Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 113/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 183, art. 185, art. 190
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 25 września 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego Z. S. 880,00 ( osiemset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 15 maja 2013 r. Z. S. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie na 2013 rok jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 52,03 ha, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych o łącznej wysokości 30,45 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach do działek rolnych o łącznej wysokości 18,42 ha, położonych na działkach ewidencyjnych w województwie, powiecie, gminie L.

W dniu 27 maja 2013 r. wnioskodawca złożył zmianę do wniosku, którą zwiększył powierzchnię działek rolnych i w rezultacie wniósł o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 52,88 ha, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych o łącznej powierzchni 31,40 ha, oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach do działek rolnych o łącznej powierzchni 18,42 ha.

Decyzją z dnia 18 marca 2014 r. Kierownik BP ARiMR przyznał stronie płatności na rok 2013 w wysokości 47.950,82 zł.

Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie, nie zgadzając się z pomniejszeniem przez organ powierzchni dla działki rolnej AS.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2015 r. Dyrektor Oddziału ARiMR uchylił ww. decyzję i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zobowiązany jest do ustalenia powierzchni ewidencyjno-gospodarczej dla zadeklarowanych przez stronę gruntów, rozpatrzenia całości zebranego materiału dowodowego i wydania następnie decyzji w oparciu o zabrany materiał dowodowy.

Decyzją z dnia 4 marca 2015 r. Kierownik ARiMR przyznał skarżącemu płatności na rok 2013 w wysokości 36.560,04 zł, w tym:

- jednolitą płatność obszarową, w wysokości 30.749,15 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 9.063,74 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości, zastosowanie współczynnika korygującego,

- uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 3.341,96 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1.020,95 zł ze względu na zastosowaną modulację płatności,

- uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, w wysokości 2.468,93 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 754,24 zł ze względu na zastosowaną modulację płatności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że powierzchnia deklarowana dla jednolitej płatności obszarowej wynosiła 52,88 ha, powierzchnia stwierdzona wyniosła 47,95 ha i została ustalona w oparciu o wyniki kontroli na miejscu i powierzchni ewidencyjno-gospodarczej. W przypadku płatności uzupełniającej powierzchnia stwierdzona była równa deklarowanej, wynoszącej 31,30 ha, natomiast płatność zwierzęca została zadeklarowana na powierzchni 18,42 ha trwałych użytków zielonych, powierzchnia stwierdzona trwałych użytków zielonych wyniosła natomiast 13,49 ha.

W decyzji ustalono również, że powierzchnia działki rolnej AS jest mniejsza od zadeklarowanej powierzchni 3,65 ha i wynosi 3,22 ha, natomiast z płatności wykluczono działkę rolną S, wskazując, że do płatności nie kwalifikują się luźne murawy napiaskowe.

Wobec niewniesienia odwołania decyzja ta stała się ostateczna.

Decyzją z dnia 25 września 2015 r. nr [...] Kierownik ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 11.687,98 zł, w uzasadnieniu wskazując, że kwota ta wynika z różnicy pomiędzy jednolitymi płatnościami obszarowymi przyznanymi decyzją z dnia 18 marca 2014 r. (tj. 42.437,13 zł) i decyzją z dnia 4 marca 2015 r. (tj. 30.749,15 zł).

W uzasadnieniu organ stwierdził, że kwota 11.687,98 zł, jest płatnością nienależną i że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej należności.

Odstąpił natomiast od ustalenia kwoty dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na pasze uprawianych na trwałych użytkach zielonych , gdyż kwota do zwrotu nie przekroczyła równowartości 100 euro - 243,41 zł.

Decyzją z dnia 30 marca 2016 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika ARiMR z dnia 25 września 2015 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że wypłacone skarżącemu nienależnie środki publiczne za rok 2013 z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pochodzą ze środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), natomiast na podstawie decyzji z dnia 18 marca 2014 r. Kierownika ARiMR wypłacono skarżącemu jednolitą płatność obszarową na rok 2013 w wysokości 42.437,13 zł. Decyzja ta została uchylona, a w toku postępowania została wydana decyzja z dnia 4 marca 2015 r. przyznająca stronie na 2013 rok jednolitą płatność obszarową w wysokości 30.749,15 zł.

W rezultacie zaskarżoną decyzją ustalono skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 11.687,98 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 42.437,13 zł i 30.749,15 zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja z dnia 18 marca 2014 r. o przyznaniu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 42.437,13 zł została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W dniu wydania niniejszej decyzji w obrocie prawnym znajduje się natomiast decyzja z dnia 4 marca 2015 r., przyznająca stronie jednolitą płatność obszarową w wysokości 30.749,15 zł.

