Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3208/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Kobylecka Sędziowie asesor WSA W. Zieliska- Baran NSA T. Cysek (spr.) Protokolant G. Dalba po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi B.H. i J.F. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z [...] marca 2002 r. 2. zasądza od Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżących B.H. i J. F. po 800 (osiemset) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. Minister Gospodarki w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 127§ 3 kpa w związku z wnioskiem złożonym przez B. i J.F. utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] marca 2002 r. wydaną z powołaniem jako podstawy prawnej art. 157 § 3 kpa- "odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowawczej".

W uzasadnieniu rozstrzygający organ podał, że 12 grudnia 1996 r. B.H. i J. F. wystąpiły do b. Ministra Przemysłu i Handlu o wypłatę odszkodowania na podstawie art. 160 kpa za utracone składniki mienia nieruchomego i ruchomego przedsiębiorstwa "[...]" Sp. z o.o. w K. w związku z decyzjami :

Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] listopada 1993 r.

-stwierdzającą nieważność zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad wskazanym wyżej przedsiębiorstwem,

-i decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej, Budownictwa z dnia [...] lutego 1994 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1960 r. o przejęciu na własność państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa.

W ocenie Ministra Gospodarki wnioskodawczynie nie wykazały legitymacji uprawniającej do "podjęcia na ich wniosek postępowania odszkodowawczego".

Organem uprawnionym do reprezentowania spółki kapitałowej jest bowiem zarząd. Może nim być także ustanowiony przez sąd kurator.

Natomiast spadkobiercy wspólnika "posiadają interes prawny do ... spółki". Nie mogą jednak działać w jej imieniu.

W sprawie nie ma zatem znaczenia, że B.H. i J.F. nabyły uprawnienia spadkowe po "udziałowcu" spółki J. G..

Postępowanie odszkodowawcze nie jest kontynuacją postępowania dotyczącego oceny legalności decyzji nacjonalizacyjnych. Ma charakter odrębny.

Udział J.G. w "poprzednim postępowaniu", wbrew temu co podnosiły wnioskodawczynie nie ma rozstrzygającego znaczenia. Ponadto w poprzednim postępowaniu J.G. występował jako członek zarządu spółki. Skarżące nie są zaś członkami zarządu. Nie przedłożyły nawet dokumentów potwierdzających, chociażby złożenie stosownego wniosku do sądu rejestrowego.

W złożonej skardze doprecyzowanej pismem procesowym z dnia 24 lutego 2004 r. B. H. i J.F. wniosły o uchylenie obu decyzji Ministra Gospodarki. Skarżące podniosły, iż w postępowaniach nadzorczych stroną był ich ojciec J.G., a nie Spółka z o.o. "[...]". Akta nie wskazują, że J.G. działał jako członek zarządu spółki.

Według skarżących ich pogląd o dopuszczalności występowania spadkobierców wspólnika w charakterze strony ma potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 16 sierpnia 1991 r. sygn. akt IV SA 693/91 ONSA 1991(3 - 4/76).

Skarga akcentuje, iż wnioskujące o odszkodowanie wstąpiły do spółki z chwilą śmierci jej jedynego wspólnika -J.G..

Ponadto wspólnicy spółki kapitałowej "mają istotny interes prawny w sytuacji ekonomicznej spółki", skoro sytuacja ekonomiczna spółki bezpośrednio rzutuje na wartość praw majątkowych związanych z partycypacją w zysku. Decyzja o objęciu konkretnej spółki w zarząd państwowy oraz o jej nacjonalizacji naruszyły interes prawny wspólników, którego normatywnym wyrazem jest udział.

Podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację rozstrzygający organ podał, że za jego stanowiskiem przemawia art. 30 § 3 kpa w związku z art. 38 kc. Skarżącym jako spadkobierczyniom " udziałowca" J.G. przysługiwał jedynie interes faktyczny.

