Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 469/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec, Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Ewa Bogulak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. zarejestrowano jako samochód osobowy, na nazwiska współwłaścicieli – P Ż i D S , samochód marki [...] (nr rej.[...] ). Dzień później (... r.), wskutek dokonania zmian w pojeździe, zmieniono jego przeznaczenie na samochód "ciężarowo-uniwersalny". W dniu 27 września 2000 r. samochód ten nabyła M.J.

Pismem z dnia [...] r. U S w Ż wystąpił o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej rejestracji przedmiotowego pojazdu jako ciężarowo - uniwersalny, z uwagi na fakt wydania tej decyzji bez stosownego dokumentu homologacyjnego.

Decyzją z dnia [...] r. (nr... ) S K O we W na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r. dotyczącej rejestracji samochodu marki [...] (nr rej....), jako samochodu ciężarowego - uniwersalnego, zarejestrowanego na nazwisko współwłaścicieli P Ż i D S .

Pismem z dnia [...] r. M J wniosła do S K O , na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a, wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z dnia [...] r.

Po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] r. (nr SKO [...] ) Kolegium stwierdziło wydanie swojej z dnia [...] r. z naruszeniem prawa i nie uchyliło tej decyzji, albowiem w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej istocie wyłącznie decyzji dotychczasowej. Po rozpoznaniu wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, S K O decyzją z dnia [...] r. (nr SKO ....) utrzymało w mocy decyzję z dnia[...]. Strona wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Sąd wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wr 51/05) uchylił zaskarżoną decyzję S K O i decyzję ją poprzedzającą. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że M J złożyła wniosek o wznowienia postępowania z uchybieniem terminu określonego przepisem art. 148 § 1 k.p.a. i dlatego uznał procedowanie w zakresie wznowienia postępowania przez Kolegium, bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, za czynność naruszającą przepisy art. 58 i art. 59 k.p.a. Dodatkowo Sąd zarzucił brak analizy wystąpienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji - w szczególności przesłanki rażącego naruszenia prawa, oraz to że w postępowaniu bez swojej winy nie brał udziału jako strona poprzedni współwłaściciel samochodu.

Postanowieniami z dnia [...] r. (odpowiednio – SKO [...] i SKO [...] ), Kolegium przywróciło wnioskodawczyni termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania oraz wznowiło postępowanie.

Następnie decyzją z dnia z dnia [...] r. (nr SKO... ) S K O we W ponownie stwierdziło wydanie decyzji z dnia 20 maja 2003 r. z naruszeniem prawa, jednak nie uchyliło tej decyzji, wskazując, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść jedynie decyzja odpowiadająca w swojej istocie wyłącznie decyzji ostatecznej. Kolegium przyznało zatem, że decyzję z dnia 20 maja 2003 r. wydano z naruszeniem prawa polegającym na pominięciu jednej ze stron postępowania administracyjnego. Spełniona zatem została przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Wykluczono jednak możliwość potraktowania tej okoliczności jako mogącej stanowić podstawę do uchylenia decyzji z dnia 20 maja 2003 r. Uznano bowiem, że w wyniku uchylenia tego rozstrzygnięcia musiałaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, tj. decyzja stwierdzająca nieważność decyzji rejestrującej z dnia 26 września 2000 r. W szczególności dlatego, że okoliczności sprawy ustalone na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego oceniono jako przemawiające za brakiem podstaw do wydania innej decyzji niż dotychczasowa (takie stanowisko poparto przy tym odesłaniem do wyroku SN z dnia 7 lipca 1994 r., III ARN 26/94 OSN 1995; nr 11, póz. 127).

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się uchylenia decyzji z dnia 20 marca 2007 r. i umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 26 września 2000 r. lub ewentualnie o poprzestanie na uchyleniu decyzji z dnia 20 maja 2003 r. W uzasadnieniu wskazała, że przy rejestracji z dnia 26 września 2000 r., jako dotyczącej już pojazdu używanego, do wykazania faktu zmiany rodzaju pojazdu wystarczało zaświadczenie z badania technicznego. Wyraziła przy tym przekonanie co do tego, że świadectwo homologacji wymagane było tylko do pierwszej rejestracji. Podniosła także, iż przy rozpatrywaniu sprawy należy wziąć pod uwagę niejednolitość przepisów regulujących zasady rejestracji pojazdów, a także niespójność rozporządzeń wykonawczych oraz niejednolitość orzecznictwa w tym zakresie. Poza tym – w jej ocenie - w tym przypadku nie należy pomijać (co uczyniło Kolegium) treści § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. Nr 59, poz. 632 ze zm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nawiązała też do zakazu wynikającego z art. 156 § 2 k.p.a., wyrażając przekonanie co do tego, że w tym przypadku decyzja z dnia 26 września 2000 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Decyzją z dnia [...] r. (nr....) S K O we W , po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Kolegium z dnia 20 marca 2007 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona nie ma racji, twierdząc, iż w dniu 26 września 2000 r. organ rejestracyjny nie miał obowiązek – z racji tego, że nie była to już pierwsza rejestracja przedmiotowego pojazdu – wymagać świadectwa homologacji. Zgodnie bowiem z art. 68 ust. 9 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, póz. 602 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w ww. dacie) w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Powołano przy tym poglądy judykatury odnoszące się do kwestii wymagalności świadectwa homologacji jako konsekwencji dokonania zmiany rodzaju (typu) pojazd. Wskazano, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 1 lipca 2002 r. (OPK 22/02) przepis art. 68 ust. 9 "(...) przewidywał obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji w wypadku dokonania zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy". Podniesiono, że przy dokonywaniu zmian w typie pojazdu, obowiązek uzyskania nowego świadectwa ciąży na podmiocie dokonującym takiej zmiany i dopiero spełnienie tego wymogu umożliwi właścicielowi zarejestrowanie pojazdu lub wprowadzenie zmiany w jego dowodzie rejestracyjnym. Powyższe wymogi odnoszą się również do sytuacji, gdy takiej zmiany dokonuje właściciel pojazdu, na co wskazano w wyroku NSA z dnia 9 kwietnia 2003 r.,II SA 2620/01. Powołano się na wyrok NSA z dnia 15 marca 2006 r., l OSK 636/05, w którym uznano, że "przerobienie samochodu osobowego na ciężarowy powoduje zmianę typu pojazdu (...) i stwarza obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji".

Zdaniem Kolegium nie ulegało wątpliwości, że przy spornej rejestracji wystąpił stan faktyczny wymagający uprzedniego dokonania korekt na poziomie świadectwa homologacji, a zatem nie było podstaw do wycofania się z oceny prawnej wyrażonej w decyzji z dnia 20 marca 2007 r., w zakresie powtarzającym argumentację wykorzystaną w decyzji z dnia 20 maja 2003 r. celem wykazania konieczności wyeliminowania decyzji P W z dnia [...] r. W uzasadnieniu podkreślono ponadto, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym (w wersji adekwatnej dla okresu dokonania spornej rejestracji) wyraźnie zastrzegał, iż rejestracji pojazdu dokonuje się (m. in.) na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane. Jak zaś wykazano, w tym przypadku wymagany był pierwszy z ww. dokumentów.

W tym kontekście w uzasadnieniu powołano również podgląd wyrażony w wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2003 r., II SA 4123/01, że rodzaj pojazdu należy do istotnych cech danego typu, stąd też jego zmiana prowadzi do zmiany kategorii pojazdu i wymaga przeprowadzenia nowego postępowania homologacyjnego, bez którego rejestracja zmian stanowi rażące naruszenie prawa.

Kolegium zauważyło także, iż nawiązywanie przez skarżącą do przepisu § 14 ust. 2 wskazanego rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. należy uznać za chybione. Dokumenty, o których mowa w tym przepisie, koncentrują się na potwierdzeniu zgodności zmian dokonanych w pojeździe z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdów; natomiast świadectwo homologacji ma szerszy punkt odniesienia (art. 68 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym, w brzmieniu właściwym dla momentu dokonania spornej rejestracji). Zdaniem Kolegium, nie ulega zatem wątpliwości, że legalizacja zmian technicznych dotycząca przedmiotowego pojazdu nastąpić mogła jedynie w trybie postępowania homologacyjnego. Skoro nie zachowano tego wymogu, to bezspornie uchybiono prawu i to w stopniu rażącym. Wbrew bowiem przekonaniu strony mamy w tym przypadku do czynienia z oczywistym naruszeniem prawa - bo polegającym na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Przywołanych przepisów nie należy przecież traktować jako budzących wątpliwości interpretacyjne.

Odnosząc się do argumentacji strony ukierunkowanej na wykazanie nieodwracalności skutków prawnych wywołanych przez sporną decyzję rejestracyjną Kolegium wskazało w uzasadnieniu, że tego rodzaju przesłanka negatywna stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ogranicza się tylko do skutków prawnych wywołanych bezpośrednio przez daną decyzję. Na poparcie tego stanowiska powołano się na orzecznictwo sądowoadministracyjne. Powoływanie się zatem przez Stronę na czynności i zdarzenia nie mieszczące się w sferze bezpośredniego oddziaływania spornej decyzji z dnia 26 września 2000 r. (takich jak: nabycie pojazdu w dobrej wierze; dokonanie przez nowego właściciela rozliczenia podatku VAT i podatku dochodowego - zgodnie z obowiązującymi przepisami; wykorzystywanie pojazdu do prowadzenia działalności gospodarczej), nie stwarza - w ocenie Kolegium – możliwości wykazania nieodwracalności skutków prawnych, w znaczeniu wskazywanym w art. 156 § 2 Kpa.

Zdaniem Kolegium sanowanie naruszeń, jakich dopuszczono się względem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji nadzorczej, nie dostarczyło argumentu do zmiany decyzji Kolegium z dnia 20 maja 2003 r. (SKO...). W ocenie Kolegium nawet postępowanie wywołane przez wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ujawniło okoliczności, która przemawiałaby za wycofaniem się ze stanowiska opowiadającego się za koniecznością wydania spornej decyzji z dnia 20 maja 2003 r. jako decyzji stwierdzającej nieważność docelowo badanej decyzji rejestracyjnej. Uznano, że pominięcie strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji nadzorczej było zaniechaniem, które należało uznać za obojętne dla oceny, traktującej sporną rejestrację za czynność rażąco naruszającą prawo. W konsekwencji zdaniem Kolegium dopuszczenie do ruchu pojazdu, co do którego warunków technicznych - jako samochodu przerobionego z osobowego na ciężarowy - nie wypowiedział się organ właściwy w sprawach homologacji, stanowi rażące naruszenie powołanych wcześniej przepisów przez organ wydający decyzję o rejestracji. Bezspornie więc w takich okolicznościach w niniejszym postępowaniu wznowieniowym musiał znaleźć zastosowanie przepis art. 146 § 2 k.p.a. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem konieczne wówczas, gdy wszystkie okoliczności sprawy ustalone na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego przemawiają za tym, że nie ma żadnych podstaw do wydania innej decyzji niż dotychczasowa.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zastosowanie tego przepisu mimo braku przesłanki rażącego naruszenia prawa i art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 71 ust. 2. art. i 72 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, uchylenie decyzji z dnia 20 marca 2007 r. i decyzji z dnia 20 maja 2003 r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż – zgodnie z poglądami doktryny i utrwalonym orzecznictwem - rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Zdaniem skarżącej obowiązek przedstawienia świadectwa homologacji przy kolejnej rejestracji pojazdu nie wynikał w sposób jednoznaczny z przepisów obowiązujących w dacie rejestracji samochodu. Skarżąca podniosła także, że obowiązujące przepisy – art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów – budziły wątpliwości dotyczące dokumentów stanowiących podstawę zmiany typu pojazdu. Niejednoznaczność przepisów narusza natomiast – zdaniem skarżącej – konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa i stosowanego przez niego prawa. Skarżąca wskazała także treść art. 71 ust. 2 i art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, z których wynika, że dokumentem potwierdzającym, że pojazd odpowiada obowiązującym warunkom technicznym jest dla używanych zarejestrowanych pojazdów zaświadczenie z badania technicznego.

Skarżąca podniosła również, że unieważnienie decyzji rejestrującej pojazd może spowodować dla niej straty materialne. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 26 września 2000 r. spowodowało ponadto nieodwracalne skutki prawne dla skarżącej, gdyż jest ona kolejnym właścicielem pojazdu, którego używa do prowadzenia działalności gospodarczej od września 2000 r., gdyż nabyła pojazd w dobrej wierze jako samochód ciężarowo – uniwersalny,a pojazd spełnia wymogi techniczne dla pojazdu ciężarowo – uniwersalnego.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez samorządowe kolegia odwoławcze, jako organy wyższego stopnia w stosunku do organów decyzyjnych jednostek samorządu terytorialnego, w rozumieniu art. 17 pkt 1 k.p.a.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W niniejszej sprawie przedmiotowy pojazd został zarejestrowany pierwotnie – w dniu 25 września 2000 r. jako samochód osobowy. Do pierwszego wniosku o rejestrację samochodu dołączono wyciąg ze świadectwa homologacji, kartę pojazdu i fakturę zakupu. W dniu 26 września 2000 r. złożono ponownie wniosek o rejestrację tego samego samochodu jako ciężarowy i decyzją z dnia 26 września 2000 r. został zarejestrowany jako ciężarowo – uniwersalny. Do wniosku dołączono kartę pojazdu, zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu wraz z opisem zmian dokonanych w pojeździe oraz opinię rzeczoznawcy. We wszystkich tych dokumentach określono rodzaj pojazdu jako ciężarowo - uniwersalny. Następnie w wyniku wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego decyzją z dnia 20 maja 2003 r. S K O we W stwierdziło nieważność decyzji rejestrującej pojazd. W związku tym, że postępowanie to toczyło się z pominięciem jednej ze stron – wznowiono postępowanie administracyjne.

