Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2415/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 3, 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 w zw art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1, art. 237, 238
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art. 6, 7, 8, 107 § 3 w zw z art. 11
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2016 r. sprawy ze skarg E. S. i W. G. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania przeglądu ekologicznego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz skarżącej E. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz skarżącego W. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

E. S. i W. G. ("skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2015 r. uchylającą decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nakładającą na [...] S.A. z siedzibą w K. obowiązek wykonania przeglądu ekologicznego dla oddziaływania na środowisko, w tym na zdrowie ludzi, linii elektroenergetycznej 400 kV Z. przebiegającej w rejonie określonych niżej nieruchomości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organ pierwszej instancji

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Marszałek Województwa [...] ("Marszałek") nałożył z urzędu na [...] S.A. z siedzibą w K. obowiązek wykonania przeglądu ekologicznego dla oddziaływania na środowisko (w tym na zdrowie ludzi) linii elektroenergetycznej 400 kV Z. przebiegającej w rejonie nieruchomości: przy ul. [...], działka nr [...] obręb [...] w G., należącej do W. G. i przy ul. [...], działka nr [...] obręb [...] w G., należących do E. S., w zakresie natężenia pól elektromagnetycznych oraz natężenia hałasu pochodzących od ww linii elektroenergetycznej; stwierdził, że przegląd ekologiczny powinien zawierać informacje o których mowa w art. 238 pkt 1 a, b, d, e, f, pkt 2, pkt 3, pkt 4, pkt 5, pkt 6, pkt 7 ustawy Prawo ochrony środowiska; zobowiązał [...] S.A. w K. do przedłożenia przeglądu ekologicznego w tutejszym organie w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Marszałek wskazał, że w dniu [...] lipca 2014 r. wpłynęły do organu wnioski W. G. i E. S., posiadających nieruchomości w sąsiedztwie linii elektroenergetycznej 400 kV Z. w dzielnicy G., o nałożenie obowiązku wykonania przeglądu ekologicznego związanego z przebiegiem tej linii. We wnioskach strony wskazały, że przedmiotowa linia elektroenergetyczna wytwarza pole magnetyczne i elektryczne, niekorzystnie oddziałujące na zdrowie ludzkie oraz hałas, który niekorzystnie wpływa na zdrowie i samopoczucie ludzi; w rejonie przebiegu linii elektroenergetycznej na co dzień, przez wiele godzin, pracują ludzie, gdyż ich działki są wykorzystywane rolniczo; w sąsiedztwie linii, a w szczególności w strefie rozciągającej się po 40 m w obie strony od osi linii zostały przekroczone dopuszczalne wartości promieniowania elektromagnetycznego; obawy o zdrowie ludzi budzi również fakt zamieszkiwania stron w sąsiedztwie przedmiotowej linii; na działkach nr [...] oraz [...] mają zostać zlokalizowane napowietrzne linie elektroenergetyczne 110 kV, co spowoduje wzrost promieniowania elektromagnetycznego ponad wartości dopuszczalne oraz sprawi, że nieruchomości te nie będą nadawały się do zamieszkiwania i stałego pobytu ludzi oraz nie będą nadawały się do dalszego racjonalnego wykorzystania.

Marszałek jako organ właściwy wszczął w tej sprawie postępowanie administracyjne kierując się ściśle treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II OSK 1568/12) z dnia 26 września 2013 r., w którym wskazano, że "z treści art. 237 ustawy Prawo ochrony środowiska wynika, że wystarczającą przesłanką do nałożenia obowiązku sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego jest fakt funkcjonowania instalacji mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2017/10, LEX nr 1138042). Przepis ten mówi bowiem o stwierdzeniu wystąpienia okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko [...]". "Obecnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. nr 213 poz. 1397 ze zm.) w § 2 ust. 1 pkt 6 jednoznacznie uznają, że do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się stacje elektroenergetyczne lub napowietrzne linie elektroenergetyczne, o napięciu znamionowym nie mniejszym niż 220 kV, o długości nie mniejszej niż 15 km. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości, że przedmiotowa linia energetyczna Z. 400 kV jest właśnie taką instalacją [...]". "Przy czym z art. 237 ustawy Poś wynika, że wystarczy samo wskazanie "możliwości" negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, a więc wskazania na "potencjalnie" występujące zagrożenie".

Dalej organ wskazał, że przeprowadzane badania natężenia pól elektromagnetycznych powinny być prowadzone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymywania tych poziomów (Dz.U. Nr 192 poz. 1883) oraz porównane z wartościami dopuszczalnymi dla miejsc dostępnych dla ludności oraz dla miejsc pod zabudowę mieszkaniową. Prowadzący badania natężenia pól elektromagnetycznych powinien załączyć do przeglądu ekologicznego mapkę (lub mapki) z naniesionym przebiegiem linii elektroenergetycznej oraz zabudowaniami na ww działkach wraz z zaznaczeniem punktów badawczych oraz podaniem w tabelce odległości punktów badawczych od skraju linii elektroenergetycznej oraz zmierzonymi wartościami pól elektromagnetycznych. Z kolei badania natężenia hałasu należy wykonać zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 22 stycznia 2014 r. poz. 112) zarówno w porze dnia jak i porze nocy, a otrzymane wyniki porównać z wartościami normatywnymi (dopuszczalnymi). Nadto organ zauważył, że zgodnie z art. 3 pkt 11 P.o.ś. pod pojęciem oddziaływania na środowisko rozumie się również oddziaływanie na zdrowie ludzi.

Ponadto organ zauważył, że projektowana linia elektroenergetyczna 2x110 kV nie była przedmiotem prowadzonego przez Marszałka postępowania. Postępowanie w sprawie projektowanej linii 2x110 kV toczyło się przed Prezydentem Miasta G. – jako organem właściwym w sprawie. Nakazanie wykonania przeglądu ekologicznego linii energetycznej 110 kV oraz jego ocena należy do kompetencji starosty (tutaj Prezydenta Miasta G. będącego na prawach powiatu), a linii 400 kV do kompetencji marszałka. Zgodnie z brzmieniem art. 237 ustawy Prawo ochrony środowiska przegląd ekologiczny wykonuje się dla instalacji już istniejących, a nie projektowanych.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołała się [...] S.A. z siedzibą w K. Decyzji tej zarzuciła m. in. naruszenie art. 237 P.o.ś. przez jego niewłaściwe zastosowanie w zakresie nałożenia obowiązku wykonania przeglądu ekologicznego oraz naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, odnoszących się do postępowania dowodowego. Minister Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, po zacytowaniu art. 237 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232, ze zm.) wskazał, że w jego ocenie z akt niniejszej sprawy wynika, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił ze względu na jakie okoliczności wskazujące na możliwość negatywnego oddziaływania rozważanej instalacji na środowisko zobowiązał, w trybie ww przepisu, [...] S.A. z siedzibą w K. do wykonania i przedłożenia przeglądu ekologicznego. Za takie okoliczności nie mogą być uznane wnioski właścicieli nieruchomości, usytuowanych w zasięgu oddziaływania tejże linii, domagających się zobowiązania strony do sporządzenia przedmiotowego przeglądu. Nie można bowiem wykluczyć, że niniejsze wnioski wynikają z nieuzasadnionych obaw oraz z subiektywnej oceny oddziaływania przedmiotowej linii na środowisko. W tym stanie rzeczy zasadne jest aby organ pierwszej instancji, w ponownym postępowaniu, wnikliwie przeanalizował wszystkie dostępne materiały dotyczące oddziaływania tejże linii na środowisko, a w szczególności zasoby państwowego monitoringu środowiska i wyniki pomiarów okresowych, o których mowa w art. 123 P.o.ś. oraz wyniki pomiarów hałasu, jeśli takie pomiary były prowadzone, a następnie na podstawie tejże analizy zdecydował czy istotnie zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko i w konsekwencji na potrzebę wykonania tego przeglądu. Organ zwrócił też uwagę na fakt, że zobowiązanie [...] S.A. Oddział w B., do sporządzenia przeglądu ekologicznego w dziedzinie oddziaływania omawianej linii elektroenergetycznej na zdrowie ludzi wykracza poza dyspozycję art. 237 i art. 238 P.o.ś., a więc jest nieuprawnione.

