Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1177/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 263 § 1 i art. 262 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie pkt II tiret trzecie oraz pkt III w zakresie dotyczącym pkt II tiret trzecie; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych [...] kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem dnia [...] września 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 oraz art. 264 § 1 w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu zażalenia A. F. na postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego,

I. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości

II. ustaliło koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę [...]zł oraz

określiło udział uczestników postępowania w tych kosztach w następujący sposób:

- Z. P. w kwocie [...]zł,

- A. F. w kwocie [...]zł,

- Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w kwocie [...]zł,

- Gminy [...] w kwocie [...]zł.

III. zobowiązało ww. do uiszczenia kosztów postępowania we wskazanej wyżej wysokości w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia na rachunek bankowy Gminy [...].

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] Wójt Gminy [...] postanowił ustalić wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości położonej w miejscowości [...]. Wysokość kosztów postępowania Wójt określił na kwotę [...]zł, a osoby zobowiązane do poniesienia kosztów rozgraniczenia to Z. P. - w wys. [...] zł i A. F. - w wys. [...] zł.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości wszczęto na wniosek Z. L. złożony w dniu [...] marca 2017 roku. Wniosek został złożony w celu ustalenia przebiegu granicy pomiędzy nieruchomością oznaczoną jako [...] z nieruchomością do niej przyległą oznaczoną jako działka [...]. Aby mogło dojść do ustalenia przebiegu ww. granicy w ramach prowadzonego postępowania jego stronami byli właściciele nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...].

Zagadnienie obciążenia strony kosztami rozgraniczenia zostało rozstrzygnięte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r. I OPS 5/06. Stwierdzono w niej, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania.

Zawiadomieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. strony postępowania poinformowane o złożonym wniosku o rozgraniczenie, jak również o konieczności obciążenia ich kosztami. Ustalając wysokość kosztów postępowania oraz osoby zobowiązane do poniesienia odpowiednich kosztów Wójt kierował się następującymi zasadami:

1. ustalono wysokość kosztów postępowania,

2. ustalono długość poszczególnych odcinków granic - zgodnie ze szkicem granicznym zawartym w dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości,

3. ustalono wysokość kosztów postępowania dla poszczególnych właścicieli nieruchomości.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. F., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy wysokości kosztów rozgraniczenia działek [...], [...], 355, 353.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, co następuje: Postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości wszczęto na wniosek Pana Z. P. złożony w dniu [...] marca 2017r. w Urzędzie Gminy [...]. Przedmiotem rozstrzygnięcia organu było ustalenie przebiegu granicy między nieruchomościami [...] Aby mogło dojść do ustalenia przebiegu ww. granicy w ramach prowadzonego postępowania za strony postępowania uznano właścicieli nieruchomości oznaczonych jako działki: [...].

Czynności ustalenia przebiegu granic dokonał geodeta uprawniony (nr uprawnienia [...]). Strony zostały wezwane przez geodetę do stawienia się na gruncie w dniu [...] czerwca 2017 r. w sprawie [...]. Jako strony zainteresowane ustaleniem przebiegu granic stawili się A. F. i Z. P., a mimo wezwania nie stawili się przedstawiciel Gminy [...] ani przedstawiciel Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu, Rejonowy Oddział w [...]. Przy ustalaniu przebiegu granic strony nie składały oświadczeń dotyczących przebiegu granic. W wykonywanym rozgraniczeniu geodeta wykorzystał dane wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego. Przed geodetą nie została zawarta umowa. Strony zgodziły się na przebieg granicy zaproponowany w trakcie postępowania rozgraniczeniowego. Z powyższych czynności sporządzono protokół graniczny.

W aktach sprawy znajduje się faktura [...].

W tak ustalonym stanie faktycznym SKO zważyło, że zasady rozdziału kosztów postępowania administracyjnego pomiędzy stronę a organ administracji określa art. 262 § 1 K.p.a.: stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy lub zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Koszty postępowania obciążające stronę postępowania obejmują wynagrodzenie geodety, koszty sporządzenia map i innych niezbędnych dla rozgraniczenia nieruchomości dokumentów oraz znaków granicznych, a także wydatki związane z przeprowadzeniem dowodów w postępowaniu rozgraniczeniowym. Po określeniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego obciążających strony, organ administracji zobowiązany jest, w trybie art. 264 K.p.a., wydać postanowienie, w którym ustala wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia.

Organ II instancji wskazał, że orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, co do zasady, organ administracji ma obowiązek obciążyć tymi kosztami strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, z której inicjatywy wszczęto postępowanie. Ww. sposób rozliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oparty został na zasadach określonych w art. 152 k.c. Stanowisko to jest zgodne z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych w sprawach dotyczących kosztów postępowania rozgraniczeniowego, a istniejące wcześniej rozbieżności zostały wyjaśnione uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. Instytucja rozgraniczenia nieruchomości uregulowana została w dwóch aktach prawnych: ustawie z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (j. t. Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.). Jak wynika z treści uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 5/06 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"), organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Należy więc przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie przepis art. 152 k.c. stanowiący, że właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie. W uzasadnieniu w/w uchwały NSA stwierdził, że w przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel sąsiedniej nieruchomości może stać na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic, a co za tym idzie, nie powinien ponosić kosztów rozgraniczenia, to jednak ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1356/06 (CBOSA), stwierdzając, że stosownie do treści art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., organ administracji powinien kierować się celem postępowania rozgraniczeniowego, a zatem mieć na uwadze korzyści jakie dzięki rozgraniczeniu nieruchomości uzyskują wszystkie uczestniczące w nim strony.

Przymiot strony w postępowaniu rozgraniczeniowym należy oceniać przez pryzmat treści art. 28 K.p.a., skoro postępowanie rozgraniczeniowe jest postępowaniem administracyjnym, do którego mają zastosowanie przepisy K.p.a. Stosownie do treści ww. przepisu, stroną jest każdy, czyjego interesu lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym zaś, czy interes lub obowiązek mają charakter prawny, czy tylko faktyczny, przesądza z kolei treść przepisów prawa materialnego. Chodzi przy tym o takie przepisy prawa materialnego, z których dla konkretnego podmiotu wynikają prawa i obowiązki pozostające w związku z rozstrzygnięciem wydanym w postępowaniu administracyjnym. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt: II GSK 163/06, SIP LEX nr 274855). Jeżeli więc w postępowaniu rozgraniczeniowym będzie podlegało ustaleniu położenie chociażby jednego punktu granicznego, to stroną tego postępowania będą podmioty praw przysługujących do tych nieruchomości, których przebieg granicy będzie zależny od położenia tego punktu. Położenie tego punktu będzie bowiem wyznaczało zasięg prawa własności tych nieruchomości (Marian Wolanin "Podziały, scalenia i rozgraniczenia nieruchomości oraz procedury ewidencyjne" Wydawnictwo C.H. Beck).

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił krąg stron postępowania rozgraniczeniowego - właścicieli (posiadaczy samoistnych) sąsiadujących ze sobą nieruchomości położonych w obrębie [...]. Zarówno czynności geodezyjne jak i decyzja kończąca postępowanie rozgraniczeniowe objęły wszystkie wymienione w postanowieniu nieruchomości. Tym samym został osiągnięty cel postępowania rozgraniczeniowego w postaci trwałego, jednoznacznego i ostatecznego ustalenia przebiegu granicy pomiędzy ww. działkami. Trudno w tej sytuacji nie uznać, że przedmiotowe postępowanie rozgraniczeniowe zostało przeprowadzone w interesie wszystkich jego uczestników i wszyscy uczestnicy powinni być równo potraktowani w zakresie pokrycia kosztów tego postępowania.

Z powyższych względów jako niezrozumiałe oceniło SKO wskazanie w zaskarżonym postanowieniu, jako zobowiązanych do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, jedynie Z. P. oraz A. F. z pominięciem pozostałych stron, w interesie których doszło do ustalenia stabilnej granicy.

Wobec stwierdzonych naruszeń postanowienie należało uchylić i orzec o kosztach postępowania rozgraniczeniowego z odpowiednim uwzględnieniem korzyści, jakie dzięki rozgraniczeniu uzyskały wszystkie uczestniczące w nim strony. Całkowity koszt podlegający rozliczeniu wyniósł [...] zł. Jak wynika ze szkicu granicznego geodeta wyznaczył na gruncie 5 punktów granicznych, a zatem koszt ustalenia i zastabilizowania jednego punktu to [...] zł (6888,00 zł : 5). Mając na uwadze uchwałę NSA i wynikającą z niej zasadę dotyczącą rozdziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, Kolegium dokonało następującego rozliczenia:

[...]

Zgodnie z tym rozliczeniem udział w kosztach postępowania rozgraniczeniowego dzielony w częściach równych na właścicieli poszczególnych sąsiadujących ze sobą nieruchomości stanowi obciążenie

- wobec Z. P. w kwocie [...]zł,

- wobec A. F. w kwocie [...]zł,

- wobec Skarbu Państwa - Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu w kwocie [...]zł,

- wobec Gminy [...] w kwocie [...]zł.

Na postanowienie SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył Wielkopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu Rejonowy Oddział w [...]

W skardze wniesiono o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia - w zakresie pkt I, pkt II tiret trzecie oraz pkt III;

2) stwierdzenie przez Sąd, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku;

3) wstrzymanie przez SKO postanowienia - na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: P.p.s.a.), a w przypadku odmowy wstrzymania wykonania postanowienia o

4) wydanie przez Sąd postanowienia o wstrzymaniu wykonania w całości postanowienia, ponieważ zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 P.p.s.a.);

5) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej należności tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 152 k.c. przez uznanie, że koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały poniesione w interesie skarżącego, jako Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych, podczas gdy w istocie postępowanie rozgraniczeniowe toczyć się mogło wyłącznie w interesie właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Natomiast skarżący nie jest ani reprezentantem właściciela działki nr [...], ani też podmiotem władającym tą działką;

2) art. 28 i art. 29 K.p.a. przez bezpodstawne uznanie, że Skarb Państwa - Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych jest stroną w sprawie, w sytuacji, gdy nie istnieje w obrocie prawnym państwowa jednostka organizacyjna o ww. nazwie;

3) art. 6, art. 7 i art. 7a K.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem SKO i w całości podziela stanowisko organu I instancji.

Skarżący wskazał, że nie jest stroną postępowania w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarżący nie reprezentuje Skarbu Państwa, jest jednostką budżetową Województwa Wielkopolskiego - jednostki samorządu terytorialnego.

Koszty postępowania rozgraniczeniowego nie zostały poniesione ani w interesie skarżącego, ani w interesie uczestnika o nazwie Skarb Państwa - Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych. Skarżący nie jest bowiem ani właścicielem, ani statio fisci Skarbu Państwa, ani też podmiotem władającym działką nr [...]. Skarżący nie należy także do kręgu podmiotów będących stronami, w rozumieniu art. 28 k.p.a., postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego protokołem granicznym, którego dotyczy zaskarżone postanowienie. Skarżący nie mógł domagać się rozgraniczenia działki nr [...] z działkami nr [...], [...] i 355, ponieważ nie przysługuje skarżącemu w stosunku do niej żadne z praw lub obowiązków, o których mowa w art. 28 k.p.a. W rozgraniczeniu skarżący nie posiadał nawet interesu faktycznego.

Zaskarżony organ nieprawidłowo ustalił krąg podmiotów będących stronami postępowania rozgraniczeniowego i bezpodstawnie uznał, że wszyscy uczestnicy powinni być równo potraktowani w zakresie pokrycia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się w ogóle do kwestii jakie przesłanki uzasadniały zastosowanie przyjętego przez organ sposobu rozliczenia kosztów, a nie innego kryterium podziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego (np. dla kogo granica stała się sporna albo czyja granica była sporna w największym zakresie).

Nadto nie jest oczywiste czy przebieg granicy był sporny. Nie jest wykluczone ustalenie, że żadna strona nie kwestionowała przebiegu granic, tj. nie było sporu. Nie zostało ponadto ustalone, kto zaproponował przebieg granic, na który zgodziły się strony w trakcie postępowania rozgraniczeniowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika jedynie, że przy ustalaniu przebiegu granic strony nie składały oświadczeń dotyczących przebiegu granic i zgodziły się na przebieg granicy zaproponowany w trakcie postępowania rozgraniczeniowego (s. 4). W tej sytuacji nie jest wykluczenie obciążenia kosztami rozgraniczenia tylko wnioskodawcy. Nadto treść uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 nie przesądza, że koszty postępowania rozgraniczeniowego zawsze obciążają w wszystkich właścicieli sąsiadujących nieruchomości.

Ponadto obciążenie skarżącego kosztami postępowania rozgraniczeniowego wymaga uprzedniego postępowania dowodowego na okoliczność kto jest właścicielem lub władającym działką nr [...], a także czy Skarb Państwa brał udział w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji.

Zdaniem skarżącego w pkt III zaskarżonego postanowienia organ bezpodstawnie zobowiązał nieokreślony podmiot, oznaczony jako "ww.", do uiszczenia kosztów postępowania "w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia...". Organ nie wyjaśnił przy tym przesłanek ustalenia kwestionowanych rozstrzygnięć.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż złożona w sprawie niniejszej skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje bowiem regulacja art. 119 pkt 3 P.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skarg na postanowienie w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że w części nie może się ono ostać w obrocie prawnym, choć nie wszystkie zarzuty skargi można podzielić.

Zaskarżone postanowienie dotyczy rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 263 § 1 i art. 262 § 1 K.p.a., które określają zasady rozdziału kosztów postępowania administracyjnego pomiędzy stronę, a organ. Jak wynika z tych przepisów stronę obciążają te koszty, które wynikają albo z jej winy (art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a.), albo też zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 152 k.c. koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie.

Kwestia, czy organ administracji publicznej może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), czy też tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania była przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Na tle tych rozbieżności Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 1 grudnia 2006 r. podjął uchwałę (sygn. akt I OPS 5/06), w tezie której wskazano, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania". Wprawdzie użyty w tezie uchwały zwrot "może obciążyć kosztami" może sugerować pewną uznaniowość organu w stosowaniu art. 152 k.c., niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę uzasadnienie omawianej uchwały nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca nie pozwolił organom na uznaniowość w stosowaniu art. 152 k.c. NSA stwierdził w uchwale, że w postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie wynikająca z art. 152 k.c. norma materialnoprawna stanowiąca, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie, która wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Zatem uznać należy, że branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Chociaż w przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel sąsiedniej nieruchomości może stać na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic, a co za tym idzie, nie powinien ponosić kosztów rozgraniczenia, które w jego ocenie zostało wszczęte zbyt pochopnie, to jednak ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc twierdzić, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w jego interesie.

Tym samym organ określający koszty postępowania rozgraniczeniowego nie posiada jakiejkolwiek dowolności czy swobody, gdyż z art. 152 k.c. wynika reguła ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego przez właścicieli gruntów sąsiednich (objętych rozgraniczeniem). Skoro są oni stronami tego postępowania, to toczy się ono w interesie ich wszystkich, a zagadnienie sporności granic czy istnienia innych powodów do ich kwestionowania nie ma tu znaczenia, bo dochodzi do ich ustalenia na wszystkich nieruchomościach.

W konsekwencji Sąd jako niezasadne ocenił zarzuty skargi sprowadzające się do kwestionowania możliwości obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego inne strony, aniżeli wnioskodawcę tego postępowania.

Zaskarżone postanowienie musi jednak zostać uchylone, gdyż – w ocenie Sądu – materiał dowodowy zawarty w aktach administracyjnych nie daje podstaw do obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego skarżącego.

Art. 152 k.c. expressis verbis wskazuje, że koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele gruntów.

Także w piśmiennictwie podkreśla się, że w postępowaniu o rozgraniczenie muszą brać udział właściciele (współwłaściciele, użytkownicy wieczyści) nieruchomości podlegających rozgraniczeniu. Jeżeli w toku postępowania o rozgraniczenie nastąpi zmiana tytułu własności, to w postępowaniu musi wziąć udział nowy właściciel. Nie można jednak wyłączyć sytuacji, w których udział poprzedniego właściciela może być uzasadniony (tak SN w postanowieniu z 13 maja 1969 r., II CZ 43/69, LexPolonica nr 312117, OSNCP 1970, nr 4, poz. 63).

Postępowanie rozgraniczeniowe musi się toczyć między właścicielami (użytkownikami wieczystymi) nieruchomości podlegających rozgraniczeniu (tak SN w wyroku z 24 maja 1974 r., III CRN 91/74, LexPolonica nr 318757, OSPiKA 1975, nr 3, poz. 69). Legitymacja czynna przysługuje każdemu współwłaścicielowi. Uczestnikami postępowania muszą być wszyscy współwłaściciele. Osoba korzystająca z nieruchomości, ale niebędąca jej właścicielem, jest legitymowana do zgłoszenia wniosku o rozgraniczenie, ale w takim wypadku do udziału w sprawie należy wezwać właściciela nieruchomości. W uchwale z 10 maja 1994 r., III CZP 62/94, LexPolonica nr 298765 (OSNCP 1994, nr 11, poz. 219), Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie o rozgraniczenie działki, zaliczonej do dróg gminnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 i art. 7 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), której stan prawny nie jest uregulowany, konieczne jest ustalenie właściciela tej działki i wezwanie go do udziału w sprawie jako uczestnika postępowania. (por. Stanisław Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, LexisNexis, 2011). W konsekwencji przyjąć należy, że także jedynie właściciele działek mogą partycypować w kosztach rozgraniczenia.

Skarżący podnosi, że nie jest właścicielem działki o nr ewidencyjnym 353. Pozostaje to w zgodzie ze szkicem granicznym oraz z informacja z rejestru gruntów, gdzie wskazano, że właściciel tejże działki jest nieustalony. W takiej sytuacji SKO nie miało podstaw do obciążenia skarżącego kosztami rozgraniczenia. W zaskarżonej części postanowienie organu II instancji zapadło z naruszeniem prawa materialnego (art. 152 k.c.) mającym wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie punktu II tiret trzecie oraz punktu III w zakresie, w jakim odnosi się on do punktu II tiret trzecie. (pkt 1 sentencji wyroku).

W pozostały zakresie skarga podlegała oddaleniu (punkt 2 sentencji wyroku). Sąd stwierdził niezasadność żądania skarżącego odnośnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w zakresie jego punktu I. Punkt ten obejmuje uchylenie przez SKO postanowienia organu I instancji. Aprobując rozważania SKO odnośnie szerszego kręgu podmiotów obciążanych kosztami niż to przyjął w swym postanowieniu Wójt Gminy [...] oraz pozostawiając w obrocie prawnym punkt II tiret pierwsze, drugie i czwarte zaskarżonego postanowienia, Sąd nie mógł uchylić punktu I postanowienia SKO gdyż prowadziłoby to powrotu do obrotu prawnego postanowienia organu I instancji. Sąd stwierdził też brak podstaw do uchylenia punktu III zaskarżonego postanowienia w zakresie przekraczającym zobowiązanie do uiszczenia kosztów skarżącego. Pozostawienie w obrocie prawnym punktu III w zakresie pozostałych adresatów postanowienia uzasadnione jest nieuchyleniem punktu II tiret pierwsze, drugie i czwarte.

O kosztach postępowania (pkt 3 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. W myśl pierwszego z wymienionych przepisów, w razie uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z kolei zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a., niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego obejmują także jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez Sąd osobistego stawiennictwa strony. Przepisami odrębnymi, o których mowa wyżej, są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015 r., poz. 1804 ze zm.). W myśl § 15 tegoż rozporządzenia:

1. Opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4.

2. Opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej.

3. Opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to:

1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;

2) wartość przedmiotu sprawy;

3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;

4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.

Mając na względzie powyższe, Sąd określił wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego wedle stawek minimalnych, uznając, że w okolicznościach niniejszej sprawy wynagrodzenie w takiej wysokości będzie adekwatne w szczególności do niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika oraz jego przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W rezultacie na zasądzoną kwotę kosztów postępowania złożyły się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) wyżej powołanego rozporządzenia (480 zł) oraz uiszczony wpis (100 zł), łącznie – 580 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe uwagi. Organ uzupełni materiał dowodowy poprzez ustalenie właściciela działki nr ewidencyjny 353 obręb Wielołęka. W zależności od wyniku poczynionych ustaleń i rozważań podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.