Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1121/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Wroczyński, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2006 r. nr (...) w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) marca 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia (...) marca 2004 r. która odmawiała, po wznowieniu postępowania, uchylenia decyzji ostatecznej Wojewody (...) z dnia (...) stycznia 2002 r. uznającej, że nieruchomość ziemska położona na terenie wsi K., gmina R., powiat G. o powierzchni 59,6351 ha i nieruchomość położona na terenie wsi K., gmina R., powiat G. o powierzchni 3,8760 ha, stanowiąca byłą własność K.C. podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, iż strona skarżąca jako podstawę wniosku o wznowienie postępowania wskazała przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa - ujawnienie nowych dowodów nieznanych organowi w chwili wydawania decyzji, gdyż po wydaniu decyzji ostatecznej w sprawie odnalazły się dokumenty potwierdzające sprzedaż części ww. nieruchomości ziemskiej, o łącznej powierzchni 6,5784 ha, w postaci czterech decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej -dwóch decyzji z dnia (...) lipca 1967 r., decyzji z dnia (...) czerwca 1969 r. i decyzji z dnia (...) marca 1967 r.. Decyzje te zostały wydane na podstawie art. 6 i 9 dekretu z dnia 19 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78). W ocenie Ministra decyzje te nie mogą jednak stanowić podstawy do uchylenia decyzji Wojewody (...), gdyż organ rozpatrujący sprawę badał stan prawny nieruchomości w dacie jej przejęcia na własność państwa - tj. na dzień 13 września 1944 r.(dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej z dnia 6 września 1944 r.), a w tej dacie nie było dokumentów sporządzonych w przewidzianej prawem formie. Dlatego przyjął, że przedłożone dokumenty nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji, gdyż w dacie przejęcia na własność państwa ww. majątku brak było dokumentów stwierdzających przeniesienie własności nieruchomości sporządzonych w formie aktu notarialnego, tym samym przedmiotowa nieruchomość podlegała przejęciu na cele reformy rolnej z tego tytułu, gdyż w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przekraczała powierzchnię 50 ha użytków rolnych.

Na powyższą decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła

1

Sygn. akt IV SA/Wa 1121/06

K.C. wnosząc o uchylenie obu wskazanych decyzji. W szerokim uzasadnieniu swojej skargi podniosła, że nowe okoliczności, na które się powołuje -cztery decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z lat 1967 - 1969, mają świadczyć że przedmiotowa nieruchomość ziemska nie podpadała pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r.. Podnosi, iż przeprowadzone postępowanie administracyjne przed wydaniem ww. decyzji wykazało, że użytkownicy nieruchomości rolnych wymienionych w tych decyzjach kupili je od ówczesnego właściciela – K.C. w latach 1933 -1934 w formie tzw. umowy domowej. Spowodowało to, że grunty wchodzące w skład ww. majątku stanowiły poniżej 50 ha i tym samym nie podlegały pod działanie reformy rolnej z 1944 r.. Skarżąca podnosi, że sprzedaży tej dokonano co prawda bez dopełnienia obowiązującej wówczas formy prawnej - aktu notarialnego, ale istniał podział fizyczny, honorowany przez strony umowy. Podnosi, że przejęcia dokonano na podstawie dokumentów opartych na pomiarach z 1930 r. a nie na podstawie stanu faktycznego na dzień 1 września 1939 r., ponadto przejęcia majątku dokonano bez decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, przewidzianej w § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. i bez pouczenia o przysługujących środkach odwoławczych.

W skardze zarzuca także, że ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie wyjaśnili dlaczego dowody fizycznego podziału nieruchomości przedstawione w decyzjach z lat 1967-1969 nie mogą być zastosowane w stosunku do dekretu z dnia 6 września 1944 r., podnosząc, że zgodnie z treścią ówczesnego brzmienia art. 2 ust 2 ww. dekretu "nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich (...) dokonane po 1 września 1939 r.", w jej ocenie w przypadku uznania podziału fizycznego przejętej nieruchomości obszar gruntów wchodzących w skład gospodarstwa wynosiłby 43,92 ha i tym samym nie podpadałby pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zarzuca także, że Minister nie odniósł się do zarzutów dotyczących naruszenia § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. i przepisów art. 75 i 76 ówczesnego postępowania administracyjnego.

Ponadto zarzuca naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8, 11 kpa -poprzez nieustosunkowanie się do podniesionych w skardze zarzutów i niewyjaśnienie przesłanek zasadności podjętej decyzji, oraz art. 7, 77 i 80 kpa

Sygn. akt IV SA/Wa 1121/06

poprzez brak właściwej oceny dowodów, ponadto art. 107 § 1 Kpa poprzez brak właściwego uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że bezspornym jest fakt, że K.C. sprzedał wchodzące w skład jego nieruchomości działki bez zachowania przewidzianej prawem formy - tj. bez zachowania formy aktu notarialnego. Taki stan istniał w dacie przejęcia nieruchomości na własność państwa - tj. w dniu 13 września 1944 r. W jego ocenie dowody przedłożone przez skarżącą w postaci czterech decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (dwóch decyzji z dnia (...) lipca 1967 r., z dnia (...) czerwca 1969 r. i z dnia (...) marca 1967 r.) potwierdzających sprzedaż działek, nie mogą stanowić podstawy do zmiany stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie może zostać ona uwzględniona, bowiem zaskarżone decyzje prawa nie naruszają.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, iż w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, stanowiąca, że gdy pojawią się nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję organ wznawia się postępowanie. Jednak po ich zbadaniu prawidłowo oceniły, że nie mogą one stanowić podstawy do zmiany ostatecznej decyzji Wojewody (...) z dnia (...) września 2002 r. Przytoczona przesłanka wznowieniowa mogłaby prowadzić do zmiany decyzji ostatecznej, gdyby okazało się, że sprzedaż części gruntów wchodzących w skład ówczesnego majątku została przeprowadzona w formie prawem przewidzianej, co mogłoby prowadzić do stwierdzenia, że majątek ziemski nie podlegał przejęciu z powodu mniejszego areału użytków rolnych niż 50 hektarów.

Sygn. akt IV SA/Wa 1121/06

Skarżąca przyznała w skardze, że sprzedaż części nieruchomości o łącznej powierzchni 6,5784 ha została przeprowadzona bez dopełnienia obowiązującej formy prawnej lecz jedynie, jak określiła, w formie "umowy domowej". W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że przeniesienie własności części nieruchomości nie było prawnie skuteczne.

W ocenie Sądu, Minister słusznie przyjął, że w momencie przejmowania na rzecz Państwa nieruchomość ziemska położona na terenie wsi K. i wsi K., gmina R., powiat G. miała obszar, jak wynika z akt sprawy, ponad 50 ha i na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Zgodnie bowiem z cyt. art. 2 ust 1 lit. e na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu (tj. z dniem 13 września 1944 r.). Skoro sporna nieruchomość była większa niż 50 ha to podpadała pod działanie tego dekretu.

Jak wcześniej wspomniano, do dnia 13 września 1944 r. sprzedaż części przedmiotowej nieruchomości nie została dokonana w formie prawem przewidzianej, zatem przeniesienie własności nie było dokonane skutecznie i nie wywierało skutków w sferze prawa. Zauważyć należy, że formę zachowania aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości w ówczesnym czasie nakazywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. "Prawo o notarjacie" (Dz.U. z 1933 r. Nr 84 poz. 609 ze zm.)., które w art. 82 § 1 stanowiło, iż "umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzane w formie aktu notarialnego". Tak więc nabywcy nieruchomości sprzedanych, jak podnosi skarżąca w formie tzw. "umowy domowej" nie nabyli ich skutecznie w owym czasie. Stali się ich właścicielami z mocy prawa dopiero na podstawie wymienionych wcześniej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z lat 1967 -1969.

Prawidłowa jest wobec tego ocena organów administracji, przedstawiona w zaskarżonych decyzjach, iż w dacie przejęcie na własność państwa ww. majątku (tj.

Sygn. akt IV SA/Wa 1121/06

na dzień 13 września 1944 r.), jego powierzchnia użytków rolnych kwalifikowała go do przejęcia na cele reformy rolnej. Sąd podziela stwierdzenie organów, iż w dacie przejęcia nie było dokumentów prawem przewidzianych, określających, że przedmiotowa nieruchomość ziemska nie podlegała pod działanie dekretu.

Odnosząc się do zarzutu, iż przejęcia majątku dokonano bez decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, należy wyjaśnić , iż w świetle art. 2 ust.1 lit. e dekretu, nieruchomości ziemskie przechodziły bezzwłocznie na własność państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa (ex legę), z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.. Nie było to uzależnione od wystawienia przez Wojewódzki Urząd Ziemski zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. nr 39 poz. 233 ze zm.). Co prawda przepisy wykonawcze do tego dekretu - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania rozpoznawany był w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Jednak samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 cyt. rozporządzenia nie zawieszało skutku w postaci przejścia na własność* państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu powodowało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile taki wpis został umieszczony.

Sygn. akt IV SA/Wa 1121/06

Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, iż zarzuty te są niezasadne. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie, prawidłowo oceniły zebrany materiał na podstawie którego doszło do wznowienia postępowania, jak również nie naruszyły zasad ogólnych kpa. Również nie można zgodzić się ze skarżącą, iż został naruszony art. 107 § 3 kpa. Uzasadnienie obu zaskarżonych decyzji dostatecznie wyjaśnia powody podjęcia takiego rozstrzygnięcia, zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne jak i prawne.

Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów skargi, gdyż przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu była tylko ocena, czy podniesione przez skarżącą przesłanki wznowieniowe mogą skutecznie wpłynąć na zmianę decyzji ostatecznej Wojewody (...) z dnia (...) września 2002 r.

Z podanych wyżej względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.