Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1721/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. /zwany dalej Kierownik Urzędu/, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm./ zwanej dalej ustawą kombatancką; oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego pozbawił A. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. decyzją z dnia [...]r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. - łącznie [...] rok [...] miesiące.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż A. S. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach milicji obywatelskiej.

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt b. ZBoWiD. Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że A. S. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.

Zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy. To stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. podał, że do organów Milicji Obywatelskiej wstąpił [...]r. w Komendzie Powiatowej w K. Służbę w charakterze milicjanta pełnił na Posterunku w K. Z. Działo się to po powrocie z Niemiec gdzie był wywieziony przez okupanta hitlerowskiego do pracy przymusowej. Początkowo pełnił różnego rodzaju służby patrolowe, zabezpieczające ochronę życia i bezpieczeństwa mieszkańców miasta i okolicznych wiosek. W tym czasie na tym terenie działały uzbrojone "grupy hitlerowskiego Wehrwolfu", które miały na celu podpalanie zabudowań gospodarczych, stosowanie strachu i terroru wśród osadników wojskowych.

Podczas służby na tych ziemiach skarżący z narażaniem życia i zdrowia brał udział w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego i jego administracji. Na te okoliczność skarżący nie posiada żadnych dokumentów prócz tych, które znajdują się w aktach Urzędu Kombatantów.

Różne akta stanowiące udział w walkach i przebiegu codziennej służby znajdowały się wyłącznie w Komendzie Powiatowej w K. bowiem tam mieściła się komórka kadrowa prowadząca dokumentację.

O fakcie udziału brania przez skarżącego udziału w walkach z Wehrwolfem mogliby poświadczyć ówcześni koledzy służby: P. ., J. G., J.K., J. W. i wielu innych, których nazwisk i bliższych danych nie pamięta i nie są mu znane.

Skarżący posiada 2 fotografie z przygotowania przed wyjazdem na akcję, do walki z Wehrwolfem.

Również fakt udziału w walkach z Wehrwolfem został potwierdzony w deklaracji członkowskiej ZBoWiD znajdującej się w aktach Urzędu Kombatantów.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu A. S. uprawnień kombatanckich.

W motywach orzeczenia Kierownik Urzędu podniósł, iż A. S. uzyskał uprawnienia w ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej za działalność prowadzoną podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD.

Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że A. S. otrzymał uprawnienia w ZBoWiD wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Zgodnie z art. 25 ust.2 pkt 2 cyt.ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące udziału w walkach z Wehrwolfem podczas służby w MO oraz pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie mają wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 ust.2 pkt 6 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu.

W uchwale z dnia 12.06.2000 r., sygn. akt OPS 5/00 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust.2 pkt 6 cyt. ustawy. W związku z powyższym jakiekolwiek zadania wykonywane podczas służby w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką. Ponadto zgodnie z ustawą z dnia 18.03.1999 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. z 1999 r. Nr 28, poz.257) termin składania udokumentowanych wniosków o przyznanie powyższego świadczenia upłynął dn.31.12.1999r.

W skardze na powyższą decyzję A. S. zarzucił:

1. naruszenie praw amaterialnego, a w szczególności art.1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz.950 z późniejszymi zmianami/ oraz dekretu z 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej przez przyjęcie, że skarżący nie posiada uprawnień kombatanckich na podstawie aktów prawnych wymienionych w zaskarżonej decyzji,

2. nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla wydania decyzji obiektywnej, iż skarżący brał udział w walkach zbrojnych o zachowanie suwerenności i niepodległości państwa polskiego w walce z bandami Wehrwolfu,

3. naruszenie przepisów KPA, a w szczególności art.7, 8, 9, 10 § 1, art. 75 §1, 77 § 1 i art. 79 oraz zasad związanych z tymi przepisami.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem podanych w niej przepisów prawnych, ich wykładni autentycznej, zasad praworządności, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, i zasad współżycia społecznego.

Organ "pozwany" opierając się wyłącznie na treści decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w W. z dnia [...] r. pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w walce zbrojnej w zwalczaniu działających grup Wehrwolfu o utrwalanie władzy ludowej , w okresie od [...] r. do [...]r.

Decyzja ta jest złamaniem prawa. Utrwalanie władzy ludowej po drugiej wojnie światowej były również działaniami mającymi na celu ustanowienie i utrwalenie polskiej administracji na Ziemiach Odzyskanych, a także ochrona życia i bezpieczeństwa mieszkańców, w tym osadników wojskowych osiedlających się na tych ziemiach. Zwalczanie grup dywersyjnych "Werhwolfu" miało na celu zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.

Decyzja organu pozwanego jest łamaniem prawa. Przepis art.1 ust. 2 p-kt 6 ustawy kombatanckiej z dnia [...] r. wyraźnie stanowi, iż kombatantami są między innymi osoby, które uczestniczyły, w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA i " Werhwolfu ". Milicja Obywatelska była " zmilitaryzowaną służbą państwową", o jakiej jest mowa w przepisie prawnym. Wprawdzie dekret z dnia 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej nie posłużył się określeniem " służba zmilitaryzowana", to struktura jej odpowiadała cechom takiej służby.

Dotychczasowe posiadane przez skarżącego uprawnienia kombatanckie mogły mieć zastosowanie na zasadzie art. 1 ust.2 p-kt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach, gdyż ustawa dopuszcza także inne tytuły kombatanckie, mające zastosowanie w odniesieniu do udziału w walkach zbrojnych z grupami "Werhwolfu" o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w okresie od [...]r. do [...]r.

W tym stanie rzeczy skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji jako nie zgodnej z prawem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Przypomniał, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono na podstawie akt kombatanckich, że skarżący uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy. Uprawnienia zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Ponadto w świetle art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach, żadna działalność w szeregach MO jako formacji aparatu bezpieczeństwa publicznego nie może być uznana za działalność kombatancką lub równorzędną z tą działalnością.

Mając powyższe na względzie, okoliczności podniesione w skardze nie mają wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./.

Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych Przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego.

Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej /.../ "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r."

Art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy ustanawia przesłanki od wystąpienia których uzależniony jest sposób rozstrzygnięcia sprawy pozbawienia uprawnień kombatanckich. Przesłanką utraty uprawnień kombatanckich jest uzyskanie tych uprawnień na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 powołanej ustawy o kombatantach.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy ustanawia równocześnie przesłanki, których wystąpienie w sprawie powoduje zachowanie przez osobę uprawnień kombatanckich, a mianowicie: 1) uprawnienia kombatanckie zachowuje osoba, która uczestniczyła w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, 2) osoba, która uzyskała uprawnienia z tytułów określonych w ustawie, 3) żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r. Wystąpienie jednej z tych przesłanek powoduje zachowanie uprawnień kombatanckich.

W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżoną decyzją w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...] do [...]r. Uprawnienia te uzyskał z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...]r. do [...]r.

Jak wynika z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO we W. z dnia [...]r. na podstawie którego przyznano A. S. przedmiotowe uprawnienia skarżący służąc w MO brał udział w latach [...]-[...] w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem.

W uchwale z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. akt OPS 5/00 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zm./."

Wykonywanie zatem jakichkolwiek działań o charakterze zbrojnym w ramach pełnionej służby w organach Milicji Obywatelskiej nie stanowiło działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.

Natomiast brak jest w przypadku skarżącego przesłanek pozytywnych do zachowania wcześniej nabytych uprawnień kombatanckich albowiem A. S. nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii, nie był żołnierzem z poboru pełniącym służbę wojskową w okresie od [...]r. do [...]r. jak też nie uzyskał uprawnień z innych tytułów znanych ustawie.

Zatem bezspornym jest, iż Kierownik Urzędu zasadnie podjął w tej sytuacji decyzję o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy.

Trzeba zatem wskazać, iż w postępowaniu o pozbawieniu uprawnień kombatanckich ciężar udowodnienia okoliczności pozwalających na zachowanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie wywodzącej z nich korzystne skutki.

Przepis art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Whrwolfu.

Wyrażone wcześniej przez Sąd stanowisko nie stoi na przeszkodzie ewentualnemu staraniu się skarżącemu o uprawnienia kombatanckie z innego tytułu na innej podstawie faktycznej w przyszłości.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r. sygn. akt SK 4/02 orzeczono bowiem niezgodność z Konstytucją art. 22 ust. 3 omawianej ustawy o kombatantach, który to przepis określał, że wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogą być kierowane przez osoby na stałe zamieszkałe w Polsce do dnia 31 grudnia 1998r. a zatem przepis ten utracił moc.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, by decyzja ta oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.

W związku z powyższym, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.