Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2686/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Sędziowie sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), asesor WSA Konrad Aromiński, Protokolant referent Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za marzec, kwiecień i maj 2014 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

1. Decyzją z [...] września 2018 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") orzekł o odpowiedzialności A. S. (dalej: "Skarżący"), jako byłego prezesa zarządu [...] Sp. z o.o. w likwidacji (dawniej [...] sp. z o. o. – dalej: "Spółka") solidarnie ze Spółką za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od marca do maja 2014 r.

2. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, zarzucając:

- wadliwe uzasadnienie, z uwagi na logiczną sprzeczność ustaleń co do tego, czy podstawy odpowiedzialności Skarżącego Prezes Zarządu PFRON wyprowadza z faktu, że Skarżący nie był prezesem zarządu Spółki po marcu 2014 r., a jedynie obowiązki faktycznie wykonywał, czy też z tego, że był prezesem zarządu, a rezygnacja jest pozorna;

- niepełne wyjaśnienie sprawy wskutek niepozyskania kserokopii pełnych akt KRS wskazujących jakie wnioski były prawnikowi zwracane na dowód, że rezygnacja była przedstawiana oraz nieprzesłuchanie prokurenta, co do złożenia tej rezygnacji.

Ponadto, w piśmie z 16 września 2019 r. Skarżący podniósł, że nie pełnił w ogóle funkcji prezesa zarządu w Spółce, gdyż jeszcze przed objęciem obowiązków złożył rezygnację. Skarżący zarzucił ponadto, że przedmiotowe zobowiązanie Spółki powstało dopiero na skutek decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] maja 2015 r., zaś w dacie tej Skarżący nie pełnił funkcji w zarządzie Spółki, wobec czego zapisy art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "O.p.") nie znajdują zastosowania. Skarżący podniósł również, że w okresie do grudnia 2014 r. Spółka była wypłacalna, wobec czego brak było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości.

3. Decyzją z [...] października 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS") utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON.

MRPiPS wskazał, że przedmiotowe zobowiązania wynikają z decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] maja 2015 r. określającej wysokość zobowiązań Spółki za okresy od marca do maja 2014 r.

Zdaniem MRPiPS, Prezes Zarządu PFRON prawidłowo ustalił, w oparciu o treść uchwały nr 2/2014 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...] marca 2014 r. oraz uchwały nr 1/12/2014 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...] grudnia 2014 r., że w okresie od dnia [...] kwietnia 2014 r. do dnia [...] grudnia 2014 r. Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w Spółce, a zatem w okresie powstania zaległości.

MRPiPS nie dał wiary podniesionemu przez Skarżącego twierdzeniu o rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie Spółki z dniem [...] marca 2014 r. Wskazał, że z treści protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...] grudnia 2014 r. wynika fakt pełnienia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki. Wskazano bowiem, że "zgromadzenie wspólników otworzył Prezes Zarządu Spółki Pan A. S.", jak również protokół ten został opatrzony podpisem Przewodniczącego A. S.. Powyższe, zdaniem MRPiPS, wskazuje jednoznacznie na fakt aktywnego pełnienia funkcji prezesa zarządu przez Skarżącego, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania Spółki.

Odnosząc się do kolejnej okoliczności niezbędnej do orzeczenia odpowiedzialności wobec członka zarządu spółki, tj. wykazania bezskuteczności egzekucji, MRPiPS wskazał, że została ona wykazana postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] kwietnia 2018 r., którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Spółki w oparciu m.in. o tytuł wykonawczy z [...] sierpnia 2015 r., obejmujący zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy marca do maja 2014 r. MRPiPS zwrócił ponadto uwagę, że w KRS Spółki o nr [...] dział 4, rubryka "zaległości" zawiera 18 niewykreślonych wpisów dotyczących zaległości Spółki względem ZUS dochodzonych na podstawie licznych tytułów egzekucyjnych datowanych począwszy od sierpnia 2013 r. W związku z powyższym MRPiPS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zaistniała wielość wierzycieli Spółki.

