Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1824/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 200
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca), Protokolant Wiktor Herlinger, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 706/15 w sprawie ze skargi M.K. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 13 listopada 2014 r. nr IPPB2/415-624/14-2/PW w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M.K. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania

1.1. Wyrokiem z 12 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 706/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę M.K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 13 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

1.2. Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący przedstawił zdarzenie przyszłe,

z którego wynika, że będąc osobą fizyczną, podlegającą w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, posiada akcje w spółce akcyjnej

z siedzibą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, nie będącej spółką publiczną

w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U.184.1539). Wnioskodawca objął akcje w spółce akcyjnej po ich wartości nominalnej. Akcje nie są notowane na żadnej giełdzie, ani nie jest ustalana ich wartość rynkowa. Wnioskodawca zamierza wpłacić ww. akcje do funduszu inwestycyjnego zamkniętego (w rozumieniu przepisów ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych - Dz.U.146.1546 ze zm. – dalej "u.f.i.").

W zamian wnioskodawca otrzyma jednostki uczestnictwa albo certyfikaty inwestycyjne. Ilość przyznanych jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych będzie zależała od wyceny wpłaconych akcji. Wycena zostanie dokonana przez fundusz inwestycyjny. Sama umowa inwestycyjna nie będzie zawierała informacji o wartości akcji wpłaconych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego. Jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne stanowią tytuł inwestycyjny, uprawniający na warunkach określonych przez fundusz do uzyskania

w przyszłości potencjalnych korzyści. Na dzień wpłaty akcji korzyści te nie będą znane. Wpłata nastąpi w oparciu o umowę inwestycyjną. Pomiędzy wnioskodawcą

a funduszem dojdzie do przeniesienia praw z akcji, ale w umowie tej nie zostanie określone wynagrodzenie za te akcje. W zamian wnioskodawca otrzyma jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne, które na dzień wydania nie będą posiadały wartości rynkowej, a ich ostateczna wartość zostanie ustalona dopiero po zakończeniu inwestycji. Posiadane jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne będą podlegały rygorom opisanym w u.f.i. i regulaminie funduszu inwestycyjnego. Będą one miały charakter niepodzielny i niezbywalny. Ich realizacja przez fundusz inwestycyjny zamknięty będzie ściśle określona przepisami u.f.i.

i regulaminem funduszu inwestycyjnego. Do czasu wykupu nie będzie znana ich wartość (nie będzie możliwe również ustalenie czy przyniosą one zysk czy stratę). Wnioskodawca nigdy nie nabędzie uprawnienia do swobodnego dysponowania tytułami inwestycyjnymi w inny sposób niż poprzez złożenie żądania wykupu (umorzenia) ich przez fundusz inwestycyjny (wyłącznie po spełnieniu wymagań przewidzianych przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz regulaminem funduszu). Na dzień dokonania wpłaty akcji do funduszu inwestycyjnego nie będzie znana wartość jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych. Wartość ta zostanie ustalona dopiero w dniu ich wykupu przez fundusz inwestycyjny, a zatem

w przyszłości.

1.3. W związku z powyższym skarżący zadał pytanie czy w związku z opisanym stanem faktycznym, wpłacenie akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego (w rozumieniu u.f.i.), w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych funduszu, jest zdarzeniem, które skutkuje powstaniem przychodu po stronie wnioskodawcy?

1.4. Zdaniem skarżącego, odpowiedź na tak postawione pytanie powinna

być przecząca. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący powołał się na

art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2012.361 ze zm. – dalej "u.p.d.o.f.") i wskazał, że w ramach wpłaty akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego nie dochodzi do ich zbycia, a jedynie do zamiany na certyfikaty inwestycyjne. Wskazuje na to chociażby okoliczność,

że w momencie wpłaty nie jest znana wartość jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, a zatem nie da się w ogóle określić czy świadczenie ma charakter ekwiwalentny. Skarżący zwrócił uwagę na wykładnię historyczną

art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Podkreślił, że z dniem 1 stycznia 2000 r. ustawodawca zastąpił słowo "przeniesienie" słowem "zbycie". Według skarżącego, ustawodawca tym samym zawęził zakres stanów faktycznych, podpadających pod normę prawną wskazaną w opisanym przepisie. Do takiego wniosku nakazuje dojść słownikowe znaczenie pojęć "przeniesienia" i "zbycie" (przeniesienie jest

w przekonaniu wnioskodawcy pojęciem szerszym, w którym mieści się pojęcie zbycia). Biorąc pod uwagę domniemanie działania rozsądnego ustawodawcy oznacza to, że zmiana przepisu nie mogła oznaczać chęci objęcia opodatkowaniem wszystkich sytuacji, w których dochodzi do zmiany właściciela akcji, bez względu na sposób tego przeniesienia i jego podstawę prawną. Skarżący podniósł, że u.f.i. dopuszcza dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi (akcjami), w wyniku czego dochodzi do przejścia własności tych papierów na fundusz inwestycyjny. Jest to jednak specyficzna transakcja, która zawiera w sobie dwa elementy będące częścią tej samej transakcji, tj. wpłatę do funduszu oraz nabycie tytułów inwestycyjnych. Czynność ta nie jest jednak jedyną czynnością procesu inwestycyjnego, bowiem o powodzeniu lub niepowodzeniu inwestycji inwestor dowiaduje się nie w momencie zamiany akcji na certyfikaty/jednostki uczestnictwa (wtedy nie może mieć nawet pewności, że fundusz odkupi jego certyfikaty według wartości zamienionych akcji), ale dopiero w momencie wykupu ich przez fundusz. Transakcja ta jest unikalną czynnością prawną o charakterze złożonym, przewidzianą jedynie przez przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych. Jednocześnie wskazał, że podatnikowi, w związku z zawartą transakcją, nie przysługuje prawo do żądania od funduszu zapłaty za akcje, ale uzyskuje tytuły inwestycyjne co do których uzyska prawo żądania ich wykupu w określonych warunkach, a zatem w przedstawionej we wniosku sytuacji nie można w żaden sposób mówić o przychodzie należnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. bowiem nie jest uchwytna jego wysokość. W wyniku przystąpienia do funduszu inwestycyjnego zamkniętego inwestor nie uzyskuje bowiem ani konkretnej sumy pieniężnej ani prawa, którym może swobodnie zadysponować, a co za tym idzie swobodnie wymienić na pieniądze. Podatnik uzyskuje jedynie tytuł inwestycyjny, uprawniający na warunkach określonych przez fundusz do uzyskania w przyszłości potencjalnych korzyści. W tym sensie zdaniem skarżącego nie można uznać certyfikatów inwestycyjnych za zamiennik pieniądza, ale jedynie dokument potwierdzający ekspektatywę sukcesu inwestycyjnego, który w przyszłości może przełożyć się na konkretny przychód. Skarżący zwrócił uwagę na to, że w świetle

art. 9 i 10 u.p.d.o.f. wniesienie przez wnioskodawcę akcji i udziałów do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne nie jest równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem, a w konsekwencji nie stanowi przychodu

z kapitałów pieniężnych podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ponieważ objęte certyfikaty inwestycyjne/jednostki uczestnictwa nie stanowią pieniędzy, wartości pieniężnych ani też różnic kursowych i nie mogą być traktowane jako przychód, a w konsekwencji po stronie podatnika w momencie objęcia certyfikatów nie powstaje żaden przychód podatkowy - taki przychód powstaje natomiast dopiero w momencie zbycia lub umorzenia tych certyfikatów inwestycyjnych. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołał wyrok NSA II FSK 1047/09. Według skarżącego wywodzenie przedmiotów opodatkowania w sposób pośredni, a takim jest konstruowanie norm prawnych na podstawie treści innych norm prawnych, zawartych w tekście prawa, w drodze rozumowań inferencyjnych, byłoby naruszeniem zasad konstytucyjnych. Skarżący zwrócił uwagę, że w Polsce nie obowiązuje zasada, że wątpliwości w zakresie interpretacji przepisów należy zawsze rozstrzygać na niekorzyść podatnika. Skarżący podniósł ponadto, że przy rozpoznaniu "przychodu"- na pierwszym etapie inwestycji nie jest jeszcze jasne

w jakiej wysokości miałby on być ustalony.

