Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 18/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia uzupełniającego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] września 2021 r. o odmowie przyznania p. W.P, zwanej dalej "Skarżącą", rodzicielskiego świadczenia uzupełniające (zwanego dalej "świadczeniem").

W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2021 r. poz. 419), zwanej dalej "ustawą o świadczeniu", świadczenie można przyznać matce, która spełnia łącznie następujące warunki:

- urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci,

- zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ma centrum interesów osobistych lub gospodarczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- osiągnęła wiek 60 lat,

- nie ma dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania,

- nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury,

- wszystkie powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie; niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia,

- podstawowym celem ustawy o świadczeniu jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci; w ustawie położono akcent na wychowanie co najmniej czworga dzieci, a nie tytko na ich urodzenie czy wychowanie; ustawodawca przyjął, że dopiero osobista opieka sprawowana nad co najmniej czworgiem dzieci jako stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków - spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących, względem dziecka w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem - może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu rodzica,

- przez wychowanie - zgodnie art. 2 pkt 9 ustawy o świadczeniu - należy rozumieć sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem; jest to proces polegający na zachęcaniu dzieci do naśladowania sposobów działania kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczeniu do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych; wychowywanie to proces długotrwały, który rozpoczyna się wraz z urodzeniem dziecka i - co do zasady - -powinien być realizowany do osiągnięcia pełnoletności; okres wychowywania dzieci należy oceniać przez pryzmat zapisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359); należy ponadto uwzględnić cel wprowadzonych regulacji prawnych,

- na gruncie ustawy o świadczeniu, przerwanie procesu wychowywania dziecka skutkuje koniecznością indywidualnej oceny sprawy; biorąc pod uwagę cel danego aktu prawnego i jego zapisy należy ocenić, czy okres wychowywania dziecka mógł realnie wpłynąć na rezygnację lub niepodjęcie zatrudnienia z uwagi na obowiązki związane z wychowywaniem dzieci,

- okres życia, poświęcony na wychowanie określonej w ustawie liczby dzieci, musi być więc na tyle długi, że istotnie wykluczył rodzica z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia, czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, ze zm.) uzależniła możliwość przyznania choćby minimalnej emerytury (tak wyroki WSA o sygn. akt II SA/Wa 1351/19 i 1417/19 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"),

- z art. 1 ust 2 ustawy o świadczeniu wynika, że świadczenie jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który - ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czwórką dzieci - zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego; nie każdy, zatem przypadek urodzenia dziecka i sprawowania nad nim pieczy może być uznany za wychowanie dziecka; jeśli proces wychowawczy ustał w początkowej fazie, okres sprawowania pieczy nad dzieckiem nie stanowi dokonanego procesu wychowania dziecka w rozumieniu ustawy i nie jest wystarczający dla przyznania świadczenia (tak wyroki: NSA o sygn. akt III OSK 2326/21 oraz WSA o sygn. akt II SA/Wa 1209/19, 1222/19 i 1417/19 - dostępne w CBOSA),

- z akt sprawy wynika, że Skarżąca urodziła wprawdzie czworo dzieci; jej córka – S. - żyła jednakże zaledwie 2 miesiące, 5 dni; nie można zatem uznać, że ją wychowała; wychowała natomiast córkę A. i synów: R. i M. - poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków, spoczywających na rodzicu względem dzieci; pieczę nad córką S. Skarżąca sprawowała przez krótki okres - od [...] grudnia 1981 r. do [...] lutego 1982 r.; Skarżąca wychowała zatem troje dzieci; wraz ze śmiercią czwartego nastąpiło bowiem zaprzestanie uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki; wychowanie córki S. ustało w początkowej fazie; gdy proces wychowawczy zakończył się przedwcześnie, nie można uznać ziszczenia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci,

- w związku z tym - po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy, pod kątem przesłanek wynikających z ustawy o świadczeniu - Skarżącej przyznać świadczenia nie można.

W skardze zarzucono naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu, poprzez niewłaściwą wykładnię tego przepisu. Upatrywano tego w dodaniu dodatkowego warunku przyznania świadczenia - wychowania dziecka do osiągnięcia przezeń pełnoletniości. Przepis nie wskazuje tymczasem okresu, przez jaki matka powinna wychowywać dziecko, aby spełnić warunek otrzymania świadczenia.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w ustawie o świadczeniu nie przewidziano dodatkowego warunku – wychowywania dziecka do osiągnięcia pełnoletności. Potwierdza to orzecznictwo sądów administracyjnych. Przykładowo z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2020 r. (sygn. akt II SA/Wa 1805/19 – dostępny w CBOSA) przywołano następujące stanowisko: "W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców, władza rodzicielska może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej automatycznie ustaje prawo i obowiązek wychowania, bez względu na wiek dziecka. Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie u.r.ś.u. nadała temu pojęciu. (...) z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Nie ma zatem przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko, gdy zaczęła je wychowywać i zostało ono przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka. Wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka, pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres znaczący. Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania".

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Trafnie organ skonstatował brak wystąpienie w sprawie przesłanek dla przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne okoliczności faktyczne i formalne sprawy – fakt, że spośród czwórki dzieci, jakie urodziła Skarżąca, jednym – córką S. - opiekowała się jedynie przez krótki okres – nie całe dwa i pół miesiąca. Organ wskazał też jednoznacznie, wobec jakich uwarunkowań prawnych odmówiono przyznania świadczenia. Wobec uprzedniego, szerokiego zreferowania jego stanowiska, ponowne przywoływanie argumentacji i treści stosownych regulacji byłoby bezzasadne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy jedynie dodać, co następuje.

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu, przysługuje ono matce, która wychowała czwórkę dzieci - w rozumieniu art. 2 pkt 9 tego aktu. Jak słusznie wywodzi organ, oznacza to, że - z woli prawodawcy - generalnie przywilej ten dotyczy osób, które troszczyły się o czwórkę dzieci od momentu narodzin do czasu, gdy przestały być dziećmi - osiągnęły pełnoletniość, po ukończeniu 18 roku życia.

Za takim rozumieniem wskazanej regulacji przemawia to, że dane świadczenie stanowi w istocie przywilej wobec osób, które nie wychowały czwórki (lub więcej) dzieci. Warunki jego uzyskania nie mogą być więc wykładane rozszerzająco. Uzasadniony jest wobec tego wniosek, że nie może być ono przyznane osobom, które wprawdzie opiekowały się czwórką dzieci lecz - wobec części z nich - czyniły to tylko krótkotrwale. Ich bowiem sytuacja – rezygnacja z pracy zawodowej, na rzecz wychowania dzieci – często nie będzie się różnić od przypadku osób, które stale (od urodzenia do pełnoletności) wychowywały np. trójkę dzieci, a z przywileju świadczenia niewątpliwie korzystać nie mogą.

Wprawdzie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniu – przy rozumowaniu a contrario - można wnioskować, że prawodawca dopuścił możliwość uzyskania świadczenia także przez osoby, które nie sprawowały faktycznej opieki nad dziećmi w pełnym wymiarze - przyznano w takiej sytuacji organowi uprawnienie do nie przyznawania świadczenia. Przypadek ten należy jednak traktować, jako wyjątek od reguły i nie można go wykładać rozszerzająco. Dotyczy on wyłącznie sytuacji, gdy dana osoba była obowiązana do opieki nad dziećmi lecz faktycznie jej nie sprawowała. Nie miało to miejsca w rozpatrywanej sprawie.

W przypadku Skarżącej, bezspornie wychowywała ona czwórkę dzieci lecz jedno z nich bardzo krótko. Nie sposób więc uznać, aby wychowała w istocie czwórkę dzieci, choć faktycznie - okresowo - zajmowała się równocześnie ich czwórką.

Odmawiając przyznania świadczenia nie naruszono więc przepisów prawa procesowego, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych uwarunkowań faktycznych sprawy – jej istotne okoliczności faktyczne nie są sporne - oraz przepisów prawa materialnego zakreślających, kiedy dane świadczenie może być przyznane - przesłanki opisane w art. 3 ustawy o świadczeniu – w szczególności powołanej w skardze reguły z ust. 1 pkt 1. Sąd nie spostrzegł więc - wobec argumentacji skargi ani też z urzędu - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Sąd w tym składzie nie podziela natomiast poglądu, wyrażonego w powołanym w skardze wyroku o sygn. akt II SA/Wa 1805/19. Jest on zresztą sprzeczny z dominującym aktualnie stanowiskiem judykatury, trafnie przywoływanym w uzasadnieniu skarżonego aktu.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.