Ponadto według Ministra Gospodarki nie ma uzasadnienia w przepisach IX Dz. U. KPA żądanie zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2002 r. i [...] marca 2002 r., aczkolwiek z innych przyczyn i w innej formie niż to określiły skarżące.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) mającej zastosowanie w niniejszej sprawie - w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kognicji Sądu nie przekroczy zatem podniesienie, iż orzekając w sprawie "o odmowie wszczęcia postępowania" Minister Gospodarki wydał rozstrzygnięcie nie mające w istocie oparcia w przepisach prawa i z tej racji, jako dotknięte wadą kwalifikowaną (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) wymagające stwierdzenia nieważności.

Zwrócić należy uwagę, że wydawanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania jest w Kodeksie postępowania administracyjnego zarezerwowane dla wyjątkowych, ściśle określonych przypadków i tego rodzaju rozwiązań nie można rozszerzaj ąco stosować w sprawach, w których ustawodawca na to wyraźnie nie zezwolił.

Minister Gospodarki słusznie zauważa, iż rozstrzyganie o odszkodowaniu w ramach art. 160 kpa nie może być identyfikowane z samym postępowaniem nadzorczym. Staje się bowiem aktualnie dopiero po zakończeniu postępowania nadzorczego i podlega odrębnym regułom.

W konsekwencji jednak za niedopuszczalne uznać należy przenoszenie na grunt ustosunkowywania się właściwego organu administracji publicznej do roszczenia odszkodowawczego wymienionego w art. 160 kpa, możliwości wydawania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania uregulowanej w art. 157 § 3 kpa i dotyczącej tylko samego postępowania nadzorczego.

W ocenie Sądu, skoro Minister Gospodarki uznał, iż w konkretnej sprawie wnioskodawczynie nie wykazały spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych określonych w art. 160 kpa i umożliwiających przyznanie odszkodowania, to winien orzec o odmowie przyznania odszkodowania. Przesłanką wymienioną w art. 160 kpa jest też przecież możliwość przypisania określonej osobie przymiotu strony.

Nie ma zatem powodu, aby tego rodzaju rozstrzygnięcie było wykluczone w sytuacji zakwestionowania legitymacji wnioskodawczyń do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Badanie legitymacji do domagania się określonego roszczenia mieści się w sferze materialnoprawnej i winno być przeprowadzane w toku postępowania , po dokonaniu merytorycznej oceny czy przysługuje ono (tzn. roszczenie) konkretnej osobie.

Dla porządku dodać należy, iż zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie możnaby przyjmować istnienia bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa.

Bezprzedmiotowość postępowania odróżnić należy od bezzasadności zgłoszonego żądania w świetle rozważanego w sprawie uregulowania obowiązującego prawa.

Stwierdzenie przez organ braku spełnienia ustawowej przesłanki uwzględnienia zgłoszonego żądania, nie czyni wcale postępowania bezprzedmiotowym i nie upoważnia do jego tylko formalnego zakończenia. W razie podtrzymywania wniosku zachodzi konieczność merytorycznej oceny jego zasadności i dania temu wyrazu - w oddającej istotę merytorycznej oceny decyzji ( tj. w konkretnym przypadku poprzez orzeczenie o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz zgłaszających żądanie jego wypłaty osób).

Warto też zwrócić uwagę, że w myśl ukształtowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego ( por. postanowienie z dnia 17 kwietnia 1985 r. sygn. akt II SA 1952 / 84, wyrok z dnia 19 marca 1997 r. sygn. akt. IV SA 1970 /95 ONSA/4/188, wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r. sygn. akt. IV SA 9 97/97 Lex 47273 i wiele innych) taka decyzja o odmowie przyznania odszkodowania powoduje otwarcie drogi do zgłoszenia powództwa do sądu powszechnego ( art. 160 § 5 kpa). W tym przypadku zachodzi jednoinstancyjność postępowania administracyjnego.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Co do kosztów postępowania sądowego rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

W tym zakresie dodać tylko można, że odpowiedź na skargę błędnie odwołuje się do potrzeby stosowania przepisów Działu IX KPA.

Wobec negatywnego charakteru zaskarżonej decyzji zaniechanie wydania orzeczenia przewidzianego w art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.