Na wstępie należy wskazać, że przedmiot postępowania wznowieniowego wyznacza treść art. 149 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ ma obowiązek ustalić, czy wystąpiła przyczyna wznowienia, a w razie pozytywnego wyniku tych ustaleń, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji ostatecznej, czyli decyzji z dnia 20 maja 2003 r. było zbadanie zgodności z prawem decyzji z 26 września 2000 r. dotyczącej rejestracji samochodu jako samochód ciężarowo – uniwersalny. W konsekwencji przedmiotem postępowania wznowieniowego było rozstrzygnięcia, czy w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji o rejestracji samochodu, kwestia obowiązku przedłożenia nowego świadectwa homologacji w przypadku rejestrowania samochodu po zmianie jego typu, była na tyle jednoznacznie unormowana, że można przyjąć, iż naruszenie tego obowiązku i zarejestrowanie samochodu bez świadectwa homologacji może być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie nieważności tego zapisu na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W tym miejscu należy podnieść, że rozpatrując ponownie sprawę, należy przede wszystkim zauważyć, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną wcześniej w tej sprawie przez sąd. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ,ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ta ostatnia dyspozycja oznacza, że orzekający organy winny były bezwzględnie zastosować się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd administracyjny we Wrocławiu z dnia 14 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wr 51/05). Z drugiej strony, również skład Sądu orzekający obecnie w sprawie ze skargi na decyzję tegoż organu z dnia 23 maja 2007 r. jest związany stanowiskiem zawartym w tamtym wyroku, co oznacza obowiązek zweryfikowania wykonania wspomnianych zaleceń przez organ w toku ponownego rozpatrywania sprawy.

W wyroku z dnia 14 marca 2006 r. Sąd zarzucił Kolegium, że nie rozstrzygnęło w swoich decyzjach mimo takiego obowiązku, czy w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji o rejestracji samochodu, kwestia obowiązku przedłożenia nowego świadectwa homologacji w przypadku rejestrowania samochodu po zmianie jego typu, była na tyle jednoznacznie unormowana, że można przyjąć, iż naruszenie tego obowiązku i zarejestrowanie samochodu bez świadectwa homologacji może być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Nie dokonało oceny, czy przyjęcie innego rozumienia przepisów przez organ wydający decyzje o rejestracji odbiega od prawidłowego rozumienia treści przepisów w takim stopniu, że może być uznane za rażące naruszenie prawa. Jednocześnie Sąd w wyroku z dnia 14 marca 2006 r. stwierdził, że rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.

Sąd w obecnym składzie przyjmuje powyższe stanowisko, co do ustalenia i występowania rażącego naruszenia prawa

W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, a istnienie tej sprzeczności da się wykazać przez proste ich zestawienie. Wykazanie oczywistego naruszenia prawa jest warunkiem koniecznym do uznania, że ma ono charakter rażący. Dla stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie wystarczy przy tym sama "oczywistość" naruszenia, lecz należy również wykazać "rażący" charakter tego naruszenia. Oceny rażącego charakteru naruszenia prawa należy dokonywać przez pryzmat skutków prawnych wywołanych przez decyzję, przy czym skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., OSK 1134/04 - Lex nr 165717). Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (por. J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracji, PiP 1986, z. 1, s. 69 i n.; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, BS 1997, nr 2, poz. 26). Z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawa nie dające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji. Nie chodzi więc o spór o wykładnię prawa, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 1994 r., III S.A. 1705/93, Wspólnota 1994, nr 42, poz. 16).

Podkreślić należy, że analiza przepisów obowiązujących w dacie rejestracji przedmiotowego pojazdu nie pozwala jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości stwierdzić, że konieczną przesłanką rejestracji pojazdu, którego rodzaj został zmieniony w wyniku dokonanych przeróbek, było przedstawienie świadectwa homologacji. Wymogu takiego z całą pewnością nie przewidywał art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.), w brzemieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji o rejestracji. Zgodnie z tym przepisem, rejestracji pojazdu dokonuje się m. in. na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane. Z treści tego przepisu wynika, że w celu rejestracji pojazdu wnioskodawca powinien przedłożyć zamiennie jeden z trzech dokumentów określonych w art. 72 ust. 1 pkt 3, nie ma tu natomiast sformułowanego obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji. Także zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. (Dz. U. Nr 59, poz. 632 ze zm.), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 72 ust. 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, tylko w przypadku zgłoszenia do pierwszej rejestracji (celowe podkreślenie Sądu) nowego pojazdu zakupionego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej właściciel pojazdu do wniosku o rejestrację dołącza wyciąg ze świadectwa homologacji albo odpis decyzji zwalniającej pojazd z homologacji, na podstawie których organ rejestrujący wpisuje dane techniczne pojazdu. Również art. 78 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nie przekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu oraz o zmianie stanu faktycznego wymagającej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, przewiduje jedynie obowiązek zawiadomienia właściwego organu o takich okolicznościach, które wymagają weryfikacji danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym, czyli m.in. o zmianie rodzaju pojazdu. Przepis ten nie nakłada na właściciela pojazdu obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji.

Wątpliwości natomiast powstają po dokonaniu analizy art. 68 ust. 1 i 2 oraz 9 ustawy – Prawo o ruchu drogowym (w brzmieniu obowiązującym w dacie rejestracji). Zgodnie z nimi, producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, motoroweru, tramwaju lub przyczepy oraz przedmiotów ich wyposażenia lub części jest obowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej (art. 68 ust.1). Za producenta, o którym mowa w ust. 1, uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów (art. 68 ust. 2). W przepisie tym ustawodawca określił więc krąg podmiotów zobowiązanych do uzyskania świadectwa homologacji, nakładając ten obowiązek również na podmioty dokonujące montażu lub zabudowy pojazdu. Wskazać jednak należy, że ustawodawca nie zdefiniował ani pojęcia montażu, ani zabudowy pojazdu. W myśl natomiast art. 68 ust. 9 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Podkreślić jednak należy, że ścisła wykładnia art. 68 ust. 9 wskazuje, że przepis ten dotyczy jedynie producenta i importera. Nie obejmuje on swoim zakresem podmiotu, który indywidualnie dokonał zmian w typie pojazdu. Analiza powołanych wyżej przepisów prowadzi więc do wniosku, że w dacie ponownej rejestracji przedmiotowego pojazdu, obowiązek przedłożenia świadectwa homologacji nie był oczywisty i jasno sformułowany.

Wątpliwości w zakresie obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji przy ponownej rejestracji pojazdu po dokonaniu zmiany jego rodzaju rozstrzygnięto dopiero w uchwale NSA z dnia 23 października 2000 r. (czyli wydanej już po zarejestrowaniu pojazdu decyzją z dnia 26 września 2000 r.), w której wskazano, że w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. Nr 59, poz. 632 ze zm.) warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu, z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu. W uzasadnieniu uchwały NSA podkreślił, że według art. 68 ust. 9 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji przez producenta lub importera powstaje także w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu w porównaniu z wcześniej homologowanym. Zgodnie z definicją sformułowaną w § 3 pkt 9 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 7 października 1999 r. (Dz. U. Nr 91, poz. 1039 ze zm.) producentem jest podmiot odpowiedzialny za wszystkie aspekty procesu homologacji typu i zapewnienie zgodności produkcji. Wobec tego przy dokonywaniu zmiany w typie pojazdu obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji będzie ciążył na podmiocie dokonującym takiej zmiany i dopiero spełnienie tego warunku umożliwi właścicielowi zarejestrowanie pojazdu lub wprowadzenie zmiany w jego dowodzie rejestracyjnym. Chodzi o zmiany, o których mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, i w § 14 ust. 2 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 1999 r., wymagającym załączenia dokumentu potwierdzającego, że zmiany są dokonywane zgodnie z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdu. Odnosi się to również do sytuacji, gdy takiej zmiany dokonuje właściciel pojazdu (OPK 17/00, ONSA 2001/2/62, Dor.Podat. 2000/11/59, M.Podat. 2000/12/2, Glosa 2000/12/37, Pr.Gosp. 2001/1/29, M.Podat. 2001/1/38, Prok.i Pr. 2001/2/41, Glosa 2001/11/21). Również w późniejszym orzecznictwie – powołanym przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – podkreślano istnienie obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji w razie ponownej rejestracji pojazdu po zmianie jego rodzaju. Należy jednak podkreślić, że orzeczenia te zostały wydane już po zarejestrowaniu pojazdu w dniu 26 września 2000 r. W dacie rejestracji przedmiotowego pojazdu, obowiązujące przepisy nie formułowały w sposób jasny i precyzyjny obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji w celu dokonania ponownej rejestracji pojazdu po zmianie jego rodzaju.

Podkreślić przy tym trzeba, że różna wykładnia przepisów i rozbieżności interpretacyjne nie mogą być uznane za rażące naruszenie prawa i tym samym być podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej. Jak już wskazano, Sąd rozpatrując sprawę w wyroku z dnia 14 marca 2006 r. stwierdził, że rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. W niniejszej sprawie naruszenie prawa do jakiego doszło poprzez zarejestrowanie samochodu po zmianie jego rodzaju, mimo braku świadectwa homologacji, nie może być uznane za rażące w powyższym znaczeniu. Skoro zatem przepisy obowiązujące w dacie rejestracji przedmiotowego samochodu mogły budzić uzasadnione wątpliwości, co do istnienia obowiązku przedstawienia świadectwa homologacji przy ponownej rejestracji pojazdu, a wątpliwości tych nie wyjaśniało orzecznictwo z tego okresu, to zarejestrowanie pojazdu, mimo braku świadectwa homologacji potwierdzającego dokonaną zmianę jego rodzaju, nie mogło być w świetle wyżej przedstawionych argumentów, uznane za rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji

Fakt rozbieżności interpretacyjnych i braku jasności w zakresie obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji przy ponownej rejestracji pojazdu (w dacie dokonania rejestracji), a nawet skłanianie się do uznania, że takie świadectwo nie jest w ogóle konieczne, potwierdza również stanowisko Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej z 2000 r., zgodnie z którym stacja kontroli pojazdów określa czy wprowadzone zmiany techniczne w zarejestrowanym samochodzie upoważniają właściciela do zmiany kwalifikacji; samochód przerobiony indywidualnie przez właściciela nie musi posiadać świadectwa homologacji. Zwrócić należy również uwagę na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który konsekwentnie w analogicznych stanach faktycznych przyjmował, że różna wykładnia przepisów prawa budzących wątpliwości interpretacyjne, nie może być uznana za rażące naruszenie prawa i być podstawą wyeliminowania decyzji administracyjnej z obrotu prawnego (por. np. sprawy o sygn. akt III SA/Wr 374/07, III SA/Wr 643/07, III SA/Wr 644/07, III SA/Wr 647/07, III SA/Wr 648//07, III SA/Wr 649/07, III SA/Wr 653/07, III SA/Wr 654/07, III SA/Wr 655/07, III SA/Wr 658/07, III SA/Wr 375/07, III SA/Wr 376/07, III SA/Wr 645/07, III SA/Wr 646/07, III SA/Wr 650/07, III SA/Wr 651/07, III SA/Wr 656/07, III SA/Wr 657/07, III SA/Wr 372/07, III SA/Wr 475/07, III SA/Wr 558/07, w których oddalono skargi na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji rejestrującej pojazd mimo braku świadectwa homologacji)..

Odnosząc się natomiast do podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 156 § 2 p.p.s.a., wskazać należy, podzielając argumentację Kolegium, że pojęcie "nieodwracalności skutków prawnych" należy rozpatrywać wyłącznie w sferze prawa obowiązującego, nie zaś w sferze faktycznej. Nie chodzi więc o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji, jak również obojętne będzie przy stosowaniu tego przepisu, czy istnieją fatyczne możliwości odwrócenia następstw spowodowanych przez decyzję, a w szczególności przywrócenie stanu poprzedniego. Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej musi być rozpatrywana w zakresie obowiązywania przepisów k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego stosowanych przez organ administracji w sprawach indywidualnych. Natomiast skarżąca nie wskazała przepisów prawa powodujących nieodwracalność decyzji rejestracyjnej.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 lit c) p.p.s.a orzeczono jak w pkt I sentencji. Orzeczenie w pkt II znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.