Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2261/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie przepisu art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a po rozpatrzeniu odwołania A. B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem F. P. z powodu niespełnienia warunków ustawy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 5 czerwca 2012 r., A. B. złożyła do Prezydenta [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem F. P.

Materialnoprawną podstawą dla rozpoznania wniosku stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139., poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie organ wskazał, że w myśl art. 3 ust. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza m.in. wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Prezydent [...] wyjaśnił, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że A. B. obecnie przebywa na urlopie wychowawczym udzielonym przez pracodawcę w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, F. P. W jego ocenie oznacza to, że nie zrezygnowała z zatrudnienia i pozostaje nieprzerwanie w stosunku pracy. Tym samym w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem F. P. z powodu niespełnienia warunków ustawy.

W związku z powyższym Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] odmówił przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem F. P. z powodu niespełnienia warunków ustawy.

Od powyższej decyzji A. B. wniosła odwołanie nie zgadzając się z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instancji.

W toku postępowania odwoławczego Kolegium w pierwszej kolejności sięgnęło do regulacji stanowiących materialonoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia w szczególności do treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992). Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni obecnie przebywa na urlopie wychowawczym udzielonym przez pracodawcę w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem F. P., zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia i pozostaje nieprzerwanie w stosunku pracy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wyjaśniło, że przyjęto się w nim, że rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oznacza całkowitą rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, którą może być rodzic lub inna osoba zobowiązana do alimentacji albo opiekun faktyczny, powinna pozostawać osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmującą tego zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą.

W ocenie Kolegium nie budzi żadnych wątpliwości okoliczność, że A. B., która obecnie przebywa na urlopie wychowawczym, sprawuje opiekę nad dzieckiem, F. P. Ponadto z analizy akt sprawy wynika, że odwołująca się nie jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia, w rozumieniu przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych nadal jest sędzią [...], pomimo, że obecnie, z uwagi na przebywanie na urlopie wychowawczym, nie wykonuje obowiązków służbowych. W ocenie organu odwoławczego o rezygnacji z zatrudnienia, w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przesądza wyłącznie faktyczny brak wykonywania czynności zawodowych, lecz również brak ram prawnych, zobowiązujących do świadczenia określonej pracy, czy wykonywania obowiązków służbowych, i wiążący się z tym brak zamiaru podjęcia zatrudniania, czy innej pracy zarobkowej. Zatem Kolegium uważa, że odwołująca się decydując się przejść na urlop wychowawczy nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W dalszym ciągu pozostaje na stanowisku służbowym sędziego, zaś po zakończeniu okresu urlopu zapewne wróci do wykonywania obowiązków służbowych. Reasumując Kolegium uznało, że skoro nie zostały spełnione w sprawie kumulatywnie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, F. P., nie może zostać przyznane.

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...].

Na powyższą decyzję A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszeniem art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. 2006, Nr 139 poz. 992 ze. zm.) oraz art. 3 ust. 22 tej ustawy zawierającego definicję ustawową pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez przyjęcie błędnej wykładnią pojęcia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Uzasadniając skargę A. B. wyjaśniła, że spełnia warunki przewidziane przez ustawodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że całkowicie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem F. P., nie wykonuje pracy - nie pełni obowiązków sędziego w najmniejszym nawet wymiarze, przebywa na urlopie wychowawczym z własnej woli, w celu sprawowania opieki nad synem, która to opieka jest opieką długotrwałą. Ponadto wskazała, że jej syn został uznany za niepełnosprawnego na czas do dnia [...] lutego 2015 r., zaś charakter niepełnosprawności (całościowe zaburzenia rozwoju) przemawia za tym, iż uzyskanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności jest kwestią jedynie techniczną. Z uwagi na niepełnosprawność dziecka przysługujący jej dodatkowy trzyletni urlop wychowawczy uznać należy za długotrwały. A. B. podkreśliła, że pomimo możliwości pełnienia służby sędziowskiej poprzez niepełnosprawność dziecka jest w sytuacji zmuszającej do rezygnacji z pracy zarobkowej, gdyż prowadzone wobec jej syna działania terapeutyczne najlepsze efekty przynoszą w okresie pierwszych lat życia dziecka. Dodała, że jedynie ze względów technicznych korzysta z możliwości ubiegania się o urlop wychowawczy w częściach i zamierza go wykorzystać w całości. Zaznaczyła również, że od momentu powołania na stanowisko sędziego w grudniu 2002 r. pozostaje w stosunku służbowym, gdyż urlop wychowawczy nie powoduje przerwania ani ustania tego stosunku. Urlop wychowawczy (podobnie jak inne rodzaje urlopów przewidziane w kodeksie pracy i pragmatyce służbowej) ze swej istoty powoduje czasowe zaprzestanie wykonywania pracy. W ocenie skarżącej twierdzenie organu, że przebywająca na urlopie wychowawczym skarżąca wykonuje pracę, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia i pozostaje w stosunku pracy jest samo w sobie sprzeczne. Zdaniem skarżącej zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, o której mowa w przepisie art. 3 ust. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza m. in. wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, czyli rezygnują z wykonywania pracy. Jej zdaniem skoro zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie oznacza wykonywanie pracy, to przebywanie na urlopie wychowawczym oznacza rezygnację z wykonywania pracy, czyli zatrudnienia w rozumieniu tej ustawy - na czas urlopu wychowawczego. Skarżąca uważa, że gdyby ustawodawca chciał pominąć osoby pozostające na urlopach wychowawczych w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym jako uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, wtedy zawarłby w ustawie wprost warunek definitywnego rozwiązania wszelkich stosunków prawnych łączących ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne z pracodawcą lub stroną stosunku cywilnoprawnego - tymczasem przewiduje rezygnację z zatrudnienia, czyli wykonywania pracy.

Reasumując skarżąca uznała, że spełnia przesłanki przewidziane do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego - zrezygnowała z zatrudnienia (nie wykonuje pracy, gdyż przebywa na urlopie wychowawczym), a sposób wykładni przyjęty przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (konieczność trwałego zrezygnowania z wykonywania pracy, czyli rozwiązanie stosunku służbowego) doprowadziłoby do niczym nie uzasadnionej nierówności poszczególnych podmiotów na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wskazać, że materialnoprawną podstawą dla wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. i decyzji Prezydenta [...] stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W przepisie tym zostało zapisane, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakie ubiega się skarżąca E. B., przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że A. B. została powołana na stanowisko sędziego Sądu [...] w grudniu 2002 r. W okresie od dnia 21 maja 2012 r., do dnia 20 lutego 2013 r. włącznie pozostawała na urlopie wychowawczym (I część) przyznanym jej przez Prezesa Sądu [...] na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2003 r., w sprawie szczególnych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. nr 230, oz. 2291) oraz na podstawie art. 186 Kodeksu Pracy (dalej jako k.p.) (por. pismo z dnia 8 maja 2012 r., nr Os. 39). Powyższy wniosek o urlop skarżąca uzyskała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem F. P. F. P. urodził się 21 maja 2008 r. i w stosunku do którego wydane zostało przez Powiatowy Zespół Orzekania do Spraw Niepełnosprawności w dniu 9 lutego 2012 r., orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zarówno Prezydent [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznały, że przebywając na urlopie wychowawczym skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia i nieprzerwanie pozostaje w stosunku pracy. W ich ocenie powyższy stan nie oznacza rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a rezygnacja z zatrudnienia jest przesłanką ustawową, której istnienie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponieważ w odniesieniu do skarżącej, w ocenie organów, ta przesłanka nie zachodzi, to skutkuje odmową prawa do tego świadczenia.

W ocenie Sądu reprezentowane przez organy stanowisko należy uznać za nieprawidłowe. Zauważyć należy, że w myśl przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei przepis art. 3 pkt 22 ustawy precyzuje, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem z powyższego wynika, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wyszczególnionych w tym przepisie. Tym samym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to rezygnacja z wykonywania pracy świadczonej w ramach stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie. Nie jest konieczne rozwiązanie stosunku pracy (por. art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 3 pkt 22 tej ustawy). Bezspornym jest, że A. B. pozostaje w stosunku pracy. Pojęcie to zdefiniowane zostało w art. 22 § 1 Kodeksu pracy (K.p.). Stosownie do tego przepisu, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Nie ulega również wątpliwości, że przepisy Kodeksu pracy przewidują również takie sytuacje, że stosunek pracy trwa mimo, że pracownik faktycznie nie wykonuje (świadczy) pracy. Taka sytuacja występuje m in. wówczas, gdy pracownik przebywa na urlopie wychowawczym (art. 186 k.p.). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zatem argumentację skarżącej, że pozostaje ona w stosunku pracy, choć nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Tym samym zgodzić również należy się z A. B., że spełnia ona przesłankę z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Wskazać należy, że za takim rozumieniem przepisów przemawia także wykładnia celowościowa. Nie bez znaczenia jest to, że świadczenie pielęgnacyjne z art. 17 ust. 1 ma charakter socjalny. Celem tego świadczenia jest kompensacja strat materialnych powstałych na skutek rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Skarżąca nie wykonuje pracy, ponieważ korzysta z urlopu wychowawczego by opiekować się niepełnosprawnym synem. Ponieważ nie wykonuje pracy, nie otrzymuje wynagrodzenia. Niedobory tym spowodowane mogą zostać częściowo skompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jednakże przyznanie tego świadczenia wymaga spełnienia przez skarżącą pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy, a w szczególności kryterium dochodowego o jakim mowa w ust. 2 art. 17. Te przesłanki, z uwagi na zajęte przez organy stanowisko w zaskarżonych decyzjach, dotychczas nie były badane.

Ponieważ zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlegają uchyleniu a ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnić winny wykładnię tych przepisów przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.

Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.