Przechodząc do kwestii stwierdzenia przesłanek negatywnych (egzenoracyjnych) odpowiedzialności członka zarządu, MRPiPS wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r., dłużnik jest obowiązany w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, złożyć taki wniosek. Wobec nieuiszczenia zapłaty za marzec 2014 r. wymagalnej 20 kwietnia 2014 r., wniosek o ogłoszenie upadłości powinien, zdaniem MRPiPS, zostać złożony do dnia 5 maja 2014 r. Wniosek w tym terminie nie został złożony.

Rozważając kryterium braku winy, jako przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki, MRPiPS wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić braku winy w nieterminowym złożeniu wniosku po stronie Skarżącego, ponieważ Skarżący miał wpływ na podejmowane przez Spółkę działania, w tym zmierzające do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Ponadto MRPiPS zwrócił uwagę, że jeśli mimo wypłacalności, Spółka nie zapłaciła podatku i z tego tytułu powstała zaległość, to odpowiedzialność za nią członka zarządu, wynikająca z art. 116 § 1 O.p., pełniącego funkcję czasie, o którym mowa w § 2 tego przepisu (powstanie zobowiązania) jest oczywista. Przesłanki egzoneracyjne, o których mowa w § 1 tego przepisu, do takiej sytuacji nie mają zastosowania.

Za nieprawdziwe MRPiPS uznał twierdzenie, jakoby zobowiązania Spółki z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON powstały dopiero z dniem doręczenia decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] maja 2015 r., w przedmiocie określenia wysokości ww. zobowiązań. MRPiPS zwrócił bowiem uwagę, że zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 O.p. zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Ponadto, stosownie do art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., nr 127, poz. 721 – dalej: "ustawa o rehabilitacji"), pracodawcy dokonują wpłat na Fundusz w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając równocześnie Zarządowi Funduszu deklaracje miesięczne i roczne poprzez teletransmisje danych w formie dokumentu elektronicznego według wzoru ustalonego, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON mają zatem charakter zobowiązań powstających z chwilą zaistnienia określonego zdarzenia. Organ w tym przypadku nie wydaje decyzji ustalającej, lecz może tylko określić jego wysokość, stosownie do art. 21 § 3 O.p., jeżeli w postępowaniu podatkowym stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego dotyczących prawidłowości przeprowadzenia przez Prezesa Zarządu PFRON postępowania dowodowego MRPiPS wskazał, że Prezes Zarządu PFRON umożliwił Skarżącemu wykazanie negatywnych przesłanek odpowiedzialności, w szczególności wzywając Skarżącego do przedstawienia dowodów mogących przyczynić się do rozstrzygnięcia sprawy pismami z 18 czerwca 2018 r. oraz z 16 sierpnia 2018 r. Ponadto, organy administracji publicznej nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody zebrane w toku postępowania.

W ocenie MRPiPS, prowadzone postępowanie dowiodło okoliczności pełnienia przez Skarżącego obowiązków prezesa zarządu w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania Spółki względem PFRON oraz wykazało bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec majątku Spółki. Ponadto, Skarżącemu należało przypisać winę nieumyślną w postaci niedbalstwa, gdyż nie dołożył on należytej staranności w realizacji swoich funkcji prezesa zarządu. Skarżący nie spłacił także zaległości zobowiązanej Spółki, ani nie wskazał mienia realnie istniejącego w momencie postępowania toczącego się w stosunku do członka zarządu, ani jego usytuowania.

4. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:

- wadliwe przyjęcie, że w dacie domniemanego w zaskarżonej decyzji okresu wykonywania funkcji członka zarządu przez Skarżącego (kwiecień-grudzień 2014 r.) zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON dotyczące Spółki było wymagalne, a Spółka pozostawała w zwłoce, gdy tymczasem stan wymagalności i zwłoki mógł zaistnieć dopiero po wydaniu decyzji z [...] maja 2015 r. o ustaleniu wysokości zobowiązania podatkowego;

- zastosowanie ustawy – Prawo upadłościowe w wersji obowiązującej przed dniem 1 stycznia 2016 r., gdy tymczasem na korzyść Skarżącego winna być stosowana wersja ustawy w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2016 r.;

- nieustalenie, czy powstał stan nierealizowania wymagalnych zobowiązań lub niemożności ich realizowania, albowiem nie ustalono daty, od kiedy powstał ten stan rzeczy oraz istnienia kilku niezrealizowanych zobowiązań, gdyż istnienie jednego niezrealizowanego zobowiązania nie uzasadnia ustalenia stanu upadłości;

- nieustalenia od jakiej daty istnieje stan niewypłacalności, tym bardziej, że wymagalność zobowiązania PFRON dotyczy dopiero okresu po uprawomocnieniu decyzji z [...] maja 2015 r.;

- naruszenie zasad postępowania dowodowego w tym oddalenie wniosków dowodowych Skarżącego a także nieodniesienie się do faktu, że złożenie przez Skarżącego rezygnacji jest potwierdzone protokołem zgromadzenia z grudnia 2014 r. złożonym w KRS przed datą wydania decyzji z [...] maja 2015 r. o określeniu zobowiązania podatkowego a także przed wszczęciem niniejszego postępowania;

- wadliwe ustalenia faktyczne, że Skarżący był członkiem zarządu Spółki, gdy tymczasem wskutek złożenia rezygnacji w marcu 2014 r. przewidziany wcześniejszą uchwałą okres nawiązania stosunku korporacyjnego od dnia [...] kwietnia 2014 r. w ogóle nie zaistniał.

- nieobjęcie decyzją solidarnie innych członków zarządu Spółki od roku 2014 do chwili obecnej.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zwrot poniesionych kosztów i opłat.

5. W odpowiedzi na skargę MRPiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

6.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty były trafne.

6.2. W niniejszej sprawie istotę sporu w sprawie stanowiła zasadność orzeczenia, na podstawie art. 116 O.p., o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego wraz ze Spółką za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za marzec, kwiecień i maj 2014 r.

6.3. Przypomnieć należy, że przepisy Ordynacji podatkowej mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Stosownie do tego przepisu do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON.

Z kolei granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej.

Stosownie do art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje m.in. zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 O.p.

6.4. Biorąc pod uwagę obciążający organy w postępowaniu dotyczącym orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe, obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek tej odpowiedzialności, a zatem przede wszystkim pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w czasie, o jakim mowa w art. 116 § 2 O.p., Sąd stwierdza, że w tym zakresie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191 O.p. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 122 O.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W myśl natomiast art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy art. 191 O.p. stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie ma przy tym wątpliwości, że przez "cały zebrany materiał dowodowy", o którym mowa w tym przepisie należy rozumieć ten zgromadzony w sposób wyczerpujący, o czym mowa w art. 187 § 1 O.p., a nie cały, faktycznie zgromadzony w aktach. Jest to zasadnicza różnica.

Zgodnie natomiast z art. 188 O.p., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Z powyższego wynika, że organy nie mogą ograniczać stronie prawa do dowodzenia swoich racji, co strona może w toku postępowania robić właśnie m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych na wymienione przez siebie okoliczności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach z 4 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 2164/00, ONSA 2003/1 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2669/04; z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 151/12; z 20 listopada 2013 r., sygn. akt I FSK 1074/13; z 21 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 2661/14; 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2197/16; z 5 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1326/16; z 24 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1794/16).

Oczywiście nie oznacza to, że wszystkie wnioski dowodowe strony muszą być zawsze uwzględnianie. Niedopuszczenie dowodu wnioskowanego przez stronę powinno mieć jednak miejsce jedynie wówczas gdy jest oczywiste, że okoliczność, która ma być udowodniona, stwierdzona jest już wystarczająco innymi dowodami (a dalsze dowodzenie byłoby jedynie przeciąganiem postępowania w czasie), jak również, gdy dana okoliczność nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia dla sprawy (treści rozstrzygnięcia), co obejmuje również przypadki, gdy dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności, jak również – gdy z przyczyn obiektywnych dowodu nie da się przeprowadzić (np. nieprzesłuchanie świadka, który zmarł albo którego miejsca pobytu nie można ustalić, albo niemożność przesłuchania danej osoby ze względu na stan zdrowia) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 552/18).

Natomiast inne działania procesowe noszą cechy dowolności i nie mają wiele wspólnego z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Z kolei przepis art. 121 § 1 O.p. stanowi zasadę ogólną, zgodnie z którą, postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

6.5. Jak już wskazywano ciężar wykazania pozytywnych przesłanek przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności spoczywa na organie podatkowym.

Jedną z takich przesłanek jest pełnienie funkcji członka zarządu, w okresie, w którym powstały zaległości, za które odpowiedzialność jest przenoszona.

W ocenie Sądu, przesłanka ta, nie została przez organy w niniejszej sprawie bezsprzecznie wykazana.

Wprawdzie z odpisu pełnego z KRS Spółki oraz z uchwał zgromadzenia wspólników może wynikać, że Skarżący w istocie pełnił tę funkcję od [...] kwietnia 2014 r. do [...] grudnia 2014 r. Niemniej jednak nie są to okoliczności niepodważalne innymi dowodami, a poza tym sama treść uchwały z [...] grudnia 2014 r. budzi w tym zakresie wątpliwości.

Sąd zauważa, że zgodnie z art. 202 § 4 K.s.h. mandat członka zarządu wygasa m.in. w skutek rezygnacji. Przy czym rezygnacja ta jest skuteczna z chwilą jej dojścia do zgromadzenia wspólników.

Rezygnacja jest zatem jednostronną czynnością prawną, skuteczną z chwilą dojścia do spółki.

W toku postępowania Skarżący usiłował wykazać, że skutecznie złożył rezygnację z funkcji członka zarządu w dniu [...] marca 2014 r., a więc jeszcze przed formalnym objęciem tej funkcji.

Skarżący przedłożył kopię pisma z [...] marca 2014 r. skierowanego do Spółki, w którym oświadczył, że z dniem [...] marca 2014 r. rezygnuje z członkostwa w zarządzie Spółki i że rezygnację składa na podstawie art. 202 § 4 K.s.h., osobiście. Na piśmie tym znajduje się również potwierdzenie odbioru tego dokumentu w siedzibie Spółki przez prokurenta J.S.(z datą 30.03.2014 r.).

Skarżący wyjaśniał, że na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników z dnia 28 marca 2014 r. został powołany do zarządu Spółki, natomiast już w dniu 30 marca złożył rezygnację z funkcji w zarządzie. Powodem rezygnacji były przyczyny osobiste oraz zakres wiedzy o stanie Spółki uzyskany po powołaniu. W dniu 31 marca 2014 r. Skarżący wyjechał na 6 miesięcy za granicę.

Odnosząc się do uchwały z [...] grudnia 2014 r., o odwołaniu Skarżącego z funkcji w zarządzie, Skarżący wyjaśniał, że uchwała ta został podjęta tylko dlatego, że wniosek o wykreślenie Skarżącego był zwracany z KRS i jak wyjaśniał prokurent Spółki, było to niezbędne dla uporządkowania jej spraw. Skarżący wskazywał również, że uchwała o odwołaniu Skarżącego z funkcji prezesa zarządu odnosi się do jego rezygnacji z kwietnia 2014 r., co wyraźnie wynika z jej treści.

W tym zakresie Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania prokurenta Spółki, uzyskania kopii akt z KRS na okoliczność składnia przez prawnika Spółki wniosku o wykreślenie Skarżącego z zarządu oraz zwracanie tego wniosku przez KRS.

MRPiPS nie uznał za zasadne przeprowadzania wnioskowanych dowodów i stanął na stanowisku, że Skarżący pełnił funkcję w zarządzie do [...] grudnia 2014 r. MRPiPS argumentował, że fakt ten potwierdza protokół nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z [...] grudnia 2014 r. Wskazano bowiem, że "zgromadzenie otworzył Prezes Zarządu Spółki Pan A. S.". Ponadto protokół ten został opatrzony podpisem przewodniczącego A. S.. W ocenie MRPiPS, powyższe wskazuje na fakt aktywnego pełnienia funkcji przez Skarżącego.

6.6. Odnosząc się do powyższego Sąd zauważa, że z zaskarżonej decyzji w sposób jednoznaczny nie wynika, czy MRPiPS uznał, że Skarżący nie złożył skutecznej rezygnacji z funkcji w zarządzie z dniem [...] marca 2014 r. i dlatego pozostawał formalnie członkiem zarządu do dnia podjęcia uchwały o odwołaniu, czy też uznał, że mimo skutecznego złożenia rezygnacji, w dalszym ciągu faktycznie wykonywał funkcję prezesa zarządu i z tego względu ponosi odpowiedzialność za zaległości Spółki.

