Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1054/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie asesor WSA Marian Wolanin,, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2006 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. J. kwotę 440 zł (słownie czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

J. J. wystąpił do Wojewody W. z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie na własność Skarbu Państwa majątku położonego w R., zapisanego w księgach wieczystych "R." tom [...] k. [...] , KW [...] i KW [...] nastąpiło z naruszeniem dekretu z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu J. J. podniósł, iż nieruchomość oznaczona w księdze wieczystej "R." t. [...] k. [...] , spełniała co prawda normę obszarową, jednak jej fizycznego przejęcia dokonano jakoby bez wydania wymaganych wówczas przez przepisy wykonawcze formalności, ponadto zwrócił uwagę, iż nieruchomości, zapisane w KW [...] jak i KW [...] , stanowiły obszar poniżej norm dekretowych, a zatem przejęcie ich było bezprawne. Ponadto wnioskodawca podniósł w swoim wniosku, iż dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest aktem bezprawnym, gdyż został zatwierdzony przez organ nie posiadający żadnego umocowania w ustawie zasadniczej.

Po rozpoznaniu powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r., odmówił stwierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r, podnosząc w uzasadnieniu, iż zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej nie odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej, mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, a o łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

Od decyzji Wojewody [...] odwołanie złożył J. J., zarzucając zaskarżonej decyzji, iż jest niesprawiedliwa oraz na gruncie konstytucyjnym bezpodstawna.

W wyniku rozpoznania odwołania, Mister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., znak: [...] utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy.

Decyzja ta została zaskarżona przez J. J. do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 3239/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. oraz

poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. W wyroku Sąd podniósł, iż organy obydwu instancji nie rozpoznały istoty sprawy, czym naruszyły zasady postępowania administracyjnego przewidziane w art. 7, art. 77 oraz art. 107 Kpa. Sąd zobowiązał organ ponownie rozpatrujący wniosek J. J. do zbadania, czy cała przejęta nieruchomość odpowiada kryteriom nieruchomości ziemskiej w sposób, jaki określił to Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., podnosząc jednocześnie, iż główną uwagę należy zwrócić na dokumentację zespołu folwarcznego nadesłanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ponadto Sąd zalecił przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości pod kątem stwierdzenia związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z pozostałą częścią nieruchomości.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] , odmówił stwierdzenia, że majątek R., gm. S, zapisany w księgach wieczystych: "R." tom [...] księga [...] , KW [...] oraz KW [...] nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podnosząc w uzasadnieniu, iż nie można wyodrębnić w tej nieruchomości części dworsko-parkowej i części gospodarczej.

Odwołanie od tej decyzji wniósł J. J., domagając się jej uchylenia i podnosząc, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem między innymi art. 7, 10, 77 Kpa. W ocenie odwołującego się decyzja organu I instancji została wydana na skutek ogólnikowego negatywnego odniesienia się do wnioskowanej sprawy. W treści decyzji zawarto wywody odmienne niż zapisane w protokole oględzin, bowiem zapisano w nim, iż istnieje wyraźne oddzielenie części mieszkalno-parkowo-ogrodowej (bytowej) od gospodarczej. Okoliczność tą potwierdzają również fotografie i dawne szkice oraz wypowiedzi świadka. Obszar części mieszkalnej/dawny dwór i oficyna oraz park/ nie mógł zdaniem odwołującego się być przyjęty na cele reformy rolnej gdyż, jak wynika z zeznań świadków zarządzanie samym folwarkiem odbywało się w biurze brygadzisty lub na podwórzu przy biurze. Części mieszkalne i wypoczynkowe były odgrodzone płotem od podwórza, służyły one właścicielom jedynie celem mieszkalnym a nie do zarządzania gospodarstwem.

Ponadto organ nie wziął pod uwagę, iż odpadł już cel reformy rolnej a majątek nie służył drobnym rolnikom ale stał się pegeerem

Po rozpoznaniu niniejszego odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż rozpatrując wniosek J. J. związany jest zapadłym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 3239/03. Jak stanowi bowiem art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniach sądu wiążą w sprawie tej sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy W.D. wpisany był w księdze wieczystej "R." jako właściciel nieruchomości ziemskiej o pow.203,34 ha. Ponadto był on właścicielem nieruchomości o pow. 10,69 ha, zapisanej w KW nr [...] oraz nieruchomości o pow. 10,56 ha, zapisanej w KW nr [...] . Wszystkie w/w nieruchomości z dniem wejścia w życie dekretu PKWN, tj. z dniem 13 września 1944 r. przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa.

Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość posiadała ww. cechy, nieruchomość taka przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa i była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego a pełnomocnicy po objęciu zarządu usuwali" dotychczasowych właścicieli w terminie 3 dni.

Jak wynika z treści art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944r., przejmowana na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi.

W art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyliczone zostały różne cele reformy rolnej, których realizacji służyć miały przejmowane majątki ziemskie. W myśl tego artykułu przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i

średniorolnych,

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników

i pracowników rolnych oraz dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji

og rod n iczo-warzywn iczych,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi

państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej,

wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod budowę miast, kolonii

mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe,

komunikacji publicznej lub melioracji.

Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, OTK 1990, poz. 26 wyraził pogląd, iż ustawodawca, posługując się pojęciem nieruchomość ziemska miał na myśli wyłącznie te nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej oraz sadowniczej przez inne podmioty. W dniu [...] kwietnia 2005 r. sporządzony został protokół z oględzin przedmiotowej nieruchomości, z treści którego wynika, iż nie ma możliwości — w sposób zdecydowany — wyodrębnić w tej nieruchomości części dworsko-parkowej i części gospodarczej. Wzajemne położenie zabudowań, ich charakter oraz przeznaczenie - zdaniem organu naczelnego - jednoznacznie świadczą, iż folwark w R. stanowił jedną całość.

Ponadto, jak wynika z karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa nr [...] [...] , pierwotnym przeznaczeniem zespołu folwarcznego była hodowla bydła i owiec oraz produkcja roślinna. Z karty tej wynika ponadto, iż podwórze gospodarcze miało formę pięciokąta, w większości wyznaczonego przez budynki gospodarcze, we wschodniej części parku znajdował się spichlerz.

Z uwagi na powyższe - w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż nieruchomości zapisane w księgach wieczystych: "R." tom [...] księga [...] , KW [...] oraz KW [...] - stanowiące byłą własność W.D. -

w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej miały łączną powierzchnię 224,59 ha, stanowiły jedną nieruchomość ziemską, będąc gospodarczą całością w ramach prowadzonego przez właściciela gospodarstwa rolnego i z tego względu podlegały przepisom tego dekretu. Natomiast zarzuty Pana J. J., co do niekonstytucyjności dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie podlegają rozpatrzeniu przez organ administracji publicznej.

W skardze na powyższą decyzję J. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi, skarżący wskazał, iż nie zgadza się ze stwierdzeniami organów orzekających w sprawie, iż centrum z którego administrowano częścią gospodarczą znajdowało się we dworze. W ocenie skarżącego nie przesłuchano świadków: - K. J., który w swoim oświadczeniu potwierdza fakt oddzielenia części dworskiej od gospodarczej,

U. i K. M. opisujących jak odbywał się zarząd gospodarstwem.

Skarżący wskazuje także, iż kwestię oddzielenia części dworskiej od gospodarczej potwierdza również T. J., czego nie ujęto w protokole oględzin z dnia [...] kwietnia 2005r..

Podnosi, iż w nie podpisanym przez nikogo protokole przejęcia wskazano, iż przejęciu podlegał obszar o powierzchni 182,41 ha, zaś w decyzji przejmuje się obszar 224,59 ha.

Jednocześnie strona skarżąca powołuje się na § 22 pkt 2 rozporządzenia MR i RR z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej, wskazując, iż spadek po W.J D., byłym właścicielu majątku, który zginął [...] września 1939r. w obronie Polski w walce nad [...] , nabyła jego żona M. D.. Paragraf ten stanowi zaś, iż wdowy po poległych żołnierzach Wojska Polskiego korzystają z dobrodziejstwa reformy rolnej na równi z osobami wymienionymi w art. 10 pkt 2 dekretu. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wdowie odebrano majątek. Powyższą kwestię pełnomocnik skarżącego rozszerzył w piśmie z dnia 14 września 2006r. będącym załącznikiem nr 2 do protokołu z rozprawy . Skarżący wskazuje, iż odpadł już także cel, na który nastąpiło przejęcie majątku, bowiem nie istnieje już PGR, który została tam utworzony.

W świetle powyższego wnosi, o przyznanie jego rodzinie prawa przynajmniej do

części mieszkalnej i parku oraz 42,18 ha nieprzyjętego wzmiankowanym powyżej

protokołem.

Na w piśmie z dnia 5 września 2006r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował zarzuty

skargi, wskazując, iż żąda uchylenia obu zaskarżonych decyzji jako wydanych z

naruszeniem:

- art. 7,8,11,77 § 1, 80, 107§ 3 Kpa, w związku z brakiem rzetelnego

przeprowadzenia postępowania dowodowego w kontekście przepisów prawa

materialnego mających zastosowanie w sprawie, a także z dokonaniem dowolnej

oceny protokołu oględzin jaki został sporządzony w toku powtórnego postępowania

administracyjnego.

* art. 1 i 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej w wyniku dokonania

wadliwej, sprzecznej z utrwaloną linią orzeczniczą wykładnią tych przepisów, poprzez

przyjęcie, iż przedmiotem nacjonalizacji były całe majątki ziemskie a nie tylko te

majątki ziemskie lub ich części wchodzące w skład majątków ziemskich, jakie miały

służyć produkcji roślinnej i zwierzęcej wraz z obiektami , urządzeniami o narzędziami

służącymi takiej produkcji, a także wraz z inwentarzem żywym i martwym który mógł

służyć realizacji tych celów.

* art. 153 ustawy z dnia 29 sierpnia 2003r. prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 170 ze zm), w związku z należytym

wykonaniem wytycznych zawartych w wyroku WSA z dnia 29 czerwca 2004r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wskazującej, iż w rozpoznawanej sprawie, istniała podstawa do przejęcia całego majątku "R.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna i jako taka prowadzi do uchylenia zaskarżanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem,

jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kontrolują więc akty i czynności organów administracji z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2006r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005r. nr [...] , odmawiającej stwierdzenia, że majątek R., podpada pod działanie przepisów art. 2 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945r. Nr 3, poz. 13).

Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż w sprawie tej orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004r. orzekł o uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. odmawiającej stwierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

W wyroku tym, który zgodnie z art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, iż organy obydwu instancji nie rozpoznały istoty sprawy, czym naruszyły zasady postępowania administracyjnego przewidziane w art. 7, art. 77 oraz art. 107 Kpa. Sąd zobowiązał organ ponownie rozpatrujący wniosek J. J. do zbadania, czy cała przejęta nieruchomość odpowiada kryteriom nieruchomości ziemskiej w sposób, jaki określił to Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., podnosząc jednocześnie, iż główną uwagę należy zwrócić na dokumentację zespołu folwarcznego nadesłanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ponadto Sąd zalecił przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości pod kątem stwierdzenia związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z pozostałą częścią nieruchomości.

Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia2006r. sygn. akt IOSK 653/05 ) przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z

1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym o tym, czy dana nieruchomość, jak również jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) W cytowanej powyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż norma prawna zawarta w art. 2 ust. I lit. e dekretu winna być odczytana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. I lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie 5 ust. I rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uznanie bowiem, iż w postępowaniu administracyjnym na podstawie § 5 rozporządzenia organ jest uprawniony jedynie do badania, czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oznaczałoby, że to postępowanie może dotyczyć tylko całości nieruchomości, a nie jej części. Jednocześnie dopuszcza ono możliwość przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską odpowiadającą celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu, czyli działanie sprzeczne z prawem. O tym, które nieruchomości i w jakich granicach mają być przejęte na cele reformy rolnej, właściciel (współwłaściciel) praktycznie dowiadywał się w chwili dokonywania protokolarnego spisu (przejęcia), o czym mowa w 10 ust. 2 rozporządzenia, bądź też z zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego (później starosty), stanowiącego tytuł do wpisania prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej). Po uzyskaniu takich informacji można było wszcząć

postępowanie w oparciu o § 5 rozporządzenia, co nie było obwarowane żadnymi terminami.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podał również, iż z zestawienia brzmienia przepisów cyt. 5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że § 5 dotyczyć może wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". To pojęcie jest szersze, gdyż oprócz "użytków rolnych" mieszczą się w nim także inne tereny (grunty) np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp. W Wyroku z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 779/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zakresie podpadania pod działanie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zespołów pałacowo-parkowych zachodzi konieczność badania, czy tego typu zespoły pozostawały w funkcjonalnym związku (stanowiły gospodarczą całość) z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, czy też były wyodrębnione i przeznaczone na inny cel.

Sam związek podmiotowy - przez osobę właściciela - był niewystarczający. Również fakt zamieszkiwania właściciela w obiektach mieszkalnych nie stanowił sam w sobie podstawy do przyjęcia istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią przejmowanej nieruchomości ziemskiej.

Mając więc na uwadze, wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia 29 czerwca 2004, organy orzekające w niniejszej sprawie winne były ustalić, w sposób nie budzących żadnych wątpliwości, czy w rozpoznawanej sprawie istniał, czy też nie związek funkcjonalny pomiędzy częścią dworską a gospodarczą majątku, przeprowadzając w tym celu oględziny majątku, jak również dokonując rzetelnej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów w tym dokumentacji archiwalnej ze szczególnym uwzględnieniem dokumentacji zespołu folwarcznego nadesłanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego orzekające w sprawie organy uznały, iż cały majątek R. zapisany w KW "R." tom [...]

księga [...] , KW [...] , oraz KW [...] , podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał jednak, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została z naruszeniem art. 15, 7, 77 i 107 KPA.

Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 kpa, każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Oznacza to obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s. 144 i nast.). Istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się zatem do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Rozpoznając sprawę na skutek odwołania organ II instancji winien więc wziąć pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jak również odnieść się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów strony skarżącej podniesionych w odwołaniu. Nie odniósł się on między innymi do kwestii:

odgrodzenia części mieszkalno-parkowo-ogrodowej (bytowej) od gospodarczej, co jak wskazał odwołujący się wynika zarówno z protokołu oględzin jak i z fotografii i dawnych szkiców oraz wypowiedzi świadka,

- okoliczności, iż zarządzanie samym folwarkiem odbywało się w biurze brygadzisty lub też na podwórzu przy biurze, a nie w dworze czy oficynie.

Powyższe zdaniem skarżącego wskazuje zaś, iż istniało faktyczne wyodrębnienie części mieszkalnej (dworu, oficyny, parku) od części gospodarczej, co winno stanowić podstawę do uznania, iż ta część majątku nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

W świetle powyższego, Sąd uznał, iż nieodniesienie się przez organ do w/w kwestii mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ odwoławczy winien więc dokonać rzetelne analizy wszystkich zebranych w sprawie dowodów, w celu ustalenie czy faktycznie tak jak podnosi strona skarżącą w niniejszej sprawie istniało faktycznie wyodrębnienie części dworskiej i gospodarczej, mogących stanowić podstawę do uznania, iż zespół dworski nie podpadał pod działanie przepisów dekretu.

Jednocześnie organ winien również odnieść się do kwestii, która została podniesiona przez skarżącego we wniosku wszczynającym postępowanie i rozszerzona w skardze, a mianowicie, iż właściciel majątku poległ w trakcie działań wojennych w 1939r., a więc majątek odebrano wdowie po żołnierzu, która to na podstawie § 22 pkt 2 rozporządzenia MR i RR z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej, winna korzystać z dobrodziejstwa reformy rolnej na równi z osobami wymienionymi w art. 10 pkt 2 dekretu.

Odnosząc się zaś do zarzutu strony skarżącej dotyczącego braku podstaw do przyjęcia 42,18 ha nieuwzględnionych w protokole przejęcia majątku, należy uznać go za bezpodstawny.

Wskazać należy, iż podstawę przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stosownie do treści tego artykułu, pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość posiadała ww. cechy, nieruchomość taka przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa i była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego a pełnomocnicy po objęciu zarządu usuwali" dotychczasowych właścicieli w terminie 3 dni.

Protokół miał więc jedynie charakter porządkowy nie wywoływał zaś żadnych skutków prawnych.

Właściciele lub ich spadkobiercy mogli i nadal mogą zaś kwestionować fakt przejęcie całości majątku lub poszczególnych jego składników, jak wskazano już na wstępie jedynie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm., który to stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym o tym, czy dana nieruchomość, jak również jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o wykonalności zaskarżonej decyzji zapadło w oparciu o art. 152 cytowanej wyżej ustawy. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy.