Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 242/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 8 ust. 1 pkt 1 i ust 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Wójt Gminy W. (dalej jako: "organ I instancji") odmówił J. G. (dalej jako: "skarżący") prawa do zasiłku celowego na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w W. oraz dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i poza Ł. i lekarza rodzinnego oraz zakup okularów; zakup potrzebnych leków w tym bez recepty; zakup maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dresu i obuwia do rehabilitacji; dokończenie wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę

i ubikację; remont i naprawę ciągnika (silnika, skrzyni biegów, układu kierowniczego

i jezdnego, hamulców); naprawę rozrzutnika (wymianę łożysk, zębatek i łańcucha); zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek skarżącego o pomoc społeczną

w ww. zakresie wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2021 r. Na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2021 r. oraz zgromadzonej dokumentacji ustalono natomiast, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w domu drewnianym, zajmuje dwa pomieszczenia (kuchnię i pokój). Dom ogrzewany jest piecykiem węglowym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w miesiącu styczniu

2021 r. był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł (2,7475 ha x 308 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w miesiącu styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł i wyniósł 707,23 zł. Wnioskodawca otrzymał też pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 w wysokości

5759 zł (5759 zł: 12 miesięcy= 479,92 miesięcznie). Łączny dochód w miesiącu styczniu 2021 r. organ ustalił na kwotę 1187,15 zł (707,23 zł + 479,92 zł).

Z uwagi na uzyskany przez stronę dochód – przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł - art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), organ uznał, że wnioskowana pomoc nie może być przyznana. Organ rozważył również możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., tj. w szczególnie uzasadnionym przypadku, jednak okoliczności uzasadniających zastosowanie tej podstawy przyznania pomocy nie stwierdził. Wskazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest krytyczna i na tyle odbiegająca od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Nie wystąpiły nieprzewidziane, nadzwyczajne i wyjątkowe okoliczności, których nie dało się przewidzieć a skutkujące koniecznością przyznania wyjątkowego wsparcia. Organ podkreślił, że ani stan budynku mieszkalnego, ani gospodarstwa, ani stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadniają potraktowania jego sytuacji jako wyjątkowej. Z kolei zaspokojenie zgłoszonych potrzeb przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i jego roczny budżet. Zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawca nie podejmuje kroków celem wyraźnej poprawy swojej sytuacji. Zgłaszając kolejne żądania powiela również prośby o pomoc złożone w podaniach z roku 2020, które już zostały zrealizowane np. wykup leków, dojazdy na rehabilitację (zakończoną). Organ wskazał, że strona otrzymuje wsparcie z OPS, bowiem przyznano: pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 50 zł miesięcznie na okres od stycznia do marca 2020 r. (decyzja z [...] stycznia 2020 r.), zasiłek celowy specjalny w wysokości 100 zł (decyzja z [...] marca 2020 r.), pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 100 zł miesięcznie od kwietnia do sierpnia 2020 r. (decyzja SKO w Ł.), świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 100 zł od września do grudnia 2020 r. (decyzja z [...] września 2020 r.), specjalny zasiłek celowy na zakup opału i odzieży zimowej w wysokości 450 zł (decyzja z [...] października 2020 r.). Łączna kwota otrzymanej przez stronę pomocy finansowej z OPS w 2020 r. wyniosła 1600 zł. Jak wskazał organ, świadczenia z pomocy społecznej mają wspomóc osoby w ich własnych wysiłkach w poprawie sytuacji. Wnioskodawca posiada własne zasoby w postaci gospodarstwa rolnego, prowadzi hodowlę bydła (byki) w ilości 7 sztuk, z której uzyskuje dochód, posiada las. Sytuacja strony jest trudna, ale jest lepsza niż pozostałych osób korzystających z pomocy społecznej;

Na skutek odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. (dalej powoływane jako: "Kolegium"), decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w jednej decyzji orzekło w przedmiocie dwóch wniosków złożonych przez skarżącego, na skutek których zostały wydane dwie decyzje organu I instancji – w przedmiocie zasiłku celowego oraz w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.

W uzasadnieniu Kolegium ustaliło, że skarżący ma 55 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 7,05 ha w tym 2,7475 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s., wynosi 846,23 zł miesięcznie. Do tej kwoty doliczono kwotę pomocy uzyskanej przez stronę w postaci wyjątkowego tymczasowego wsparcia dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w wysokości 5759 zł – przeliczoną w stosunku miesięcznym za okres roku kalendarzowego (art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.). Całkowity miesięczny dochód strony na potrzeby rozpoznania wniosku z 5 lutego 2021 r. wyliczono na kwotę 1187 zł i przekracza on, jak wskazało Kolegium, ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Powoduje to brak możliwości przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zasadach ogólnych, czyli zgodnie z art. 39 u.p.s. Następnie SKO wyjaśniło, że zakres zgłoszonych przez stronę potrzeb jest niewspółmierny do możliwości ich zaspokojenia przez OPS, który w 2021 r. dysponuje kwotą 25 000 zł z przeznaczeniem na zasiłki celowe. Dlatego w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć potrzeby osób i rodzin, które nie posiadają dochodu ani możliwości jego pozyskania z dodatkowych źródeł. Zdaniem organu, naprawy ciągnika i rozrzutnika, zakup opon i paliwa oraz zakup nawozów i środków ochrony roślin nie stanowi niezbędnych potrzeb mieszczących się w celach pomocy społecznej sformułowanych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. jako wsparcie osób potrzebujących.

W ocenie Kolegium, skarżący nie spełnia również warunków do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., gdyż nie stwierdzono, aby poniósł straty spowodowane zdarzeniem losowym ewentualnie klęską żywiołową lub ekologiczną. Kolegium rozważyło również – z wynikiem negatywnym – możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że nie wystąpił w sytuacji strony szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.

Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który wyrokiem z dnia

10 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Bk 288/21 oddalił skargę, podzielając w całości ustalenia i ocenę prawną organów, w szczególności odnośnie sytuacji dochodowej skarżącego oraz niewystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy.

Na skutek skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, którą złożył skarżący, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu, w trybie autokontroli, na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy o sygn. II SA/Bk 288/21 uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd wyjaśnił, że w sprawie niniejszej oczywiście usprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej polegający na pominięciu przez sąd i nierozważeniu podczas sprawowanej kontroli, czy pomoc uzyskana przez skarżącego, a przeznaczona dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 spełnia przesłanki kwalifikacyjne jednorazowego świadczenia socjalnego podlegającego odliczeniu od dochodu skarżącego. W ocenie sądu kasacyjnego, w ogóle nie rozważono czy w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. oraz nie oceniono sytuacji dochodowej skarżącego z uwzględnieniem tej regulacji, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pominięcie tej okoliczności i niesformułowanie oceny w tym zakresie przez sąd skutkowało oddaleniem skargi, choć zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów procesowych o obowiązku wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, w tym zebranego materiału dowodowego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 i art. 77 § 1 kodeku postępowania administracyjnego, dalej jako: "k.p.a."). Sąd zatem przedwcześnie oddalił skargę nie dostrzegając naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "p.p.s.a.") i uchybiając temu przepisowi.

Jednocześnie Sąd zauważył, że decyzja Kolegium z dnia [...] marca 2021 r. została podjęta po rozpoznaniu odwołania od dwóch decyzji organu I instancji wydanych w następstwie rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie mu pomocy w formie świadczenia pieniężnego: na zaspokojenie szczegółowo opisanych we wniosku potrzeb oraz na zakup posiłku z programu rządowego. W pierwszym przypadku niewliczenie do dochodu skarżącego świadczenia tzw. "covidowego" nie ma wpływu na przekroczenie kryterium dochodowego, albowiem bez tej kwoty i tak skarżący nie spełnia warunku dochodowego, aby uzyskać zasiłek celowy. Natomiast w przypadku drugiego świadczenia kwota ta ma wpływ na sytuację dochodową skarżącego - jej niewliczenie do dochodu powoduje, że skarżący mieści się w granicach kryterium dochodowego podwyższonego w tym przypadku do 150 %. W tym stanie rzeczy skoro w sprawie niniejszej w pierwszej instancji zostały wydane dwie decyzje, a organ odwoławczy utrzymał je jedną decyzją, to konsekwencją stwierdzenia, że tylko jedna z nich narusza prawo jest uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy powinien rozważyć rozróżnienie sytuacji dochodowej skarżącego w zależności od rodzaju świadczenia, o którym będzie orzekał i wydanie decyzji (ewentualnie dwóch), z uwzględnieniem tego rozróżnienia, po wszechstronnej ocenie całokształtu przesłanek orzeczenia o wnioskowanych formach pomocy społecznej.

Rozpoznając ponownie sprawę, Kolegium decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium ustaliło, że w przedmiotowej sprawie skarżący wniosek złożył

[...] lutego 2021 r. w związku z czym należało uwzględnić dochód z miesiąca styczeń 2021 r. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, prowadzącą gospodarstwo rolne, które ma 2,7475 ha przeliczeniowych. Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. jego dochód w miesiącu styczniu 2021 r. wyniósł 947,88 zł (2,7475 ha x 345 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w miesiącu styczniu 2021 r. w wysokości 139,00 zł i ostatecznie wyniósł 808,88 zł. To zaś oznacza, że zostało przekroczone kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt. 1 u.p.s.

W ocenie Kolegium skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością uprawniającą do uzyskania świadczeń na podstawie art. 40 i 41 u.p.s. W tym miejscu organ podkreślił, że sytuacja życiowa skarżącego została już wielokrotnie opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano z jakich form i z jakiej wysokości pomocy skarżący ostatnio korzystał (w okresie od stycznia 2020 r. do daty wydawania decyzji - 1600 zł łącznie), wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Co więcej, odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkukrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, że wskazywana przez skarżącego sytuacja materialna i zdrowotna oraz deklarowane potrzeby w zakresie pokrywania kosztów dojazdów na rehabilitację nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. oraz, że art. 41 u.p.s nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Dalej Kolegium wskazało, że z treści art. 41 u.p.s. wynika, że o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi jednak wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Stąd skarżący w pierwszej kolejności powinien zacząć wykorzystywać własne zasoby - gospodarstwo rolne czy las, hodowle zwierząt do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Powinien w miarę możliwości spróbować podjąć pracę zarobkową, tym bardziej że ma ku temu predyspozycje, sam podkreśla, że potrafi posługiwać się komputerem, ma wykształcenie wyższe. Skarżący posiada co prawda orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, jednak może on podjąć pracę w warunkach chronionych. Skarżący żądał zaspokojenia wszelkich możliwych potrzeb, co jest jednak niemożliwe do zrealizowania, albowiem przekracza cały roczny budżet OPS w W. Ponadto postawa skarżącego, w tym inwektywy kierowane pod adresem pracowników OPS w W., bark chęci jakiejkolwiek współpracy potwierdzają jego roszczeniowy charakter oraz pasywną postawę, która w ocenie organu nie powinna być pochwalana poprzez przyznawanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na wszelkie podnoszone przez niego żądania.

W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego skarżący zarzucił decyzji naruszenie:

- art. 2, art. 30, art. 31 pkt 2, art. 32, art. 47, art. 65 pkt 1, art. 67, art. 68 pkt 1 i 3, art. 69 Konstytucji RP;

- art. 6-9, art. 15, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego;

- przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych,

- przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

- przepisy kodeks karny dotyczące pomawiania i niedopełnienie obowiązków służbowych oraz celowego i świadomego fałszowania i manipulowania posiadanymi informacjami, celowego pomijania konkretnych przepisów prawa z ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej;

- przepisów ustawy o pracownikach samorządowych

- art. 2 ust. 1, art. 3 art. 6 pkt 1 i 11, art. 7 pkt 1, 5, 6 i 14, art. 8 ust. 1, 2, 3 i 12, art. 17 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz ust. 2 pkt 1, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 39, art. 40, art. 41, art. 45, art. 107 ust. 1 i 5b pkt 6, art. 119 ust. 1 i 2, a także art. 123 u.p.s.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że czuje się skrzywdzony zapadłym rozstrzygnięciem. Wniósł o: zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 700 zł oraz 400 zł zasiłku celowego na każdy miesiąc począwszy od stycznia 2021 r. do grudnia 2021 r. na zakup gorących posiłków lub dostarczenie takich posiłków do domu, zobowiązanie Kolegium do wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, ukaranie grzywną w najwyższej wysokości organu I i II instancji za łamanie po raz kolejny przepisów prawa oraz o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 100 000 zł.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego.

Na wstępie wyjaśnić należy, że w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne toczy się od [...] lutego 2021 r., a wydane w nim rozstrzygnięcie kończące było już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 288/21 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...].

Powyższy wyrok kasacyjny wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje określone konsekwencje dla dalszego postępowania w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej powoływana jako: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie zaś samego sądu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w przedmiocie dalszego postępowania. Ocena prawna, o której mowa w powołanym przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, natomiast wskazania mają wytyczyć kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy, ponownie przeprowadzając postępowanie w sprawie związany były ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 288/21. Ustaleniami prawnymi wskazaniami w tym orzeczeniu związany jest również Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu zaś wyżej powołanego wyroku, Sąd ten jednoznacznie wskazał, aby organ drugiej instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu jeszcze raz wyliczył dochód skarżącego ze stycznia 2021 r. z uwzględnieniem art. 8 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego świadczenia socjalnego. Sąd wyjaśnił, że za takie świadczenie należało uznać świadczenie przyznane jako pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19. Świadczenie powyższe było wypłacane dla rolników na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu " Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19" w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( Dz. U. 2020 poz. 1469). Charakter tego świadczenia był wyjątkowy, jednorazowy i należało je traktować, jako świadczenie socjalne. Wobec powyższego do dochodu skarżącego za miesiąc styczeń 2021 r., świadczenie "covidowe" nie powinno być wliczone.

Oceniając spełnienie tych zaleceń, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę przyznania zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup określonych we wniosku z dnia [...] lutego 2021 r. potrzeb, pomimo, że nie ujął świadczenia "covidowego" w dochodzie skarżącego za miesiąc styczeń 2021 r., to jednak nie wyliczyły tego dochodu prawidłowo. Powyższe nie miało jednak wpływu na treść wydanej decyzji. W ocenie Sądu, sytuacja skarżącego nie kwalifikuje go bowiem do udzielenia pomocy wskazywanej w ww. wniosku.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby

i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny

w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jak wynika natomiast z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (długotrwała lub ciężka choroba, bezrobocie, niepełnosprawność itp.).

Przyznanie środków pieniężnych na sfinansowanie szczegółowo wskazanych we wniosku potrzeb, tj. zakup pieca, remonty i naprawy, zakup lekarstw, sfinansowanie dojazdów do lekarzy i inne, należy zakwalifikować jako zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 tej ustawy (vide identyczne stanowisko tutejszego sądu

w sprawie II SA/Bk 493/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle regulacji art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Podstawowym kryterium przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego jest kryterium dochodowe, przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.

w wysokości 701 zł. Tego kryterium skarżący nie spełnił.

Mając na uwadze datę złożenia wniosku ([...] lutego 2021 r.), koniecznym było wyliczenia dochodu (sumy miesięcznych dochodów) za styczeń 2021 r., tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku - art. 8 ust. 3 u.p.s. Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje, że "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, (...)". W tym czasie, tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – w styczniu 2021 r., skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 2,7475 ha, z którego dochód należało wyliczyć jako ryczałtowy (zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. - iloczyn ha przeliczeniowych i normatywnie ustalonej kwoty dochodu z ha, która to kwota w styczniu 2021 r. wynosiła 308 zł na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1358 ze zm.). Prawidłowo zatem wyliczony w kontrolowanym postępowaniu dochód skarżącego ze stycznia 2021 r. wynosi 707, 23 zł (dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł miesięcznie, pomniejszony o składkę KRUS uiszczoną w styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł miesięcznie). Dochód ten był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł).

Stanowisko to zostało potwierdzone w wyroku kasacyjnym WSA w Białymstoku z dnia 28 października 2021 r., w którym Sąd stwierdził, że w przypadku zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku z dnia [...] lutego 2021 r.: "organ prawidłowo ustalił (...) dochód skarżącego ze stycznia 2021 r. jako wynoszący 707, 23 zł (dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł miesięcznie, pomniejszony o składkę KRUS uiszczoną w styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł miesięcznie). Dochód ten był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł)". Następnie Sąd stwierdził, że "przekroczenie "podstawowego" kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej nastąpiło więc niezależnie od wliczenia do dochodu skarżącego kwoty pomocy uzyskanej dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19 w wysokości 5759 zł. Innymi słowy, nawet nie uwzględniając świadczenia "covidowego" skarżący nie spełnił warunku dochodowego aby uzyskać zasiłek celowy na szczegółowo wskazane we wniosku potrzeby, który to wniosek rozpoznano decyzją organu pierwszej instancji z [...] lutego 2021 r. nr [...]. Nie ma znaczenia wielkość przekroczenia kryterium".

Organ odwoławczy błędnie zatem ustalając dochód skarżącego za miesiąc styczeń 2021 r. przyjął kwotę dochodu z ha przeliczeniowego na 345 zł, nie wskazując przy tym podstawy takiego działania (można jedynie domyśleć się że jest to kwota obowiązująca na datę wydawania decyzji). Powyższe nie odpowiada jednak prawu, jak już to bowiem wyżej wskazano "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku". Fakt zatem rozpoznawania sprawy w trybie odwoławczym nie powoduje, że mamy do czynienia z nowym wnioskiem. Należało zatem ustalić dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku, tj. ze stycznia 2021 r. przy określeniu kwoty z ha przeliczeniowego obowiązującej w tej dacie, tj. 308 zł, a następnie odnieść go do kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, wynoszącego w tym czasie 701 zł. Ustalony w powyższy sposób dochód skarżącego wynosił 707,23 zł i przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 701 zł.

Przekroczenie zatem kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej nastąpiło więc niezależnie od błędnego wyliczenia przez Kolegium. Powyższe oznacza, że skarżący nie spełnił warunku dochodowego, aby uzyskać zasiłek celowy na szczegółowo wskazane we wniosku potrzeby.

Niezależnie od powyższego organ przeanalizował możliwość objęcia skarżącego pomocą szczególną. Organ rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 pkt 1 u.p.s.

Sąd podziela stanowisko Kolegium że okoliczności, które wskazuje skarżący, nie mogą być kwalifikowane jako zdarzenia szczególne, losowe czyli, że nastąpił przypadek szczególnie uzasadniony. Pomoc udzielana na tej podstawie winna być skierowana do osób, które na skutek zdarzeń losowych znalazły się w tak trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, sytuacji tej przezwyciężyć. Pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie. Skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, ale zagrożenia wyżej opisanego nie ustalono i nie wynika ono z materiału dowodowego sprawy, co nie budzi wątpliwości. Również kwalifikacja świadczenia "covidowego" dla rolników jako jednorazowego świadczenia socjalnego w rozumieniu art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. nie oznacza kwalifikacji sytuacji skarżącego związanej z otrzymaniem tej pomocy jako szczególnego zdarzenia losowego.

Zdaniem Sądu, organy w sprawie niniejszej słusznie oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Uzasadniając swoje stanowisko trafnie podkreśliły co jest celem pomocy społecznej, a więc zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania

w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc w życiowym usamodzielnianiu oraz integracji ze środowiskiem. Jeszcze raz wskazać trzeba, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Podnieść także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy, zasadą pomocniczości.

W przypadku skarżącego nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" rozumiany jak powyżej oraz w kontekście charakteru pomocy społecznej w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego.

Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego

w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku

z dnia 19 października 2017 r., I OSK 640/17, stwierdził, że wskazywana przez skarżącego sytuacja materialna i zdrowotna oraz deklarowane potrzeby w zakresie pokrywania kosztów dojazdów na rehabilitację nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza

z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku w sprawie I OSK 359/17.

Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty procesowe dotyczące naruszenia szeregu przepisów k.p.a., a także Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, zwłaszcza organ pierwszej instancji wyjątkowo obszernie odniósł się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły sytuację strony, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego oraz wielkość przyznanych środków w 2020 r., który to argument czyni bezskutecznym twierdzenia strony, jakoby organy celowo nie przyznawały mu świadczeń, jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Nie może ujść uwadze, że aktualna sytuacja skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez stronę charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również sądowi jest znana z urzędu z racji wielości rozpoznawanych spraw skarżącego.

Nie może również ujść uwadze, że wydana decyzja (co najmniej w części dotyczącej zasiłków celowych przyznawanych na specjalnych zasadach, niezależnie od kryterium dochodowego) ma charakter uznaniowy. Granic uznania administracyjnego organy nie przekroczyły. Dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający przeprowadzając kontrolę legalności w tak zakreślonych ramach uznał, że rozstrzygając o nieprzyznaniu pomocy społecznej organy pozostawały w dopuszczalnych prawem granicach swobody. W pozostałym zakresie należy skonkludować, że organy dokonały wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały wydanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Ustosunkowując się do żądań skargi dotyczących ukarania organów grzywną oraz zasądzenia 100000 zł na rzecz skarżącego, Sąd stwierdza iż nie posiada kompetencji do karania organów za niewłaściwe (zdaniem skarżącego) działania, zaś zasądzanie kwoty pieniężnej w jakiejkolwiek kwocie nie dotyczy istoty tej sprawy. Przywołany w skardze art. 149 § 2 p.p.s.a. odnosi się do postępowania

w przedmiocie bezczynności, a nie do sprawy o zasiłek celowy.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.