Jeżeli MRPiPS w istocie kwestionuje skuteczność rezygnacji przez Skarżącego z funkcji prezesa zarządu Spółki (złożonej na ręce prokurenta Spółki, który potwierdził jej przyjęcie), to w zaskarżonej decyzji nie przedstawił w tym zakresie przekonującej argumentacji.

Sąd nie podziela bowiem stanowiska organów, że o "pozorności" tej rezygnacji świadczy sam fakt podjęcia w dniu [...] grudnia 2014 r. uchwały przez Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników o odwołaniu Skarżącego z funkcji w zarządzie. Skarżący wyjaśniał okoliczności związane z podjęciem tej uchwały. Kwestie te zostały w ogóle poza rozważaniami organów. Nie sposób również przyjąć, że "rezygnacja" była wygenerowana jedynie na potrzeby niniejszego postępowania, skoro na tę okoliczność wskazuje się już w protokole Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z [...] grudnia 2014 r.

W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że w sprawie z jednej sprawy przestawiono pisemnie oświadczenie złożone Spółce o rezygnacji z funkcji w zarządzie z dniem [...] marca 2014 r., a z drugiej strony podjęta została uchwała o odwołaniu Skarżącego z tej funkcji z dnia [...] grudnia 2014 r., koniecznym był dokonanie dalszych ustaleń w sprawie.

Przede wszystkim, z naruszeniem art. 188 O.p., organy nie uwzględniły wniosków dowodowych zgłaszanych przez Skarżącego w zakresie przesłuchania prokurenta Spółki oraz uzyskania kopii akt z KRS lub od aktualnego zarządu Spółki na okoliczność złożenia rezygnacji przez Skarżącego oraz składania przez prawnika Spółki wniosku o wykreślenie Skarżącego z zarządu oraz zwracanie tego wniosku przez KRS.

Powyższe może potwierdzić argumentację Skarżącego, że podjęcie uchwały z [...] grudnia 2014 r. wiązało się tylko z tym, że wniosek o wykreślenie Skarżącego był zwracany z KRS i podjęcie uchwały było niezbędne dla uporządkowania spraw Spółki. Ponadto, dokumenty uzyskane z KRS powinny wyjaśnić jakie wątpliwość miał sąd rejestrowy, co do wniosku o wykreślenie Skarżącego z rejestru, a tym samym będą istotne dla oceny skuteczności oświadczenia o rezygnacji.

W ocenie Sądu, o ile doszło do skutecznej rezygnacji przez Skarżącego z funkcji członka zarządu, w związku ze złożonym pisemnym oświadczeniem, to nie mogło dojść do odwołania Skarżącego z tej funkcji dopiero w dniu [...] grudnia 2014 r. Nie można bowiem odwołać z funkcji kogoś, kto już tej funkcji nie pełni.

Z tych wszystkich względów, jak już wyżej wskazywano, konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania w zakresie ustalenia, czy doszło do skutecznej rezygnacji przez Skarżącego z funkcji prezesa zarządu Spółki w dniu [...] marca 2014 r.

Zasada zaufania, zasada dążenia do ustalenia prawdy materialnej, a przede wszystkim to, że obowiązek wykazania pełnienia funkcji członka zarządu w okresie, w którym powstały zaległości, spoczywa na organie, wymagały jednak podjęcia skutecznych działań w tym zakresie również przez organ.

Powyższego w rozpoznawanej sprawie zabrakło.

6.7. Niezależnie od powyższego za ugruntowane można uznać stanowisko judykatury, że przy ocenie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółek należy brać pod uwagę faktyczne sprawowanie funkcji członka zarządu (por. wyrok z: 4 marca 2015 r., sygn. akt I FSK 241/14; 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2401/11; 11 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 257/05; 16 września 2011 r., sygn. akt II FSK 561/10; 22 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 862/12; 16 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1575/13; 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 468/15; 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 394/14, z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 976/16).

Sąd w niniejszym składzie pogląd ten w pełni podziela.

Zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, zakres odpowiedzialności uregulowanej w art. 116 § 2 O.p. wyznacza pojęcie "pełnienia obowiązków członka zarządu". Pojęcie to należy odnosić do kontekstu faktycznego sprawy i nie można go sprowadzać tylko i wyłącznie do aspektów formalnych. Wykładnia językowa tego pojęcia wskazuje bowiem na aktywne działanie i rzeczywiste realizowanie obowiązków i zadań członka zarządu.

Niemniej jednak za powiązaniem odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z faktycznym pełnieniem obowiązków członka zarządu przemawia nie tylko językowe brzmienie art. 116 § 2 O.p., ale również wykładnia celowościowa, gdzie odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki przypisuje się osobie, która prowadziła sprawy spółki w czasie kiedy one powstały.

Tym samym osoba, która faktycznie pełniła funkcję członka zarządu w okresie, w którym powstały zobowiązania podatkowe, nie może powoływać się na okoliczność, że jej mandat wygasł dla uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, którą ponosi na podstawie art. 116 O.p. (por. wyrok NSA z 16 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1575/13).

Dlatego też, jeżeli w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ ustaliłby, że po rezygnacji, Skarżący w dalszym ciągu podejmował działania w imieniu Spółki i jako członek zarządu np. złożył w imieniu Spółki deklaracje, podpisał inne dokumenty, wystawiał faktury, to w takiej sytuacji, należałoby przyjąć, że w okresie kiedy zaległości powstały Skarżący, mimo rezygnacji, funkcję tę faktycznie pełnił.

Przy czym, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, że tylko i wyłącznie fakt wskazania w protokole Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z [...] grudnia 2014 r. – Skarżącego jako prezesa zarządu – stanowi o faktycznym pełnieniu przez niego tej funkcji. Udział w zgromadzeniu wspólników nie stanowi wykonywania funkcji członka zarządu. Ponadto pod ww. protokołem Skarżący podpisał się jako "przewodniczący" zgromadzenia wspólników. Skarżący był bowiem ówcześnie również udziałowcem Spółki.

6.8. Poza sporem w sprawie pozostaje natomiast kwestia drugiej pozytywnej przesłanki odpowiedzialności, tj. bezskuteczności egzekucji prowadzonej w stosunku od Spółki. W tym zakresie Sąd podziela ustalenia organów, znajdujące potwierdzenie w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] kwietnia 2018 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne, z uwagi na jego bezskuteczność.

6.9. Odnośnie do pozostałych zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie sposób zgodzić się ze Skarżącym, aby do oceny terminowości i przesłanek wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości stosować przepisy ustawy – Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. Przepisy dotyczące przesłanek z art. 11 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535 ze zm., dalej "P.u.n.") mają charakter materialnoprawny, więc mogą być oceniane tylko i wyłącznie przez pryzmat przepisów istniejących w dacie, w której one wystąpiły, tj. na dzień zaistnienia stanu niewypłacalności.

Sąd zauważa również, że Skarżący podnosi, że decyzja dotycząca wysokości zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON za marzec, kwiecień i maj 2014 r. została wydana dopiero [...] maja 2015 r. Tym samym wniosek o ogłoszenie upadłości mógł być złożony najwcześniej po tej dacie.

Argumentacja Skarżącego w powyższym zakresie jest chybiona.

Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd (zob. m.in. uchwała NSA z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, wyrok NSA z 25 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 1328/16, wyrok NSA z 10 stycznia 2017 r. sygn. akt II FSK 3737/14), że w odniesieniu do zobowiązań, które powstają z mocy prawa Spółka zobowiązana była do dokonywania wpłat w wysokości właściwej i we właściwych terminach. Nie wypełnienie tych obowiązków uzasadniało wydanie decyzji na podstawie artykułu 21 § 3 O.p. Nie zmienia to jednak oceny, że zobowiązanie to powstało już wcześniej i powinno zostać wykonane w terminach i wysokości przewidzianej w przepisach prawa. Tym samym ewentualną odpowiedzialność Skarżącego należy powiązać z momentem powstania zobowiązania powstającego z mocy prawa. Wtedy to zobowiązania te stały się wymagalne.

Chybiony jest również zarzut skargi dotyczący nieobjęcia decyzją o odpowiedzialności, solidarnie innych członków zarządu Spółki od roku 2014 do chwili obecnej. Zgodnie bowiem z art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Tym samym osoby, które nie pełniły tej funkcji w Spółce w okresie, gdy przypadał termin płatności wpłat na PFRON za marzec, kwiecień i maj 2014 r., nie ponoszą odpowiedzialności za te zaległości.

6.10. Odnośnie do przesłanki egzoneracyjnej związanej z wykazaniem braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, zauważyć należy, że jest ona ścisłe związana z ustaleniem, czy Skarżący był w ogóle w określonym czasie członkiem zarządu Spółki.

I ta kwestia ma zasadnicze znaczenie.

Niemniej jednak mając na uwadze podniesione w powyższym zakresie zrzuty skargi należy zauważyć, że zgodnie z art. 10 P.u.n., w brzmieniu obowiązującym na dzień zaistnienia stanu niewypłacalności, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie natomiast do art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Z powyższego wynika, że w art. 11 P.u.n. ustawodawca przewidział dwie niezależne przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika będącego osobą prawną tj.: niewykonywanie wymagalnych zobowiązań (ust. 1) oraz sytuację, w której zobowiązania dłużnika przekraczają jego majątek (ust. 2).

Wystąpienie którejkolwiek z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki, o czym szerzej także w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

W myśl art. 21 ust. 1 P.u.n. zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powinno nastąpić nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

W ocenie Sądu, w przypadku Spółki niewątpliwą przesłankę do złożenia wniosku o upadłość stanowiło zaprzestanie uiszczania wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, tj. wpłat na PFRON za marzec, kwiecień i maj 2014 r.

Przy czym jak zasadnie argumentuje Skarżący nie można podzielić stanowiska organów, że "czasem właściwym" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości był już 5 maja 2014 r., tylko z uwagi na nieuiszczenie pierwszej wpłaty na PFRON za marzec 2014 r., wymagalnej do 20 kwietnia 2014 r. W ocenie Sądu, uwzględniając jedynie zaległości we wpłatach na PFRON termin ten przypadał przynajmniej miesiąc później, gdy Spółka zalegała z płatnościami z tytułu wpłat na PFRON co najmniej za dwa okresy rozliczeniowe.

Przy czym jak wskazuje organ (powołując się na informacje z odpisu z KRS) Spółka od sierpnia 2013 r. zalegała z wpłatami również w stosunku do ZUS. Ostatecznie więc mając na uwadze zaległości Spółki zarówno w stosunku od ZUS oraz zaległości w stosunku do PFRON organ prawidłowo określił "czas właściwy" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

Pamiętać jednak należy, że ewentualne ustalenie, że Skarżący skutecznie zrezygnował z funkcji członka zarządu, a po rezygnacji faktyczne funkcji tej nie pełnił, zbędnym czyni badanie wykazania przez Skarżącego przesłanek egzoneracyjnych.

6.11. W sprawie poza sporem pozostaje okoliczność niewskazania przez Skarżącego mienia Spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych (art. 116 § 1 pkt 2 O.p.).

6.12. Ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności powinien dokonać jednoznacznych ustaleń i ocen w kwestii rezygnacji przez Skarżącego z funkcji w zarządzie Spółki w dniu [...] marca 2014 r. W tym zakresie organ m.in. uwzględni wnioski dowodowe zgłaszane przez Skarżącego. Tak zgromadzony materiał dowodowy organ ponownie oceni pod kątem skuteczności złożonej przez Skarżącego rezygnacji. Jeżeli w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ oceni, że doszło do skutecznej rezygnacji, to obowiązany będzie ustalić, czy po tej dacie Skarżący podejmował działania w imieniu Spółki mogące świadczyć o rzeczywistym realizowaniu obowiązków i zadań członka zarządu (faktyczne sprawowanie funkcji w zarządzie).

6.13. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję.

Pomimo uwzględnienia skargi Sąd nie orzekł o kosztach postępowania sądowego, bowiem Skarżący kosztów takich nie poniósł, będąc zwolnionym z ich poniesienia na mocy postanowienia Referendarza sądowego z 17 lutego 2020 r.