Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 186/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono, iż przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 1 par. 3, art. 36
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], H. [...] S.A. z siedzibą w [...], J. A. oraz M. A. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta m. [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] maja 2014 r. o ustalenie oraz wypłatę odszkodowania I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezydenta m. [...] do wydania decyzji administracyjnej, II. stwierdza przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta m. [...], III. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, IV. oddala skargę w pozostałej części, V. zasądza od Prezydenta m. [...] zwrot kosztów postępowania sądowego na rzecz: R. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych), H. [...] S.A. z siedzibą w [...] w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych), J. A. oraz M. A. solidarnie w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem uiszczonych wpisów sądowych od skargi, na rzecz R. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], H. [...] S.A. z siedzibą w [...], J. A. oraz M. A. solidarnie w kwocie 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zastępstwa procesowego, a także na rzecz: R. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] w kwocie 17 zł (słownie: siedemnaście złotych), H. [...] S.A. z siedzibą w [...] w kwocie 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) oraz J. A. oraz M. A. solidarnie w kwocie 34 zł (słownie: trzydzieści cztery złote) tytułem uiszczonych opłat od pełnomocnictw.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] maja 2017 r. [...] z siedzibą we [...], [...] z siedzibą w [...] oraz J. A. i M. A., reprezentowani przez radcę prawnego R. S., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem organu administracji, skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta [...], dotyczącego ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (znak sprawy [...]).

Skarżący zarzucili Prezydentowi [...] naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), dalej "k.p.a.", poprzez rażące przekroczenie terminów załatwienia sprawy oraz art. 36 § 1 k.p.a. poprzez wyznaczanie nowych terminów załatwienia sprawy wyłącznie w celu nieuzasadnionego wydłużenia postępowania. W związku z powyższym, wnieśli o:

- stwierdzenie, że Prezydent [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania,

- zobowiązanie Prezydenta [...] do wydania decyzji administracyjnej w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy,

- stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa,

- wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim,

- orzeczenie o istnieniu uprawnienia skarżących do otrzymania odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w wysokości wynikającej z operatów szacunkowych z dnia 19 lutego 2016 r., tj.:

a) ustalenie na rzecz [...] odszkodowania w wysokości [...] zł ([...]) z tytułu utraty prawa własności działek gruntu nr [...], [...] i [...], położonych w [...] przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą [...], wydzielonych pod drogi gminne w wyniku podziału działki gruntu nr [...], z obrębu [...], na podstawie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.;

b) ustalenie na rzecz [...] odszkodowania w wysokości [...] zł ([...]) z tytułu utraty prawa własności działek gruntu nr [...],[...] i [...], położonych w [...] przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą [...], wydzielonych pod drogi gminne w wyniku podziału działki gruntu nr [...], z obrębu [...], na podstawie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.;

c) ustalenie na rzecz małżonków J. A. i M. A. odszkodowania w wysokości [...] zł ([...]) z tytułu utraty prawa własności działek gruntu nr [...],[...] i [...], położonych w [...] przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą [...], wydzielonych pod drogi gminne w wyniku podziału działki gruntu nr [...], z obrębu [...], na podstawie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.;

d) ustalenie na rzecz [...] odszkodowania w wysokości [...] zł ([...]) z tytułu utraty prawa własności działki gruntu nr [...], położonej w [...] przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą [...], wydzielonej pod drogę gminną w wyniku podziału działki gruntu nr [...], z obrębu [...], na podstawie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.;

e) ustalenie na rzecz małżonków J. A. i M. A. odszkodowania w wysokości [...] zł ([...]) z tytułu utraty prawa własności działki nr [...], położonej w [...] przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą [...], wydzielonej pod drogę gminną w wyniku podziału działki gruntu nr [...], z obrębu [...], na podstawie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r.

Ponadto, skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących podniósł, że na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. uległa podziałowi działka nr [...] o pow. 0,5152 ha, z obrębu [...], położona w [...] przy ul. [...], stanowiąca współwłasność [...] oraz J. i M. A.. Podział powyższej działki dokonany został na wniosek współwłaścicieli. W wyniku podziału powstała m.in. działka nr [...] objęta księgą wieczystą [...], która została wydzielona pod projektowaną drogę gminną i na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przeszła z mocy prawa na własność [...].

Na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. uległa podziałowi również działka ew. nr [...] o pow. 1,1453 ha, z obrębu [...], położona w [...] przy ul. [...], stanowiąca współwłasność [...], [...] oraz J. i M. A.. Podział powyższej działki dokonany został na wniosek współwłaścicieli. W wyniku podziału powstały m.in. działki nr [...],[...] i [...] objęte księgą wieczystą [...], które także zostały wydzielone pod projektowane drogi gminne i jako takie również z mocy prawa stały się własnością [...].

Skarżący pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. wystąpili z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za ww. działki gruntu. W dniu [...] stycznia 2014 r. w siedzibie Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w Dzielnicy [...] odbyły się między stronami negocjacje w celu ustalenia wysokości odszkodowania. Do porozumienia jednak nie doszło, ponieważ [...] nie zabezpieczyło środków na jego wypłatę. Negocjacje miały zostać podjęte po 2 miesiącach, tj. w marcu 2014 r., lecz organ nie wznowił ich w powyższym terminie. Zdaniem pełnomocnika skarżących, należało uznać, iż negocjacje zakończyły się niepowodzeniem, bowiem nie doprowadziły do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego skarżącym.

Pismem z dnia [...] maja 2014 r. (doręczonym organowi w dniu [...] maja 2014 r.) skarżący wystąpili do Prezydenta [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego, dotyczącego ustalenia oraz wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Pełnomocnik skarżących podniósł, że początkowo organ pozostawał bezczynny w załatwieniu sprawy. Nie wydał bowiem decyzji w terminach wskazanych w art. 35 k.p.a., a ponadto nie zawiadomił skarżących o przyczynach zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy, stosownie do art. 36 § 1 k.p.a. Pierwszą czynność (wezwanie Delegatury BGN w dzielnicy [...] o nadesłanie akt podziałowych nieruchomości, objętych wnioskiem skarżących) organ dokonał po upływie ponad miesiąca od wpływu wniosku, a po 4 miesiącach od wpływu wniosku poinformował skarżących o wszczęciu postępowania.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący wystąpili do Wojewody [...], a następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność organu. Wyrokiem z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 9/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził bezczynność Prezydenta [...], lecz organ nie został zobowiązany do załatwienia sprawy, ponieważ w chwili orzekania przez sąd postępowanie administracyjne było umorzone. Jednakże, na skutek odwołania skarżących, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji o umorzeniu postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Dopiero po wystąpieniu przez skarżących z ww. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a przed umorzeniem postępowania, organ pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 czerwca 2015 r., wskazując na konieczność zgromadzenia całości akt sprawy.

Pismem z dnia 26 sierpnia 2015 r. organ ponownie zawiadomił, iż nie było możliwe rozpatrzenie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., z uwagi na konieczność zgromadzenia całości akt sprawy. Wskazał ponadto na potrzebę wykonania operatu szacunkowego, a następnie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i przygotowania projektu decyzji. W związku z tym, organ wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2016 r. Pismem z dnia 2 marca 2016 r. organ wezwał skarżących do udziału w rozprawie administracyjnej, wyznaczonej na dzień 31 marca 2016 r. Poinformował również o możliwości zapoznania się ze sporządzonymi operatami szacunkowymi określającymi wartość nieruchomości, które przeszły na własność [...] w wyniku podziału. W trakcie rozprawy administracyjnej pełnomocnik skarżących oświadczył, że nie wnosi uwag do operatów szacunkowych z dnia 19 lutego 2016 r. i nie kwestionuje wysokości odszkodowania określonego w operacie.

Pismem z dnia 24 marca 2016 r. organ zawiadomił, iż niemożliwe było rozpatrzenie sprawy w dotychczasowym terminie. Wyjaśnił, że na rozstrzygnięcie Prezydenta [...] oczekuje ponad 4500 podobnych wniosków, a także wskazał na konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i przygotowania projektu decyzji. W związku z tym, organ wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 grudnia 2016 r.

Skarżący w dniu 17 maja 2016 r. wnieśli do Wojewody [...] zażalenie na przewlekłość przedmiotowego postępowania. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. nr [...] uznał zażalenie na przewlekłość za uzasadnione i wyznaczył organowi dodatkowy termin załatwienia sprawy - do dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia. Pełnomocnik skarżących zauważył, że wyznaczony termin upłynął w dniu 19 listopada 2016 r. Ponadto dodał, że pismem z dnia 16 listopada 2016 r. organ wezwał skarżących do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu celem przesłuchania stron oraz podania na piśmie numerów kont, na które ma zostać przekazane odszkodowanie. Przesłuchanie odbyło się w dniach 7 i 9 grudnia 2016 r.

Pismem z dnia 1 grudnia 2016 r. organ zawiadomił, iż niemożliwe było rozpatrzenie sprawy w dotychczasowym terminie. Podał, że na rozstrzygnięcie oczekuje ponad 4200 podobnych wniosków, a także wskazał na konieczność przesłuchania stron oraz przygotowania projektu decyzji. W związku z tym, organ wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2017 r. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. organ poinformował strony o sporządzeniu operatów szacunkowych dotyczących określenia wysokości wynagrodzenia za służebności gruntowe ustanowione po dacie wydania decyzji podziałowych dotyczących nieruchomości przejętych na własność przez miasto w wyniku tych decyzji.

Pismem z dnia 31 marca 2017 r. organ zawiadomił, iż niemożliwe było rozpatrzenie sprawy w dotychczasowym terminie. Ponownie wskazał, że na rozstrzygnięcie oczekuje ponad 4200 podobnych wniosków oraz poinformował, że zachodzi konieczność wnikliwego wyjaśnienia ustanowionych w księgach wieczystych ograniczonych praw rzeczowych (służebności) i potwierdzenia dokonania zasądzonych w postanowieniach sądu płatności wynagrodzeń za ich ustanowienie. W związku z tym, organ wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 września 2017 r.

Zdaniem pełnomocnika skarżących, analiza przebiegu postępowania prowadzi do wniosku, że jest ono prowadzone w sposób przewlekły. Pełnomocnik zarzucił, że nieuzasadnione było aż pięciokrotne wyznaczanie przez organ nowego terminu załatwienia sprawy, który za każdym razem określany był z kilkumiesięcznym odstępem.

W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] poinformował, że w dniu [...] maja 2014 r. do organu wpłynął wniosek radcy prawnego R. S. występującego w imieniu [...], [...] oraz J. i M. A. o wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na [...] nieruchomości stanowiącej działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], położone przy ul. [...] w [...], wydzielone na podstawie dwóch decyzji podziałowych pod projektowane drogi publiczne.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości, wskazując w uzasadnieniu, że bez przeprowadzenia uzgodnień nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] uchylił ww. decyzję wskazując, że podjęte przez byłych właścicieli nieruchomości próby nawiązania negocjacji z organem zakończyły się negatywnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 9/15 umorzył postępowanie sądowe w przedmiocie zobowiązania Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 19 maja 2014 r. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Organ wyjaśnił, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] został zobowiązany do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w celu ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W przedmiotowej sprawie niezbędne było wykonanie następujących czynności: zgromadzenie dokumentów prawnych i geodezyjnych, wykonanie operatów szacunkowych określających wysokości odszkodowań za ww. działki, przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, przesłuchanie na postawie art. 83 i art. 86 k.p.a. wszystkich stron postępowania m.in. na okoliczność ewentualnego wywłaszczenia i otrzymania odszkodowania, zbycia roszczeń oraz zbycia nieruchomości, wyjaśnienie wpisanych w księgach [...] ograniczonych praw rzeczowych. Organ podał, że przystąpił do gromadzenia materiału dowodowego, zostały wykonane operaty szacunkowe i na dzień 31 marca 2016 r. wyznaczono rozprawę administracyjną.

W związku ze złożonym w dniu [...] maja 2016 r. zażaleniem pełnomocnika stron na przewlekłe prowadzenie postępowania, akta sprawy zostały przesłane do Wojewody [...], który postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. nr [...] uznał zażalenie za uzasadnione oraz wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy – do dwóch miesięcy od dnia otrzymania postanowienia, tj. do dnia [...] listopada 2016 r. Organ wskazał, że akta sprawy zostały przekazane do Prezydenta [...] w dniu 19 września 2016 r.

Ze względu na konieczność podjęcia przez organ terminowych działań w innych, licznych postępowaniach, przesłuchania stron odbyły się w dniach 7 grudnia 2016 r. oraz 9 grudnia 2016 r. Ponadto, konieczne było wyjaśnienie kwestii wpisanych w księgach [...] ograniczonych praw rzeczowych, co nastąpiło w piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. Pismem z dnia 16 maja 2017 r. Biuro Mienia Miasta i Skarbu Państwa na podstawie art. 10 k.p.a. zawiadomiło pełnomocnika stron o zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym oraz o możliwości zapoznania się z nim.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Prezydent [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania za grunt położony w [...] w rejonie ul. [...], stanowiący działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 555 m2 z obrębu [...] (brak kategorii, wg miejscowego planu przeznaczony pod projektowaną drogę - [...]), opisany w księdze wieczystej [...], stanowiący własność Miasta [...] na rzecz [...] w udziale [...] części oraz M. I. A. i J. A. w udziale [...] części na zasadach wspólności ustawowej majątkowej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Prezydent [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania za grunt położony w [...] w rejonie ul. [...], stanowiący działki ewidencyjne nr [...] o pow. 446 m2 z obrębu [...] (brak kategorii, wg miejscowego planu przeznaczony pod projektowaną drogę - [...]), nr [...] o pow. 18 m2 z obrębu [...] (brak kategorii, wg miejscowego planu przeznaczony pod projektowaną drogę - [...]) i nr [...] o pow. 733 m2 z obrębu [...] (brak kategorii, wg miejscowego planu przeznaczony pod projektowaną drogę - [...]), opisany w księdze wieczystej [...], stanowiący własność Miasta [...] na rzecz [...] w udziale [...] części, [...] w udziale [...] części oraz M. I. A. i J. A. w udziale [...] części na zasadach wspólności ustawowej majątkowej.

Organ podał, że powyższe decyzje po nadaniu im klauzuli ostateczności zostaną przekazane do Skarbnika [...] w celu realizacji wypłaty odszkodowania. Podkreślił, że decyzje nr [...] oraz [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w całości rozpatrują wniosek z dnia [...] maja 2014 r. (data wpływu) [...], [...] oraz J. i M. A. o ustalenie odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz [...] prawa własności nieruchomości stanowiących działki nr [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...], położonych przy ul. [...] w [...], które zostały wydzielone pod projektowane drogi publiczne. Wobec powyższego, zdaniem organu, skargę należy uznać za bezzasadną.

W dniu [...] lipca 2017 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżących z dnia [...] lipca 2017 r., w którym w związku z wydaniem przez Prezydenta [...] ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. zmodyfikował skargę, wnosząc o: stwierdzenie, że Prezydent [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim; zasądzenie od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego. Ponadto, wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Pełnomocnik stwierdził, że wobec wydania przez organ decyzji po wniesieniu skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego, Sąd nie może zobowiązać Prezydenta [...] do wydania decyzji administracyjnej oraz orzec o istnieniu uprawnienia skarżących do otrzymania odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powinien natomiast uwzględnić skargę na przewlekłość, jeżeli stwierdzi, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania na dzień wniesienia skargi.

Dodatkowo, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017r. pełnomocnik skarżących podkreślił, że skarżący wyczerpali tryb określony w art. 37 k.p.a. Do pisma załączył: poświadczony za zgodność z oryginałem odpis zażalenia skarżących z dnia [...] maja 2016 r. skierowanego do Wojewody [...], zawierający prezentatę Urzędu [...] potwierdzającą złożenie pisma bezpośrednio w siedzibie organu; poświadczony za zgodność z oryginałem odpis pisma organu z dnia [...] czerwca 2016 r. skierowanego do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], będącego odpowiedzią organu na zażalenie skarżących; poświadczony za zgodność z oryginałem odpis postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] września 2016r. nr [...], w którym uznał on zażalenie na przewlekłość postępowania za uzasadnione oraz wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy.

Z uwagi na powyższe, pełnomocnik skarżących wskazał, że spełniona została przesłanka wniesienia skargi w postaci wyczerpania środków zaskarżenia na etapie postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia skargi, warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.

W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, warunkiem formalnym jej dopuszczalności jest poprzedzenie jej wniesienia do sądu administracyjnego złożeniem zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenie prawa (w przypadku braku organu wyższego stopnia) w trybie art. 37 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy zażalenie takie zostało rozpatrzone oraz stanowisko, jakie zajął w sprawie organ wyższego stopnia (por. wyrok WSA w [...] z 22 grudnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Op 38/14, publ.: cbois).

W niniejszej sprawie powyższy wymóg został spełniony, a okoliczność ta nie jest sporna. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego skarżący poprzedzili złożeniem do Wojewody [...] zażalenia z dnia [...] maja 2016 r. w trybie art. 37 k.p.a. Powyższe zażalenie zostało uznane za zasadne postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. nr [...], w którym Wojewoda [...] wyznaczył Prezydentowi [...] termin załatwienia sprawy.

Przedmiotem skargi jest przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta [...] postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości z przeznaczeniem pod drogi publiczne zainicjowanego wnioskiem skarżących z dnia 19 maja 2014 r., doręczonym organowi w dniu 21 maja 2014 r. Dokonując oceny, czy w rozpoznanej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów procedury, Sąd podzielił stanowisko skarżących, że organ prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Formułując taką ocenę, Sąd miał na uwadze przede wszystkim, czy organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy, wynikające z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 i § 3 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

Wnosząc do organu administracji publicznej żądanie określonej treści, strona może domagać się rozstrzygnięcia o swoich prawach i obowiązkach na podstawie i w granicach zakreślonych obowiązującymi przepisami prawa, przy zachowaniu ogólnych zasad regulujących problematykę terminów załatwiania spraw administracyjnych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z przewlekłością postępowania organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie prowadzi faktycznie postępowania lub prowadzi je w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności z nieuzasadnionym opóźnieniem oraz czynności pozornych, które powodują, że formalnie organ nie jest bezczynny lub gdy podejmujmowane czynności nie mają istotnego znaczenia w sprawie. Dla stwierdzenia stanu przewlekłości organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich przyczyn akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy przewlekłość została spowodowana zawinionym lub też niezawinionym brakiem czynności organu.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, a przewlekłość miała charakter rażący. Podstawą takiej oceny jest okoliczność, że od dnia złożenia wniosku skarżących z dnia [...] maja 2014 r., doręczonego organowi w dniu [...] maja 2014 r., do dnia wniesienia skargi do sądu administracyjnego, upłynęły prawie 3 lata. Pozbawienie stron możliwości ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy we wskazanym okresie stanowi o rażącym naruszeniu prawa do rozpoznania jej w rozsądnym terminie. Zgodzić się należy z zarzutami skargi, że pięciokrotne wyznaczanie przez organ nowego terminu załatwienia sprawy, określanego w kilkumiesięcznych odstępach, nie było uzasadnione. Nadto, wyznaczane terminy nie znalazły oparcia w obowiązujących przepisach prawa, w tym w powoływanym przez organ art. 36 k.p.a. Problemy organizacyjne, wskazywane jako przyczyny zwłoki w rozpoznaniu sprawy, nie mogą stanowić podstawy do działania wbrew regulacjom dotyczącym terminów załatwiania sprawy.

Jak zauważył Wojewoda [...] w wydanym w przedmiotowej sprawie w trybie art. 37 § 2 k.p.a. postanowieniu z dnia [...] września 2016 r., do wydania decyzji merytorycznej rozstrzygającej wniosek o przyznanie odszkodowania zostały zgromadzone wszystkie wymagane dokumenty, łącznie z operatem szacunkowym, zaakceptowanym co do wysokości odszkodowania przez pełnomocnika stron na rozprawie administracyjnej w dniu 31 marca 2016 r. W okolicznościach sprawy podkreślenia również wymaga, że zgodnie z art. 130 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 17 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania w sprawach, o których mowa w art. 98 ust. 3 tej ustawy, ustala się według stanu i przeznaczenia gruntu na dzień wydania decyzji o podziale. Postępowanie dowodowe powinno być zatem prowadzone w zakresie wynikającym z treści cytowanego przepisu, dlatego jako bezzasadne uznać należy podejmowanie czynności, niemających wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Wskazać należy, że przepis art. 149 p.p.s.a. zawiera normę, wedle której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy nastąpiły z rażącym naruszeniem prawa. Analiza treści art. 149 § 2 p.p.s.a. i użytego tam wyrazu "jednocześnie" wskazuje, że uwzględnienie skargi może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub nie, mimo że istnieją podstawy do umorzenia postępowania z uwagi na wydanie aktu jeszcze przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r, sygn. akt. II OSK 1360/12 w CBONSA, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2626/12, Lex nr. 1247155).

Za rażące naruszenie przepisów można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również rażącą długotrwałość prowadzenia postępowania, czy brak jakiejkolwiek aktywności organu (por.: wyrok WSA w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 60/10, wyrok WSA w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gd 30/11 - dostępne w: cbois).

W niniejszej sprawie żądania skarżących zostały uwzględnione przez Prezydenta [...] decyzjami z dnia [...] czerwca 2017 r., wobec czego bezprzedmiotowe stało się orzekanie przez Sąd w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do rozpoznania wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Niemniej jednak, aktualna pozostaje ocena sprawności prowadzenia przez organ postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi. Z tego względu, w opisanych okolicznościach stwierdzić trzeba, że Prezydent [...] prowadził postępowanie nieefektywnie, o czym świadczy nie tylko zbyt długi okres trwania postępowania, ale także konkretne czynności procesowe organu, podejmowane w kilkumiesięcznych odstępach czasu. Kontrolowane postępowanie dotyczące ustalenia odszkodowania było prowadzone z naruszeniem ustanowionej w art. 12 k.p.a. zasady szybkości postępowania, a zważywszy na stopień przekroczenia terminów ustawowych, przewlekłość ma charakter rażący.

Jednocześnie, mając na uwadze wydanie przez Prezydenta [...] decyzji uwzględniających wniosek skarżących przed rozpoznaniem niniejszej sprawy przez Sąd, przy sygnalizowanych trudnościach organizacyjnych organu w związku z ilością prowadzonych postępowań w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości, Sąd odstąpił od wymierzenia grzywny organowi.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I-IV sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt V sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., wliczając do nich kwoty uiszczone przez skarżących z tytułu wpisów sądowych od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym oraz uiszczone opłaty skarbowe od udzielonych pełnomocnictw.