Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 567/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3a
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: par.2   ust. 1  pkt 2 w związku z  par. 4  pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
article: art. 3  ust. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rozstrzygnięciem opisanym w sentencji niniejszego wyroku – wydanym po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej – "Kierownik BP") z dnia [...] r. [...] – Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (w dalszych wywodach – "Dyrektor DOR ARiMR" lub "Dyrektor") utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, w którym odmówiono przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011.

W pierwszej części uzasadnienia decyzji wydanej w drugiej instancji Dyrektor DOR ARiMR przedstawił okoliczności stanu faktycznego sprawy i przebieg postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Kierownika BP.

Z wywodów tych wynika w pierwszym rzędzie, iż w dniu [...] 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 r., w którym – w sekcji VII ("Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych") – zadeklarowała [...] działek ewidencyjnych położonych w województwie d., w powiecie j., w gminie M.. Natomiast w sekcji VIII ("Oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych") zadeklarowała działki rolne oznaczone symbolami od A do E, zgłoszone do płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietów S02ao2, S02bo2 i P01b, o łącznej powierzchni [...] ha. Do wniosku strona dołączyła załączniki graficzne.

Organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku, poprzez wskazanie powierzchni całkowitej gospodarstwa w sekcji IV, a także poprzez określenie głównego rodzaju działalności rolniczej lub zaznaczenie ich w ilości większej niż jedna w polu 2 sekcji IV. Skarżąca złożyła korekty wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 r. W pierwszej kolejności zmodyfikowała dane działki ewidencyjnej nr [...], województwo d., powiat j., gmina M., obręb M. co do ogólnej powierzchni gruntów rolnych na tej działce (z [...] ha do [...] ha), a także dane działki rolnej B (z [...] ha do [...] ha). W kolejnej korekcie zadeklarowała zwiększoną powierzchnię działki rolnej B ([...] ha).

Pismami z dnia [...] czerwca i z dnia [...] sierpnia 2011 r. Kierownik BP wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień w związku z konfliktem kontroli krzyżowej pomiędzy wnioskami skarżącej i M.S.. Organ wskazał jednocześnie, że konflikt kontroli krzyżowej polega na deklaracji przez wymienione strony tych samych działek do płatności JPO, UPO i płatności rolnośrodowiskowej, przy jednoczesnym przekroczeniu maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) występującego na danej działce ewidencyjnej. Przedmiotem konfliktu krzyżowego były zgłoszone przez skarżącą działki rolne: A, B, C, D, E.

W odpowiedzi na wezwania skarżąca podała, że ona i M.S.są użytkownikami działek wymienionych w wezwaniu, a dzierżawionych od Agencji Nieruchomości Rolnych (dalej "ANR") od 2006 roku. Twierdziła przy tym, iż nie posiada żadnego sprzętu rolniczego i od roku 2008, corocznie, korzysta z usług zewnętrznych. Zatrudniała mianowicie E.i S.S.do wykaszania gospodarstwa. Wymienione osoby, jako wynagrodzenie za pracę, otrzymywały plon w postaci siana, z przeznaczeniem na karmę dla swojego bydła. W związku z kończącą się w dniu [...] marca 2011 r. umową dzierżawy i odmową wyrażenia zgody na jej przedłużenie przez ANR, E i S.S. zostali poinformowani, że jest to ostatni rok, w którym mogą korzystać z gruntów na dotychczasowych zasadach. W dalszej części pisma skarżąca wywodziła, że E.i S.S. zamierzali sami użytkować gospodarstwo, na co jednak ANR nie wyraziła zgody. Ponadto – jak wskazała – rolnicy ci zażądali od M.S. zapłaty na ich rzecz kwoty [...] zł, jako warunek nie składania przez nich wniosku o płatności od ARiMR. M.S.odmówił temu żądaniu. Podsumowując swoje wyjaśnienia strona skarżąca podniosła, że E.i S.S. od roku 2008 działają w gospodarstwie w M. na użytkowanym przez skarżącą areale na podstawie umocowania jej i M.S., ale faktycznym użytkownikiem gruntu od 2006 r. są skarżąca i M.S.. Do złożonych wyjaśnień strona dołączyła wydruki z korespondencji e-mailowej pomiędzy M.S.(działającym jako pełnomocnik strony) a S.Ś.. Korespondencja ta dotyczyła ustalenia warunków, na jakich S.Ś. odstąpi od złożenia wniosku o dopłaty do ARiMR. Wynika z niej także, że ten ostatni użytkuje grunty położone w gospodarstwie w M..

W dniu [...] listopada 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął także wniosek skarżącej o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2011, z zaznaczonym celem – korekta wniosku. W ramach korekty zainteresowana powiększyła areał deklarowanej działki rolnej B (do [...] ha), zmniejszyła zaś areał działki A, A1 (z [...] ha do [...] ha) oraz działki E (z [...] ha do [...] ha).

W dalszym toku postępowania skarżąca dołączyła do akt administracyjnych plan działań agrotechnicznych na użytkowanych przez nią gruntach położonych w M.. Wskazała przy tym, że wymienione przez nią w planie czynności zostały zrealizowane w dniu [...] maja 2011 r. przez firmę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., na gruntach, na których była realizowana uprawa "Trawy wieloletnie". Natomiast na działkach, na których realizowane były pakiety S02b02 oraz P01b, koszenia zostały wykonane w okresie od [...] maja do [...] lipca 2011 r. Usługa została zrealizowana w obrocie bezgotówkowym, a wynagrodzenie wykonawcy stanowiła część materiału kośnego.

Do materiału dowodowego tyczącego kontroli krzyżowej, organ dołączył do akt sprawy protokół zdawczo-odbiorczy z wydania i przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, spisany w dniu [...] marca 2011 r. przez przedstawicieli strony przekazującej (skarżącej) i przejmującej (Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R. Wielkich). Podstawą wydania i przekazania gruntów było wygaśnięcie, z dniem [...] marca 2011 r., umowy dzierżawy z dnia [...] 2006 r. W protokole wymienione zostały między innymi działki ewidencyjne, których dotyczył konflikt krzyżowy, to znaczy:

• [...], obręb M. – [...];

• [...], obręb M. – [...];

• [...], obręb M. – [...];

• [...], obręb M. – [...];

• [...], obręb M. – [...].

Do akt sprawy dołączono ponadto umowę z dnia [...] 2011 r. zawartą pomiędzy Administracją Zasobu Własności Skarbu Państwa w R. a S.S. na wykonanie zabiegów agrotechnicznych mających na celu zapobieżenie rozprzestrzeniania się chwastów. W załączniku nr 1 do tej umowy figurują – między innymi – wszystkie, dopiero co wymienione działki ewidencyjne, stanowiące przedmiot ujawnionego konfliktu w trakcie kontroli krzyżowej, na których zamówioną usługą było koszenie. Umowa ta, wraz z załącznikiem, została podpisana przez administratora ANR oraz S.S. – wykonawcę. Potwierdzeniem wykonania zabiegów agrotechnicznych na wymienionych w umowie działkach był natomiast załącznik do oświadczenia administratora.

W aktach sprawy znajdują się ponadto: oświadczenie M.S. o otrzymaniu zgody na użytkowanie części działek od brata S.S. (między innymi działki ewidencyjnej nr [...] obręb M., której dotyczy także konflikt kontroli krzyżowej) – S.S. posiadał stosowne porozumienie z ANR na wypas bydła w sezonie 2011 r.; oświadczenia K.M. z dnia [...] sierpnia 2011 r. i z [...] listopada 2011 r. o użytkowaniu przez niego rolniczo między innymi działek stanowiących przedmiot konfliktu wynikłego z kontroli krzyżowej, to znaczy:

• [...], obręb M. – użytkowana rolniczo

• [...], obręb M. – użytkowana rolniczo

• [...], obręb M. – użytkowana rolniczo

• [...], obręb M. – użytkowana rolniczo

• [...], obręb M. – użytkowana rolniczo

M.S. wyjaśnił ponadto, że jest użytkownikiem między innymi części działek rolnych o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], obręb M.. Na działkach tych prowadzono wypas bydła od dnia[...] kwietnia 2011 r. do dnia [...]października 2011 r., a na początku lipca, na części działek, wykoszono tzw. "niedojady". Wyjaśnienia zostały opatrzone podpisami: M.S., J.M. i S.S.. Do wyjaśnień tych dołączono "Porozumienie nr 1/2011" z dnia [...] maja 2011 r., zawarte w tym samym dniu w R., pomiędzy: Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W. a S.S.. W treści wspomnianego porozumienia ANR stwierdziła, iż nieruchomość w granicach działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...] obręb M., gmina M., powiat j., o ogólnej powierzchni [...] ha, została samowolnie, bez tytułu prawnego, bez wiedzy i zgody Agencji objęta w posiadanie w celu używania i pobierania pożytków przez S.S., co potwierdziła lustracja i sam użytkownik, który dodatkowo oświadczył, że wszedł w posiadanie nieruchomości w dniu[...] kwietnia 2011 r. Strony postanowiły w "Porozumieniu" o użytkowaniu przez S.S. wymienionych działek ewidencyjnych w okresie od dnia[...] kwietnia 2011 r. do [...]listopada 2011 r.

W dniu [...]kwietnia 2012 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, w trakcie której pełnomocnik skarżącej oświadczył, że użytkował sporne grunty. Reprezentant Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R. – Agencja Nieruchomości Rolnych wyjaśnił natomiast, że wspomniane grunty zostały przejęte do użytkowania od skarżącej w końcu marca 2011 r., na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego. Mając na uwadze spełnienie wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie spełnienia zakresu prac, które należy wykonać aby wniosek złożony o dopłaty był uzasadniony prawnie, ANR rozpoczęła procedurę wyłonienia wykonawcy prac rolniczych. Z wybranymi wykonawcami została podpisana umowa, w której określono czas realizacji prac do dnia 27 lipca 2011 r. W umowie określono ponadto, że jest ona zawierana w celu uzyskania dopłat bezpośrednich. Wykonawca wykonał prace, co zostało potwierdzone zwrotnymi protokołami odbioru.

Także w dniu [...] kwietnia 2012 r., do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2011 z zaznaczonym celem – korekta wniosku. Skarżąca dostosowała w korekcie areał działki rolnej B ([...] ha) i działki ewidencyjnej nr [...] ([...] ha) w sekcji VIII, do powierzchni działki ewidencyjnej nr [...] ([...] ha) w sekcji VII, a także zwiększyła areał deklarowanych działek A, Al (z [...] ha do [...] ha), a działki E (z [...] ha do [...] ha).

Na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego Kierownik BP uznał, że skarżąca nie przedstawiła przekonujących dowodów, świadczących jednoznacznie, iż posiadała w dniu [...]maja 2011 r. grunty deklarowane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Organ podkreślił przy tym, że istotą płatności tego rodzaju jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, zgodnie z założeniami planu. Zdaniem organu pierwszej instancji, przedstawione przez pełnomocników skarżącej dowody i wyjaśnienia są niespójne i wzajemnie się wykluczają. Podstawowym natomiast dowodem, który potwierdza w sposób jednoznaczny, że skarżąca nie była posiadaczem/użytkownikiem spornych działek ewidencyjnych jest protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie wydania i przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Kierownik BP podkreślił dodatkowo, że dokumenty złożone przez pozostałe strony konfliktu krzyżowego, tj. ANR i M.S. nie budzą wątpliwości i są ze sobą spójne.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła Kierownikowi BP błędną ocenę materiału dowodowego. Podniosła przy tym, że do momentu powiadomienia jej przez ARiMR o kolizji ujawnionej w czasie kontroli krzyżowej była przekonana, iż współpraca z E. S.S. układa się jak dotychczas. Wskazała także, że ANR, do dnia [...] maja 2011 r., nie realizowała żadnych działań w gospodarstwie, a działania podjęte na podstawie umowy z dnia [...] czerwca 2011 r. miały miejsce około miesiąc później niż czynności skarżącej, która – pomimo formalnego wydania nieruchomości w dniu [...]marca 2011 r. – faktycznie nadal ją użytkowała.

Dokonując oceny ustaleń poczynionych w sprawie przez organ pierwszej instancji Dyrektor DOR ARiMR uznał, że odwołanie skarżącej nie zasługuje na uwzglę-dnienie.

Zdaniem organu wyższego stopnia, zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało ustalenie, czy skarżąca, w 2011 r., faktycznie władała nieruchomością, której dotyczył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, nie tylko w sposób fizyczny, ale czy miała również w tym okresie swobodę podejmowania decyzji odnośnie do sposobu dokonywania upraw.

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że istotą uzyskania wsparcia finansowego w ramach przedsięwzięć rolnośrodowiskowych jest zobowiązanie do przestrzegania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej 5 lat (art. 23 rozporządzenia Rady nr 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999 r., ze zm.). Realizacja zadań w ramach programu odbywa się na podstawie 5-letniego planu działalności rolno środowiskowej, opracowanego przy udziale upoważnionego doradcy rolnośrodowiskowego (§ 2 ust. 1 pkt 2 w związku z § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich – Dz. U. nr 174, poz. 1809 ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym"), wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.). Realizacja zadań w ramach programu rolnośrodowiskowego musi się ponadto odbywać nieprzerwanie, na niezmienionej powierzchni (z wyjątkami określonymi w § 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego), w minimalnym okresie 5 lat. W przeciwnym razie płatność podlega wstrzymaniu i zwrotowi (§ 17 ust. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z § 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). W ramach programu rolnik wykonuje zadania określone w załączniku nr 1 część II rozporządzenia w cyklach rocznych, przy czym – zgodnie z § 13 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego – bieg pierwszego cyklu rocznego rozpoczyna się w dniu 1 marca roku, w którym została wydana pierwsza decyzja. Zadania realizowane są na posiadanych przez rolnika gruntach rolnych, z tym, że stan posiadania nie jest ustalany na dzień 31 maja roku, w którym został złożony wniosek, jak ma to miejsce w przypadku płatności bezpośrednich, ale musi obejmować pełne 12 miesięcy począwszy od 1 marca roku, w którym został złożony wniosek.

Zmiana posiadacza gruntu w trakcie trwania programu, może – na wniosek nowego użytkownika – wiązać się z przejęciem zobowiązań dotychczasowego posiadacza, jednakże pod warunkami określonymi w § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Z tej też przyczyny organ pierwszej instancji, w decyzji wydanej w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, odniósł się błędnie do stanu posiadania na dzień [...]maja 2011 r., a następnie na dzień [...]marca 2011 r. Nie zmienia to jednak faktu – jak podkreślił organ odwoławczy – iż ocena materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, iż skarżąca przez cały okres realizacji ostatniego roku programu była w posiadaniu spornych gruntów rolnych, a zatem Kierownik BP prawidłowo (w ostatecznym rozrachunku) nie zakwalifikował tych nieruchomości do przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2011 r.

Dyrektor DOR ARiMR podkreślił, iż twierdzenie skarżącej, że to ona jest posiadaczem spornych gruntów nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Podkreślono, że w dniu[...] marca 2011 r. skarżąca wydała i przekazała ANR działki nr [...], [...], [...], [...], [...], deklarowane we wnioskach o przyznanie płatności za ubiegłe lata. Od tego momentu swobodę we władaniu tych nieruchomościami miał właściciel gruntów. Na podstawie bezumownego użytkowania uprawiał i pobierał pożytki z działek nr [...] S.S.. W konsekwencji zatem ANR Oddział Terenowy we W., z tytułu korzystania z tych nieruchomości, ustalił dla niego czynsz dzierżawny. Fakt wejścia w faktyczne posiadanie tych gruntów w dniu [...]kwietnia 2011 r. stwierdziła lustracja działek wykonana przez pracownika ANR, a okoliczność tą potwierdził sam bezumowny użytkownik. To z nim została ponadto podpisana przez ANR (w dniu [...] czerwca 2011 r.) umowa, na mocy której rolnik miał do [...] lipca 2011 r. wykonać zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach, polegające na ich wykoszeniu. Zgodnie z oświadczeniami S.S., J.M. i M.S., ten ostatni przeprowadzał na spornych gruntach wypas własnego bydła i wykaszanie tzw. "niedojadów". W protokole odbioru prac stwierdzono, iż wykoszenie – na podstawie umowy z dnia [...] czerwca 2011 r. – wykonano na całych powierzchniach gruntów rolnych położonych na działkach o numerach ewidencyjnych: [...]. Przedstawione natomiast przez stronę skarżącą dowody (plan działań agrotechnicznych, korespondencja e-mailowa ze S.S. nie potwierdzają – zdaniem Dyrektora – iż w całym okresie realizacji ostatniego roku programu użytkownikiem spornych gruntów była skarżąca. Przede wszystkim organ odwoławczy podkreślił, że przedłożony przez skarżącą plan działań agrotechnicznych nie został potwierdzony przez spółkę Eko-Agro. Także treść korespondencji prowadzonej przez M.S. ze S.S., dołączona do pisemnych wyjaśnień, wskazuje, iż to nie skarżąca była użytkownikiem gruntów, na których – jak podnosi – Państwo S.mieli jedynie wykonywać określone czynności agrotechniczne na zlecenie M.S.. W mailu z dnia [...] kwietnia 2011 r. S.S. informuje bowiem M.S., iż "to my użytkujemy te grunty", proponując jednocześnie, aby M.S.zapłacił kwotę [...] zł, w zamian za rezygnację ze złożenia przez S.S. wniosku o przyznanie płatności.

Organ odwoławczy wskazał również, iż raport z kontroli Jednostki Certyfikującej, nie stanowi – wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej – dowodu na to, kto był użytkownikiem spornych gruntów, bowiem inspektorzy nie badają tej okoliczności podczas wykonywanych przez siebie kontroli gospodarstwa.

Dyrektor podkreślił ponadto, iż data[...] maja 2011 r., nie ma znaczenia dla płatności rolnośrodowiskowych, bowiem regulacje określające kryteria dostępu do tych płatności nie definiują daty, w której rolnik musi być w posiadaniu gruntów, jak to ma miejsce w przypadku płatności bezpośrednich. Rolnik powinien zatem posiadać grunt w całym okresie realizacji programu, tak aby możliwe było wykonywanie przez niego zadań wskazanych dla poszczególnych pakietów i wariantów.

Z tej też przyczyny wykluczenie przez organ pierwszej instancji gruntów o łącznej powierzchni [...] ha należy uznać – zdaniem organu odwoławczego – za prawidłowe i zgodne z ustalonym stanem faktycznym i z przepisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W realiach sprawy Kierownik BP zobligowany był – w ocenie organu wyższego stopnia – do odmowy płatności, na podstawie art. 58 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. WE Nr L 316 z 02.12.2009 r., s. 65 ze zm.), który stanowi, iż jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 20 % powierzchni stwierdzonej, wówczas nie przyznaje się płatności obszarowej w ramach danej grupy upraw. Wprawdzie Kierownik BP, jak podkreślił organ odwoławczy, w uzasadnieniu pierwszo instancyjnej decyzji powołał się na art. 16 ust. 2 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., który przestał obowiązywać z dniem 1 stycznia 2011 r. zgodnie z art. 34 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE Nr L 25 z 28.01.2011 r., s. 8 ze zm.) i ma zastosowanie do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w ramach okresu programowania na lata 2007-2013, jednakże z uwagi na analogiczne brzmienie obu regulacji, pomyłka ta nie miała wpływu na prawidłowość pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia. Tego typu uchybienia może sanować organ odwoławczy, w swojej decyzji, co też Dyrektor uczynił.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W króciutkim uzasadnieniu podała, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił i pominął istotne dla sprawy fakty, dowody i oświadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie z dnia [...]września 2013 r. skarżąca podniosła, że organ niesłusznie wykluczył część działek przy przyznawaniu płatności rolnośrodowiskowej. Wskazała, że w okresie objętym postępowaniem faktycznie realizowała program PROW, a część czynności była wykonywana przez [...]Sp. z o.o. w O.. Ponadto – jak podała – nadal współpracowała z Państwem S. i nie była przez nich informowana o zawieraniu jakichkolwiek umów z ANR. Zdaniem skarżącej, jedynym działaniem podjętym przez ANR było zawarcie w dniu [...] czerwca 2011 r. umowy z Państwem S. Jest to jednak działanie, które nie pozwala uznać, że inne podmioty, poza skarżącą, były w dniu[...] maja 2011 r. faktycznymi użytkownikami nieruchomości rolnych. Porozumienie o bezumownym korzystaniu obejmowało zaś tylko – jak podkreśliła skarżąca – zabudowaną część nieruchomości. Podkreśliła także, że przysługuje jej przymiot posiadacza zależnego gruntu, a zatem jest uprawniona do otrzymania płatności.

Na rozprawie w dniu [...]września 2013 r. pełnomocnik organu zwrócił uwagę na szczególną rolę dowodową protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]marca 2011 r., natomiast pełnomocnik skarżącej wniósł o zakreślenie terminu na dostarczenie oświadczenia spółki [...], które potwierdzi wykonywanie czynności przez tą spółkę na spornym terenie oraz na uzupełnienie planu działań agrotechnicznych przez złożenie na nim podpisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa materialnego lub procesowego, wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeśli jednak skontrolowana przez ten sąd decyzja okaże się zgodna z prawem, skarga podlega oddaleniu, stosownie do dyspozycji art. 151 tej samej ustawy.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wskazać przede wszystkim należy, że płatności rolnośrodowiskowe mogą być przyznawane producentom rolnym spełniającym warunki określone przepisami prawa wspólnotowego i prawa krajowego. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1–3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do:

1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/ WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999 r., ze zm.), oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004 r.);

2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

3) prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestru działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, z tym że rejestr ten w odniesieniu do zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego; rejestr działalności rolnośrodowiskowej prowadzi się na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2, użytkowanych również jako sady. Stosownie zaś do treści art. 3 pkt 3a ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Wskazanie w tym ostatnio wymienionym przepisie na "posiadanie" przez rolnika gospodarstwa rolnego, a nie na dysponowanie do niego prawem własności, czy innym tytułem prawnym, oznacza, że płatności do gruntów dotyczą tych podmiotów, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 stycznia 2009 r., I SA/Lu 550/08, LEX nr 531083). Kluczową zatem przesłanką przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest wykazanie przez ubiegającego się o płatność tego rodzaju faktu posiadania przez niego gospodarstwa rolnego.

Samo pojęci posiadania nie zostało zdefiniowane w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym określającym warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Konieczne jest zatem odwołanie się do art. 336 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak słusznie wskazał przy tym organ, faktyczne władanie rzeczą – w rozważanym przypadku gospodarstwem rolnym przez rolnika – musi polegać na swobodnym podejmowaniu przez władającego wszelkich decyzji dotyczących przedmiotowego gospodarstwa, w tym prowadzeniu takich działań jak planowanie, organizowanie, przekazywanie poleceń, koordynacja działań i ich kontrolowanie. Dopiero możliwość nieskrępowanego dokonywania wymienionych czynności może świadczyć o istnieniu po stronie posiadacza woli sprawowania faktycznego władztwa nad gospodarstwem dla siebie (tzw. animus rem sibi habendi).

W kontekście dopiero co przywołanych uregulowań podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało zatem ustalenie, czy skarżąca w 2011 r. faktycznie władała działkami, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miała swobodę podejmowania decyzji odnośnie sposobu dokonywania upraw. Wskazać przy tym należy – co trafnie podkreślił organ odwoławczy – że istotne znaczenie w sprawie miało wykazanie faktu użytkowania spornych działek nie tylko w dniu [...]maja (jak uczynił to przyjął organ pierwszej instancji), ale przesądzenie, że skarżąca użytkowała przedmiotowe działki w ciągu całego roku, począwszy od dnia 1 marca 2011 r. Zauważyć bowiem trzeba, że w ramach programu rolnośrodowiskowego rolnik wykonuje określone zadania w cyklach rocznych. Zgodnie natomiast z § 13 ust. 2 cytowanego już rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rozpoczęcie biegu cyklów rocznych rozpoczyna się w dniu 1 marca roku, w którym została wydana pierwsza decyzja. Zadania realizowane są na posiadanych przez rolnika gruntach rolnych, z tym że stan posiadania nie jest ustalany na dzień [...] maja roku, w którym został złożony wniosek, jak ma to miejsce w przypadku płatności bezpośrednich, ale musi obejmować pełne 12 miesięcy począwszy od 1 marca roku, w którym został złożony wniosek. W konsekwencji takich regulacji, najistotniejsze zatem było wykazanie faktu użytkowania spornych działek przez skarżącą przez cały okres realizacji ostatniego roku programu, tj. od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 29 lutego 2012 r.

Analiza całego, obszernego materiału dowodowego zebranego wszechstronnie przez organ pierwszej instancji w toku postępowania administracyjnego prowadzi – w ocenie Sądu – do wniosku, że skarżąca nie wykazała faktu posiadania gruntów stanowiących przedmiot sporu w rozpoznawanym przypadku. Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że w sprawie, której przedmiotem była ocena zasadności przyznania skarżącej (celowe podkreślenie składu orzekającego) wnioskowanych przez nią płatności chodziło nie tyle o ustalenie kto posiadał sporne grunty w 2011 r., ile o udowodnienie – i to przede wszystkim przez samą zainteresowaną – że to właśnie skarżąca władała w tym roku wspomnianymi działkami. Tej powinności skarżąca ewidentnie nie sprostała. Dodatkowego zaakcentowania wymaga, że Kierownik BP prowadził postępowanie dowodowe skrupulatnie, przeprowadzając wszystkie dowody wnioskowane przez samą stronę (jej pełnomocników) oraz przez inne zainteresowane osoby. Chodzi przy tym zarówno o dowody materialne (dokumenty), jak i oświadczenia i zeznania zainteresowanych osób.

Zdaniem Sądu, twierdzenie skarżącej jakoby to ona była posiadaczem spornych gruntów (we wcześniej podanym znaczeniu), nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Zauważyć wypada w pierwszej kolejności, że poszczególne dowody zgromadzone w sprawie wskazują na różne osoby, wchodzące w rachubę jako potencjalni posiadacze spornych gruntów. Dlatego szczególnie istotnego znaczenia nabierała w rozpoznawanym przypadku realizacja przez organy administracji rolnej proceduralnej zasady dokonywania niewadliwej oceny materiału dowodowego, jaki organom udało się pozyskać. Niezwłocznie i dobitnie zarazem, trzeba w związku z tym podkreślić, iż – wbrew odmiennemu zapatrywaniu zaprezentowanemu (ogólnikowo zresztą tylko) w skardze – organy dokonały prawidłowej oceny dowodów, nie przekraczając zakresu swobody, przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zwłaszcza ocena dokonana w postępowaniu odwoławczym jest pełna i nie można jej skutecznie zarzucić dowolności.

W kontekście tej konstatacji godzi się przede wszystkim zwrócić uwagę na konsekwentny i udany zabieg organów, polegający na zweryfikowaniu sprzecznych niejednokrotnie ze sobą oświadczeń i zeznań wszystkich zainteresowanych osób przez pryzmat treści dowodów materialnych. W tym zaś zakresie, za niezbity dowód potwierdzający utratę przez prawa do swobodnego dysponowania gruntami zgłoszonymi we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej należało uznać (i tak też postąpiły – trafnie – organy obu instancji) protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, sporządzony w dniu [...] marca 2011 r. przez przedstawicieli strony przekazującej (a więc samej skarżącej) i przejmującej (Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R.). Podstawą do wydania i przekazania działek było wygaśnięcie z dniem [...]marca 2011 r. umowy dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2006 r. zawartej między obu stronami, których wspomniany protokół dotyczył. Protokół ów obejmuje między innymi wszystkie pięć działek o numerach ewidencyjnych [...], których dotyczy niniejszy spór sądowy (kolejne, celowe podkreślenia Sądu). Dokument ten stanowi w pełni uzasadnioną podstawę do twierdzenia (wniosku) organów, iż od momentu przekazania, pełną swobodę we władaniu nieruchomościami uzyskał właściciel gruntów (ANR). Administrator Agencji, realizując uprawnienia właścicielskie, przeprowadził lustrację wymienionych działek, która wykazała fakt bezumownego ich użytkowania przez S.S.. Uwzględniając ten fakt, na mocy porozumienia z dnia[...]maja 2011 r., właściciel nieruchomości ustalił dla tego właśnie rolnika czynsz dzierżawny. Ponadto, w dniu [...]czerwca 2011 r., doszło do podpisania ze S.S. umowy, na mocy której miał on (do [...]lipca 2011 r.) wykonać zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach, co miało polegać na ich wykoszeniu. Przywołane fakty zostały potwierdzone znajdującymi się w aktach sprawy oświadczeniami S.S., J.M. i M.S.. Ten ostatni przeprowadzał na spornych działkach wypas własnego bydła i wykaszanie tzw. "niedojadów". Podkreślić przy tym należy, że z protokołu odbioru prac wynika, że wykoszenie wykonano na całych powierzchniach gruntów rolnych położonych na spornych działkach. Wszystkie wymienione ustalenia, zainteresowani potwierdzili także w toku rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ.

Dowody te: protokół zdawczo-odbiorczy z dnia[...] marca 2011 r., porozumienie w sprawie ustalenia czynszu dzierżawnego, umowa dotycząca wykonania zabiegów agrotechnicznych na spornych gruntach, oświadczenia złożone przez S.S., J.M. i M.S., uznać należało za w pełni wiarygodne i ze sobą nawzajem spójne.

Wszystkim omówionym dowodom, skarżąca przeciwstawiła w istocie jedynie gołosłowne, własne twierdzenia o rzekomym posiadaniu spornych działek i realizowaniu na nim programu rolnośrodowiskowego. Prawidłowo przyjęły zwłaszcza organy – w realiach tej konkretnej sprawy – że dodatkowe dowody, na które powoływała się skarżąca wcale nie potwierdzały faktu posiadania i użytkowania przez nią spornych gruntów.

Trzeba w szczególności zauważyć, iż słusznie zaakcentował organ, że plan działań agrotechnicznych, który przedłożyła skarżąca, nie został potwierdzony przez [...]Sp. z o.o. w O., która miała rzekomo wykonywać prace na działkach objętych wnioskiem. Dodatkowo wytknąć wypada, że ten prywatny dokument skarżącej nie jest w ogóle podpisany. Co prawda zainteresowana, dopiero na rozprawie przed Sądem wnosiła o zakreślenie dodatkowego terminu na potwierdzenie tego planu przez Spółkę i jego podpisanie, niezwłocznie trzeba jednak zauważyć, że skoro prace objęte tym planem miały być wykonane w okresie od [...] 2011 r., nie było żadnych przeszkód, aby analizowany obecnie dokument został potwierdzony przez spółkę [...]już w toku postępowania wyjaśniającego przed organem pierwszej instancji, a najpóźniej – do zakończenia postępowania administracyjnego w drugiej instancji. W konsekwencji, nie można zatem stawiać skutecznego zarzutu organom, iż bezzasadnie nie uznały planu działań agrotechnicznych, o którym mowa, za wystarczający dowód faktycznego użytkowania spornych gruntów.

Również z dołączonych przez pełnomocnika skarżącej wyjaśnień i korespondencji e-mailowej nie wynika wcale fakt użytkowania spornych gruntów przez skarżącą. W mailu z dnia [...]kwietnia 2011 r., którego adresatem był pełnomocnik skarżącej, S.S. stwierdził wręcz wprost i jednoznacznie, iż będzie "musiał wziąć dopłaty za M.", ponieważ nie ma gwarancji, że ANR nie naliczy mu czynszu dzierżawnego za ten rok. Ponadto wskazał, że to on użytkuje grunty. Dodatkowo zaproponował pełnomocnikowi skarżącej rezygnację z wystąpienia z wnioskiem o dopłaty, w zamian za przekazanie mu kwoty [...] zł przez skarżącą. Z korespondencji e- mailowej wynika również zamiar zawarcia przez S.S. pisemnej umowy dotyczącej odstąpienia od złożenia wniosku na dopłaty bezpośrednie oraz ONW.

Wskazać także trzeba, że dla ustalenia faktu użytkowania spornych gruntów nie miało znaczenia potwierdzenie prawidłowości realizacji przez skarżącą określonych czynności w ramach programu rolnośrodowiskowego przez przedstawiciela jednostki certyfikującej. Jak słusznie bowiem zauważył organ, raport z kontroli takiej jednostki nie stanowi dowodu na to, kto był użytkownikiem spornych gruntów. Inspektorzy tej jednostki nie badają tego aspektu podczas wykonywanych przez siebie kontroli gospodarstwa. Kontrole wykonywane przez jednostki certyfikujące mają na celu stwierdzenie czy produkty z gospodarstwa producenta rolnego mogą być wprowadzone do obrotu jako produkty rolnictwa ekologicznego i odnoszą się one wyłącznie do zakresu wymagań zawartych w rozporządzeniu Rady WE nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych i znakowania produktów ekologicznych, uchylającym rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. WE L 189 z 20.07.2007 r. ze zm.).

Należy ponadto zwrócić uwagę, iż data [...] maja 2011 r., na którą powołuje się skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...]września 2013 r. nie ma znaczenia dla płatności rolnośrodowiskowej, bowiem regulacje określające kryteria dostępu do tej płatności nie definiują daty, w której rolnik musi być w posiadaniu gruntów, jak to ma miejsce w przypadku płatności bezpośrednich. Rolnik powinien zatem posiadać grunt w całym okresie realizacji programu, tak aby możliwe było wykonywanie przez niego zadań wskazanych dla poszczególnych pakietów i ich wariantów.

Podsumowując dotychczasowe wywody trzeba podkreślić, że – w ocenie Sądu – organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, nie uchybiając zasadom procedury administracyjnej. Należycie i dokładnie wyjaśniono stan faktyczny, na podstawie wszystkich (ostatnie już, celowe podkreślenie składu orzekającego) zgromadzonych dowodów (o różnym charakterze), przeprowadzonych z urzędu bądź wnioskowanych przez zainteresowanych. Cały materiał dowodowy został poddany wszechstronnej ocenie. Zwłaszcza organ drugiej instancji jednoznacznie wyjaśnił dlaczego jedne dowody zostały uznane, a innym odmówiono wiarygodności. Dokonanej oceny nie sposób uznać za dowolną. Przeciwnie, przeprowadzona została ona w granicach swobody wynikającej z art. 80 k.p.a., jest wewnętrznie spójna i logiczna. Co więcej, w realiach tej konkretnej sprawy, za niespójne i nielogiczne należałoby raczej uznać takie stanowisko organów, w którym przyjęłyby one ewentualnie – wbrew oczywistym wnioskom, jakie nasuwa treść protokołu zdawczo-odbiorczego – i inne, wymienione wcześniej, uzupełniające treść tego dokumentu, dowody – że sporne działki znajdowały się w swobodnym użytkowaniu skarżącej przez cały okres od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r.

Z przedstawionych powodów, wykluczenie przedmiotowych działek o łącznej powierzchni [...] ha należało uznać za prawidłowe, a to z kolei musiało skutkować odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Mając na względzie wszystkie dotychczasowe wywody, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.