W. G. i E. S. w skargach na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2015 r., uzupełnionych pismami procesowymi z [...] stycznia 2016 r., wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucili wydanie jej z naruszeniem:

a) art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 i 80 K.p.a. przez brak należytego wyjaśnienia sprawy oraz brak pełnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czego konsekwencją było błędne przyjęcie, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, ze względu na jakie okoliczności wskazujące na możliwości negatywnego oddziaływania rozważanej instalacji na środowisko, zobowiązał [...] S.A. do wykonania i przedłożenia przeglądu ekologicznego oraz pominięcie, iż przy obecnie istniejącej linii napowietrznej 400 kV ma zostać wybudowania dwutorowa napowietrzna linia elektroenergetyczna 110 kV,

b) art. 8 i art 11 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania obywateli do działania organów administracji publicznej,

c) art 237 P.o.ś. przez błędne uznanie, iż na nieruchomości skarżących nie wystąpiły okoliczności przemawiające za możliwością negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, w sytuacji, gdy już z samego charakteru instalacji, która znajduje się na nieruchomości skarżącego, tj. linii napowietrznej 400 kV wynika, że instalacja ta powoduje negatywne oddziaływanie na środowisko jako instalacja zawsze mogąca znacząco oddziaływać na środowisko,

d) zasady równości obywateli wobec prawa przez brak uwzględnienia tego, iż odnośnie działki sąsiadującej, na której znajduje się linia napowietrzna 400 kV [...] S.A. zostały zobowiązane do sporządzenia przeglądu ekologicznego.

W uzasadnieniu skarg i pismach je uzupełniających, skarżący wskazali, że obecnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397 ze zm.) w § 2 ust 1 pkt 6 jednoznacznie uznają, że do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się stacje elektroenergetyczne lub napowietrzne linie elektroenergetyczne, o napięciu znamionowym nie mniejszym niż 220 kV, o długości nie mniejszej niż 15 km. Istnienie na nieruchomości skarżących linii 400 kV, stanowiącej instalację w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa ochrony środowiska oraz wystąpienie w związku z jej funkcjonowaniem samej tylko możliwości negatywnego oddziaływania na środowisko rodzi po stronie organu administracyjnego obowiązek wydania decyzji nakazującej przeprowadzenie przeglądu ekologicznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2013r. II OSK 1568/12). Skarżący podkreślili, że celem przeglądu ekologicznego jest potwierdzenie negatywnego oddziaływania na środowisko lub wykluczenie takiego oddziaływania oraz umożliwienie podjęcia działań zmierzających do usunięcia ujemnego oddziaływania na środowisko w przypadku jego wystąpienia. To przegląd ekologiczny, a nie inne badania, mają potwierdzić lub też wykluczyć istnienie negatywnego oddziaływania linii 400 kV na środowisko. Przedstawione rozumienie treści art. 237 p.o.ś., zdaniem skarżących, w pełni koresponduje z celem przeglądu ekologicznego, którym jest potwierdzenie negatywnego oddziaływania na środowisko lub wykluczenie takiego oddziaływania oraz umożliwienie podjęcia działań zmierzających do usunięcia ujemnego oddziaływania na środowisko w przypadku jego wystąpienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 marca 2011 r. II SA/Sz 23/11). Z samego faktu posadowienia na nieruchomości skarżących instalacji mogącej zawsze znacząco oddziaływać na środowisko wynika zasadność przeprowadzenia przeglądu ekologicznego dla linii 400 kV Z. Skarżący wskazali również, iż przez środowisko zgodnie z art. 3 pkt 39 p.o.ś. należy rozumieć ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Z tego też względu możliwości negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko to również oddziaływanie na wszelkie elementy różnorodności biologicznej, a zatem na krajobraz, klimat, powierzchnię ziemi oraz florę i faunę. Na obszarze, na którym znajduje się linia napowietrzna 400 kV występują ptaki objęte ochroną gatunkową, a nadto i płazy oraz nietoperze. Dotychczasowe zidentyfikowane negatywne czynniki niekorzystnie także wpływające na walory faunistyczne podczas eksploatacji linii wysokiego napięcia do jakich należy linia napowietrzna 400 kV. Istnienie linii napowietrznej 400 kV nie tylko ma możliwość negatywnego wpływu na środowisko, ale niewątpliwie wpływa ona negatywnie na to środowisko. Nadto oddziaływanie pola elektrycznego o częstotliwości 50 Hz na organizm człowieka może być bezpośrednie lub pośrednie. Nieruchomości skarżących, na których znajduje się linia napowietrzna 400 kV stanowią miejsce zamieszkania skarżących oraz ich stałego pobytu. Nieruchomości te są również miejscem pracy dla skarżących, z tego też względu niewątpliwie skarżący znajdują się w bezpośrednim oddziaływaniu tejże linii bowiem niejednokrotnie wchodzą on w obszar występowania pola elektrycznego. Z kolei pośrednie oddziaływanie pola elektrycznego o częstotliwości 50 Hz jest związane z przepływem prądów przez ciało ludzkie przy dotyku uziemionych obiektów metalowych. Przepływ prądu nieustalonego może być związany z wyładowaniem iskrowym i może powodować niegroźne dla organizmu lecz nieprzyjemne odczucie bólu, które niejednokrotnie było odczuwane przez skarżących. Skarżący wskazali także, iż istnienie na nieruchomości linii energetycznej powoduje również utratę walorów estetycznych nieruchomości, albowiem ulega ona zeszpeceniu, gdyż linia taka wprowadza niewątpliwie zaburzenia w krajobrazie.

Minister Środowiska – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ jeszcze raz podkreślił, że jak wynika z art. 237 Prawa ochrony środowiska, warunkiem koniecznym nakazania sporządzenia przeglądu ekologicznego jest stwierdzenie okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko. Marszałek nie wskazał takich okoliczności, nie dokonał pod tym kątem żadnej analizy, nie zgromadził materiału dowodowego. Oparł się jedynie na wnioskach skarżących o wszczęcie postępowania, w których podnieśli – w sposób bardzo ogólny – istnienie podejrzeń, że linia elektroenergetyczna 400 kV powoduje w odległości do 40 m przekroczenia dopuszczalnych wartości promieniowania, a także jest źródłem poważnego hałasu, który wpływa destrukcyjnie na zdrowie ludzi.

Uczestnik postępowania [...] S.A. z siedzibą w K. w piśmie z [...] stycznia 2016 r. przedstawił swoje stanowisko, odnoszące się do skarg. Podtrzymał w całości argumentację prawną zawartą w odwołaniu od decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Dodatkowo wskazał, że przywołane przez skarżących orzeczenia dowodzą tezy przeciwnej, niż wywodzona w skargach, w tym również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II OSK 1568/12, dotyczący tej samej linii elektroenergetycznej 400 kV relacji Z. W orzeczeniu tym Sąd uznał bowiem, że "[...] negatywne oddziaływanie na środowisko nie wiąże się wyłącznie z ustaleniem, czy dana instalacja przekracza lub nie przekracza określonych prawem wartości maksymalnych jako bezpiecznych dla środowiska. Nie można wykluczyć, że w konkretnej sprawie nawet w przypadku dochowania takich dopuszczalnych przez prawo poziomów oddziaływania może mimo wszystko dojść do negatywnego oddziaływania na środowisko, tym bardziej jeżeli mamy do czynienia z instalacją, która z samego założenia takie negatywne oddziaływanie powoduje. Przy czym z art. 237 p.o.ś. wynika, że wystarczy samo wykazanie "możliwości" negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, a więc wskazania na "potencjalnie" występujące zagrożenie. W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie właśnie powołała się na takie potencjalne okoliczności, a wynikające z udokumentowanego jej stanu zdrowia. Ani organy administracyjne obu instancji, ani Sąd I instancji nie odniosły się do podnoszonego przez stronę skarżącą kasacyjnie problemu wpływu przedmiotowej linii energetycznej na stan zdrowia skarżącego i jego żony. W znajdujących się w aktach administracyjnych zaświadczeniach lekarskich wskazano na związek stanu zdrowia ww. osób z zamieszkiwaniem w pobliżu linii energetycznej [...]. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ administracyjny winien ww rozbieżności wyjaśnić z uwzględnieniem, czy podnoszony w postępowaniu administracyjnym zarzut wpływu linii energetycznej na zdrowie skarżącego kasacyjnie stanowi o wykazaniu możliwości negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko. [...] Z tych względów, należało uznać, że strona skarżąca kasacyjnie prawidłowo zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa procesowego, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenia te wynikły z błędnej wykładni art. 237 p.o.ś. To z normy prawa materialnego wynika jaki kształt winno przybrać postępowanie wyjaśniające. Skoro z przepisu art. 237 p.o.ś, wynika, że wystarczy stwierdzenie okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, to organ administracyjny winien wziąć pod uwagę wszystkie dowody, a nie tylko te, które wskazują na brak przekroczenia dopuszczalnych poziomów pola elektromagnetycznego i hałasu. Dlatego należało uznać, że Sąd I instancji błędnie dokonał zawężającej wykładni ww. przepisu, co z kolei miało wpływ na prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji oceny sposobu przeprowadzenia przez organy obu instancji postępowania wyjaśniającego, które jak się okazało zostało przeprowadzone w sposób wadliwy". Uczestnik postępowania podkreślił, że nałożenie na adresata decyzji obowiązku wykonania przeglądu ekologicznego poprzedzone być musi należytym wyjaśnieniem stanu faktycznego oraz wykazaniem, że zachodzą w stanie faktycznym sprawy okoliczności świadczące o możliwości negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko. Wadliwa jest zawężająca wykładnia art. 237 Prawa ochrony środowiska, polegająca na przyjęciu, że wystarczające do zastosowania tego przepisu jest samo istnienie instalacji mogącej znacząco oddziaływać na środowisko. Wobec stwierdzenia, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie przeprowadzono postępowania dowodowego oraz nie ustalono okoliczności, o których mowa w art. 237 Prawa ochrony środowiska, Minister Środowiska na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w związku z art. 237 i 238 Prawa ochrony środowiska, zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję Marszałka Województwa [...] i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargi, choć nie podzielił w całej rozciągłości zawartej w nich argumentacji.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący podejmując działania, które w istocie doprowadziły do wszczęcia przez organ z urzędu kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego, mieli na celu ochronę własnego zdrowia i ich rodzin. Skarżący podnosili bowiem, że zamieszkują w obszarze przebiegu i oddziaływania linii elektroenergetycznej 400 kV relacji Z. Linia ta – zdaniem skarżących - generuje ponad przeciętny hałas i wytwarza pola elektromagnetyczne, które to czynniki niekorzystnie wpływają na zdrowie i życie ludzi oraz środowisko. Tymczasem organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji podkreślił, że "zobowiązanie [...] S.A. Oddział w B. do sporządzenia przeglądu ekologicznego w dziedzinie oddziaływana omawianej linii elektroenergetycznej na zdrowie ludzi wykracza poza dyspozycję przepisu art. 237 i 238 ustawy – Prawo ochrony środowiska, a więc jest nieuprawnione". To uznanie Ministra Środowiska zadecydowało o uwzględnieniu skargi i stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. W ocenie Sądu nie można bowiem zgodzić się z organem odwoławczym, że ewentualne zobowiązanie uczestnika postępowania do sporządzenia przeglądu ekologicznego nie obejmie jego zakresem oddziaływania spornej linii na zdrowie ludzi, jako wykraczające poza regulacje art. 237 i art. 238 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska [(Dz. U. z 2008r., Nr 25, poz.150, ze zm.) – dalej w skrócie: "P.o.ś."]. Gdyby organ pierwszej instancji doszedł bowiem do wniosku, że należy zobowiązać uczestnika postępowania do sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego, to wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, jego zakresem także winno być objęte oddziaływanie spornej linii na zdrowie ludzi. Powyższe, zdaniem Sądu, nie wykracza poza dyspozycję art. 237 i 238 u.o.ś., jak stwierdził Minister. Wręcz przeciwnie z tych regulacji wynika, że zobowiązanie do wykonania przeglądu ekologicznego następuje w razie stwierdzenia okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego "oddziaływania instalacji na środowisko" i przegląd ekologiczny instalacji, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, powinien m. in. zawierać określenie oddziaływania na środowisko instalacji, [...] (pkt 2 art. 238 u.p.o.ś.). Zaś stosownie do art. 3 pkt 1 u.p.o.ś., ilekroć w ustawie Prawo ochrony środowiska jest mowa o oddziaływaniu na środowisko – rozumie się przez to również oddziaływanie na zdrowie ludzi. Powyższe musiało zostać więc uznane za uchybienie mające wpływ na wynik sprawy, albowiem w sytuacji uznania przez organ pierwszej instancji podstawy do zobowiązania uczestnika postępowania do przeprowadzenia przeglądu ekologicznego ten aspekt przeglądu, z racji wytycznej organu odwoławczego, zostałby pominięty, tymczasem jest on istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza z punktu widzenia skarżących.

Dalej, zgodnie z art. 237 w razie stwierdzenia okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, zobowiązać prowadzący instalację podmiot korzystający ze środowiska do sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego. Zatem do przesłanek uzasadniających nałożenie obowiązku sporządzenia przeglądu ekologicznego na podstawie art. 237 P.o.ś. wystarczające jest wystąpienie instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy i ustalenie, że w związku z funkcjonowaniem tej instalacji występuje możliwość negatywnego oddziaływania na środowisko. Należy więc zgodzić się ze skarżącymi, że do nałożenia obowiązku sporządzenia przeglądu ekologicznego na podmiot korzystający ze środowiska wystarczy tylko samo wystąpienie możliwości negatywnego odziaływania na środowisko, a więc nie chodzi o to by skutek taki zaistniał. Niemniej z regulacji Działu V ustawy Prawo ochrony środowiska dotyczących "Przeglądu ekologicznego" (art. 237-art. 242) nie można wyprowadzić tezy, jak chcieliby to uczynić skarżący, że wówczas gdy mamy do czynienia z instalacją, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (jak w przedmiotowej sprawie), to zachodzi przesłanka do zobowiązania prowadzącego instalację do sporządzenia i przedłożenia przeglądu ekologicznego. Po pierwsze, z treści art. 237 P.o.ś. wynika, że organ nawet wówczas, gdy stwierdzi okoliczności wskazujące na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowiska "może" w drodze decyzji zobowiązać prowadzącego instalację do przedłożenia przeglądu ekologicznego, co wskazuje na uznaniowy charakter przedmiotowej decyzji. Nałożenie obowiązku, o którym mowa w art. 237 P.o.ś. musi zatem służyć realizacji określonych celów, wynikających w tym przypadku z ratio legis ustawy. W przeciwnym razie działanie organu administracji polegające na nałożeniu na adresata decyzji określonego obowiązku, nie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Szczególnego więc znaczenia przy decyzjach uznaniowych nabiera właściwe, wyczerpujące uzasadnienie dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Ustawodawca nie określił wprost realizacji jakich celów ma służyć obowiązek nakładany przez organ ochrony środowiska w drodze decyzji opartej na art. 237 ustawy. Niemniej jednak należy przyjąć, iż przeprowadzenie przeglądu ekologicznego ma na celu potwierdzenie negatywnego oddziaływania na środowisko lub wykluczenie takiego oddziaływania oraz umożliwienie podjęcia działań zmierzających do usunięcia ujemnego oddziaływania na środowisko w przypadku jego wystąpienia. Przegląd ekologiczny, będący w istocie specjalistyczną ekspertyzą, jednocześnie, jak wskazuje się w piśmiennictwie, przenosi obowiązek ustalenia stanu faktycznego na stronę postępowania i dlatego organ administracji powinien pamiętać, że jest to wyjątek od reguły, który może być stosowany tylko wówczas, gdy nie da się udowodnić negatywnego oddziaływania na środowisko przy użyciu innych środków dowodowych (por. K. Gruszecki, Prawo ochrony środowiska. Komentarz, wyd. 2, publ. Lex a Wolters Kluwer Businnes, Warszawa 2008, s. 482-483). Organ nakładając taki obowiązek powinien w uzasadnieniu decyzji wskazać, dlaczego w konkretnym, ustalonym stanie faktycznym zachodzi konieczność nałożenia tego obowiązku, inaczej mówiąc podać szczegółowe przyczyny jego nałożenia oraz wykazać, iż osiągnięcie celu, jakim jest udowodnienie negatywnego oddziaływania na środowisko, jest niemożliwe przy użyciu innych środków dowodowych. Nieprzedstawienie argumentacji powoduje, że podjęta decyzji ma charakter dowolny. Po drugie skoro przegląd ekologiczny może być stosowany tylko wówczas, gdy nie da się udowodnić negatywnego oddziaływania na środowisko przy użyciu innych środków dowodowych, to dla jego nałożenia nie można poprzestać tylko na stwierdzeniu instalacji kwalifikowanej jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Wszystko powyższe jest także zgodne z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z 26 września 2013 r. (sygn. akt II OSK 1568/12). W orzeczeniu tym Sąd wskazał, iż "z art. 237 P.o.ś. wynika, że wystarczy samo wykazanie "możliwości" negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, a więc wskazanie na "potencjalnie" występujące zagrożenie. W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjne właśnie powołała się na takie potencjalne okoliczności, a wynikające z udokumentowanego jej stanu zdrowia. Ani organy administracyjne obu instancji, ani Sąd I instancji nie odnosiły się do podnoszonego przez stronę skarżącą kasacyjne problemu wpływu przedmiotowej linii energetycznej na stan zdrowia skarżącego i jego żony". [...] Skoro z przepisu art. 237 P.o.ś. wynika, że wystarczy stwierdzenie okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, to organ administracji winien wziąć pod uwagę wszystkie dowody [...]". Przekładając powyższe rozważania na grunt kontrolowanej decyzji stwierdzić należy, iż organ odwoławczy doszedł do prawidłowego przekonania, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił ze względu na jakie okoliczności, wskazujące na możliwość negatywnego oddziaływania rozważanej instalacji na środowisko, zobowiązał w trybie ww przepisu [...] S.A. z siedzibą w K. do wykonania i przedłożenia przeglądu ekologicznego. Rzeczą organu jest wykazanie, że osiągnięcie celu, jakim jest możliwości negatywnego oddziaływania na środowisko, jest niemożliwe przy użyciu innych środków dowodowych. Ustalenia organu, które w konsekwencji zadecydują o nałożeniu obowiązku jego wykonania na dany podmiot powinny wykazywać możliwość negatywnego oddziaływania danej instalacji na środowisko.

Wobec wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 237 i art. 238 P.o.ś., które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. – orzekł jak sentencji wyroku.