Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1288/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 1, art. 3, art. 21 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Prezydenta m.st. Warszawy oraz Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1208/18 w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 9 lutego 2018 r. nr DO-4-6613-520-KB/16 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2) zasądza od E. C. na rzecz Prezydenta m.st. Warszawy kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3) zasądza od E. C. na rzecz Ministra Rozwoju i Technologii kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1208/18 uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 9 lutego 2018 r. nr DO-4-6613-520-KB/16 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 27 września 1999 r. L. W., E. C. i C. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia [...] maja 1956 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości o pow. [...] m², stanowiącej współwłasność J. G. i M. B.. Zdaniem wnioskodawców kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia 27 kwietnia 2017 r. nr DO-4-6613-520-RK/16 odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] maja 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w Warszawie - [...], ozn. hip. "[...]" o pow. [...] m², stanowiącej współwłasność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek wniosku L. W. oraz E. C. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia 9 lutego 2018 r. nr DO-4-6613-520-KB/16, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 kwietnia 2017 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wywiodła L. W., a Sąd skargę tę uwzględnił.

Uzasadniając wydany wyrok Sąd I instancji wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Warszawa-[...] zgłoszonego 17 stycznia 1953 r., orzekło w pkt 15 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, oznaczonej hipotecznie "[...]" o pow. [...] m², stanowiącej własność J. G. Powyższe orzeczenie weszło do obrotu prawnego poprzez doręczenie w formie obwieszczenia w trybie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 dekretu z 1949 r. (zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-[...] w dniach [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. – pismo Prezydium DRN Warszawa-[...] z 3 października 1953 r.). Następnie Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem z dnia [...] maja 1956 r. nr [...] , działając na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 – dalej jako: "rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r."), orzekło w pkt 1 o uchyleniu orzeczenia z dnia [...] maja 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w [...] na rzecz Skarbu Państwa. Orzeczenie kasacyjne przekazano Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-[...] 23 maja 1956 r. celem doręczenia go w trybie obwieszczenia poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń na okres 14 dni. W dniu [...] maja 1956 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, działając na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych Warszawa-[...] zgłoszonego 17 stycznia 1953 r., ponownie orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, oznaczonej hip. [...] o pow. [...] m², stanowiącej własność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia nr [...]).

Wobec powyższego za trafne Sąd I instancji uznał stanowisko skarżącej, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. w pkt 15 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z 1956 r. W ocenie Sądu I instancji uszło bowiem uwadze Ministra, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. (odpowiednik obecnego art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a.") w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej ([...] maja 1956 r.) nie zostało jeszcze wprowadzone do obrotu prawnego. Z ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika zaś, jak wskazał Sąd I instancji, że tego typu orzeczenie kasacyjne jest natychmiast wykonalne (art. 74 ust. 3 i art. 80 ust. 1 ww. rozporządzenia) i ostateczne w administracyjnym toku instancji (art. 76 ust. 2 ww. rozporządzenia).W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano też, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie z [...] maja 1956 r. zostało wydane celem nabycia przez Skarb Państwa na zasadach wywłaszczenia części nieruchomości J. G. i M. B. ozn. hip. [...] o pow. [...] m², jako niezbędnej w dacie wydania tego orzeczenia dla realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 1, art. 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 dekretu z 1949 r.), czy też wydanie tego orzeczenia nastąpiło tylko po to, aby aktem tym uregulować na rzecz Skarbu Państwa stan prawny spornego gruntu. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji stwierdził, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można uznać, że w dniu [...] maja 1956 r. orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. w pkt 15 zostało uchylone i wobec tego nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Dalej, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrócono uwagę, że z akt sprawy wynika, że 24 listopada 1951 r. sporządzony został plan sytuacyjno-wysokościowy terenów [...] położonych w m.st. Warszawie w Dzielnicy [...]. Na planie tym w obszarze oznaczonym literami [...], projektowanym pod osiedle mieszkaniowe, znajdowała się nieruchomość o pow. [...] m² ozn. hip. [...] (opinia geodezyjna z 15 stycznia 2015 r. wraz z załącznikami). Zgodnie z zaświadczeniem lokalizacyjnym z 17 grudnia 1951 r., nr 496, Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową osiedla pracowniczego na tym terenie dla Stołecznej Dyrekcji Osiedli Robotniczych. Z wniosku Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Warszawie z 21 grudnia 1951 r. o zezwolenie na nabycie m.in. tego terenu pod budownictwo osiedlowe w trybie dekretu, zezwolenia z 20 grudnia 1951 r. i wniosku terenowego z 21 grudnia 1951 r. wynika, że nabycie spornego terenu pod budowę osiedla [...] jest niezbędne celem realizacji narodowego planu gospodarczego (planu inwestycyjnego na rok 1952) na którego realizację zabezpieczono środki finansowe. W dniu 20 grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego wyraziła zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla Pałacu Kultury i Nauki (zaświadczenie lokalizacyjne Nr 72/M1). Jednocześnie w tym samym dniu 20 grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego udzieliła Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Warszawie, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, zezwolenia na nabycie spornego gruntu pod budownictwo osiedlowe i bazę sprzętu oraz na zbiorowe wezwanie wszystkich właścicieli. Zgodnie z wykazem z dnia 18 stycznia 1952 r. w dniach 10, 11 i 14 stycznia 1952 r. dokonano ustaleń na gruncie J. G., z których wynika, że na terenie o pow. [...] m² stwierdzono orkę zimową (na pow. [...] m²) i przyorany obornik na pow. [...] ha. Na podstawie wezwania zbiorowego z 3 grudnia 1952 r. J. G. został wezwany do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu gospodarczego przez zawarcia umowy sprzedaży lub zamiany, które winno nastąpić w terminie 15-dniowym, pod rygorem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w trybie dekretu z 1949 r. Wezwanie to zostało wywieszono na tablicy ogłoszeń w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa-[...] w dniach [...] r. (zgodnie z pismem Prezydium DRN Warszawa-[...] z [...] r.). Następnie Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych Warszawa-[...] zgłosiła organowi w dniu 17 stycznia 1953 r. wniosek wywłaszczeniowy. Sąd I instancji wskazał, że wniosek ten nie zachował się w aktach archiwalnych, ale został wskazany w uzasadnieniu orzeczeń wywłaszczeniowych z 1953 r. i 1956 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie w dniu 12 maja 1953 r. skierowało do właścicieli nieruchomości położonych w [...], w tym nieruchomości ozn. hip. [...] o pow. [...] m² (ze wskazaniem właściciel nieznany) w trybie obwieszczenia, zawiadomienie o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wskazując termin rozprawy na 29 maja 1953 r. Orzeczeniem z [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzekło w pkt 15 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, oznaczonej hipotecznie "[...]" o pow. [...] m², wskazując jako właściciela J. G. Sąd I instancji zauważył, iż Prezydium Rządu uchwałą nr 354/55 z 9 maja 1955 r. przekazało osiedle mieszkaniowe "[...]" w [...] wraz z urządzeniami i pełnym wyposażeniem w zarząd i użytkowanie Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego. Nastąpiło to w związku z ofiarowaniem przez Rząd ZSRR Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ww. osiedla, wybudowanego przez ZSRR dla budowniczych Pałacu Kultury i Nauki im. J. Stalina, w celu poprawy warunków mieszkaniowych młodzieży studiującej w szkołach wyższych oraz pracowników nauki, jak również dla stworzenia ośrodka rozwoju życia kulturalnego i sportowego młodzieży. Z wytycznych do planu wykorzystania tego osiedla, stanowiących załącznik do ww. uchwały, wynika m.in., że Minister Szkolnictwa Wyższego ma zapewnić zakwaterowanie ok. 3000 studentów na tym osiedlu oraz podjąć niezwłoczne czynności przygotowawcze dla przejęcia części mieszkalnej osiedla w porozumieniu z pełnomocnikiem Rządu ds. budowy Pałacu Kultury i Nauki oraz administracją radziecką osiedla [...]. Następnie orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, działając na podstawie art. 100 rozporządzenia z 1928 r. orzekło w pkt 1 o uchyleniu orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [...] . W tym samym dniu Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie ponownie orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości, ozn. hip. [...] o pow. [...] m², stanowiącej własność J. G. i M. B. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia z 1956 r. nastąpiło 12 stycznia 1970 r. W dniu 15 stycznia 1970 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie decyzją nr Sa.II-20/39/52 sprostowało orzeczenie wywłaszczeniowe z 1956 r. Sąd I instancji wskazał też, że w zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się decyzja o lokalizacji inwestycji nr 214/74 z dnia 25 czerwca 1974 r. Z kompleksowych wytycznych urbanistycznych stanowiących załącznik do ww. decyzji lokalizacyjnej wynika, że na terenie [...] zrealizowano kompleksowo w latach 1950-1951 osiedle mieszkaniowe dla budowniczych PKiN. Wskazano również, że osiedle składa się z budynków jednorodzinnych wolnostojących na wydzielonych działkach, zespołu budynków wielorodzinnych stanowiących budynki mieszkalne i hotelowe dla studentów oraz zespołu budynków usługowych. Z kolei z pisma Urzędu Dzielnicowego Warszawa-[...] z 4 listopada 1982 r. wynika, że teren objęty decyzją lokalizacyjną nr 309/79 z 19 października 1979 r. od 1950 r. pozostaje w użytkowaniu [...]. O wybudowaniu budynków typu hotelowego na terenie [...] w latach 1950-1951 i o władaniu tym Osiedlem przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wspomina Raport z oszacowania nieruchomości z 10 stycznia 1994 r. Władanie przez Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego terenem [...] od 1955 r. potwierdza też Ministerstwo Edukacji Narodowej w piśmie z 5 sierpnia 1993 r. i 1 lutego 1994 r. Wobec powyższego zasadnie, w ocenie Sądu I instancji, wskazała skarżąca, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy sporna nieruchomość w okresie od złożenia wniosku o wywłaszczenie do daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. była przez cały ten okres niezbędna dla realizacji narodowego planu gospodarczego w postaci budowy osiedla pracowniczego dla budowniczych PKiN, czy też na spornej części nieruchomości już przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego lub wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. to osiedle pracownicze zostało zrealizowane, a infrastruktura osiedlowa została przekazana na potrzeby szkolnictwa wyższego. W ocenie Sądu I instancji okoliczność ta miała istotne znaczenie dla sprawy, bowiem jeżeli już w momencie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego lub w toku postępowania wywłaszczeniowego okazałoby się, że nie istniały lub odpadły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego (nieruchomość od początku była lub w toku postępowania przestała być niezbędna na cel wywłaszczenia), to organ zobligowany byłby do wydania orzeczenia o odmowie wywłaszczenia. Zrealizowanie w całości celu wywłaszczenia na nieruchomości przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej powoduje, że stosunki między inwestorem, a właścicielem nieruchomości kształtują się według zasad prawa cywilnego, a roszczenia z tego tytułu należą dochodzić na drodze postępowania cywilnego. W takim przypadku zastosowanie instytucji wywłaszczenia kwalifikowane jest jako rażące naruszenie prawa. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, nie można mówić o trwałej niewykonalności orzeczenia wywłaszczeniowego w momencie jego wydania, gdyż ta przesłanka wiąże się z wadliwie określonym przedmiotem wywłaszczenia, tzn. określonym w ten sposób, że nie jest możliwe wykonanie orzeczenia poprzez wpis nabytego przez Skarb Państwa prawa własności do księgi wieczystej. Z reguły, tego rodzaju kwalifikowana wada decyzji wywłaszczeniowej polega na tym, że dane opisujące nieruchomość wynikające z treści księgi wieczystej są w sposób istotny (niepodlegający rektyfikacji) niezgodne z danymi opisującymi nieruchomość w osnowie orzeczenia wywłaszczeniowego i mapie do celów wywłaszczeniowych, stanowiącej podstawę tego orzeczenia. Tymczasem, jak wskazał Sąd I instancji, z akt sprawy wynika, że brak ujawnienia nabycia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa w księdze wieczystej wynika nie tyle z wadliwie określonego przedmiotu wywłaszczenia, ale z zaniechania dokonania tego we właściwym czasie.

Wobec tego, że - w ocenie Sądu I instancji - Minister w ramach postępowania odwoławczego nie wyjaśnił w sposób dokładny i wszechstronny opisanych wyżej zagadnień, eksponowanych w pkt 1 i 2 wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżona decyzja została uznana za wydaną z istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli: Minister Inwestycji i Rozwoju oraz Prezydent m.st. Warszawy.

Minister reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania i o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – dalej jako: "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 w zw. z art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 – dalej jako: "Dekret") przez błędną wykładnię, polegającą na:

- przyjęciu nietrafnej tezy, iż wywłaszczenie nieruchomości na gruncie przepisów dekretu było niedopuszczalne, jeżeli cel wywłaszczenia, rozumiany jako inwestycja budowlana, został zrealizowany przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego,

- błędnym uznaniu, że celem wywłaszczenia mogła być tylko realizacja inwestycji budowlanej, podczas gdy z dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że celem wywłaszczenia jest również późniejsze korzystanie z nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną i realizacja na tej nieruchomości zadań publicznych.

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez:

- błędne uznanie, iż organ nie wyjaśnił kwestii niezbędności przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych;

- błędne uznanie, że organ nadzoru nie wyjaśnił, czy orzeczenie z [...] maja 1956 r. zostało wydane w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną;

- błędne uznanie, że organ nie odniósł się do zagadnień eksponowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do argumentacji zawartej w decyzji z 09 lutego 2018r. na poparcie tezy, iż objęcie nieruchomości we władanie przed wywłaszczeniem lub też zrealizowanie celu wywłaszczenia przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego, nie stanowi na gruncie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. przejawu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., która to argumentacja została oparta na treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1252/14;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do argumentacji zawartej w decyzji z dnia 09 lutego 2018 r. w zakresie braku zaistnienia przesłanki stwierdzenia nieważności zawartej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. 153 p.p.s.a przez:

- błędne sformułowanie wytycznych co do dalszego postępowania, tj. brak wskazania konkretnych czynności, które powinien wykonać organ w celu uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie;

- sformułowanie wytycznych co do dalszego postępowania, które już zostały zrealizowane przez organ nadzoru w trakcie postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji;

5. art. 106 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych, tj. faktu zrealizowania inwestycji (budowy osiedla robotniczego "[...]") w 1952 r. oraz faktu przekazania tego osiedla w zarząd Ministerstwu Edukacji Narodowej w 1955 r.;

6. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez oparcie wyroku na niepełnej analizie i nietrafnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co przejawia się w:

- niedostrzeżeniu okoliczności, iż akta archiwalne dotyczące kontrolowanego orzeczenia na skutek upływu ok. 60 lat od daty wywłaszczenia zachowały się tylko w szczątkowym zakresie;

- błędnym uznaniu, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na bezsporne ustalenia daty realizacji inwestycji – budowy osiedla robotniczego "[...]" oraz przekazania nieruchomości w zarząd MEN.

Prezydent m.st. Warszawa reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

I. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 1 i 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 Dekretu w zw. z art. 5 Dekretu poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia celu wywłaszczenia (niezbędności nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych), poprzez:

a) uznanie, że cel polegający na budowie osiedla polega jedynie na przeprowadzeniu prac budowlanych, a późniejsze korzystanie z osiedla nie stanowi już realizacji celu wywłaszczenia, jak również niedostrzeżenie, że celu nie należy interpretować wąsko, a należy uwzględniać charakter inwestycji,

b) niedostrzeżenie, że w świetle pozostałych przepisów Dekretu, tj. art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 19 ust. 1 Dekretu możliwe było uzyskanie zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości, a zatem na gruncie tego aktu normatywnego nie można przyjąć założenia, że realizacja celu wywłaszczenia przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej i zastosowanie instytucji wywłaszczenia po zrealizowaniu celu kwalifikowane jest jako naruszenie prawa.

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, że. w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji organ powinien badać niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, a ustalenie, że nieruchomość nie była niezbędna winno skutkować uznaniem decyzji wywłaszczeniowej za naruszającą prawo w stopniu rażącym, podczas gdy ocena niezbędności poprzedzająca wydanie decyzji wywłaszczeniowej miała charakter formalny, sprowadzający się do ustalenia, że wydane zostało zezwolenie właściwego organu potwierdzającego tę niezbędność, a więc oparcie się w decyzji wywłaszczeniowej na udzielonym zezwoleniu nie może stanowić rażącego naruszenia prawa.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 101 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r., poprzez brak wyjaśnienia i wskazania uzasadnienia prawnego dla uznania, że wystąpiła przesłanka nieważności polegająca na pozostawaniu w obrocie dwóch orzeczeń w tym samym przedmiocie, w sytuacji, gdy wdacie wydania orzeczenia z [...] maja 1956 r. nie obowiązywały przepisy przewidujące stwierdzenie nieważności z powodów określonych w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, a art. 101 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. takiej przesłanki nieważności nie identyfikował.

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77§ 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie wyjaśniono, czy nieruchomość w okresie od złożenia wniosku o wywłaszczenie do daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego była cały czas niezbędna dla realizacji narodowego programu gospodarczego (art. 21 Dekretu), podczas gdy ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że nieruchomość była cały czas niezbędna dla realizacji narodowego planu gospodarczego polegającego na budowie osiedla pracowniczego, które taką funkcję posiada do czasów obecnych.

4) art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie, że pełna dokumentacja wywłaszczeniowa nie zachowała się, a więc nie ma podstaw do domniemywania nieważności decyzji administracyjnej, gdyż rażąco godziłoby to w wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, a zatem w tych warunkach zarzuty i wnioski skargi nie mogą zostać uwzględnione.

5) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez:

a) uchylenie się od dokonania wykładni przepisów art. 73 i 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. i zaniechanie wskazania skutków prawnych wydania w tym samym dniu decyzji kasacyjnej i rozstrzygającej ponownie w przedmiocie sprawy, a powierzenie wyjaśnienia i oceny prawnej tego zagadnienia Ministrowi Inwestycji i Rozwoju,

b) brak odniesienia się do treści zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji w aspektach, które sąd uznał za niewyjaśnione pomimo, że organ administracji odniósł się do stawianych rozstrzygnięciom zarzutów, jak również brak odniesienia się do kwestii niezachowania się do dzisiejszych czasów kompletnych akt wywłaszczeniowych,

c) przedstawienie niepełnej i niespójnej oceny prawnej oraz brak konkretnych wskazań co do dalszego postępowania, którymi miałby się kierować organ administracji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra skarżący wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydenta skarżący także wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, wydanym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842, ze zm.), o czym strony zostały poinformowane.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia poczynić trzeba zastrzeżenie, że sprawa niniejsza dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia [...] maja 1956 r. nr [...] - w części - dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w Warszawie - [...], ozn. hip. "[...]", stanowiącej współwłasność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia).

Przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zakończona została natomiast już sprawa o sygn. I OSK 1190/18, która dotyczyła postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności - tego samego - orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z [...] maja 1956 r., nr [...] - z tym, że - w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...], w granicach administracyjnych Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa - [...], zapisanej w [...] o pow. [...] m² z ogólnej pow. [...] m², stanowiącej własność J. S. (pkt 14 orzeczenia).

Powyższe zastrzeżenie jest o tyle istotne, że zważywszy na tożsamość, w przeważającej mierze, zarzutów skarg kasacyjnych wniesionych w każdej ze spraw i okoliczność, że uwarunkowania faktyczne i prawne tych spraw są tożsame, Sąd sprawę niniejszą rozpoznający, podzielając stanowisko i motywy wskazane w wyroku NSA z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. I OSK 1190/18 posłuży się nimi wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej spawie.

Kluczowym zagadnieniem w obydwu sprawach była kwestia czy orzeczenie kasacyjne z [...] maja 1956 r. i orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. można traktować jako jedno orzeczenie zmieniające wydane na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r., a w konsekwencji czy orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r., nr [...] zostało skutecznie uchylone przez orzeczenie z [...] maja 1956 r., nr [...] oraz czy w niniejszej sprawie doszło do wystąpienia przesłanki nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Tę kluczową kwestię rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2019 r. przesądzając, że orzeczenia wydane w dniu [...] maja 1956 r. - kasacyjne i wywłaszczeniowe - w istocie stanowią jedno orzeczenie (decyzję) zmieniającą wydaną na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r.

Mając na uwadze istotę sporu należy stwierdzić, że zasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 73 i art. 100 r.p.a. oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 101 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. Sąd I instancji na str. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku stwierdził, że "w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie można uznać, że [...] maja 1956 r. orzeczenie z 1953 r. w pkt 15 zostało uchylone i że wobec tego nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.", natomiast na s.16 uzasadnienia wyroku Sąd I instancji wskazał, że organ w ponownie prowadzonym postępowaniu "wyjaśni i oceni, czy kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. w dacie jego wydania dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej orzeczeniem z [...] maja 1953 r." Trafnie w tej sytuacji podnosi się, że przesądzenie możliwości wydania w sprawie [...] maja 1956 r. orzeczenia ponownie rozstrzygającego sprawę, po uchyleniu w tym samym dniu orzeczenia pierwotnego z [...] maja 1953 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości należało do sądu orzekającego w sprawie, a nie do organów administracji. Było to bowiem zagadnienie ze sfery interpretacji przepisów procesowych zawartych w uchylonej już procedurze z 1928 r. i jako takie wymagało przesądzenia przez sąd orzekający. Nie jest możliwe, by organ wydający decyzję mógł wyjaśnić to zagadnienie, uzupełniając materiał dowodowy.

Zasadnie podniesiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne uznanie, że organ nadzoru nie wyjaśnił, czy orzeczenie z [...] maja 1956 r. zostało wydane w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Niniejsze postępowanie nadzorcze prowadzone było po upływie ponad 60 lat od postępowania, w którym wydano orzeczenia będące przedmiotem kontroli w trybie nadzoru. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest szczątkowy. Z treści orzeczeń wywłaszczeniowych z [...] maja 1953 r. i z [...] maja 1956 r. można wywieść, że wnioskodawca wywłaszczenia w całości popierał pierwotny wniosek wywłaszczeniowy z 17 stycznia 1953 r. (wniosek ten nie zachował się ale został wskazany w uzasadnieniu orzeczeń z [...] maja 1953 r. i z [...] maja 1956 r.). Przedmiot wywłaszczenia nie uległ zmianie.

Jak wynika z akt sprawy, 24 listopada 1951 r. sporządzony został plan sytuacyjno-wysokościowy. Na planie tym w obszarze oznaczonym [...] znajdowała się przedmiotowa nieruchomości (opinia geodezyjna z 26 marca 2015 r. wraz z załącznikami). W zaświadczeniu lokalizacyjnym z 17 grudnia 1951 r. wskazano, że teren ten przewidziany jest dla Stołecznej Dyrekcji Osiedli Robotniczych i Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową na tymże gruncie osiedla pracowniczego. Z wniosku Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Warszawie z 20 grudnia 1951 r. o zezwolenie na nabycie m.in. tego terenu pod budownictwo osiedlowe w trybie dekretu, zezwolenia z 21 grudnia 1951 r. i wniosku terenowego z 22 grudnia 1951 r. wynika, że nabycie spornego terenu pod budowę osiedla [...] jest niezbędne celem realizacji narodowego planu gospodarczego (planu inwestycyjnego na rok 1952). 20 grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego wyraziła zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla Pałacu Kultury i Nauki (zaświadczenie lokalizacyjne Nr 72/M1). 20 grudnia 1951 r. Z-ca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Warszawie jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych zezwolenie na nabycie spornego gruntu pod budownictwo osiedlowe i na zbiorowe wezwanie wszystkich właścicieli.

Z akt sprawy wynika również, co zostało w sprawie ustalone prawidłowo, że po wydaniu orzeczenia z [...] maja 1953 r. Uchwałą Prezydium Rządu nr 354/55 z 9 maja 1955 r. postanowiono przekazać Osiedle Mieszkaniowe [...] w zarząd i użytkowanie Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego wraz z urządzeniami i pełnym wyposażeniem. Z wytycznych do planu wykorzystania Osiedla [...] (załącznik do uchwały nr 354/55) wynika, że Minister Szkolnictwa Wyższego ma zapewnić zakwaterowanie na tym Osiedlu ok. 3000 studentów i podjąć niezwłoczne czynności przygotowawcze dla przejęcia części mieszkalnej Osiedla w porozumieniu z pełnomocnikiem Rządu ds. budowy Pałacu Kultury i Nauki oraz administracją radziecką Osiedla [...]. W tych okolicznościach w dniu z [...] maja 1956 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie wydało dwa ww. orzeczenia, jedno na podstawie art. 100 r.p.a., którym orzekło w pkt 1 o uchyleniu w całości orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [...] i drugie, o tej samej sygnaturze, którym w pkt 15 orzekło o wywłaszczeniu tej samej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Cel wywłaszczenia nie uległ zmianie. Kwestią wtórną bowiem jest, kto na ww. osiedlu mieszkał – budowniczowie PKiN czy studenci i pracownicy nauki.

Rozważając zatem kwestię istnienia podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z [...] maja 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...] stanowiącej własność J. G. i M. B., należy mieć na względzie, że orzeczenie to zostało wydane po uchyleniu w tym samym dniu na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1953 r. dotyczącego tej samej nieruchomości.

Odnosząc się natomiast do kwestii czy w sprawie wystąpiła przesłanka nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. wskazać należy, że szczątkowy materiał dowodowy nie pozwala bezspornie ustalić czy obydwa orzeczenia z [...] maja 1956 r. weszły do obrotu prawnego jednocześnie, czy też w różnych datach a niedopuszczalne jest domniemywanie zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności, albowiem zakazuje tego zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.). Ponadto, co trafnie podnosi skarżący kasacyjnie Prezydent m.st. Warszawy (pkt 2 skargi kasacyjnej), przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. nie przewidywały w art. 101 rygoru nieważności z powodu, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze nie można uznać aby w przedmiotowej sprawie doszło do zaistnienia przesłanki nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Za usprawiedliwiony także uznać należy podniesiony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 5 Dekretu przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wywłaszczenie nieruchomości na gruncie przepisów Dekretu było niedopuszczalne, jeżeli cel wywłaszczenia, rozumiany jako inwestycja budowlana, został zrealizowany przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego oraz błędnym uznaniu, że celem wywłaszczenia mogła być tylko realizacja inwestycji budowlanej. Z dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że celem wywłaszczenia jest również późniejsze korzystanie z wywłaszczonej nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną i realizacja na tej nieruchomości zadań publicznych.

Warunki wywłaszczenia nieruchomości w niniejszej sprawie określały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Zgodnie z art. 1 Dekretu, nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogły być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami dekretu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 Dekretu zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych - na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej jeżeli uznał, iż nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie. Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych nie zawierał definicji legalnej "nieruchomości niezbędnej dla realizacji narodowych planów gospodarczych". W wyroku z 3 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 1252/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nieruchomością niezbędną w rozumieniu dekretu jest taka nieruchomość, która ma służyć wykonaniu planu, a więc musi istnieć funkcjonalny związek pomiędzy celem wywłaszczenia a nieruchomością. Trafnie w tej sytuacji podnoszą skarżący kasacyjnie, że celem wywłaszczenia mogło być również późniejsze korzystanie z nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną i realizacja na tej nieruchomości zadań o charakterze publicznym. Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. wyraźnie przewidywał możliwość zrealizowania inwestycji przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego. W szczególności należy zwrócić uwagę na treść art. 6 ust. 1 i 2 Dekretu, który upoważniał Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego do wydawania zezwoleń na niezwłoczne objęcie nieruchomości. Na wniosek wykonawcy planu gospodarczego, który uzyskał zezwolenie na objęcie nieruchomości, prezydium powiatowej rady narodowej dokonywało w terminie 7 dni szczegółowego opisu nieruchomości niezbędnego do określenia odszkodowania. Objęcie nieruchomości następowało natychmiast po dokonaniu opisu. W aktach archiwalnych dotyczących zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 20 grudnia 1951 r. znajduje się opis m.in. nieruchomości stanowiącej własność J. G., sporządzony w dniach 10 stycznia 1952 r. – 14 stycznia 1952 r., którego istnienie w znacznym stopniu uprawdopodabnia, że zezwolenie na objęcie nieruchomości zostało wydane już na etapie postępowania prowadzonego przed Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Ponadto należy wskazać, iż zezwolenie na objęcie nieruchomości pozwalało inwestorowi na wykonanie zamierzenia budowlanego przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego. Było to zatem działanie przewidziane przepisami dekretu, które nie mogło skutkować odpadnięciem celu wywłaszczenia. Ponadto zauważyć należy, iż w trakcie postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego przed organem wojewódzkim przepisy dekretu również przewidywały możliwość wydania zezwolenia na objęcie nieruchomości przez inwestora (art. 19 ust. 1 Dekretu). Brak pełnych akt archiwalnych uniemożliwia jednak bezsporne ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a tym samym organ nie może domniemywać rażącego naruszenia prawa.

Mając powyższe rozważania na uwadze należy wskazać, że organ nadzoru wyjaśnił kwestię niezbędności przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, gdyż zgromadził i ocenił materiał dowodowy możliwy do pozyskania po ok. 60 latach od wydania kontrolowanego orzeczenia.

Bezsporne w sprawie jest zakończenie inwestycji budowlanej przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego. Przepisy Dekretu dopuszczały możliwość realizacji inwestycji przed wywłaszczeniem, o czym była już mowa wyżej. Wydawanie inwestorom zezwoleń na objęcie nieruchomości w postępowaniach wywłaszczeniowych prowadzonych na podstawie dekretu z dnia 1949 r. było powszechną praktyką. W związku z zakończeniem budowy Pałacu Kultury i Nauki osiedle to w 1955 r. zostało przekazane w zarząd Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego, o czym była już mowa wyżej. Zmieniono wprawdzie sposób wykorzystania przedmiotowej nieruchomości z osiedla robotniczego na osiedle studenckie, co jak już także wyżej wskazano, nie ma znaczenia w sprawie. Oznacza to, że w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego nieruchomość w dalszym ciągu była wykorzystywana na cel wywłaszczenia. Zmiana jednostki władającej nieruchomością nie wpływa na "niezbędność" nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

W świetle powyższego za usprawiedliwiony także uznać należało podniesiony w obydwu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Za usprawiedliwiony także uznać należało zarzut skargi kasacyjnej Ministra naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do tezy, iż objęcie nieruchomości we władanie przed wywłaszczeniem lub też zrealizowanie celu wywłaszczenia przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego, nie stanowi na gruncie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. przejawu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., która to argumentacja została oparta na treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1252/14. Trafnie też, w tym kontekscie sprawy Prezydent m.st. Warszawy podniósł zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zasadny także okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych, tj. faktu zrealizowania inwestycji (budowy osiedla robotniczego "[...]") w 1952 r. oraz faktu przekazania tego osiedla w zarząd Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego Uchwałą z 9 maja 1955 r. W konsekwencji ww. uchybienia Sąd I instancji niezasadnie domagał się od organu nadzoru uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie.

Za usprawiedliwiony także uznać należało zarzut skargi kasacyjnej Ministra dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 p.p.s.a. przez oparcie wyroku na niepełnej analizie i nietrafnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co przejawia się w niedostrzeżeniu okoliczności, że akta archiwalne dotyczące kontrolowanego orzeczenia na skutek upływu ok. 60 lat od daty wywłaszczenia zachowały się tylko w szczątkowym zakresie.

Zasadnie także Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. 153 p.p.s.a przez błędne sformułowanie wytycznych co do dalszego postępowania, tj. brak wskazania konkretnych czynności, które powinien wykonać organ w celu uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie oraz sformułowanie wytycznych co do dalszego postępowania, które już zostały zrealizowane przez organ nadzoru w trakcie postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie wyżej zaprezentowaną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - uwzględnił obydwie skargi kasacyjne, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd ten oceni zgodność zaskarżonych decyzji z mającymi zastosowanie w sprawie przepisami prawa, z uwzględnieniem przedstawionej powyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawnej.

Z nadesłanego Sądowi aktu zgonu oraz poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] września 2020 r. Rep. A nr [...] wynika, że skarżąca L. W. zmarła w dniu [...] grudnia 2019 r., a spadek po niej odziedziczyła uczestniczka postępowania E. C. (k-258 – k.262 akt sądowych).

Mając to na uwadze, o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących wpisy od skarg kasacyjnych w wysokości po 100 zł oraz wynagrodzenia pełnomocników za sporządzenie i wniesienie skarg kasacyjnych Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).