Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 794/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2014 r. sprawy ze skargi D.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]2013 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 1 lipca 2013 r., po rozpoznaniu odwołania D. A. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 maja 2013 r., nr [...], odmawiającej przyznania D. A. specjalnego zasiłku opiekuńczego – utrzymało tę decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem S. A. W ocenie organu pierwszej instancji świadczenie to nie przysługuje, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem, skoro pracowała ona do 30 czerwca 2010 r., pobierała zasiłek dla bezrobotnych do 13 stycznia 2011 r., a w dniu 25 lutego 2011 r. utraciła status osoby bezrobotnej.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło stanowisko organu wyrażone w tej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego w świetle ustalonych przez organ pierwszej instancji okoliczności sprawy nie budzi wątpliwości, iż odwołująca się nie spełnia określonej w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję organu odwoławczego złożyła D. A., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła, iż decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca, gdyż wbrew twierdzeniom Kolegium właśnie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, zmuszona była do rezygnacji z dalszego zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny miał obowiązek uwzględnić z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarżąca domagała się przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zwanej dalej "ustawą".

W myśl art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że ojciec skarżącej S. A. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 października 1998 r. uznającym go za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji na trwałe (k. 13 akt adm.). Bezspornym jest również, iż dochód rodziny skarżącej uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organy obu instancji jako podstawę odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazały, iż skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania tego świadczenia polegającej na rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Organ odwoławczy podkreślił, że wskazaną przesłankę należy wykładać ściśle jako odpowiadającą sytuacji, w której osoba pracująca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wyraźnie odróżnia tę przesłankę od przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 ustawy). Zdaniem organu specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje osobie niepracującej, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Za taką wykładnią art. 16a ust. 1 ustawy przemawia, jak wskazuje Kolegium, literalne brzmienie powołanego przepisu w powiązaniu z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy. Odczytując treść art. 16a ust. 1 ustawy organ drugiej instancji odwołał się również do argumentu o racjonalności ustawodawcy. Skoro, zdaniem organu, ustawodawca w jednej ustawie różnicuje warunki przyznania świadczeń, gdyż przyznanie jednego z nich uzależnia od przesłanki "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", a drugiego jedynie od "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", to nie można w drodze wykładni przyjmować, że warunki te są takie same.

W ocenie Sądu, taka wykładnia przepisu art. 16a ust. 1 ustawy jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, to jest według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących ani faworyzujących. Dokonana przez Kolegium wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, to jest w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad innymi osobami niepełnosprawnymi. Ponadto w wyniku przyjętej przez organ odwoławczy wykładni dochodzi do różnicowania, w sposób całkowicie nieracjonalny, osób ubiegających się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na te, które podejmują się sprawowania opieki w następstwie rezygnacji z pracy oraz na te, które – tak samo jak osoby poprzednio wymienione – sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże, nie pozostając w zatrudnieniu, powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki, a więc w istocie rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. argumentację zawartą w uzasadnieniach wyroków WSA w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2013 r., wydanych w sprawach: III SA/Gd 846/13, III SA/Gd 874/13 oraz III SA/Gd 891/13 – niepubl., dostępne w CBOSA).

Skoro więc zarówno świadczenie pielęgnacyjne, przysługujące osobom, które nie podejmują zatrudnienia oraz tym, które rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny), jak i specjalny zasiłek opiekuńczy, o jaki ubiegała się skarżąca, mają ten sam cel – częściową rekompensatę finansową dla osoby, która nie może pracować, a tym samym nie może uzyskiwać dochodów z zatrudnienia, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą, to pozbawienie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, niepodejmujących tego zatrudnienia ze względu na faktyczne sprawowania takiej opieki i jednoczesne przyznanie tego prawa osobom rezygnującym w tym celu z zatrudnienia – byłoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2013 r., II SA/Lu 713/13, niepubl., dostępny w CBOSA).

Już z tych tylko powodów za błędne należy uznać stanowisko Kolegium co do niespełnienia przez skarżącą omawianej przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Niezależnie od tego wskazać trzeba, iż skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym "wydanie w poprzednim stanie prawnym decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – bez względu na to, czy podstawą tego przyznania był fakt niepodejmowania pracy, czy rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą – świadczy o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy byłoby bowiem wymaganie od osoby, która podejmuje starania o kontynuowanie pobierania świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, aby podjęła pracę, żeby następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16 a ust. 1 ustawy" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 września 2013 r., II SA/Sz 750/13, niepubl., dostępny w CBOSA).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 22 marca 2011 r., nr [...], przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem S. A. od dnia 25 lutego 2011 r. na czas nieokreślony (k. 21 akt adm.). Wskazana decyzja Prezydenta Miasta [...] wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Na marginesie tylko wskazać należy, iż przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., K 27/13 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1557), został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Po wygaśnięciu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 marca 2011 r. skarżąca, na skutek zmiany przepisów ustawy, nie mogła się już skutecznie ubiegać o dalsze przyznanie pobieranego wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność jej ojca nie powstała w warunkach, o jakich mowa w "nowym" art. 17 ust. 1b ustawy. W związku z tym zwróciła się o przyznanie jej świadczenia o bardzo zbliżonym charakterze, jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania tego świadczenia.

Oznacza to, iż również z tego powodu, to jest wobec wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, która to decyzja wygasła następnie na podstawie powołanych wyżej przepisów (niezgodnych z art. 2 Konstytucji), brak było obecnie podstaw do przyjęcia przez Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zaskarżona decyzja narusza nie tylko powołane przepisy, ale także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., brak było bowiem podstaw do utrzymania prawnie wadliwej decyzji organu pierwszej instancji.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji, stosownie do art. 153 P.p.s.a., uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi, a zwłaszcza przyjętą przez Sąd wykładnię przepisów prawa.

Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji.