Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1393/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 5  pkt  2  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. L. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M. G. (zwanej dalej skarżącą) z dnia [...] maja 2021 r. Burmistrz M. L. odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca - R. B..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną o stopniu znacznym ustalonym do dnia [...].05.2024 r. Organ ustalił, że pomoc córki polega na całkowitym zaspokojeniu jego codziennych potrzeb.

Organ I instancji pozyskał informację, że ojciec skarżącej jest w związku małżeńskim z T. B., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu zgodnie z zapisem treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, że żona ojca skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (decyzja Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...].12.2020 r.) zatem skarżąca nie spełnia wymogów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13, organ wskazał, że sam fakt wydania powyżej wskazanego orzeczenia nie powoduje automatycznie, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać opiekunom wszystkich osób podlegających opiece bez względu na wiek powstania niepełnosprawności. Powyżej wskazany wyrok nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997r. nr 78. póz. 483) umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, ponadto źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Nie stanowią zatem źródła prawa jakiekolwiek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w Polsce. Skoro ustawodawca nie podjął się zmiany wskazanego wyżej przepisu poprzez jego wyeliminowanie bądź umożliwienie powstania uprawnienia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez kryterium kiedy powstała niepełnosprawność osoby podlegającej opiece to brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia w przedmiotowym przypadku.

Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...].05.2021 r. Nr [...] wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącej istnieje od 48 roku życia. W świetle obowiązujących przepisów prawa organ stwierdził, że ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności i tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności.

Odwołanie od w/w decyzji, wniosła skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Strona poinformowała także, że w dniu [...].11.2020 r. po raz pierwszy wystąpiła z wnioskiem do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z dnia [...].10.2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) decyzją z dnia [...].01.2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji oraz przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...].09.2020 r. do [...].05.2021 r.

W dniu [...].05.2021 r. w związku z utratą ważności orzeczenia o niepełnosprawności oraz uzyskaniem aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej wydanego na okres do [...].05.2024 r., skarżąca wystąpiła z ponownym wnioskiem do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Mimo wcześniejszego przyznania tegoż świadczenia, organ zaskarżoną decyzją odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczywszy stan faktyczny sprawy oraz przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że ojciec skarżącej jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona przedłożyła do akt orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...].12.2020 r., wskazujące, że T. B. jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym. Okoliczność ta skutkuje brakiem uprawnienia skarżącej (córki) do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 599/20 dostępny w bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) i powołane w nim orzecznictwo, wskazując, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

SKO przyjęło, że wobec ograniczenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, skarżącej nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przesłankę negatywną określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

SKO wskazało na wadliwe zastosowanie przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13., przy czym wadliwość ta nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołanym wyrokiem, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Argumenty organu I instancji pomijające opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu są wadliwe.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:

* rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia,

* naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 7,77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy żona niepełnosprawnego ze względu na stopień niepełnosprawności i podeszły wiek jest w stanie zapewnić całodobową opiekę na niepełnosprawnym mężem.

Do skargi skarżąca załączyła m.in. kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...].08.2021 r. zaliczającego jej matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: ,,p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (takie orzeczenie zostało załączone do akt sądowych wraz z wniesieniem skargi i nosi datę wydania [...] sierpnia 2021 r.).

Organ I instancji przyjął w świetle art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej dwie okoliczności:

1) pozostawanie niepełnosprawnego ojca skarżącej w związku małżeńskim z matką skarżącej, która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) powstanie niepełnosprawności ojca skarżącej po ukończeniu 25 roku życia. SKO uznało zaś, że niedopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnego ojca skarżącej, a matka skarżącej, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. określa, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b uś.r. określił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zważyć należy dalej, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle powołanych przepisów i ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako oczywiste jawi się, że nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opieki, z powodu, której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem ww. wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Przytoczona wyżej treść pkt 2 sentencji wyroku TK w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie Sądu sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

W związku z powyższym, fakt powstania znacznej niepełnosprawności ojca skarżącej po ukończeniu 48 roku życia nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podziela też dokonanej przez organy orzekające literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnego ojca skarżącej, a matka skarżącej, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.

Przychylić należy się do prezentowanego w judykaturze stanowiska, zgodnie z którymi ,,w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy I i II instancji zastosowały literalnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie dokonując próby dekodowania istoty i celu świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje zaś wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Do takiej wykładni prowadzi dekodowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz powołane przepisy k.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd ów pogląd podziela, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, wyrok WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne j.w.).

Zdaniem Sądu z powyższym poglądem odnoszącym się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej należy się w pełni zgodzić. Wymaga jednak wyraźnego podkreślenia, że odkodowanie z powołanego przepisu prawnego słusznego znaczenia normy prawnej nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, wedle której fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz krewnego (dziecka).

Natomiast wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, dostępne j.w.). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

W związku z tym, w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie matka skarżącej, a pozostająca w związku małżeńskim z ojcem skarżącej była w stanie opiekować się mężem. Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej nie legitymowała się w trakcie postępowania administracyjnego przed organami I i II instancji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takowe zostało dopiero przedstawione wraz ze skargą do tut. Sądu. Wiadomo też, że miała ona 59 lat. Organy nie ustaliły jednak, ani nie umożliwiły tego skarżącej, stosownie do przepisu art. 79a § 1 k.p.a., jaki był stan zdrowia jej matki.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające stosownie do przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - p.p.s.a.) uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokonają oceny, czy matka skarżącej była w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem. Poza tym pod uwagę organy winny wziąć również przedłożone orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności dotyczące matki skarżącej oraz informację załączoną do akt administracyjnych sprawy o śmierci matki skarżącej dnia [...] października 2021 r. (odpis skrócony aktu zgonu nr [...]). Sąd pragnie podkreślić, że gdyby zaistniały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, świadczenie to - stosownie do przepisów art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. - winno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek tj. od maja 2021 r.

Na marginesie należy zauważyć, że skarżąca w odwołaniu podniosła, iż w dniu [...].11.2020 r. po raz pierwszy wystąpiła z wnioskiem do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z dnia [...].10.2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże SKO decyzją z dnia [...].01.2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji oraz przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...].09.2020 r. do [...].05.2021 r. SKO w żaden sposób nie odniosło się do tej kwestii a mogło to mieć w ocenie Sądu bezpośrednie przełożenie na bieżący stan faktyczny sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.