Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2714/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 20, art. 156, art. 157
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. S., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r. nr [...] orzekającej o przejęciu od Z. i P. małż. S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez zabudowań, składającego się z działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, położonego

w C., gmina W.

J. S., następca prawny Z. S., wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2013 r.

W uzasadneiniu wskazał, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy

w W. z dnia [...] października 1975 r. nr [...] stanowił art. 9 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis art. 31 wskazywał naczelnika gminy jako organ własciwy do wydania decyzji. Artykuł 9 ust. 1 przewidywał możliwość przejęcia przez Państwo (na własność) gospodarstwa rolnego za rentę od rolnika, który: złożył w powyższym zakresie wniosek - przy czym w przypadku nieruchomości stanowiących współwłasność nie było wymagane złożenie wniosku

o przejęcie (czy też podpisów pod takim wnioskiem) przez wszystkich współwłaścicieli przejmowanych nieruchomości. Współwłaściciel nieruchomości winien jedynie wyrazić zgodę na dokonanie takiej czynności (art. 3 ust. 1 ustawy), przekazał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Właścicielami nieruchomości objętych decyzją z dnia [...] października 1975 r. byli Z. i P. małż. S. - świadczą o tym w szczególności: akt nadania ziemi

z dnia [...] września 1947 r. nr [...] z którego wynika, że P. S. nabył (w drodze nadania) gospodarstwo rolne o pow. ok. [...] ha, formularz meldunkowy nr [...] z dnia

4 czerwca 1945 r. oraz wniosek o przyznanie prawa własności z dnia 9 listopad 1946r., z których wynika, że w dacie nadania gospodarstwa P.S. pozostawał

w związku małżeńskim z Z. S. - co pozwala stwierdzić, że nabyte w drodze nadania gospodarstwo weszło w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej (taki stan rzeczy potwierdzają również ustalenia dokonane przez Naczelnika Gminy

w W. w decyzji z dnia [...] października 1975 r.), wypis z ewidencji gruntów z dnia 25 listopada 1974 r. z którego wynika, że przed wydaniem przez Naczelnika Gminy

w W. decyzji z dnia [...] października 1975 r. w skład przedmiotowego gospodarstwa wchodziły nieruchomości oznaczone numerami ewidencyjnymi działek [...],[...],[...] oraz [...] o łącznej pow. [...] ha, potwierdza on również,

że ww. gospodarstwo spełniało określoną w przepisie stanowiącym podstawę prawną przejęcia normę obszarową.

Minister stwierdził, że Z. S. na dzień wydania decyzji o przejęciu miała ukończone 61 lat, a zatem spełniała warunki do uzyskania renty o których mowa

w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy. Niezależnie od powyższego została także zaliczona przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia do drugiej grupy inwalidów (dec. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 1975 r.). J. S. nie spełniał przewidzianych w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy kryteriów wiekowych, na dzień wydania decyzji o przejęciu nie miał ukończonych 65 lat. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, żeby został ówcześnie zaliczony do jednej z grup inwalidów.

Minister stwierdził, że przy przejęciu nieruchomości nie doszło do naruszenia prawa, albowiem przesłankę formalną określoną w art. 9 ust. 1 pkt 2 pow. ustawy spełniała Z. S., a renta przysługiwała obydwojgu małżonkom. Zgodnie bowiem z art. 17 ustawy, jeżeli gospodarstwo stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.

Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia 23 lipca 1975 r. skierowany do Urzędu Gminy w W. z którego wynika, że wolą Z. i P. małż. S. było przekazanie posiadanego gospodarstwa Państwu w zamian za rentę - o istnieniu takiej woli świadczą przede wszystkim złożone pod ww. wnioskiem podpisy dawnych właścicieli. Dawni właściciele poinformowali również Naczelnika Gminy w W., że nie będą wnosili odwołania od decyzji o przejęciu (znajdujące się na decyzji z dnia [...] października 1975 r. oświadczenie). Okoliczność ta dodatkowo potwierdza, że przejęcie nieruchomości było zgodne z ich wnioskiem.

W związku z tym, że wniosek został złożony, spełnione zostały też pozostałe przesłanki przejęcia, brak było w ocenie organu podstaw do stwierdzenia nieważności poddanej kontroli decyzji. Organ wskazał, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć wpływu podnoszony przez stronę zarzut, że wniosek o przejęcie nie był składany przez jego rodziców, lecz został sfałszowany przez pracownika Gminy W. Organ wskazał, że zakwestionowanie wiarygodności dokumentu wymaga uprzedniego stwierdzenia takiego sfałszowania lub stwierdzenia popełnienia przestępstwa

w postępowaniu przed sądem powszechnym i może stanowić przesłankę wznowienia postępowania.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji, żądając zwrotu przejętego gospodarstwa rolnego. Reprezentujący skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, pełnomocnik z urzędu, adwokat K. M. wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie uchylenie obu decyzji, zarzuciła:

I. naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. mimo, iż decyzja ta została wydana

z naruszeniem przepisów o właściwości, mianowicie niezgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 5

w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie

i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 3, poz. 206), albowiem organem właściwym do wszczęcia w pierwszej instancji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] października 1975 r. był wojewoda.

Niezależnie od powyższego, działając z ostrożności procesowej, pełnomocnik zarzucił:

II. naruszenie przepisów postępowania mające, istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie

w mocy decyzji I instancji, mimo, że organ I instancji nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób należyty, co uniemożliwiło rzetelne i wnikliwe rozpatrzenie sprawy albowiem:

nie ustalił, czy zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, do przekazania na własność Państwa nieruchomości rolnej przez Z. i P. S. była konieczna zgoda ich zstępnych oraz czy taka zgoda została wyrażona;

nie ustalił czy została wydana decyzja w sprawie renty dla Z. i P. S. oraz czy była ona wypłacana, biorąc pod uwagę fakt, iż zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. decyzja o przejęciu nieruchomości podlega wykonaniu z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty;

2. art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 15 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, bez merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II Instancji, czego skutkiem było naruszenie zasady dwuinstancyjności, określonej w art. 15 k.p.a.,

3. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji w całości i nieprzekazanie sprawy organowi I Instancji do ponownego rozpatrzenia, mimo tego, że organ I Instancji dopuścił się szeregu ewidentnych naruszeń przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej

z urzędu pomocy prawnej, oświadczając, że koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych

w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiadają prawu. Prawidłowo Minister stwierdził,

iż w sprawie tej nie wystąpiły kwalifikowane wady uzasadniające wyeliminowanie decyzji z dnia [...] października 1975 r. z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc.

Poddana ocenie organu w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy w W. wydana została na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 1, 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę

i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). W myśl tego przepisu, Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta (pkt 1), albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów

o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (pkt 2).

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia w tej sprawie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem, to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie Wojewoda, był organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia

[...] października 1975 r. o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę nieruchomości rolnych.

Według art. 157 § 1 k.p.a, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji

w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Zasady ustalenia właściwości instancyjnej reguluje art. 17 k.p.a. Artykuł ten nie stanowi wyczerpującej regulacji ustalenia właściwości instancyjnej, a musi być stosowany

w związku z art. 20 k.p.a., który odsyła do regulacji materialnoprawnej. Przepisy materialnego prawa w określonym zakresie muszą być stosowane łącznie z przepisami administracyjnego prawa ustrojowego, gdy ustala się właściwość instancyjną

w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej.

Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Powyższą ustawę zastąpiono ustawą z dnia

27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która w zakresie wydawania przedmiotowych decyzji w art. 52 ust. 2 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. została uchylona ustawą z dnia

14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst pierwotny Dz.U. Nr 40, poz. 268). W myśl art. 59 ust. 3 tej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

W wyniku reformy ustrojowej ustawą z 17 maja 1990 r. o podziale zadań

i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, w art. 5 pkt 19 ustalono, że do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej przechodzi wydawanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo na wniosek rolnika, na podstawie ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Ustawą z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników została uchylona ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy z 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, według pierwszych rozwiązań: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji organu właściwego do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi", a następnie, po zmianie ustawą z 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa". Rozwiązanie to zostało utrzymane

w powołanej ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników po nowelizacjach. Art. 58 ust. 2 został utrzymany bez zmian: "Przejęcie nieruchomości

i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa".

Ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, poz. 592) w art. 18 ust. 1 zmieniono ustawę w ten sposób, że ilekroć jest mowa o Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, należy przez to rozumieć Agencję Nieruchomości Rolnych. Według aktualnego brzmienia art. 58 ust. 2 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: "Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych".

Uregulowanie w powołanej ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników właściwości do wydawania decyzji o przejęciu i ustaleniu odpłatności przez przyznanie właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych) wyłączyło stosowanie rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa, w tym art. 94 ustawy

z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który stanowi, że "do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów".

Od zmiany ustawą z 20 czerwca 1992 r. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, sprawy przejęcia nieruchomości i ustalenie odpłatności zostały wyłączone

z kompetencji kierowników urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej.

Ustalenia organu właściwego należy poszukiwać w zasadach ustalenia właściwości organu wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych. Według art. 17 k.p.a., organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu w stosunku do organów innych niż określone w art. 17 pkt 1 i 2 są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. W myśl art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., pod pojęciem innych organów administracji publicznej rozumie się inne organy państwowe oraz inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwienia spraw administracyjnych w formie decyzji. Agencja Nieruchomości Rolnych na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników została powołana do wydawania decyzji o przejęciu i ustaleniu odpłatności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.), kompetencje nadzorcze nad Agencją przysługują ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa, a w zakresie określonym w art. 6 ust. 1 pkt 1, 2 i 7 oraz w zakresie zadań określonych w przepisach o kształtowaniu ustroju rolnego - nadzór nad Agencją sprawuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że organem własciwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1975 r. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie stanowisko co do kompetencji ministra właściwego do spraw rozwoju wsi w tego rodzaju sprawie zostało przyjęte w postanowieniu z 14 grudnia 2004 r. OW 98/04, postanowieniach

z 29 listopada 2005 r. I OW 226/05 i I OW 236/05, postanowieniu z 28 lutego 2006 r.

I OW 262/05, w postanowieniu z dnia 11 marca 2008 r. sygn. I OW 134/07.

Dokonanych powyżej ustaleń Sądu, nie zmienia wejście w życie w dniu

1 kwietnia 2009 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Podkreślenia wymaga bowiem,

że w aktualnym stanie prawnym, to Agencja Nieruchomości Rolnych, zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 143), wydaje decyzje o przejęciu na własność Skarbu Państwa gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, za odpłatnością i wtedy, gdy z takim wnioskiem wystąpi właściciel nieruchomości, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo którego małżonek ma ustalone takie prawo oraz gdy zachodzą okoliczności określone w art. 28 ust. 7 pkt 1 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym przez pełnomocnika skarżącego postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r. I OW 28/09 wskazał, że unormowanie to można porównać właśnie z regulacją zawartą m.in. w art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Jednocześnie, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu tym jednoznacznie stwierdził,

że organem właściwym do prowadzenia postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej m.in. na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) będzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w każdym przypadku, tj. niezależnie od tego, czy kwestionowana decyzja wydana została tylko przez organ stopnia podstawowego, czy także przez organ stopnia wojewódzkiego.

Zawarte w powołanym postanowieniu NSA z dnia 21 maja 2009 r. sygn. I OW 28/09 ustalenia dotyczące właściwości wojewody poczynione zostały przez NSA

w odniesieniu do spraw zakończonych decyzjami o przejęciu nieruchomości, wydanych na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSSR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających

w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339), należących – wtedy gdy istniały- do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej.

Za niezasadne Sąd uznał także pozostałe zarzuty skargi, w tym zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77, art. 15 k.p.a. W ocenie Sądu, organ podjął czynności mające na celu dokładne ustalenie stanu faktycznego, jaki miał miejsce w dacie wydania kontrolowanej decyzji, należycie zebrał materiał dowodowy

i dokonał trafnej jego oceny. Sprawa tożsama podmiotowo i przedmiotowo została dwukrotnie rozpatrzona przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie nieważnościowym. Nietrafny jest tym samym zarzut naruszenia zasady dwiunstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). W świetle powyższego, w sprawie tej brak było podstaw do zastosowania przez Ministra przepisu art. 138 § 2 k.p.a.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo – na podstawie materiału dowodowego,

jaki zachował się przez prawie 40 lat od dnia wydania ocenianej w trybie nadzoru decyzji – stwierdził, że w sprawie tej nie zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1975 r. W szczególności, decyzja nie została wydana

z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W sprawie jest bezsporne, że przejęte za rentę gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków Z. i P. S. Z akt sprawy wynika,

że z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę wystąpili oboje małżonkowie Z. S. i P. S. (wniosek z dnia 23 lipca 1974 r.).

We wniosku tym wskazali, że oboje są w podeszłym wieku i nie są w stanie podołać ciężkim pracom. Współwłaściciele nie wskazywali, aby w gospodarstwie tym, poza nimi, ktokolwiek pracował. Tym samym, nieuprawniony jest zarzut skargi dotyczący nieustalenia przez organ nadzoru, czy do przekazania gospodarstwa potrzebna była zgoda zstępnych i czy taka zgoda została wyrażona. Z treści wniosku wprost wynika,

że właśnie w związku z tym, że oboje współwłaściciele nie mogli już podołać pracom, wystąpili o przejęcie ich gospodarstwa w zamian za rentę. Nie wskazywali, aby ktokolwiek pomagał im w pracach w gospodarstwie. Zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. przez organ nadzoru jest nieuzasadniony.

W sprawie jest bezsporne, że Z. S. w dniu wydania decyzji z dnia

[...] października 1975 r. miała ukończone 60 lat, a zatem spełniała warunek z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., a nadto legitymowała się zaliczeniem do jednej

z grup inwalidów (art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy). Prawidłowe są zatem ustalenia organu,

co do tego, że spełnione były przesłanki z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, dotyczące przejęcia na wniosek rolnika gospodarstwa rolnego za rentę.

Oboje współwłaściciele podpisali wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego

w zamian za rentę, a zatem nie ma wątpliwości, co do zgody obojga małżonków, jak wymagał tego przepis art. 3 ust. 1 ustawy. Ustalenia organu także w tym zakresie Sąd uznał za trafne.

Odnosząc się do zarzutu nieustalenia przez Ministra, czy wydana została decyzja w sprawie renty dla Z. i P. S., stwierdzić należy, iż istotnie

w uzasadnieniach decyzji Ministra brak jest ustaleń w tym zakresie. Jednakże

to uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Z akt postępowania administracyjnego bezspornie wynika bowiem, że decyzja ZUS

o ustaleniu renty z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego została wydana w dniu

[...] listopada 1975 r. na oboje małżonków P. i Z. S. (art. 17 ustawy

z dnia 29 maja 1974 r.). Decyzja ta znajduje się w aktach sprawy. Z akt sprawy

nie wynika, aby wypłata renty była kiedykolwiek kwestionowana przez dawnych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego.

Kwestia niebrania udziału w postępowaniu nieważnościowym aktualnego właściciela nieruchomości nie wpłynęła na prawidłowe zastosowanie przez organ przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji (v. wyrok NSA z dnia 23 maja 2012 r. I OSK 995/12). Organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego i zasadnie stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 1975 r. nie jest obarczona wadą kwalifikowaną, która uzasadniałaby jej wyeliminowanie w trybie art. 156 k.p.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.

W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy.