Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 471/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2019 poz 1040
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 84 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2020 r., znak: [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. R. (skarżący) jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (organ odwoławczy) z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

W dniu 24 marca 2017 r. do organu I instancji wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u skarżącego wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (k.p.).

Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób – nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej: obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że w wyniku przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego ustalono przebieg zatrudnienia skarżącego:

1. Od dnia 30 sierpnia 1974 r. do dnia 30 stycznia 1975 r. stanowisko: referent techniczny-stażysta w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

2. Od dnia 31 stycznia 1975 r. do dnia 31 lipca 1975 r. stanowisko: referent techniczny w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

3. Od dnia 1 sierpnia 1975 r. do dnia 31 grudnia 1975 r. stanowisko: starszy referent techniczny w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

4. Od dnia 1 stycznia 1976 r. do dnia 30 kwietnia 1977 r. stanowisko: samodzielny planista w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

5. Od dnia 1 maja 1977 r. do dnia 25 października 1977 r. stanowisko: kierownik sekcji planowania w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

6. Od dnia 2 listopada 1977 r. do dnia 14 października 1978 r. skarżący odbywał służbę wojskową.

7. Od dnia 13 listopada 1978 r. do dnia 31 marca 1981 r. stanowisko: technolog w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

8. Od dnia 1 kwietnia 1981 r. do dnia 31 maja 1983 r. stanowisko: mistrz w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

9. Od dnia 1 czerwca 1983 r. do dnia 10 marca 1989 r. stanowisko: samodzielny technolog w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

10. Od dnia 6 marca 1991 r. do dnia 30 września 1992 r. stanowisko: brygadzista w [...] Sp. z o.o. w S. Dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono wyniki pomiarów hałasu na stanowisku pracy ślusarz obsługi pras, pomiar z dnia 19 marca 2001 r.: stanowisko ślusarz pras /obsługa prasy 63T/ poziom ekspozycji 88 dB (krotność 2,00 NDN); stanowisko ślusarz obsługa pras /obsługa prasy śrubowej 10017/ poziom ekspozycji – 89 dB (krotność 2,59 NDN); stanowisko ślusarz obsługi pras /obsługa prasy LEXN-100T/ poziom ekspozycji 86 dB (krotność 1,26 NDN); stanowisko ślusarz obsługi pras /obsługa prasy LEN63T nr 2/ poziom ekspozycji – 86 dB (krotność 1,26 NDN).

11. Od dnia 1 października 1992 r. do dnia 31 marca 1993 r. stanowisko: specjalista technolog w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

12. Od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. stanowisko: kierownik działu techniki i rozwoju w [...] S.A., Wydziale [...]. Brak wyników pomiarów z tego okresu.

13. Od dnia 1 stycznia 1996 r. do dnia 31 maja 1997 r. stanowisko: kierownik działu techniki i rozwoju w [...] Sp. z o.o. w S.

14. Od dnia 1 czerwca 1997 r. do dnia 30 czerwca 1999 r. stanowisko: kierownik działu w [...] Sp. z o.o. w S.

15. Od dnia 1 lipca 1999 r. do dnia 28 lutego 2002 r. stanowisko: szef produkcji w [...] Sp. z o.o. w S.

16. Od dnia 1 marca 2002 r. do dnia 31 października 2003 r. stanowisko: kierownik działu technicznego w [...] Sp. z o.o. w S.

17. Od dnia 4 listopada 2003 r. do dnia 29 lutego 2008 r. stanowisko: kierownik wydziału w [...] Sp. z o.o. w S.

18. Od dnia 1 marca 2008 r. do dnia 31 maja 2011 r. stanowisko: specjalista technolog w [...] Sp. z o.o. w G., Oddział w S. Dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy znajdujących się na hali produkcyjnej z dnia 16 kwietnia 2008 r.: stanowisko strugacz – 80 dB (krotność 0,32 NDN); stanowisko frezer – 79 dB (krotność 0,25 NDN); stanowisko tokarz – 79 dB (krotność 0,25 NDN); stanowisko ślusarz- szlifierz - 85 dB (krotność 1 NDN); stanowisko traser - 78 dB (krotność 0,2 NDN); stanowisko wytaczarz - 81 dB (krotność 0,4 NDN); stanowisko szlifierz – 84 dB (krotność 0,79 NDN); stanowisko spawacz – 83 dB (krotność 0,63 NDN).

19. Od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 26 czerwca 2013 r. stanowisko: kierownik produkcji w [...] Sp. z o.o. w G., Oddział w S. Dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy znajdujących się na hali produkcyjnej z dnia 14.06.2011 r.: stanowisko wytaczarz - 72,3 dB (krotność 0,05 NDN); stanowisko ślusarz-szlifierz - 79,2 dB (krotność 0,26 NDN); stanowisko operator suwnicy - 80,7 dB (krotność 0,37 NDN); stanowisko spawacz -82,2 dB - 82,2 dB (krotność 0,53 NDN).

20. Od dnia 1 sierpnia 2013 r. (umowa zlecenie) w [...] Sp. z o.o. w G., Oddział w S. Dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy znajdujących się na hali produkcyjnej z dnia 9 października 2013 r.: stanowisko tokarz - 75,4 dB (krotność 0,1 NDN); stanowisko wytaczarz - 81,7 dB (krotność 0,5 NDN); stanowisko elektromechanik - 71,4 dB (krotność 0,04 NDN); stanowisko ślusarz-mechanik - 71,4 dB (krotność 0,04 NDN); stanowisko mistrz - 75,4dB (krotność 0,11 NDN); stanowisko frezer-strugacz - 77,5 dB (krotność 0,2 NDN); stanowisko szlifierz-ostrzarz 77,4 dB (krotność 0,17 NDN); stanowisko spawacz - 83,5 dB (krotność 0,71 NDN); stanowisko krajacz metali - 79,1 dB (krotność 0,3 NDN); stanowisko frezer - 80,9 dB (krotność 0,4 NDN); stanowisko ślusarz-szlifierz - 80,0 dB (krotność 0,3 NDN).

Organ odwoławczy podał, że szczegółowy zakres czynności zawodowych jakie wykonywał skarżący na poszczególnych stanowiskach pracy został określony w karcie oceny narażenia zawodowego, którą przesłano w dniu 8 września 2017 r. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...].

W dniu 8 stycznia 2019 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. W uzasadnieniu orzeczenia biegli podali, że ocena narażenia zawodowego nie potwierdza niekorzystnych warunków środowiska pracy, które mogłyby przyczynić się do rozwoju choroby zawodowej. Ponadto biegli stwierdzili, że brak udokumentowanego narażenia na ponadnormatywny hałas w środowisku pracy, narastający ubytek słuchu w końcowym okresie zatrudnienia oraz jego nasilenie wraz z zawrotami głowy oraz szumami, wskazują na brak związku z pracą zawodową.

Skarżący skorzystał z prawa do złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania w jednostce orzeczniczej II stopnia. W dniu [...] grudnia 2019 r. Instytut Medycyny Pracy w [...] wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. Biegli z jednostki orzeczniczej wykazali, że w aktualnie przeprowadzonych badaniach audiometrycznych uwidoczniono ubytek słuchu dla niskich i wysokich częstotliwości, bez charakterystycznych dla hałasu załamków. Ponadto biegli stwierdzili, że kształt krzywych audiometrycznych nie jest charakterystyczny dla ubytku słuchu spowodowanego hałasem, co wskazuje na pozazawodową przyczynę dolegliwości.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie o chorobie zawodowej należy do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Choroba zawodowa jest pojęciem szerszym niż choroba w sensie medycznym. Powołani w sprawie biegli mają orzec o występowaniu u strony schorzenia medycznego. Ich rola sprowadza się zatem do analizy zespołu dolegliwości strony, zapoznaniu się z przedstawionymi przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej danymi dotyczącymi warunków i środowiska pracy strony, rodzaju narażenia na czynniki chorobotwórcze i czasu ekspozycji. Mają również odpowiedzieć organowi administracyjnemu na pytanie, czy ustalony w postępowaniu rodzaj czynników narażenia i długość narażenia mogą, z medycznego punktu widzenia stanowić przyczynę stwierdzonej choroby oraz określić stopień prawdopodobieństwa tego faktu. Organ administracji jest związany treścią opinii lekarskich i nie ma prawa jej oceniać pod względem merytorycznym. Ma za zadanie jedynie kontrolę jej treści pod względem formalnoprawnym, badając czy jest spójna, wyczerpująca, logiczna i nie zawierająca wewnętrznych sprzeczności. W przypadku wątpliwości co do tego, czy treść opinii polega na prawdzie organ administracji może jedynie wzywać biegłych do wyjaśnienia i uzupełniania opinii względnie powołać innych biegłych. Dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji ustalić musi łączne wystąpienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienie narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienie u niej schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie wreszcie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą.

Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranych w sprawie dowodów wynika, iż skarżący pracował w narażeniu na hałas, jednakże brak jest pomiarów hałasu na jego stanowiskach pracy. Dla zobrazowania środowiska pracy na stanowisku brygadzisty w latach 1991-1992 przytoczono wyniki pomiarów hałasu wykonane na stanowisku ślusarza obsługi pras. Z przedstawionych wyników pomiarów wynika, że hałas kształtował się w granicach 86-89 dB. Przyjęto, że z uwagi na charakter pracy i obsługę maszyn takich jak prasy mechaniczne skarżący pracował w ponadnormatywnym hałasie. Natomiast w trakcie zatrudnienia w [...] Sp. z. o.o. skarżący przebywał na hali produkcyjnej w narażeniu na hałas pochodzący od pracujących maszyn i urządzeń (na stanowisku specjalisty technologa od 1 do 2 godzin, na stanowisku kierownika oraz pracując na umowie zlecenia od 5 do 6 godzin). Z uwagi na brak wyników pomiarów na stanowiskach pracy dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy znajdujących się na hali produkcyjnej (wyniki w granicach 71,4 -85 dB).

Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący był w środowisku pracy narażony na hałas, który okresowo przekraczał najwyższe dopuszczalne prawem normy, zatem przesłanka pierwsza pozostaje w sprawie spełniona. Brak natomiast przesłanki drugiej i trzeciej co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy po myśli odwołującego. Powołani w sprawie biegli z zakresu medycyny pracy nie rozpoznali schorzenia narządu słuchu, które by odpowiadało skutkom pracy w narażeniu na hałas oraz spełniało przesłanki choroby z poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie są w tym zakresie zgodne i jednoznaczne.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W razie ustalenia przez właściwego lekarza medycyny pracy - biegłego, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologię choroby. Zdaniem organu tak też się stało w przedmiotowej sprawie.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego, domagając się jej uchylenia.

W pierwszej kolejności skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie brak było bezpośrednich i jednoznacznych podstaw do wydania decyzji odmownej, albowiem znaczna część przesłanek wynikających z art. 2351 k.p. do stwierdzenia choroby zawodowej została spełniona. Stwierdzenie przebywania skarżącego w środowisku pracy o ponadnormatywnym hałasie zostało określone w skarżonej decyzji. Kwestią sporną jest stwierdzenie braku jednoznacznego powiązania utraty słuchu z pracą w szkodliwych warunkach. W zaskarżonej decyzji powołano się min. na brak pomiarów poziomów hałasu na przestrzeni wszystkich lat pracy skarżącego, co nie jest równoznaczne z brakiem stałego, uciążliwego narażenia zdrowia w miejscu pracy. Skarżący zwrócił uwagę, że w trakcie rozpatrzenia sprawy uwzględniono jedynie pomiary poziomu hałasu na przestrzeni krótkiego okresu czasu, co stanowiło podstawę do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. W ocenie skarżącego jest to okoliczność nie odpowiadająca stanowi faktycznemu, gdyż swoją pracę zawodową wykonywał ciągle w warunkach wysokiego poziomu hałasu, na głównej hali produkcyjnej zakładu, gdzie ciągle pracuje duża ilość specjalistycznych maszyn i urządzeń imitujących wysoki poziom hałasu. Skarżący stwierdził, że według ustawodawcy definicja choroby zawodowej nie wiąże się wyłącznie z jednoznacznym stwierdzeniem powiązania stwierdzonej choroby z warunkami pracy, lecz także z wysokim prawdopodobieństwem istnienia takiego powiązania.

Na poparcie swoich twierdzeń skarżący przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2017 r., sygn. II OSK 1881/15.

Skarżący wskazał, że Instytut Medycyny Pracy w [...] w swoim orzeczeniu o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej powołał się na przyczyny pozazawodowe bez jednoznacznych podstaw i dowodów w tej sprawie. W ocenie skarżącego nie ma podstaw do jednoznacznego stwierdzenia iż schorzenie zostało nabyte w wyniku działania szkodliwych warunków poza miejscem pracy. Brak uwzględnienia w orzeczeniu lekarskim wszystkich znaczących okoliczności przedmiotowej sprawy tj. kwalifikacji występującego schorzenia jako powstałego z wysokim prawdopodobieństwem na skutek przyczyn tylko i wyłącznie zawodowych, pozbawia możliwości dokładnej i merytorycznej oceny przez organ wydający decyzję.

Zdaniem skarżącego stwierdzenie szkodliwych warunków pracy znajduje także potwierdzenie we wcześniejszym przejściu na emeryturę w 2013 r. Dodatkowo skarżący podkreślił, iż ubytek słuchu postępował w trakcie pracy zawodowej, na co wskazuje przebieg badań audiometrycznych na przestrzeni lat.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Strona skarżąca i uczestnicy postępowania nie zażądali w ustawowym terminie rozpoznania sprawy na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył następujące argumenty.

Skarga została uwzględniona niezależnie od oceny zasadności zarzutów w niej podniesionych. Sąd nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), wziął bowiem pod rozwagę z urzędu naruszenia prawa, które są konieczną i wystarczającą podstawą do wzruszenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W przedmiotowej sprawie stwierdzono naruszenia prawa procesowego w zakresie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz pozostające z nimi w związku naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 235 (1) k.p. przez błędną wykładnię konstrukcji związku przyczynowego pomiędzy powstaniem choroby a tzw. narażeniem zawodowym oraz w zakresie przepisu § 2 w zw. z poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez wadliwą (przedwczesną) ocenę niewystępowania cechy choroby zawodowej polegającej na obustronnym trwałym odbiorczym ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego w postaci hałasu jako przyczyny sprawczej powstania schorzenia.

Zgodnie z poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych odrębną kategorią choroby zawodowej jest obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz.

Z normatywnego opisu cech powyższego schorzenia wynika, że choroba zawodowa polegająca na obustronnym trwałym odbiorczym ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego musi być spowodowana hałasem. O ile organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. uznał, że u podstaw niestwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej z poz. 21 stoi brak spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a stwierdzonym schorzeniem z poz. 21 (s. 7 decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r.), o tyle organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2020 r. stwierdził – odmiennie niż organ pierwszej instancji oraz bez pozyskania dodatkowych orzeczeń lub wyjaśnień lekarskich – że zachodzi nie tylko brak związku przyczynowo-skutkowego, lecz także nie została spełniona zasadnicza przesłanka w postaci wystąpienia u skarżącego schorzenia z poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Rozbieżność ocen organów obydwu instancji nie tylko nie znajduje uzasadnienia w treści orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. Instytutu Medycyny Pracy im. [...], lecz dodatkowo pozostaje w sprzeczności z treścią normatywnego zestawu cech schorzenia odpowiadającego definicji z poz. 21 załącznika do cyt. rozporządzenia. Jak już wspomniano, warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 21 jest kategoryczne ustalenie, że obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego został spowodowany oddziaływaniem hałasu. Organ pierwszej instancji nie miał wątpliwości, że przesłanka ta została spełniona (skoro uznał, że choroba zawodowa z pozycji 21 została rozpoznana), natomiast organ odwoławczy – bazując na konkluzjach zawartych w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] grudnia 2019 r. – stwierdził, że skoro lekarz specjalista zatrudniony w jednostce orzeczniczej II stopnia nie ustalił, że choroba opisana w poz. 21 występuje u skarżącego, to organy administracji sanitarnej nie są uprawnione do dokonywania odmiennych w tym zakresie ocen. Niestety tak sformułowana ocena organu odwoławczego nie może zostać zaakceptowana na obecnym etapie, gdyż jest ona przedwczesna na tle niekategorycznych (i przez to wątpliwych) ocen medycznych wynikających z orzeczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2019 r.

Z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że jakkolwiek orzeczenia lekarskie jednostek organizacyjnych służby medycyny pracy w przedmiocie stwierdzenia lub niestwierdzenia choroby zawodowej nie podlegają weryfikacji organów w świetle wskazań wiedzy medycznej, a ich konkluzje są w tym sensie wiążące, to jednak warunkiem uznania ich mocy wiążącej jest uprzednie stwierdzenie ich formalno-prawnej niewadliwości (zob. np. wyrok NSA z dnia 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97, ONSA 1998/4/150; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1998 r., I SA 225/98, LEX nr 45827; wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r., II SA 634/98, Prawo Pracy 1998/12/38; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., SA 1801/00, LEX nr 77663; wyrok NSA z dnia 23 lipca 2003 r., I SA 108/03, LEX nr 160259; wyrok NSA z dnia 3 marca 2015 r., II OSK 1872/13; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., II OSK 1567/13). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 285/18, orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek orzeczniczych muszą być sporządzone nie tylko z zachowaniem wymogów formalnych i proceduralnych wynikających z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych (zob. § 5-8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych), lecz przede wszystkim jako szczególny rodzaj opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. muszą spełniać warunki logicznie i konstrukcyjnie prawidłowego, wiarygodnego, przydatnego i stwierdzającego relewantne prawnie okoliczności stanu faktycznego sprawy środka dowodowego. Orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej musi być zatem przede wszystkim logiczne, zupełne, spójne, precyzyjne i jednoznaczne, wszechstronnie i merytorycznie uzasadnione. Powinno ono także wyjaśniać w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone lub istniejące w toku postępowania diagnostycznego lub orzeczniczego uzasadnione merytorycznie wątpliwości. Podstawą wydania decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej mogą być ponadto jedynie takie orzeczenia lekarskie, które zawierają uzasadnione specjalistycznie (także od strony naukowo-medycznej, z wykorzystaniem aktualnych i uznanych publikacji naukowych oraz wyników badań empirycznych ze wskazaniem źródła ich upowszechnienia) twierdzenia, oceny i wnioski stanowiące jednoznaczną, pełną i weryfikowalną (co najmniej na poziomie zasad logiki, ogólnej wiedzy i doświadczenia życiowego) odpowiedź na pytania związane z prawnymi przesłankami orzekania przez organy w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie stanowi zatem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, pod warunkiem jednak, że nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10; wyrok NSA z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 2492/12). Związanie organów administracji sanitarnej tego rodzaju orzeczeniem nie jest zatem bezwzględne, albowiem organy te są uprawnione, a jednocześnie zobowiązane do kontroli wydanych w sprawie orzeczeń pod względem formalnym, jako opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Muszą zatem zbadać, czy stanowisko specjalistycznej jednostki orzeczniczej jest jednoznaczne, logiczne, konkretne, zupełne, logiczne, wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniające wszelkie wątpliwości. Dodatkowo należy zastrzec, że niedające się usunąć wątpliwości na tle specjalistycznej oceny etiologicznej schorzenia nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. np. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA/1982/1/33; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18).

Ostateczna kwalifikacja schorzenia jako choroby zawodowej z urzędowego wykazu nie jest bowiem zagadnieniem jedynie wiedzy i praktyki medycznej, lecz stanowi wyraz prawnej oceny organów administracji sanitarnej. O ile więc organy te nie uczestniczą w badaniach i ocenach czysto medycznych postępowania diagnostycznego przed jednostkami orzeczniczymi służby medycyny pracy, o tyle nie mogą one uchylać się od nakazywania tym jednostkom udzielania dalszych specjalistycznych wyjaśnień lub przedstawiania uzupełnień sporządzanych już opinii. Jednostki te nie mogą natomiast w tym zakresie uchylać się do wykonywania wezwań organów administracji sanitarnej oraz współpracy w zakresie wyznaczonym przez te organy. Trzeba również przypomnieć, że wykładnia prawa i subsumpcja stanu faktycznego nie należą do lekarzy orzekających w sprawach chorób zawodowych, lecz powinny zostać przeprowadzone samodzielnie przez organy administracji sanitarnej, a następnie – w razie wniesienia skargi na decyzję – poddane weryfikacji legalnościowej sądu administracyjnego (tak NSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 285/18).

Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarżony organ odwoławczy poprzestał jedynie na ogólnej aprobacie prawidłowości i wiarygodności orzeczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2019 r., nie zauważając, że orzeczenie to nie spełnia warunków prawidłowej i weryfikowalnej podstawy specjalistycznej konkluzji medycznej wynikającej z opinii biegłego. Przede wszystkim nie mogą zostać zaakceptowane niekategoryczne, niespójne i pozbawione specjalistycznego oraz przekonującego (przede wszystkim dla strony skarżącej) uzasadnienia ustalenia i wnioski wynikające z przeprowadzonych badań i ocen medycznych.

Lekarz specjalista w orzeczeniu z dnia [...] grudnia 2019 r. z jednej strony stwierdził, że "kompleksowe badania audiologiczne" wykazały "średnią głębokość uszkodzenia słuchu (wyliczoną jako średnia arytmetyczna z 1,2 i 3 kHz z najlepszego spośród 3 wykonanych kolejno audiogramów) wynoszącą 60 dB dla ucha lewego oraz 50 dB dla ucha prawego oraz "obustronny ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego dla niskich i wysokich częstotliwości", z drugiej zaś stwierdził, że badania audiometryczne nie wykazują "charakterystycznych dla hałasu załamków". Biegły specjalista nie tylko nie wskazał, jakie to charakterystyczne "załamki" audiometryczne są koniecznym lub wystarczającym wzorcem do stwierdzenia zawodowej etiologii (związanej z działaniem hałasu) schorzenia, lecz nawet nie podjął próby wskazania źródeł możliwej pozazawodowej etiologii. Najistotniejsze jest jednak to, że w opinii specjalistycznej skutkami braków w zakresie dokumentacji medycznej z okresu powstania i narastania schorzenia oraz ciężarem dowodu zawodowej etiologii choroby obciążono skarżącego. Takie podejście jest oczywiście sprzeczne ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szczególności specjalista z zakresu medycyny pracy stwierdził, że dostępne badanie audiometryczne z 1997 r. "nie wskazuje na ubytek słuchu dla wysokich częstotliwości oraz nie spełnia wymaganego kryterium diagnostyczno-orzeczniczego do rozpoznania zawodowej choroby narządu słuchu". Ponadto stwierdzono, że niezależnie od niecharakterystycznego dla ubytku słuchu spowodowanego hałasem "kształtu krzywych audiometrycznych" brak jest "jednoznacznego potwierdzenia, że w trakcie narastania ubytku słuchu, badany był narażony na hałas o poziomach mogących skutkować jego uszkodzeniem", co oznacza, że "nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem potwierdzić etiologii zawodowej rozpoznanego u pacjenta ubytku słuchu". Powyższe stwierdzenie biegłego jest nie tylko sprzeczne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, lecz dodatkowo wkracza w sferę oceny związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym a powstaniem schorzenia, która to ocena należy do właściwych organów administracji sanitarnej.

Jak bowiem wskazał, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1567/16, oceny powyższego związku przyczynowego dokonuje organ inspekcji sanitarnej nie tylko na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale także formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. W związku z tym stwierdzenie zawarte w orzeczeniu lekarskim dotyczącym przyczyn powstania choroby zawodowej jest tylko jednym z dowodów. Naczelny Sąd stwierdził ponadto, że "przepis art. 235 (1) Kodeksu pracy wprost zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a występującym schorzeniem. Oznacza to, że zdiagnozowana u osoby zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia choroba nie zostanie uznana za chorobę zawodową tylko w przypadku, gdy zostanie wykazane bezspornie, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy". Sąd ten, nawiązując do utrwalonej już linii orzeczniczej, wskazał również, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie oraz że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Trzeba również przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. np. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Możliwe jest zatem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. np. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA 1982/1/33), a zatem tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.

Stanowisko powyższe – na tle przesłanki związku przyczynowego – wymaga ponadto powiązania z występowaniem cechy konstytutywnej choroby zawodowej wymienionej w wykazie pod poz. 21, w postaci "hałasu" jako przyczyny sprawczej powstania obustronnego ubytku słuchu typu czuciowo-nerwowego dla częstotliwości określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Negatywna ocena występowania schorzenia z poz. 21 wykazu wymaga kategorycznego stwierdzenia, że w świetle aktualnego stanu wiedzy medycznej powyższy obustronny ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego nie powstał w wyniku oddziaływania na skarżącego hałasu w miejscu pracy, natomiast bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem powstał w wyniku działania innych (precyzyjnie wskazanych) niż hałas czynników o charakterze pozazawodowym. Organy administracji sanitarnej i biegli z zakresu medycyny pracy muszą mieć jednak na względzie, że wszelkie trudności, przeszkody lub wątpliwości natury dowodowej, diagnostycznej lub ewaluacyjno-etiologicznej podlegają rozstrzygnięciu na korzyść pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli więc istnieją określone braki dokumentacyjne w zakresie faktycznego poziomu normatywnego albo ponadnormatywnego oddziaływania hałasu na hali produkcyjnej, w której – co wynika z akt sprawy, w tym karty oceny narażenia zawodowego – skarżący przebywał 8 albo co najmniej od 4 do 7 godzin dziennie, to braki te należy uzupełnić na podstawie wszelkich dostępnych źródeł danych (także pochodzących z innych zakładów o tożsamym lub zbliżonym profilu produkcji, zakładów hutniczych), a w razie niemożności tego rodzaju uzupełnienia należy przyjąć domniemanie, że skarżący był narażony w miejscu pracy na hałas o poziomach co najmniej mogących skutkować uszkodzeniem słuchu. Jeżeli biegli są w stanie wykazać i wyjaśnić pozazawodową etiologię spornego schorzenia, wtedy powyższe domniemanie należy oczywiście uznać za obalone. Jeżeli natomiast biegli są w stanie przekonująco i szczegółowo wykazać oraz wyjaśnić na podstawie dostępnej wiedzy medycznej, że "kształt krzywych audiometrycznych" u skarżącego jednoznacznie dowodzi, że rozpoznane schorzenie nie powstało w wyniku oddziaływania hałasu, to wtedy zaistnieje podstawa do wydania decyzji negatywnej opartej już tylko na samym ustaleniu, że nie stwierdzono schorzenia, o którym mowa w poz. 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W takim wypadku dalsze badanie przesłanki związku przyczynowego jest już oczywiście zbędne.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wszystkie przytoczone argumenty, Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.