Odnosząc się do możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności organ odwoławczy, wskazując na treść art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L z 2009 r., nr 316, s. 65 ze zm.) – dalej jako: "rozporządzenie nr 1122/2009", zauważył, że dokonanie płatności nastąpiło na skutek błędu organu polegającego na przyznaniu płatności do działek, do których płatność nie przysługiwała, co zostało wyjaśnione w decyzji z dnia 4 marca 2015 r. Jednakże błąd ten, w ocenie organu odwoławczego, mógł być wykryty przez rolnika, który wypełniając wniosek powinien kierować się dostępną w siedzibach organów ARiMR i na stronie internetowej Agencji instrukcją jego wypełniania. Organ podkreślił, że składając wniosek o przyznanie płatności skarżący podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 769/16, oddalił skargę Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 marca 2016 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo uznał, że środki finansowe przekazane na pomoc w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 rok w łącznej wysokości 11.687,98 zł stały się nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. Sąd wyjaśnił, że odstąpienie od ustalenia nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 80 ust 3 rozporządzenia nr 1122/2009 wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. dokonania płatności na skutek błędu organu i stwierdzenia, że błąd ten nie mógł zostać wykryty przez stronę w zwykłych okolicznościach.

Zdaniem Sądu wypłacone w dniu 24 kwietnia 2014 r. płatności nie stanowiły pomyłki ARiMR. Bezsprzecznie bowiem wypłata płatności nie nastąpiła na skutek pomyłki organu, który w momencie wydawania decyzji nie miał pełnej wiedzy co do stanu zadeklarowanych gruntów. Błąd ten z kolei mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika, który powinien być zorientowany w tym zakresie. To skarżący był zobowiązany do zachowania wszelkiej staranności przy określeniu powierzchni kwalifikującej się do płatności, ponieważ własnoręcznym podpisem potwierdził prawdziwość danych wskazanych we wniosku.

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r. sygn. akt I GSK 436/18 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Z. S., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 769/16 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w zakresie, w jakim Sąd I instancji niewłaściwie ocenił ustalenia faktyczne organów co do braku okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, uzasadniały uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazane sprawy do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku miał rozważyć wskazane przez NSA okoliczności w zakresie przesłanki dotyczącej możliwości wykrycia przez rolnika błędu, wynikającej z art. 80 ust 3 rozporządzenia nr 1122/2009, uwalniającej go od obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 i ograniczone możliwości techniczne Sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarga jest zasadna.

Stwierdzić należy, że dla rozpoznania sprawy zasadnicze znaczenie miał fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie orzekał po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedniego wyroku tutejszego sądu wydanego w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku obowiązany był wobec tego uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w w/w wyroku.

Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji lub postanowienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1602/12 oraz z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 1498/13).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego ( por. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo ).

Żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Stan faktyczny, analizowany w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie uległ zmianie. Nie uległ również zmianie stan prawny.

Zauważyć też należy, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Przede wszystkim "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę (art. 183 p.p.s.a.) i w jakich wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. ( por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 518 ).

Istotne w tej sytuacji jest wyjaśnienie, co zostało objęte oceną przeprowadzoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 listopada 2020 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowym wyroku przesądził, że skoro decyzja z dnia 18 marca 2014 r., przyznająca skarżącemu płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 w kwocie 47.950,82 zł (w tym z tytułu JPO 42 437,13 zł) została usunięta z obrotu prawnego w wyniku rozpoznania wniesionego przez stronę odwołania, a następnie w wyniku ostatecznej decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia 4 marca 2015 r. skarżącemu przyznano JPO do działek rolnych w wysokości 30 749,15 zł, to organy Agencji prawidłowo zakwalifikowały wypłacone wnioskodawcy środki finansowe w wysokości 11 687,98 zł (stanowiące różnicę pomiędzy kwotą 42 437,13 zł i 30 749,14 zł) jako nienależnie pobrane płatności, a zatem takie, które podlegają zwrotowi w trybie art. 29 ustawy o ARiMR.

Naczelny Sąd Administracyjny przesądził też, że błąd nastąpił na skutek pomyłki organu, bowiem organ miał pełną wiedzę co do stanu zadeklarowanych przez skarżącego gruntów. Poza sporem są bowiem, jak wskazał NSA, okoliczności, że wydanie decyzji z dnia 18 marca 2014r. (usuniętej następnie z obrotu prawnego) o przyznaniu płatności obszarowych, w tym do działki S, co do której (jak następnie stwierdzono) płatność nie przysługiwała, nastąpiło nie tylko na podstawie wniosku strony, ale po przeprowadzeniu dwukrotnych kontroli na miejscu, co oznacza, że organ (czego w zasadzie nie kwestionuje – uznając swój błąd) miał pełną wiedzę co do stanu zadeklarowanych gruntów. W tych okolicznościach, zdaniem NSA, istnieją podstawy do twierdzenia, że niedostrzeżenie w momencie kontroli wniosku o płatność obszarową na rok 2013, iż do płatności tej nie kwalifikowała się działka rolna S użytkowana jako użytek przyrodniczy, stanowi pomyłkę właściwego organu, o której mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności.

W tej sytuacji samo złożenie przez beneficjenta wniosku o płatność nie wyłączało możliwości powoływania się przez rolnika na błąd, np. co do rodzaju i powierzchni działek.

Naczelny Sąd Administracyjny przesądził także, że nieprzekazanie skarżącemu decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od płatności oznacza wyłącznie dopuszczalność stosowania art. 80 ust 3 rozporządzenia, nie zaś bezwzględne odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

NSA wskazał, że wykładnia akapitu drugiego ust. 3 art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 wskazuje, iż w sytuacji błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej (o którym to zwolnieniu mowa w akapicie pierwszym ust. 3) zachodzi jedynie wówczas, gdy pomiędzy płatnością a doręczeniem decyzji o zwrocie upłynęło ponad 12 miesięcy. Tym samym, jeżeli upłynęło w takich okolicznościach 12 miesięcy (co bezsprzecznie nastąpiło w sprawie niniejszej) możliwe jest zastosowanie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

Kwestie powyższe zostały rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym wyroku. Stanowiskiem tym Sąd obecnie orzekający jest związany, wobec czego zbędne jest powielanie argumentacji, dotyczącej powyższych kwestii.

NSA wskazał, że zbadanie zgodności z prawem materialnym zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę, czy w sprawie wystąpiły przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności obszarowej określone w art. 80 ust.3 rozporządzenia nr 1122/2009. Gdyby doszło do ustalenia że przesłanki te nie zaistniały, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie miałby zastosowania.

W tej sytuacji należało dokonać kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia prawidłowego zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 w zakresie oceny, czy wystąpiły wszystkie przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności określone w tym przepisie.

Jak wynika z art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Z powyższego wynika, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek. Płatność dokonana być musi na skutek błędu organu oraz błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Dla prawidłowego zaś ustalenia i oceny, czy wystąpiły przesłanki z art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 wyłączające odpowiedzialność beneficjenta, organy powinny przeanalizować stan sprawy, począwszy od wniosku skarżącego o płatność.

Obowiązkowi temu organy obu instancji w niniejszej sprawie nie sprostały.

Organy stanęły na stanowisku , że nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu dokonanej płatności.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji, poza takim właśnie stwierdzeniem, nie odniósł się w żaden sposób do wystąpienia przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranej płatności w kwocie 11687,98 zł. Organ ten nie analizował kwestii możliwości zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. Swego stanowiska organ pierwszej instancji nie uzasadnił i nie wyjaśnił, jakie elementy stanu faktycznego za nim przemawiają.

Z kolei organ odwoławczy przyjął, że błąd organu, polegający na przyznaniu płatności do działek, do których płatność nie przysługiwała, mógł być wykryty przez rolnika, bowiem ten, wypełniając wniosek, powinien kierować się dostępną w siedzibach organów Agencji i na jej stronie internetowej instrukcją jego wypełniania. Nadto skarżący, składając wniosek o przyznanie płatności, podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem. Skarżący powinien, zdaniem organu odwoławczego, zadbać, by znać i deklarować do płatności uprawy, do których dana płatność przysługuje, a w przypadku zadeklarowania niewłaściwej uprawy powinien zauważyć błędną deklarację i wykryć błąd w wydanej decyzji.

Dokonując oceny powyższego stanowiska organów obu instancji powtórzyć należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, zawartym w wyroku z dnia 10 listopada 2020 r., że ustawodawca unijny, posługując się w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 pojęciem "mógł zostać wykryty", w rzeczywistości odstępuje od nałożenia na organ obowiązku wykazania, iż rolnik z całą pewnością wiedział o błędzie. Zatem ustalenie przez organ, iż w normalnych, zwykłych okolicznościach, przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności, rolnik mógł dowiedzieć się o błędzie organu, uzasadnia odmowę zastosowania zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnej płatności.

Jak już wskazano wyżej , organ pierwszej instancji swego stanowiska w omawianym zakresie nie uzasadnił. Z kolei uzasadnienie stanowiska organu odwoławczego , że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika, w istocie sprowadza się do stwierdzenia, że skarżący mógł wykryć błąd, bowiem składając wniosek oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności.

Zauważyć należy, że organ rozpoznający sprawę o ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności, każdorazowo – po analizie całokształtu materiału dowodowego – powinien dokonać oceny indywidualnych okoliczności sprawy i na ich podstawie dokonać ustaleń co do możliwości wykrycia przez rolnika błędu organu. Przy ocenie, czy było możliwe wykrycie przez rolnika błędu, organ powinien również uwzględnić naturę tego błędu, czy dotyczy błędnej interpretacji i w konsekwencji wadliwego zastosowania prawa, czy też obejmuje błąd co do stanu faktycznego. Organ powinien mieć także na uwadze kwestię doświadczenia i profesjonalizmu beneficjenta. Możliwość wykrycia błędu przez rolnika powinna być odnoszona do zwykłych okoliczności, przy czym ocena, jakie w konkretnej sprawie okoliczności uznane być mogą za zwykłe jest bardzo istotna, bowiem od niej zależeć będzie możliwość uznania, czy rolnik mógł zauważyć błąd.

Tego rodzaju ustaleń i oceny organy obu instancji w toku rozpatrywania przedmiotowej sprawy nie przeprowadziły.

Organy , na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, z naruszeniem zasad postępowania określonych w art. 7 i art. 8 k.p.a., poczyniły ustalenia z pominięciem podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania okoliczności i faktów wskazujących, czy w konkretnej sytuacji faktycznej można przyjąć, że rolnik działając w zaufaniu do zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu (co do kwalifikowalności do płatności działki S), który to organ po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej wniosku i dwukrotnych kontroli na miejscu , wydając błędną decyzję nie dostrzegł swego błędu i czy błąd taki mógłby dostrzec ubiegający się o różnego rodzaju płatności sam wnioskodawca, utwierdzony swoją racją dokumentacją przyrodniczą sporządzoną na potrzeby Programu Rolnośrodowiskowego ( niezależnie od tego, że obowiązujące w tym względzie przepisy prawa przewidują jedynie, że płatności do gruntów stanowiących użytki przyrodnicze ( luźne murawy napiaskowe) mogą być przyznane jedynie w Programie Rolnośrodowiskowym w pakiecie 4.10 i 5.10.).

Organy powinny zatem ocenić, czy skarżący mógł wykryć błąd organu , który to organ wydał decyzję z 18 marca 2014 r. na skutek swojego błędu, polegającego na przyznaniu płatności do działki rolnej S, użytkowanej jako użytek przyrodniczy, do której to działki płatność nie przysługiwała, tym bardziej , że skarżący przekonany był o prawidłowości swoich działań treścią dokumentacji przyrodniczej. Oceniając tę okoliczność organy winny wziąć pod uwagę, że wydanie ww. decyzji poprzedzone było analizą wniosku złożonego przez skarżącego, jak i przeprowadzoną dwukrotnie w gospodarstwie strony w dniach 9 i 12 grudnia 2013 r. kontrolą na miejscu, co oznacza, że organ nie miał wątpliwości co do stanu zadeklarowanych gruntów i prowadzonych na nich upraw. Okoliczności powyższe nie zostały jednak wyjaśnione i przeanalizowane przez organy obu instancji.

Zatem stanowisko organu odwoławczego, że błąd organu mógł być wykryty przez skarżącego, bowiem za prawidłowe wypełnienie wniosku i wskazanie powierzchni kwalifikującej się do płatności odpowiada rolnik, zajęte zostało bez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jego oceny.

Z uwagi na twierdzenia skarżącego, że wskazując dane dotyczące powierzchni oraz charakteru gruntów objętych wnioskiem bazował na dokumentacji przyrodniczej siedliskowej na potrzeby Programu Rolnośrodowiskowego PROW wykonanej w maju 2013 r. przez M. B. , o której mowa w piśmie skarżącego z dnia 1 lutego 2016 r., organy uzupełnią materiał dowodowy o ten dokument, w celu dodatkowej oceny, czy błąd organu mógł być wykryty przez skarżącego.

Konieczne też będzie dołączenie do akt administracyjnych wniosku skarżącego o przyznanie płatności , bowiem - jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego z dnia 25 lutego 2016 r., nr [...] - organ ten odnosił się do adnotacji poczynionej w punkcie IX.20 wniosku skarżącego. W miarę potrzeby organy dołączą do akt administracyjnych niniejszej sprawy także inne dokumenty – zmiany do wniosku dokonane przez skarżącego czy dokumenty dotyczące kontroli w miejscu z dnia 9 grudnia 2013 r. i 12 grudnia 2013 r.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organy nie rozważyły bowiem dostatecznie wskazanych wyżej okoliczności w kontekście przesłanek określonych w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 pod kątem ustalenia, czy skarżący miał możliwość wykrycia błędu organu "w zwykłych okolicznościach".

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uwzględnił skargę ( punkt 1. wyroku).

Ponownie rozpatrując sprawę organy będą miały na uwadze powyższe stanowisko Sądu. Poczynione ustalenia i rozważania pozwolą organom na dokonanie prawidłowej oceny spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek, określonych art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i prawidłowe zakończenie sprawy.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 880 zł , w tym kwotę 400 zł, uiszczoną tytułem wpisu od skargi oraz kwotę 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ( pkt 2. wyroku).