Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 247/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] grudnia 2020 r. znak [...], którą odmówiono K. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

K. M. [...] lipca 2020 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką M. D.. Do wniosku załączyła m.in. oświadczenie o zakresie czynności wykonywanych podczas opieki, orzeczenie z [...] października 2005 r. zaliczające M. D. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] września 2005 r. na stałe, świadectwo pracy wskazujące na rozwiązanie przez wnioskodawczynię stosunku pracy na mocy porozumienia stron z dniem [...] lipca 2020 r., karty informacyjne leczenia szpitalnego M. D. z lat 2003, 2011 i 2013, kartę informacyjną leczenia szpitalnego L. D. z [...] lutego 2020 r. oraz zaświadczenie lekarskie z [...] czerwca 2020 r. wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych, z którego wynika że L. D. cierpi na choroby przewlekłe i "wymaga opieki osób drugich".

W dniu [...] sierpnia 2020 r. przeprowadzono z K. M. wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że jest ona jedynym dzieckiem M. i L. D.; mieszka wraz z mężem i dwójką dzieci; z dniem [...] lipca 2020 r. zwolniła się z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, która jest osobą obłożnie chorą i niezdolną do samoobsługi; L. D. nie jest w stanie zaopiekować się matką z uwagi na własne schorzenia, jednak nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z [...] września 2020 r. Prezydent Miasta B. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem M. D. pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu 41 roku życia.

Odwołanie K. M. od powyższej decyzji zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] listopada 2020 r., którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta i przekazano sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Powodem uchylenia było niedokonanie ustaleń odnośnie możliwości sprawowania opieki nad M. D. przez jej męża. Kolegium wskazało, że pozostawanie w związku małżeńskim nie powinno być bezwzględną przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli współmałżonek nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówił K. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – matką M. D. na okres od 1 lipca 2020 r. do bezterminowo. Organ pierwszej instancji wskazał, że uzupełnił postępowanie wyjaśniające o oświadczenie wnioskodawczyni złożone [...] grudnia 2020 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, iż jej ojciec a mąż osoby niepełnosprawnej - L. D. nadal nie jest w stanie opiekować się żoną, gdyż sam potrzebuje opieki z uwagi na liczne schorzenia. Okoliczności te wnioskodawczyni potwierdziła w trakcie rozmowy telefonicznej [...] grudnia 2020 r. Zdaniem Prezydenta Miasta, nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego, bowiem mąż osoby niepełnosprawnej nadal nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej zaś sytuacji nie jest możliwe przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.). Organ pierwszej instancji podtrzymał też ustalenie, że przyznanie świadczenia nie jest możliwe z uwagi na powstanie niepełnosprawności u M. D. później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy).

Odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2020 r. złożyła K. M. Zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji przez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia uznania tego przepisu za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13;

2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, jeśli współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.

Odwołująca akcentowała, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Odnośnie drugiego zarzutu wskazała, że celem regulacji o świadczeniu pielęgnacyjnym jest przyznanie świadczenia osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Wykładnia zaprezentowana przez organ prowadzi do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny — córki niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się matką, jej matka zostałaby tej opieki pozbawiona.

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. SKO w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wywiodło, że bezspornie moment powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni (wynikający ze znajdującego się w aktach orzeczenia) – z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 pozostaje bez znaczenia dla prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji nie mógł zatem odmówić przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. Natomiast mimo posiadanego stopnia niepełnosprawności przez matkę wnioskodawczyni oraz zaliczenia wnioskodawczyni do kręgu zstępnych zobowiązanych do alimentacji - przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., tj. pozostawanie matki strony w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazało Kolegium, przepis ten nie może być stosowany rozszerzająco, bowiem jego brzmienie jest jednoznaczne (powołano wyroki w sprawach I OSK 559/20 oraz II SA/Bk 741/20). Kolegium skonkludowało, że dopóki osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to przede wszystkim na współmałżonku ciąży obowiązek alimentacyjny, w tym konieczność zapewnienia opieki. Nadmieniło, że ewentualna zmiana okoliczności faktycznych w sprawie tj. uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przez ojca, umożliwi wnioskodawczyni ponowne złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawną matką bądź ojcem, a wówczas również w sposób odmienny mogą zostać ocenione pozostałe przesłanki uzasadniające przyznanie tego świadczenia. Dopóki więc strona nie wykaże, by ojciec legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy rodzicami strony nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r.

Skargę na decyzję Kolegium złożyła do sądu administracyjnego K. M.. Zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem funkcjonalna wykładnia tych przepisów winna skutkować przyznaniem świadczenia. Skarżąca argumentowała, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez Kolegium prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Powołując wyrok w sprawie II SA/Sz 80/19 skarżąca wywiodła, że przy interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie można pominąć treści art. 132 K.r.o. regulującego kolejność obowiązku alimentacyjnego. Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu - narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dodatkowo powołując wyrok NSA w sprawie I OSK 599/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Istotą sporu w sprawie jest to, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Bezspornie matka skarżącej posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim z ojcem skarżącej, który nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności, a skarżąca sprawuje nad matką opiekę i jest osobą zobowiązaną do jej alimentacji. Te okoliczności wynikają z materiału dowodowego sprawy i nie są przez żadną ze stron kwestionowane.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej: u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zdaniem sądu, choć w sprawie został sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. a zarzut naruszenia regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w odwołaniu, kluczowe znaczenie ma inna regulacja - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 2390/20, a stanowisko to sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela, z literalnego brzmienia unormowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Dlatego, jak wywiódł NSA w tamtej sprawie, " [...] brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym" (wyrok z 9 lutego 2021 r., dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko powyższe było wielokrotnie formułowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w sprawie np. I OSK 599/20 (vide także wymienione tam wyroki).

Skoro więc w sprawie niniejszej mąż niepełnosprawnej M. D., a ojciec skarżącej, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, spełniona jest negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Tym samym zaskarżona decyzja oparta na wykładni literalnej tego przepisu, nie narusza prawa.

Dodać należy, że sąd rozpoznający niniejszą sprawę posiada wiedzę o orzeczeniach sądów administracyjnych, w których przesłanka pozostawania niepełnosprawnego w związku małżeńskim, przy braku posiadania przez jego małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie była traktowana jak okoliczność wykluczająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego u zstępnego ubiegającego się o to świadczenie. Są to jednak sytuacje wyjątkowe, gdy stan zdrowotny małżonka niepełnosprawnej osoby jest na tyle zły, że obiektywnie wyklucza sprawowanie opieki, a nie posiada on orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności (np. gdy nastąpiło znaczne pogorszenie się stanu zdrowia u osoby posiadającej już orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, czy z uwagi na znacznie podeszły wiek i konieczność uzyskiwania pomocy innych osób przy codziennych podstawowych czynnościach). Należy podkreślić, że są to sytuacje wyjątkowe, szczególne, a z taką nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej.

Z akt sprawy wynika, że mąż niepełnosprawnej M. D. jest w wieku 63 lat oraz nie tylko nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale też nie posiada orzeczenia o żadnym innym stopniu niepełnosprawności. Nie są bowiem takimi orzeczeniami karta informacyjna leczenia szpitalnego z [...] lutego 2020 r. oraz zaświadczenie lekarskie z [...] czerwca 2020 r. Poza tymi dokumentami oraz oświadczeniem skarżącej z [...] grudnia 2020 r., iż L. D. nie jest w stanie pomóc żonie, gdyż ma często duszności i cierpi na wiele chorób, w tym nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę typu II - w aktach sprawy nie ma żadnych innych dowodów wskazujących na to, że istnieją obiektywne okoliczności uzasadniające przyjęcie braku jakiejkolwiek możliwości sprawowania opieki nad żoną. Sąd przy tym nie kwestionuje, że L. D. jest osobą schorowaną, jednakże dowodem mogącym wykazać brak możliwości sprawowania przez niego opieki nad żoną jest w okolicznościach sprawy niniejszej wyłącznie orzeczenie ustalające znaczny stopień niepełnosprawności. Zwróciło na to uwagę SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z którym to stanowiskiem sąd orzekający w sprawie niniejszej się zgadza. Brak tego orzeczenia uniemożliwia przyjęcie, że w rozpoznawanym przypadku należy w sposób celowościowy zinterpretować i zastosować przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r.

Sąd ma na uwadze, że – jak wynika z akt – skarżąca zrezygnowała z dniem 1 lipca 2020 r. z zatrudnienia oraz według oświadczenia z [...] lipca 2020 r. wykonuje czynności pielęgnacyjne i pomocowe przy matce świadczące o znacznym zaangażowaniu w opiekę. Niewątpliwie opieka ta ma szeroki zakres (według oświadczenia). Nie może to jednak, jak ponownie trafnie wskazało Kolegium, usprawiedliwiać faktycznego niewykonywania czynności opiekuńczych przez męża niepełnosprawnej w sytuacji, gdy ten swojego własnego stopnia niepełnosprawności orzeczonego nie posiada.

Wymaga jeszcze raz podkreślenia, że w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. ustawodawca na plan pierwszy wysunął obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy między małżonkami i to w taki sposób, że wyprzedza on obowiązek alimentacyjny krewnych, nawet tych którzy są zstępnymi zobowiązanymi do alimentacji w pierwszym kręgu. Nie pozostaje to w sprzeczności z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obok bowiem regulacji, na którą powołuje się skarżąca, tj. art. 132 K.r.o., zgodnie z którą obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - w K.r.o. funkcjonuje przepis art. 27, zgodnie z którym oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. uwzględnia więc normę i zasadę wynikającą z art. 27 K.r.o.

Wbrew stanowisku skarżącej, nie zostały naruszone przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.

Skarżąca wywodzi, powołując wyrok WSA w Szczecinie w sprawie II SA/Sz 80/19, iż godzi w konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej i nakazy ochrony i opieki nad rodziną sytuacja, w której osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności mogłyby być uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie, gdy nie ma osób zobowiązanych w bliższej kolejności. Sąd jednak zauważa, że wskazany wyrok zapadł w odmiennym stanie faktycznym – gdy osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne była wnuczka osoby niepełnosprawnej, a osoba zobowiązana alimentacyjnie w pierwszej kolejności była obiektywnie niezdolna do świadczenia opieki. Jak wyżej wskazano, z takim przypadkiem nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Nie zostało bowiem wykazane w sposób przewidziany przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., a więc nie zostały wskazane obiektywne okoliczności, zgodnie z którymi małżonek M. D. nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Nadto, z porównania regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" i ust. 1 oraz ust. 1a tego przepisu wynika, że wzajemne świadczenia między małżonkami (w tym w zakresie opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) wyprzedzają obowiązek alimentacyjny zstępnych.

Reasumując stwierdzić jeszcze raz należy, powtarzając za NSA w sprawie IOSK 599/20, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. pozwala wyprowadzić obowiązek wykazania wyłącznie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności okoliczności wykluczającej możliwość sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej. Ani organ, ani sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

Natomiast przesądzone zostało jednolicie w orzecznictwie sądowym, iż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 regulacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. utraciła przymiot konstytucyjności w zakresie kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiającego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium (vide np. wyrok w sprawie II SA/Bk 741/20).

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Białymstoku z 27 kwietnia 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).