Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 599/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2, art. 29 par.1 i par. 2 pkt 2,  art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145  1 pkt 1 lit. a i lit. c,, art. 153,  art. 170,
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 par. 2,  art. 8,  art. 11, art. 77 par. 1,  art. 80 art. 107 par. 2 i par.  3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...].; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( [...] złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] lutego 2020 r., na podstawie art. 29 § 2a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), nie przystąpił do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...] o numerach [...], [...], [...] wobec T. T. M. Spółka Jawna w likwidacji z siedzibą [...], [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że pismem z [...] stycznia 2020 r. zawiadomił wierzyciela o nieprzystąpieniu do egzekucji wobec w/w Spółki w odniesieniu do przedmiotowych tytułów wykonawczych, z uwagi na fakt wysokiego prawdopodobieństwa, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Pismem z [...] stycznia 2020 r. Wójt Gminy [...] wniósł o wydanie postanowienia na podstawie art. 29 § 2a u.p.e.a.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wskazał, że wcześniej, postanowieniem z [...] listopada 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Pismem z dnia [...] lutego wierzyciel złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej: "K.p.a.") w związku z art. 18 oraz art. 29 § 2 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec T. T. M. Spółka Jawna w likwidacji na podstawie m.in. własnych tytułów wykonawczych, tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...] oraz innych wierzycieli w latach od 2013 do 2019. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że nie uzyska się w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...], działając w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., postanowieniem z [...] listopada 2019 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej Spółki na podstawie wielu tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...].

Organ zaznaczył, że w ramach prowadzonego postępowania organ egzekucyjny podejmował wielokrotnie działania zmierzające do ustalenia wierzytelności Spółki. Dokonana weryfikacja ewentualnych kontrahentów za pomocą Jednolitych Plików Kontrolnych również nie przyniosła pozytywnych rezultatów. Ponadto, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zwracał się z zapytaniami do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego [...] z zapytaniem o pojazdy mechaniczne Spółki. Uzyskano odpowiedzi twierdzące. Próby dokonania zajęć ruchomości nie powiodły się jednak, ponieważ posesja pod wskazanym adresem była zamknięta. Stwierdzono, że nie jest tam prowadzona działalność gospodarcza, nie stwierdzono śladów użytkowania pomieszczeń znajdujących się w budynku. Również wezwania likwidatora Spółki T. M. do stawienia się w siedzibie Urzędu Skarbowego celem złożenia stosownych wyjaśnień nie przyniosły pożądanych efektów. Nie udało się zatem ustalić, czy Spółka nadal jest w posiadaniu przedmiotowych pojazdów, a jeśli tak, to gdzie one się znajdują. Pomimo podjęcia licznych prób ustalenia faktycznego miejsca położenia przedmiotowych ruchomości nie udało się organowi egzekucyjnemu tego ustalić. Organ nie zgodził się z zarzutami wierzyciela dotyczącymi braku podjęcia przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolnej oceny materiału dowodowego, a w szczególności braku analizy możliwości sprzedaży majątku zbywalnego, który stanowi własność Spółki i mógłby być przedmiotem egzekucji. Wbrew twierdzeniom wierzyciela organ egzekucyjny analizował możliwość podjęcia egzekucji z nieruchomości. Organ uzyskał informacje od wierzycieli hipotecznych, iż przedmiotowe nieruchomości są obciążone hipotekami na łączną kwotę [...]zł. Uzyskano ponadto informację o próbie sprzedaży nieruchomości przez Komornika Sądowego. Mimo przeprowadzenia trzech licytacji nieruchomości te nie zostały sprzedane z powodu braku nabywców. Organ egzekucyjny wykorzystał zatem wszelkie możliwości celem ustalenia majątku spółki, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję.

Organ podkreślił, że wydanie rozstrzygnięcia o nieprzystąpieniu do egzekucji wymagało oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa oraz ustalenia, czy koszty egzekucyjne byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Mając zatem na uwadze wcześniejsze umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, organ uznał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] słusznie odstąpił od egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny dołożył należytej staranności w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej zobowiązanej Spółki.

W skardze z dnia [...] sierpnia 2020 r. Wójt Gminy [...] reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia w całości, z uwagi na wydanie w tej sprawie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1). art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia w sprawie nieprzystąpienia do egzekucji, mimo że nie uprawdopodobniono, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne,

2). art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia w sprawie nieprzystąpienia do egzekucji, mimo że nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, tj. w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, z uwagi na fakt, że Spółka posiada majątek zbywalny w postaci pojazdów mechanicznych oraz nieruchomości, a nadto z uwagi na fakt, że organ egzekucyjny nie sporządził oszacowania wydatków egzekucyjnych, wobec powyższego nie sposób określić, iż koszty postępowania przewyższą możliwą uzyskaną kwotę z prowadzonej egzekucji,

3). art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 2 i § 3 K.p.a. polegające na niedostatecznym i nierzetelnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności określenia sposobu kalkulacji majątku dłużnika.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.").

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli sądowej poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...] o numerach [...], [...], [...] wobec T. T. M. Spółka Jawna w likwidacji z siedzibą [...] [...].

Kwestią sporną jest ocena zasadności stanowiska organów odnośnie zastosowania w sprawie art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. uzasadniającego, w ustalonych przez organy okolicznościach faktycznych, nieprzystąpienie do egzekucji na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. W ocenie strony skarżącej organ egzekucyjny nie dokonał oceny stanu majątkowego Spółki oraz nie podjął działań zmierzających do prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Ponadto Spółka w dalszym ciągu jest w posiadaniu majątku, który w części mógłby pokryć koszty egzekucyjne oraz należności na rzecz wierzycieli, a uznanie organu administracyjnego jest przedwczesne. Zdaniem organów, mając na uwadze wcześniejsze umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, zasadne było nieprzystąpienie do egzekucji na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych.

W ocenie Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać stronie skarżącej.

Podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 29 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji jeżeli:

1) obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej,

2) organ egzekucyjny uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne,

3) tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2.

Natomiast według art. 29 § 2a u.p.e.a., organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, wydaje postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji lub przystępuje do egzekucji. Na postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji wierzycielowi przysługuje zażalenie.

Wskazać również należy, że organ egzekucyjny bada z urzędu możliwość stosowania przymusu egzekucyjnego w drodze administracyjnej w sprawie niewykonywania określonego obowiązku. Egzekucja jest dopuszczalna, jeżeli istnieją pozytywne przesłanki jej dopuszczalności oraz nie występują przesłanki negatywne. Wykładnia art. 29 § 1 u.p.e.a. wymaga przyjęcia założenia o istnieniu dwóch rodzajów przesłanek dopuszczalności egzekucji, tj. przesłanek dopuszczalności wszczęcia i przesłanek dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Przesłanki pozytywne to okoliczności, których istnienie jest warunkiem możności prowadzenia egzekucji. Natomiast przesłanki negatywne stanowią okoliczności uniemożliwiające prowadzenie egzekucji. Jedną z nich wymienia art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a.

W rozpatrywanej sprawie organy w rozstrzygnięciach powołały się na fakt, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...], działając w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., postanowieniem z [...] listopada 2019 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej Spółki na podstawie wielu tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...]. Na bazie tego postanowienia organy poczyniły ustalenia, które doprowadziły do wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Mając zatem na uwadze wcześniejsze umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, organ odwoławczy uznał, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego [...] słusznie nie przystąpił do egzekucji na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ egzekucyjny dołożył należytej staranności w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej zobowiązanej Spółki.

Sądowi z urzędu wiadomym jest, że WSA w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z [...] lipca 2020 r. o sygn. akt I SA/Po [...] (dostępny na stronie internetowej orzeczenia nsa.gov.pl) w sprawie ze skargi Wójta Gminy [...] uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] marca 2020 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu pierwszej instancji, nie odpowiadają prawu, bowiem doszło do naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. w stopniu mającym istotne znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia. Organy nie przeprowadziły jakiejkolwiek kalkulacji, która mogłaby stanowić podstawę oceny, czy w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne, czy też nie. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ podatkowy zanim podejmie decyzję, czy w sprawie zaistniały przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego i czy może umorzyć to postępowanie, powinien: po pierwsze uzupełnić to postępowanie o informacje dotyczące ruchomości (samochodów), po drugie dokonać kalkulacji kosztów postępowania i po trzecie ustalić ile faktycznie zostało przeprowadzonych licytacji wobec nieruchomości należących do Spółki, gdyż z zaskarżonego postanowienia wynika, że były przeprowadzone trzy licytacje, ze skargi natomiast, że były przeprowadzone dwie licytacje w stosunku do jednej nieruchomości i jedna licytacja w stosunku do drugiej nieruchomości. W ocenie Sądu organ egzekucyjny, po przeprowadzeniu ww. czynności, będzie mógł następnie podjąć ewentualną decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż na obecnym etapie postępowania to umorzenie było przedwczesne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że powyższy wyrok, w kontekście zarzutów skargi, ma istotne znaczenie w badanej sprawie. Podkreślenia wymaga, że z art. 153 P.p.s.a., wynika związanie organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Regulacja ta stanowi swoistą gwarancję przestrzegania przez organy związania orzeczeniem Sądu. Ponadto przepis art. 170 P.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Na gruncie analizowanej sprawy Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności dotyczące określenia sposobu kalkulacji majątku dłużnika. Nie ziściły się zatem, wynikające z art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., przesłanki do nieprzystąpienia do egzekucji z uwagi na fakt wysokiego prawdopodobieństwa, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W ponownym postępowaniu organy zobowiązane będą do dokonania ustaleń wskazanych już w powołanym wyżej orzeczeniu WSA z [...] lipca 2020 r. o sygn. akt I SA/Po [...].

Bezspornie istotna pozostaje w sprawie, obowiązująca na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zasada efektywności i celowości egzekucji. Zgodnie bowiem z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Na podstawie art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej. W myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarogodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Reasumując Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony, a zarzuty skargi okazały się zasadne. Organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 2 i § 3 K.p.a. oraz art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Przesłanką do stwierdzenia nieważności nie jest każde naruszenie prawa, a jedynie jego kwalifikowana forma w postaci naruszenia prawa o rażącym charakterze. W orzecznictwie wskazuje się, że warunkiem koniecznym do uznania naruszenia prawa za rażące jest oczywisty charakter tego naruszenia. Należy zgodzić się z powszechnie już prezentowanym stanowiskiem, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji (odpowiednio: postanowienia) pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu. Istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie, a zatem już na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że treść decyzji (odpowiednio: postanowienia) pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w p. I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę [...]zł złożył się wpis w wysokości [...] zł, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.) w kwocie [...]zł oraz opłata od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł.