Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1322-1324/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1996-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. "e"
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz. 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Nie doprowadzenie do etapu zatwierdzenia planu parcelacji, w części dotyczącej nieruchomości przeznaczonych na cele budowlano-rekreacyjne przed dniem 1 września 1939 r. powoduje, że część ta /wraz z pozostałą częścią majątku ziemskiego/ - tworzy całość, przekraczającą normę określoną w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 4 poz. 17/.

TEZY

Nie doprowadzenie do etapu zatwierdzenia planu parcelacji, w części dotyczącej nieruchomości przeznaczonych na cele budowlano-rekreacyjne przed dniem 1 września 1939 r. powoduje, że część ta /wraz z pozostałą częścią majątku ziemskiego/ - tworzy całość, przekraczającą normę określoną w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 4 poz. 17/.


UZASADNIENIE

Polska Unia Właścicieli Nieruchomości w W. działając w imieniu: Adama W., Lidii Z., Bogumiły R., Teresy L., Lidii P. i Marii L. oraz Wojciech K., Katarzyna S. i Wacław J. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 27 czerwca 1994 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 30 marca 1950 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia 12 stycznia 1949 r. stwierdzające, że nieruchomość ziemska pod nazwą Folwark T. (...) stanowiąca własność Franciszka Z., o powierzchni łącznej 458 ha 279 m2 podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej podał, że Franciszek Z. właściciel nieruchomości ziemskiej Folwark T. uzyskał dnia 27 października 1932 r. zezwolenie na przystąpienie do parcelacji tego majątku. Według przygotowanego planu parcelacja miała ona objąć na cele rolnicze 188,1042 ha stanowiących tzw. część rolną. Nie zatwierdził natomiast, z powodu braków dokumentacyjnych, parcelacji części budowlano-letniskowej. Część rolna o powierzchni 188,1402 ha została w całości sprzedana aktem notarialnym dnia 27 maja 1939 r. Elżbiecie N. Ta zaś sprzedała 17 parcel składających się na tę nieruchomość osobom fizycznym w latach 1943-1946. Nie ma zaś dowodów wskazujących, że projekt parcelacji części tzw. budowlano-rekreacyjnej o powierzchni 269,3575 ha został również zatwierdzony.

Z nieruchomości Folwark T. została następnie wydzielona część pod nazwą Osiedle L o powierzchni 101 ha 9.342,26 m2 stanowiąca własność Franciszka Z.

Zarządzeniem Wojewody Warszawskiego z dnia 22 marca 1937 r. ogłoszonym w Dzienniku Wojewódzkim nr 5 i 8 z 1937 r. nieruchomość Folwark T. została uznana za podpadającą pod przepisy art. 52 ustawy z dnia 14 lipca 1936 r. o prawie budowlanym i zabudowie osiedli /Dz.U. R. P. 1936 nr 58 poz. 405/.

Z tych wszystkich względów, zdaniem Ministra, nieruchomości składające się na Folwark T. podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o reformie rolnej.

Odnosząc się do zarzutów stron, że sporne nieruchomości stanowiły tereny budowlane, co w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. w sprawie wykładni art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o reformie rolnej, wyłącza je spod działania tych przepisów, Minister podniósł, że wykładnia ta według zasady nie działania prawa wstecz nie może mieć zastosowania w sprawach, w których zapadły prawomocne decyzje wydane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu.

Skarżący domagając się uchylenia tej decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zarzucili:

Reprezentowani przez Polską Unię Właścicieli Nieruchomości stwierdzili, że na dzień wejścia w życie przepisów o reformie rolnej z dnia 6 września 1944 r. każdy z wnioskodawców legitymował się prawomocnym aktem własności terenu, którego powierzchnia w żadnym przypadku nie przekraczała powierzchni 50 ha. Każdy z wnioskodawców posiada akt notarialny na konkretną działkę. Niedopuszczalne jest więc traktowanie tych osób jako współwłaścicieli folwarku posiadającego pod reformę rolną.

Wojciech K. i Katarzyna S. w swojej skardze zarzucili, że Folwark T. stracił przed dniem 1 września 1939 r. charakter nieruchomości ziemskiej, ponieważ został rozparcelowany na działki rekreacyjne za zgodą ówczesnych władz administracyjnych. Zbycie działek na rzecz skarżących nastąpiło przepisowej formie notarialnej i dlatego objęcie tych działek dekretem o reformie rolnej było bezprawne.

Wacław J. również domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuca, że jego ojciec Jan J. kupił aktem notarialnym z dnia 20 listopada 1943 r. od Elżbiety N. Trzy działki o łącznej powierzchni 30 ha. Działki te, stosownie do zarządzania Wojewody Warszawskiego z dnia 22 marca 1937 r., uznane zostały za tereny budowlane i wyłączone z Folwarku T. Zgodnie z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. dekret o reformie rolnej nie obejmował tych nieruchomości ziemskich, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane, po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji. Działki nabyte przez ojca nie podlegały przepisom dekretu o reformie rolnej, gdyż zostały utworzone w wyniku parcelacji przed dniem 1 września 1939 r.

W odpowiedzi na skargi Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej powołał się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw prawnych do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepisem art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały uznane za nieważne działy prawne lub fizyczne nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Taką wykładnię z przepisu art. 2 ust. 2 potwierdził Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 19 września 1990 r. /W 3/39/. Trybunał ustalił również, że nieruchomościami ziemskimi w rozumieniu przepisów dekretu o reformie rolnej nie są m.in. działki budowlane, wydzielone prawnie lub fizycznie z nieruchomości ziemskich przed dniem 1 września 1939 r. Za skuteczne wydzielenie działek budowlanych uznał uzyskanie w trybie postępowania parcelacyjnego przez właściciela ziemskiego zezwolenia na parcelację i następnie zatwierdzenie projektu parcelacji przez prezesa urzędu ziemskiego.

W rozpatrywanej sprawie Franciszek Z., właściciel Folwarku T. uzyskał w 1932 r. zezwolenie na przystąpienie do parcelacji całości majątku. Jednakże orzeczeniem Starosty Powiatowego W. z dnia 12 grudnia 1938 r. został zatwierdzony projekt parcelacji jednej tylko części majątku ziemskiego, tzw. części rolnej /Osiedle T./ o powierzchni 188,1402 ha, sprzedanej później Elżbiecie N. W pozostałej części projekt nie został zatwierdzony /część tzw. budowlano-rekreacyjna/. Jak wynika z uzasadnienia starosty brakowało dokumentów niezbędnych do zatwierdzenia całości projektu, których Franciszek Z. nie dostarczył do dnia wydania orzeczenia /12 grudnia 1938 r./. Nie ma żadnego dowodu, który mógłby wskazywać, iż projekt parcelacji części majątku przeznaczonej na cele budowlano-rekreacyjne został zatwierdzony później, a przed dniem 1 września 1939 r.

Tak więc zdaniem Sądu nie można na podstawie wspomnianego orzeczenia Starosty Powiatowego W. przyjąć, że przed dniem 1 września 1939 r. nieruchomości wchodzące w skład Folwarku T. stały się działkami budowlanymi.

Skarżący ponadto podnosił, że działki, które oni, bądź ich poprzednicy prawni nabyli od Franciszka Z., a w przypadku Jana J. od Elżbiety N., zostały zarządzeniem Wojewody W. z dnia 22 marca 1937 r. o uznaniu niektórych gruntów na terenie Województwa W. za podpadające pod przepisy art. 52 ustawy z dnia 14 lipca 1936 r. o Prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli /W. Dziennik Wojewódzki nr 5 poz. 48/ uznane za działki budowlane. W tej sytuacji nie miałoby znaczenia, że ich nabycie od Franciszka Z. /Elżbiety N./ miało miejsce po dniu 1 września 1939 r.

Zarzut ten polega na nieporozumieniu. Przepis art. 52 wspomnianego Prawa budowlanego znowelizowanego ustawą z dnia 14 lipca 1936 r. brzmiał: "podział na dwie lub więcej części terenów nie stanowiących własności Państwa, a położonych w obszarach określonych w art. 53 Prawa budowlanego, czyli w obszarach uznanych zarządzeniem wojewody na podpadające pod przepis art. 52 tego prawa, może być dokonany tylko na podstawie zatwierdzonego planu parcelacji". Zarządzenie wojewody, na które powołują się skarżący otwierało więc jedynie drogę do przekwalifikowania nieruchomości ziemskich składających się na Folwark T. na działki budowlane. Nie stanowiło to jednak z mocy tego zarządzenia, a wyłącznie w trybie postępowania parcelacyjnego i na podstawie zatwierdzonego planu parcelacji.

Jak wcześniej ustalono, parcelacja majątku Franciszka Z. nie została doprowadzona do stanu zatwierdzenia planu parcelacji w części dotyczącej nieruchomości przeznaczonych na cele budowlano-rekreacyjne.

Został zatwierdzony projekt w części tzw. rolnej. Były to działki rolne, a nie budowlane i przez to, że do dnia 1 września 1939 r. tworzyły całość przekraczającą normy określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o reformie rolnej, zostały objęte tym dekretem.

Z tych wszystkich względów skargi nie są uzasadnione, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł, jak w sentencji.