Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1564/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 156 § 2 i art. 158 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 465 § 3
journal: Dz.U. 1934 nr 57 poz 502
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oraz P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1384/11 w sprawie ze skargi J. M., M. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie wydania decyzji z naruszeniem prawa 1) oddala skargi kasacyjne; 2) zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju oraz P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. solidarnie na rzecz J. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1384/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi J. M., M. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], w przedmiocie wydania decyzji z naruszeniem prawa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] (pkt 1). Jednocześnie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (pkt 2) oraz zasądził od organu na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącego J. M. kwotę 247 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3).

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skargi M. M., J. M. i P. M., wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1363/08, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], który utrzymał w mocy decyzję własną z dnia z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia [...] lutego 1994 r., nr [...], sprostowanej postanowieniem z dnia [...] grudnia 1996 r., dotyczącej uwłaszczenia [...] "C." na działce gruntu nr [...], położonej w Kielcach przy ul. [...] w obrębie [...] - w części odpowiadającej dawnej działce nr [...], wywodzącej się z dawnej działki nr [...]. W wyroku tym Sąd prawomocnie ustalił, że decyzją z dnia [...] maja 1963 r. wywłaszczono działkę nr ewid. [...], następnie działkę tę przekazano w zarząd, a decyzją z dnia [...] lutego 1994 r. stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez C. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...], w skład której weszła część działki nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. stwierdzono nieważność orzeczenia z dnia [...] maja 1963 r. w części dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...]. Sąd stwierdził, że nie ma znaczenia, kiedy została wydana decyzja stwierdzająca nieważność, bowiem decyzja ta spowodowała całkowite wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wywłaszczeniowej, a co za tym idzie, Skarb Państwa nigdy nie stał się właścicielem tej nieruchomości i organ nie mógł wydać decyzji uwłaszczeniowej.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], stwierdził, że decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia [...] lutego 1994 r., w części odpowiadającej dawnej działce nr [...], wywodzącej się z działki nr [...], została wydana z naruszeniem prawa, przy czym nie jest możliwe stwierdzenie nieważności tej decyzji, w omawianej części, z przyczyny określonej w art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej K.p.a., tj. na skutek zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili M. M., J. M. i P. M., podważając pogląd, że w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 1 grudnia 1995 r. wynika, że przedsiębiorstwo państwowe C. przekształcone zostało w spółkę akcyjną C. S.A. i wpisane do rejestru spółek, a dawne przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru. Następnie na podstawie aktu notarialnego połączono C. S.A. z P. S.A. w P., a jak wynika z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego tak utworzona spółka wpisana została do rejestru handlowego pod nazwą P. S.A. Powyższe, zdaniem organu, wskazuje, że w sprawie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. M., J. M. i P. M., zarzucając organowi naruszenie art. 156 § 2 K.p.a. przez błędną wykładnię przesłanki nieodwracalności skutków prawnych. Jednocześnie wskazali, że dla przedmiotowej działki nr [...], była i jest dalej prowadzona w Sądzie Rejonowym w Kielcach odrębna księga wieczysta, w której ani Skarb Państwa ani C. S.A. nigdy nie byli wpisani jako właściciele bądź użytkownicy wieczyści, wobec czego - zdaniem skarżących - następcy prawnego C. S.A., tj. P. S.A. nie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych w zakresie przeniesienia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki i nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych wywołanych decyzją uwłaszczeniową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnił skargę, uznając, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 156 § 2 K.p.a. i art. 158 § 2 K.p.a. Uzasadniając zajęte stanowisko Sąd w pierwszej kolejności wskazał na, wynikające z art. 153 P.p.s.a., związanie Ministra Infrastruktury wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2008 r., w którym uznano, że decyzja o stwierdzeniu nieważności innej decyzji administracyjnej ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek prawny ex tunc, zaś zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a., a co za tym idzie - jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Kasacyjny charakter decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji administracyjnej powoduje, że decyzja, której nieważność stwierdzono, przestaje istnieć w obrocie prawnym ze skutkiem wstecznym. Jeśli zatem stwierdzono nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego, to znaczy, że grunt ten nigdy nie przestał być własnością osoby fizycznej (wywłaszczonej), a skoro w tej sytuacji nie stał się własnością Skarbu Państwa - to nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464, z późn. zm.), która umożliwiała uwłaszczenie. Przy czym nie ma znaczenia, kiedy została wydana decyzja stwierdzająca nieważność, bowiem decyzja ta spowodowała całkowite wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wywłaszczeniowej, a co za tym idzie Skarb Państwa nigdy nie stał się właścicielem tej nieruchomości i organ nie mógł wydać decyzji uwłaszczeniowej dla jej posiadacza. Sąd stwierdził ponadto, że wadliwa jest przyjęta przez organ nadzorczy wykładnia art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie dotyczącym zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych. Skutki takie zdaniem organu wystąpiły w sprawie z powodu połączenia C. S.A. z P. S.A. w P., która następnie została wpisana do rejestru handlowego pod nazwą P. S.A. Sąd odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., dotyczącej interpretacji pojęcia "nieodwracalność skutków prawnych", wywiódł, że nie wystąpiły żadne działania prawne, które uniemożliwiałyby przywrócenie poprzedniego stanu prawnego a sporna nieruchomość nie została zbyta w formie aktu notarialnego osobie trzeciej. Natomiast przekształcenie uwłaszczonej spółki C. S.A. przez jej połączenie ze spółką P. S.A., wpisanej następnie do rejestru handlowego pod nazwą P. S.A., nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1994 r., wydanej na rzecz [...] "C." w P. Sąd przypomniał, że zgodnie z treścią art. 553 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązku spółki przekształcanej. Oznacza to, że w wyniku przekształcenia spółka przekształcona nie traci swej podmiotowości prawnej, istnieje ona nadal, tylko w innej formie prawnej, będąc zgodnie z zasadą kontynuacji podmiotem tych samym praw i obowiązków, co spółka przekształcona. Tym sam nie nastąpił obrót cywilnoprawny przedmiotową nieruchomością na rzecz osób trzecich. Reasumując Sąd przyjął, że skoro w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, a nabycie przez Skarb Państwa prawa do spornej nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, to każde następne dysponowanie tymi prawami w taki sam, rażący sposób, prawo to naruszało.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Minister zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 i art. 158 § 2 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych;

- art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 553 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037, z późn. zm.), przez jego błędne zastosowanie w sytuacji kiedy przekształcenia następcy prawnego jednostki uwłaszczonej dokonano na gruncie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. nr 57, poz. 502, z późn. zm);

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 553 § 1 K.s.h. przez błędne przyjęcie, że orzeczenia nadzorcze Ministra zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu tak sformułowanych zarzutów wskazano, że następstwem połączenia spółek w trybie przewidzianym w art. 463 pkt 1 K.h. jest rozwiązanie spółki przenoszącej swój majątek, a nabycie praw do tego majątku po stronie spółki przejmującej. Przejęcie to następuje w drodze sukcesji uniwersalnej, bowiem zgodnie z art. 465 § 3 K.h. z chwilą wykreślenia spółki przejętej z rejestru, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, a ekwiwalentem nabycia przez spółkę przejmującą majątku są akcje wydawane akcjonariuszom spółki przejętej. Dalej, dowodzono, że P.S.A. w P., jako spółka przejmująca, wstąpiła w prawa i obowiązki C. S.A., będącej następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego C., w tym również w zakresie posiadanego przez to przedsiębiorstwo mienia nabytego w drodze uwłaszczenia. Podstawowe znaczenie w procesie łączenia się spółek w omawianym trybie mają podejmowane w tym względzie uchwały Walnych Zgromadzeń Akcjonariuszy łączących się spółek, wywierające również skutki w sferze majątkowej. Uchwały te podejmowane w formie aktu notarialnego nie są zatem aktem administracyjnym, lecz są cywilnoprawnym oświadczeniem woli akcjonariuszy spółek wyrażonym w sposób przewidziany ustawą. Uchwały te mogą być zaś zaskarżone do sądu powszechnego. Podkreślono, że decyzja uwłaszczeniowa Wojewody Kieleckiego z dnia [...] lutego 1994 r., była decyzją wadliwą, jednak dawała podstawę podmiotowi uwłaszczonemu do rozporządzenia nabytym w drodze uwłaszczenia mieniem. Organ administracyjny nie jest zatem władny swoim działaniem przywrócić stanu poprzedniego odnośnie spornej nieruchomości, ponieważ nie ma podstawy prawnej, w oparciu o którą byłby upoważniony do ingerencji w stosunki cywilnoprawne powstałe po wydaniu tej decyzji. Ta okoliczność powoduje, że w sprawie zachodzi przypadek nieodwracalnych skutków prawnych decyzji. Argumentowano również, że organ dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki, określone w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., bada stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności. Skoro zatem w chwili wydawania przez organ wojewódzki decyzji uwłaszczeniowej nie obowiązywał jeszcze K.s.h., zaś kwestie przekształceń spółek regulował wówczas K.h., to Sąd błędnie ocenił skutki przejęcia C. S.A. przez P. S.A. w P., przy zastosowaniu art. 553 § 1 K.s.h. i błędnie uznał, że organ naruszył ten przepis.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł również P. S.A. w P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa przez błędną wykładnię art. 158 § 2 K.p.a., polegającą na przyjęciu, że decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia [...] lutego 1994 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zgodzono się ze stanowiskiem prezentowanym przez Sąd I instancji, dowodząc, że skutkiem nieważności decyzji uwłaszczeniowej, która przyznawała prawa użytkowania na rzecz podmiotu "C.", było to, że podmiot ten nigdy nie nabył prawa użytkowania wieczystego działki o nr [...], obecnie nr [...]. Jeżeli więc w chwili przekształcenia aktem notarialnym spółki C. S.A. w P. w P. S.A. w P. spółce nie przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, nie mogło to prawo przejść na jej następcę prawnego. Przestał bowiem istnieć podmiot, w stosunku do którego przysługiwałoby prawo do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Dalej, argumentowano, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją przepisy prawne pozwalające organowi administracyjnemu na wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej, z uwagi na brak legitymowanego podmiotu, do którego taka decyzja miałaby być skierowana. Gdyby jednakże taka decyzja została wydana, byłaby obarczona wadą nieważności, ze względu na skierowanie jej do podmiotu, który nie byłby stroną w sprawie. Natomiast, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nieodwracalność skutków prawnych oznacza sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa.

W odpowiedzi na skargi kasacyjne J. M. wniósł o ich oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podzielając stanowisko Sądu I instancji, że decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Wskazał również, że charakter następstwa prawnego wynikający z połączenia się spółek - sukcesję uniwersalną - statuuje zarówno przepis art. 465 § 3 K.h., jak i przepis art. 553 § 1 K.s.h, zatem bez względu na to, który z tych przepisów zostałby powołany w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, wydany wyrok byłby takim sam.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Żadna ze skarg kasacyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd II instancji nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Zakres rozpoznania sprawy wyznacza zatem strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W skardze kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (obecnie Minister Infrastruktury i Rozwoju) skoncentrowano się głównie na próbie podważenia przyjętej przez Sąd I instancji wykładni przepisu art. 156 § 2 K.p.a., co doprowadzić miało do wadliwego zastosowania przepisu art. 158 § 2 K.p.a. Skarga kasacyjna P. S. A. w P. ograniczyła się wyłącznie do zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu, aczkolwiek jak wyjaśnił na rozprawie jego pełnomocnik, doszło tu do oczywistego błędu polegającego na nie przywołaniu powiązanego przepisu art. 156 § 2 K.p.a. Z uwagi na to, że wskazanie podstawy kasacyjnej jest elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, to tego rodzaju wadliwość jak niepowołanie w sposób prawidłowy przepisu, który został naruszony może być uzupełniona jedynie w terminie przewidzianym do jej wniesienia (zob. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 991/04, zam. na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA). Tym samym próba sanacji wady konstrukcyjnej skargi na rozprawie nie mogła być skuteczna. Skoro jednak przepis art. 158 § 2 K.p.a. w sposób oczywisty wiąże się - przez proste odesłanie - z przepisem art. 156 § 2 K.p.a., wywód uzasadnienia skargi dotyczący w istocie tej ostatniej regulacji należało uznać za wystarczający dla poddania kontroli zaskarżonego wyroku w tym zakresie.

Na wstępie jednak należało zwrócić uwagę na jedną podstawową okoliczność, która uszła z pola widzenia autorów obu skarg kasacyjnych, a mianowicie na to, że podstawowym argumentem Sądu I instancji było związanie wydanym już w sprawie prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1363/08, w którym – zdaniem Sądu - przesądzono wprost o konieczności wydania, w okolicznościach sprawy, decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia [...] lutego 1994 r. W skargach kasacyjnych nie zawarto zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia". Brak stosownego zarzutu w obu skargach kasacyjnych uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnego dokonanie kontroli kasacyjnej stanowiska Sądu I instancji w tym zakresie. Przesądza to w rzeczy samej z góry o braku możliwości uwzględnienia skarg kasacyjnych i uchylenia zaskarżonego wyroku.

Powyższe nie zwalnia jednak Naczelnego Sądu Administracyjnego z obowiązku odniesienia się do wszystkich zarzutów kasacyjnych. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada bowiem na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09, opubl. w ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W części dotyczącej zarzutu naruszenia przepisów art. 156 § 2 K.p.a. w zw. z art. 158 § 2 K.p.a. należało w pełni zgodzić się z wywodem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który nie dopatrzył się tego, by decyzja będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu wzmiankowanych przepisów. Nieodwracalność skutków prawnych decyzji oznacza w szczególności sytuację, gdy ani przepis prawa materialnego, ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę orzekania organu administracji publicznej, nie czynią tego organu właściwym do cofnięcia tego skutku decyzji. Przy czym przy ocenie ujemnej przesłanki z art. 156 § 2 K.p.a. nie chodzi o skutki faktyczne czy też "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, lecz o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (wyrok NSA z dnia 8 marca 2006r., sygn. OSK 1773/04, System Informacji Prawnej Lex nr 198357). W niniejszej sprawie organ administracji stwierdzając nieważność decyzji uwłaszczeniowej, będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej jest władny odwrócić skutki wywołane tą decyzją. Konsekwencją stwierdzenia nieważności decyzji ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego, będzie wykreślenie tego prawa z księgi wieczystej. Nie występuje zatem, jak trafnie uznał Sąd I instancji, negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 K.p.a. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie doszło przy tym, tak jak twierdzą autorzy skarg kasacyjnych, do tego rodzaju czynności cywilnoprawnych, które spowodowały przejście własności nieruchomości na osoby trzecie, chronione przed jej utratą rękojmią dobrej wiary ksiąg wieczystych. Takimi czynnościami nie są w szczególności podnoszone w obu skargach kasacyjnych: fakt wyceny aktywów byłego Przedsiębiorstwa C. w P., przekształcenie tego przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną, wniesienie w drodze uchwał akcjonariuszy aktywów spółki do nowo utworzonej spółki P. w P. W szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanych w sprawach dotyczących odpowiedzialności publicznoprawnej tej ostatniej spółki za działania PP C. w P., przyjmowano jednolicie, że do sytuacji związanej z przejęciem w wyniku połączenia przez P. majątku C. S.A. i zmiany nazwy na P. S.A. miał zastosowanie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego. W świetle tego przepisu, z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, majątek czynny i bierny przechodzi na spółkę przejmującą w drodze uniwersalnej. Sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. K.h., wywołuje także skutki w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis art. 463 jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym i nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych. Na takie rozumienie wskazuje także samo literalne brzmienie przepisu art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, niewskazujące na jakiekolwiek wyłączenia w sferze przejęcia praw i obowiązków. Skoro nie ma ograniczeń, to należy przyjąć , że przepis ten statuuje następstwo pod tytułem ogólnym – sukcesję generalną. Następuje zatem przejęcie ogółu praw i obowiązków, w tym obowiązków publicznoprawnych. Skoro występuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym, to nie mamy do czynienia z zakończeniem działalności spółki przejętej, lecz z kontynuacją tej działalności przez spółkę przejmującą (zob. wyrok NSA z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 494/07 zam. w CBOSA). W takim stanie rzeczy prawidłowe jest zapatrywanie Sądu I instancji, że skarżący kasacyjnie P. S. A. w P. nie jest osobą prawną "trzecią", w stosunku do której nie zachodzi możliwość odwrócenia bezpośredniego skutku prawnego wywołanego decyzją uwłaszczeniową.

Za usprawiedliwiony natomiast należało uznać podniesiony w skardze kasacyjnej Ministra Infrastruktury i Rozwoju zarzut naruszenia przepisu art. 553 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) na skutek jego zastosowania zamiast przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. nr 57, poz. 502 ze zm.), gdyż w datach kolejnych przekształceń byłego PP C. w P. ten pierwszy akt jeszcze nie obowiązywał. Przepis ten przywołany został przez Sąd I instancji dla wskazania skutków prawnych jakie wywołane zostały w wyniku tych przekształceń i dlatego jego naruszenie nie może prowadzić do podważenia prawidłowości samego rozstrzygnięcia. Zauważyć bowiem należy, że istota regulacji art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, który w sprawie powinien mieć zastosowanie, nie odbiega od treści przepisu art. 553 § 1 i 2 Kodeksu spółek handlowych, a zatem omawiany błąd nie miał wpływu na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. z braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, obie skargi kasacyjne oddalił.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 204 pkt 2 P.p.s.a.