedle jego woli - mogą to być kwoty pokrywające większy odsetek kosztów, jakie dana osoba jest obowiązana ponosić zgodnie z decyzją z art. 59 ust. 1 u.p.s. (ogólne rozważania o umowach w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, zob. A. Miruć, Umowy w działaniach administracji pomocy społecznej [w:] J. Boć, (red.), Umowy w administracji, Wrocław 2008, s. 345, natomiast na temat umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. zob. szerzej: W. Maciejko, jw., oraz cytowana przez niego A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, s. 118, a także I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 248-249).

Przeciwko dopuszczalności drogi sądowej w sprawach zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, przemawia także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt III CZP 77/09 (publ. OSNC 2010/6/66 oraz Lex nr 522992).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że nie jest zasadny zarzut skargi obejmujący naruszenie art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. poprzez dochodzenie zwrotu poniesionych przez gminę opłat na drodze administracyjnej. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja o obowiązku zwrotu przez M. J. kwot uiszczonych zastępczo przez Gminę K. Wójt w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. wskazał, że opłaty, do których wnoszenia zobowiązana została skarżąca, były zastępczo wnoszone w okresie od czerwca do grudnia 2009 r. Motywując rozstrzygnięcie organ powołał się na art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, oraz art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s., które stanowią z kolei, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Mając na uwadze charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia (zwrot opłat uiszczonych "zastępczo"), konieczne jest przede wszystkim ustalenie czy M. J. była w okresie od czerwca do grudnia 2009 r. zobowiązana do uiszczania kwot wskazanych w decyzji zwrotowej (1.487,02 zł miesięcznie).

W aktach znajduje się decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r., zmieniająca wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję z dnia [...] maja 2005 r. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. podniesiono poziom odpłatności, jakie powinna ponosić M. J. i ustalono, że od 1 marca 2009 r. (w punkcie 2 decyzji omyłkowo wskazano rok "2008" - uw. Sądu) powinna ona opłacać tytułem utrzymania S. J. w Domu Pomocy Społecznej w Z. kwotę 1.487,02 zł. Trzeba też dodać, że w aktach znajduje się umowa zawarta pomiędzy Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i M. J., w której zobowiązuje się ona uiszczać kwotę 1.487,02 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2009 r.

W świetle treści decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] obowiązek ponoszenia przez skarżącą kosztów utrzymania S. J. w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 1.487,02 zł co do zasady nie może budzić wątpliwości (co do aspektów dowodowych związanych z posłużeniem się przez organ odpisem tej decyzji - zob. niżej). Decyzja ta jest samodzielnym źródłem tego obowiązku, a podpisany przez skarżącą aneks [...] do umowy z dnia [...] kwietnia 2005 r. tylko ten obowiązek potwierdza.

M. J. w skardze nie zaprzeczyła obowiązkowi wynikającemu z decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wskazała jednak, że z uwagi na sytuację rodzinną i dochodową spełniała warunki do częściowego zwolnienia jej z opłaty za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej oraz - co szczególnie istotne - że w 2009 r. wnioskowała o to zwolnienie. Na dowód tego złożyła kserokopie wniosków datowanych na dzień [...] października 2009 r. oraz z dnia [...] grudnia 2009 r. (kserokopie wniosków załączyła do skargi).

Jak wskazano już wyżej, osoba wnosząca opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może zgodnie z art. 64 u.p.s. ubiegać się o całkowite lub częściowe zwolnienie jej od obowiązku jej ponoszenia w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Jest to zatem wniosek kształtujący pierwotne zobowiązanie wnoszącego opłatę, który w konsekwencji determinuje wysokość opłaty, jaką dana osoba obowiązana jest zwrócić gminie. Co więcej, pierwotne zobowiązanie wnoszącego opłatę może podlegać zmianie w oparciu o art. 106 ust. 3b u.p.s. Zgodnie z tym przepisem "zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie".

Z akt niniejszej sprawy oraz uzasadnień rozstrzygnięć obu instancji nie wynika, aby organy w jakikolwiek sposób weryfikowały warunki realizacji obowiązku wynikającego z decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nie badano zwłaszcza czy w trakcie jej obowiązywania strona zgłaszała zmiany w sytuacji dochodowej rodziny, które mogłyby uzasadniać zmianę decyzji w trybie art. 106 ust. 3b u.p.s. albo czy zgłaszała wystąpienie okoliczności wymienionych w art. 64 u.p.s., uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia odpłatności. Do akt administracyjnych załączono zaledwie odpis tej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Co więcej, odpis ten nie jest opatrzony żadną klauzulą o ostateczności tej decyzji. Akta nie zawierają także dowodów jej doręczenia skarżącej.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie dwie okoliczności podniesione przez skarżącą (już w odwołaniu) zasadniczo rzutują na zaskarżone rozstrzygnięcie i powinny być dokładnie ocenione. Po pierwsze, z oświadczeń M. J. można wywnioskować, że istotna zmiana sytuacji dochodowej jej rodziny nastąpiła już w okresie, za który zobowiązano ją do zwrotu opłat zastępczo uiszczonych przez gminę oraz, że zmiana ta była zgłoszona organowi. Nie można zatem wykluczyć, iż zaszły przesłanki do zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. (w trybie art. 106 ust. 3b u.p.s.), ze skutkiem przypadającym na 2009 r. Po drugie, z pism skarżącej wynika, że zgłaszała ona w 2009 r. trudną sytuację finansową i wskazywała na fakt urodzenia dwójki dzieci, prosząc o "dostosowanie jej zobowiązania do obecnej sytuacji". Są to zatem okoliczności uzasadniające wszczęcie postępowania z art. 64 u.p.s. w celu oceny czy nie wystąpiły przesłanki wymienione w punktach 2 i 4 tego przepisu ("wystąpienie uzasadnionych okoliczności", ciąża osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty). Nie można zatem wykluczyć, iż już w 2009 r. zaistniały podstawy do zwolnienia, chociażby częściowego, skarżącej z opłaty za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej.

Biorąc pod uwagę powyższe, na dalszym etapie sprawy organy obowiązane będą do uzupełnienia akt administracyjnych i zweryfikowania czy po wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], a przed końcem 2009 r., skarżąca składała wnioski o obniżenie opłaty, jaką obowiązana jest ponosić, bądź to ze względu na zmianę sytuacji dochodowej rodziny (art. 106 ust. 3b u.p.s.), bądź to ze względu na wystąpienie okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.).

Jeżeli takie wnioski zostały złożone, Wójt powinien zawiesić niniejsze postępowanie w celu uprzedniego rozstrzygnięcia, w odrębnym postępowaniu, zasadności tych wniosków i oceny czy zachodziły podstawy do zmiany decyzji o odpłatności ponoszonej przez M. J. ze skutkiem w odniesieniu do miesięcy od czerwca do grudnia 2009 r. Dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu tej kwestii (a więc zmianie bądź utrzymaniu wysokości opłat, do jakich poniesienia zobowiązana była skarżąca) możliwe będzie określenie, w jakiej wysokości opłaty za pobyt S. J. w Domu Pomocy Społecznej były wniesione "zastępczo" (art. 61 ust. 3 u.p.s.) oraz, w jakiej wysokości gminie przysługuje regres (zwrot).

Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienia Sąd stwierdza, że zarzuty skargi obejmujące naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s. oraz art. 7 i 8 K.p.a. są częściowo zasadne. Trafnie bowiem wywodzi M. J., że w postępowaniu administracyjnym objętym skargą organy powinny wyjaśnić czy w okresie, za jaki ustalono obowiązek zwrotu opłat poniesionych przez gminę, zostały przez skarżącą zgłoszone wnioski o zmianę decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. ze skutkiem jeszcze na 2009 r.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak jest dowodów (potwierdzeń przelewów, dowodów wpłat itp.) potwierdzających faktyczne poniesienie przez gminę opłat za okresy poprzedzające wydanie zaskarżonych decyzji. Skoro zaś dopiero poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej, to brak dowodu faktycznego poniesienia takowych opłat uniemożliwia uznanie za prawidłowe nałożenie na stronę obowiązku ich zwrotu, a więc obowiązku o charakterze regresowym. Inaczej ujmując, skoro w materiałach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (stosownych faktur, rachunków, czy przelewów) potwierdzających okoliczność, iż gmina takie wydatki poniosła, to uznać należy, iż mamy do czynienia z naruszeniem przepisów dowodowych (art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 i 3 K.p.a.).

Skarżąca w skardze podniosła również, że S. J. nie jest jej biologicznym ojcem. Jednakże z odpisu zupełnego aktu urodzenia wynika, że oświadczeniem złożonym przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w K. w dniu [...] 1968 r. ojcostwo skarżącej uznane zostało przez ojca S. J. Wobec takiej treści aktu stanu cywilnego organy ani Sąd nie mogą przyjmować, że skarżąca nie jest córką S. J. Oczywiście nie oznacza to, że Sąd w jakikolwiek sposób poddaje pod wątpliwość starania skarżącej o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa skarżącej przez S. J. Te jednak mogą mieć znaczenie dla sprawy dopiero, gdy w stosownym orzeczeniu ojcostwo S. J. zostałoby ewentualnie wykluczone.

Nie jest zasadny zarzut skarżącej, w którym powołując się na art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., podnosi ona fakt nie przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego na okoliczność urodzenia przez nią dzieci i pogorszenia się sytuacji finansowej jej rodziny. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego wydaje się decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a u.p.s. Skarżąca nie ubiegała się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, nie jest jej beneficjentem, a jedynie występuje jako osoba obowiązana do ponoszenia opłat za pobyt innej osoby w domu pomocy społecznej. Oznacza to, że organy nie miały obowiązku oceny jej sytuacji rodzinnej i materialnej w drodze wywiadu środowiskowego.

Ubocznie Sąd zwraca uwagę skarżącej, że w postępowaniu o zwrot zastępczo uiszczonych opłat może ona złożyć wniosek oparty o art. 104 ust. 4 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności decyzji postanowiono na w oparciu o art. 152 P.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a.