1.5. Uznając stanowisko skarżącego za nieprawidłowe Minister Finansów odwołał się do art. 3 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1, 2 i 3, art. 28 u.f.i. i art. 3 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U.2014.94). Stwierdził, że skoro wniesienie akcji spółki akcyjnej do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu, to należy przyjąć, że w momencie dokonania wpłaty w postaci akcji spółki akcyjnej udziałów za certyfikaty inwestycyjne, nastąpi odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże akcji na rzecz funduszu. Wskazując na art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f., stwierdził, że żaden z przepisów tej ustawy nie zwalnia z opodatkowania przychodów uzyskanych z tytułu wniesienia akcji spółek akcyjnych do funduszu inwestycyjnego. Wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego powoduje zmianę ich właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych akcji, papierów wartościowych. Wnioskodawca otrzyma w zamian jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne w ilości odpowiadającej wartości akcji, która zostanie określona poprzez wycenę dokonaną przez fundusz inwestycyjny. Wartość otrzymanych jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez wnioskodawcę akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji

2.1. W skardze od powyższego wyroku skarżący wniósł o jego uchylenie oraz

o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:

- art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. w związku z art. 535, art. 603

i art. 604 k.c., poprzez uznanie, że wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne winno być kwalifikowane jako czynność zrównana z odpłatnym zbyciem akcji (co tym samym, implikuje powstanie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych);

- art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w związku z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez uznanie, że dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami podlega opodatkowaniu, w sytuacji, gdy uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym mowa w ww. przepisach;

- błędną wykładnię art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzącą do podwójnego opodatkowania jego dochodów, tj. w momencie nabycia certyfikatów zamkniętego funduszu inwestycyjnego oraz w momencie zbycia tych certyfikatów. Przy czym

w tym ostatnim przypadku dokonana wykładnia prowadzi do faktycznego opodatkowania przychodu, a nie dochodu;

- zasady nullum tributum sine lege z art. 217 Konstytucji RP oraz zasady praworządności z art. 2 i 7 Konstytucji RP poprzez wywodzenie przedmiotów opodatkowania w sposób pośredni, w drodze rozumowań inferencyjnych;

- art. 14a w zw. z art. 121 § 1 i art. 14h Ordynacji podatkowej poprzez nie uwzględnienie orzecznictwa sądów administracyjnych;

- art. 14c § 2 Ordynacji podatkowej poprzez nieprawidłową ocenę stanowiska podatnika.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji

3.1. Oddalając skargę Sąd stwierdził, że Minister Finansów dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. uznając, że na jego podstawie opodatkowaniu podlega również wniesienie akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego. Sąd podzielił wyrażony w orzecznictwie pogląd, że pojęcie "zbycie" użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji. Odwołał się do stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z 21 marca 2014 r. (II FSK 924/12). Podał, że osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne powinna otrzymać potwierdzenie wpłaty, a zapisanie się na certyfikaty jest nieodwołalne i bezwarunkowe oraz nie może nastąpić z zastrzeżeniem terminu. W zamian za zbywane udziały wspólnik uzyskuje papiery wartościowe - certyfikaty inwestycyjne. W wyniku tej transakcji to nie posiadacz certyfikatów inwestycyjnych,

a zamknięty fundusz inwestycyjny, staje się wspólnikiem w spółce z o.o., a ten pierwszy tylko uczestnikiem funduszu. Stopień ingerencji funduszu w działalność spółki zależy natomiast od charakteru funduszu. To wszystko uzasadnia przekonanie, że umowa przeniesienia własności praw udziałowych jest umową sprzedaży (art. 155 § 1 w zw. z art. 535 k.c.). Zgodnie z art. 536 § 1 k.c. cenę, która należy do istotnych postanowień umowy, można także określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Zatem okoliczność, że w umowie zbycia udziałów w zamian za nie wspólnik uzyskuje certyfikaty inwestycyjne nie prowadzi do wniosku, że umowa tego rodzaju będzie jakąś unikalną czynnością prawną przewidzianą jedynie przez przepisy u.f.i. i nieprzewidzianą w kodeksie cywilnym, jak i w kodeksie spółek handlowych. Na jej charakter nie wpływa w żadnym stopniu to, że nie kreuje ona rodzaju aportu ani to, że nie wspólnik - a spółka - stanie się wspólnikiem

i przysługiwać jej będą określone prawa związane z jej udziałem. W zamian za to dotychczasowy wspólnik stanie się uczestnikiem funduszu inwestycyjnego

i wykonywać będzie prawa jego uczestnika w zależności od rodzaju funduszu. Na charakter tej umowy nie ma istotnego wpływu to, że zgodnie z art. 131 u.f.i., fundusz inwestycyjny zamknięty ma obowiązek dokonywać wyceny aktywów funduszu

i ustalania jego wartości netto oraz wartości netto przypadającej na certyfikat inwestycyjny z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż raz na 3 miesiące oraz na 7 dni przed rozpoczęciem przyjmowania zapisów na certyfikat kolejnej emisji, a także w dniu wykupywania certyfikatów. Ten obowiązek

w powiązaniu z jednolitą metodą wyceny aktywów funduszu i udziałów w spółce

z o.o. lub prawami, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit a i b oraz pkt 2 u.f.i. prowadzi do wniosku, że cena zbycia udziałów będzie ekwiwalentna w stosunku do wartości certyfikatów. Nie zmienia tego faktu, że certyfikaty są niepodzielne.

Wbrew obawom skarżącego, nie zachodzi więc tutaj niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania, skoro akt zbycia tych certyfikatów jest odrębną czynnością prawną i odrębnym, niezależnym od poprzedniego, aktem obrotu, które podlegają niezależnemu opodatkowaniu. Odpłatne zbycie certyfikatów inwestycyjnych, jako papierów wartościowych (art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f.) będzie też generowało przychód z kapitałów pieniężnych, a koszty jego uzyskania zostały określone w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Za powyższą interpretacją przemawia także art. 30b ust 7 u.p.d.o.f., nakazujący tu stosować odpowiednio art. 30a ust. 3 u.p.d.o.f., który dotyczy możliwości identyfikowania certyfikatów inwestycyjnych

w funduszach inwestycyjnych i wykazuje, że przyjąć należy, iż są to tzw. certyfikaty.

Z wymienionych wyżej powodów nie znalazły także potwierdzenia podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2, art. 7 i art. 217 Konstytucji RP.

4. Skarga kasacyjna

4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. K. wniósł o wydanie postanowienia o przekazaniu sprawy składowi 7 sędziów NSA celem podjęcia uchwały zawierającej rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie (art. 15 § 1 pkt 3 w zw. z art. 264 § 2 p.p.s.a.) oraz o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie (art. 185 § 1 p.p.s.a.), względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie z żądaniem skarżącego, w przypadku uznania przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzą zarzucane naruszenia prawa materialnego (art. 188 p.p.s.a.)

i zasądzenie na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.

Zarzucił naruszenie:

1. prawa procesowego, a mianowicie Sąd pierwszej instancji wadliwie wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, wynikający z art. 1 § 1 i 2 oraz z art. 3 § 2 pkt 4a) p.p.s.a., gdyż nie rozpoznał prawidłowo przytaczanych przez skarżącego w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przez stronę przeciwną prawa;

2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):

a) art. 2, 7, 217 w zw. z art. 84 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe zastosowanie i w efekcie uznanie za podlegającą opodatkowaniu podatkiem dochodowym sytuacji nie wymienionej w ustawie podatkowej;

b) art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w wyniku wniesienia (wpłacenia) papierów wartościowych (akcji) do zamkniętego funduszu inwestycyjnego (w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych) w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych następuje odpłatne zbycie papierów wartościowych (akcji);

c) art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. poprzez zastosowanie błędnej wykładni, która w sposób oczywisty prowadzi do podwójnego opodatkowania tych samych dochodów, tj. zarówno w momencie nabycia certyfikatów inwestycyjnych zamkniętego funduszu inwestycyjnego oraz w momencie zbycia tych certyfikatów, co miało wpływ na wynik sprawy.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

5.2. Strona skarżąca podniosła zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 p.p.s.a., a które to zmierzają do podważenia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni przepisów prawa materialnego. Przedmiot sporu prawnego dotyczy w szczególności rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. i wynikającej z niego możliwości rozpoznania przychodu z kapitałów pieniężnych z tytułu odpłatnego zbycia akcji, w przypadku ich wniesienia do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty sformułowane w rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, gdyż Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się opisanych w tychże zarzutach uchybień. Jednocześnie Sąd wskazuje, że sporne w rozpoznanej sprawie zagadnienie merytoryczne było już przedmiotem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego – m.in. w wyrokach z 18 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08; z 25 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 959/08; z 5 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1310/11; z 21 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 928/12; z 19 maja 2016 r. sygn. akt II FSK 2202/14, II FSK 2203/14 i II FSK 2204/14; z 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt II FSK 1891/15 i z 7 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 243/16 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela tezy i twierdzenia w nich wyrażone, przywołując je w niniejszym uzasadnieniu jako mające zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie. Wbrew też wnioskowi skargi kasacyjnej, nie dostrzegł, aby przy rozpoznawaniu tejże skargi wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.

5.3. Zgodnie z art. 9 u.p.d.o.f., co do zasady, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody (ust. 1), a dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym (ust.2). Kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych jest jednym ze źródeł przychodów wymienionych wprost w ustawie, o czym stanowi art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. Stosownie zaś do brzmienia art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. - przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Z kolei, z treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. wynika, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych. Jednoczenie należy zaznaczyć, że użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. pojęcie "odpłatne zbycie" oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji w zamian za ekwiwalent. Jak wynika z wniosku strony, w rozpatrywanej sprawie zbycie to ma przybrać postać wpłaty do funduszu inwestycyjnego zamkniętego polegającej na wniesieniu do niego akcji w spółce akcyjnej. Trzeba również podkreślić, że art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. znajduje zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy nie będą stosowane także inne przepisy, szczegółowo opisujące różne rodzaje przychodu. Wskazuje na to już sam ustawodawca odsyłając w treści tego przepisu m.in. do art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. Obie normy prawne - art. 11 i art.17 - znajdują się w tym samym Rozdziale 2 u.p.d.o.f., tj. dotyczącym źródeł przychodów. Przychód charakteryzowany jest, jak wskazano powyżej w przepisach podatkowych, jako określony przyrost majątkowy, który nie ma charakteru zwrotnego. Uszczegółowienie zapisu z art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. dotyczącego źródła przychodów z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych znajduje się właśnie w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

5.4. Dokonując wpłaty do funduszu inwestycyjnego poprzez wniesienie akcji w spółce akcyjnej podatnik niewątpliwie przenosi w sposób definitywny prawa wynikające z tego tytułu na fundusz inwestycyjny i to nie pod tytułem darmym. Otrzymuje w zamian bowiem certyfikaty inwestycyjne o ekwiwalentnej wartości. Konstrukcja wpłaty z art. 7 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.f.i. w zw. z art. 28 ust. 2 u.f.i. powoduje, że osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi prawa z akcji w spółce akcyjnej, a zatem dokonuje ich odpłatnego zbycia. Ich wycena zawsze sprowadzona będzie do wartości bezwzględnych wyrażonych w pieniądzu jako mierniku wartości. Zasadą jest, że w celu uzyskania certyfikatu (reprezentującego prawa majątkowe uczestników funduszu, co wynika z art. 6 ust. 2 u.f.i.) należy dokonać wpłaty w formie pieniężnej (art. 7 ust. 1 u.f.i.). Do funduszu można jednak także wnieść papiery wartościowe (zdematerializowane i inne niż zdematerializowane) przy czym wniesienie tych papierów i udziałów zrównane jest z wpłatą (art. 7 ust. 2 i 3 u.f.i.). W przypadku wniesienia m.in. akcji w spółce akcyjnej osoba zapisująca się na certyfikaty przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów na towarzystwo funduszy inwestycyjnych (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Dokonuje zatem ich zbycia (wszelkie prawa wspólnika z tytułu akcji czy udziału przechodzą na towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i otrzymuje w zamian ekwiwalent w postaci certyfikatów, a tym samym znana jest cena zbycia akcji. Jest to wartość wyrażona w pieniądzu po jakiej akcje te zostają wyceniane i za którą przydzielane są certyfikaty inwestycyjne. Zapis na certyfikaty, jak i przeniesienie akcji w spółce akcyjnej mają zawsze charakter definitywny, gdyż zgodnie z postanowieniami art. 26 ust. 3 u.f.i. są one nieodwołalne i bezwarunkowe, jak również nie mogą zostać złożone z zastrzeżeniem terminu. Wobec tego należy stwierdzić, że po stronie zbywającego akcje podatnika powstaje przychód z kapitałów pieniężnych. Przychód z tego ostatniego źródła powstaje nie w momencie otrzymania pieniędzy przez podatnika po umorzeniu certyfikatów, lecz w chwili przeniesienia własności akcji na nabywcę – fundusz inwestycyjny, który w zamian za tak dokonaną zapłatę przydziela certyfikaty. Unormowanie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. statuuje zatem przychód już w momencie odpłatnego zbycia akcji.

5.5. Z kolei art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. dotyczący otrzymanych lub postawionych do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniędzy i wartości pieniężnych oraz wartości otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, ustala nie tylko kasową definicję przychodu, ale zarazem wskazuje na odstępstwa od niej. Takie właśnie odstępstwo zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f., zgodnie z którym przychód powstaje w rozpatrywanym przypadku na zasadzie memoriału. Przepis ten posługuje się pojęciem wartości pieniężnych, których ustawodawca nie definiuje, jednakże jak trafnie zauważono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2013r., sygn. akt II FSK 1310/11 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych rozróżnia określenia: "środki pieniężne" (np. art. 14 ust. 2 pkt 7g lit. a i b i pkt 16), "kapitały pieniężne" (art. 17 ust. 1 in principio) i właśnie "wartości pieniężne" (art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 11 ust. 1 i ust. 2a). Podobnych terminów używa ustawa z dnia 25 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm., dalej: "u.p.d.o.p.") w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b) i pkt 11a lit e) oraz w art. 12 ust. 1 pkt 1. W przypadku określonym w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. zostały one przeciwstawione "pieniądzom", zaś w art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f. zostały sprowadzone do obowiązku ustalania wartości pieniężnej świadczeń w naturze, a w art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. w stosunku do obowiązku ustalania świadczeń nieodpłatnych.

Z rozróżnienia tych pojęć oraz z porównania ich treści można wywieść pogląd, że określenie "wartości pieniężne" jest pojęciem szerszym od pojęć: "pieniądze" i "środki pieniężne". O określeniu "wartości pieniężne" jest także mowa w art. 4 ust. 6, ust. 6a, ust. 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. Nr 84, poz. 386 ze zm.), również bez zdefiniowania tego określenia, ale w odesłaniu do obowiązku przeliczania na nowe złote, jeżeli jest o nich mowa w ustawach i uchwałach Sejmu lub innych przepisach prawa. Przyjmuje się także na gruncie u.p.d.o.p. (która to ustawa w art. 12 ust. 1 pkt 1 posługuje się również tym wyrażeniem), że pod pojęciem tym rozumieć należy aktywa finansowe, stanowiące substytut pieniądza, a więc przede wszystkim papiery wartościowe, a także środki płatnicze, jak weksle, czeki, akredytywy, przekazy (por. L. Błystak, B. Dauter, B. Gruszczyński, B. Hnatiuk, H. Łysikowska, E. Madej, A. Mudrecki, R. Pęk, K. Wujek, J. Zubrzycki, Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz, Wrocław 2003, s. 196).

W rezultacie na gruncie art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a) u.p.d.o.f. określenie "wartości pieniężne" obejmuje świadczenia o różnym charakterze, w tym nie tylko papiery wartościowe, ale i świadczenia w naturze, czy świadczenia nieodpłatne. Są one przychodem wówczas, gdy zostały przez podatnika otrzymane lub postawione do jego dyspozycji. Jednakże nie wszystkie wartości pieniężne, o których mowa w art. 11 ust. 1- ust. 2a) u.p.d.o.f., muszą – by je uznać za przychód - być otrzymanymi lub postawionymi do dyspozycji podatnika, gdyż art. 11 ust. 1 in principio wyraźnie stanowi, że tak jest, ale z zastrzeżeniem m.in. art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. To oznacza, że wskazane w tym przepisie przychody mogą zostać uznane za przychód podatkowy w innym momencie jego powstawania. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. aby uznać przychody z odpłatnego zbycia akcji w spółce akcyjnej wystarczy, że będą przychodami należnymi oraz pochodzącymi z odpłatnego zbycia akcji.

5.6. Prawidłowa była wobec tego wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. dokonana przez organ interpretacyjny i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji, że wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez stronę akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Jednocześnie wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej taka wykładnia nie prowadzi do podwójnego opodatkowania; akt zbycia certyfikatów jest odrębną czynnością prawną i odrębnym - niezależnym od poprzedniego - aktem obrotu, które podlegają niezależnemu opodatkowaniu.

5.7. Ze wskazanych powyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądów wyrażonych w powołanych przez skarżącą wyrokach, m.in. w wyroku NSA z 8 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1479/11 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego są niezasadne, a dokonana przez Sąd pierwszej instancji ich wykładnia nie narusza też eksponowanych przez stronę skarżącą norm konstytucyjnych i nie wykracza poza kompetencje tegoż sądu ujęte w art. 1 § 1 i 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.

5.8. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) i ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).