Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 83/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. B. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], na skutek odwołania B. B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej organ drugiej instancji powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), określanej w dalszej części jako "u.ś.r.".

Wskazaną decyzją z dnia [...] września 2021 r. Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania B. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M. B. Organ ustalił, że wymieniony legitymuje się dwoma orzeczeniami: jednym wydanym przez lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 listopada 2019 r., którym został on zaliczony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji ze wskazaniem, iż niezdolność do ta powstała w dzieciństwie oraz drugim wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 lutego 2020r., wskazującym, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Podopieczny mieszka wraz z rodzicami. Wykonywane wobec niego przez matkę czynności polegają na pomocy we wszystkich czynnościach higieniczno-sanitarnych, towarzyszeniu podczas porannej i wieczornej toalety, pomocy przy wstawaniu i kładzeniu się do łóżka, pomocy w jedzeniu, nakładaniu posiłków, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków oraz ich podawaniu, towarzyszeniu podczas wyjść na spacer, załatwianiu spraw urzędowych, praniu odzieży i pościeli, sprzątaniu, podawaniu leków. B. B. ma ustalone prawo do emerytury. Nie ma natomiast ustalonego prawa do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wymieniona nie ma także ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Prezydent ustalił także, iż na M. B. inna osoba nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 u.ś.r., dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani zasiłku dla opiekuna, jak również nikt nie jest uprawniony za granicą do świadczeń na pokrycie kosztów związanych z opieką nad ww. osobą niepełnosprawną. Ojciec M. B. – W. B. nie pracuje zawodowo ani dorywczo, posiada prawo do emerytury. Pomaga w opiece nad niepełnosprawnym synem, a opiekę tą sprawuje naprzemiennie z żoną.

Oceniając powyższe okoliczności Prezydent stwierdził, że zgodnie z zamysłem ustawodawcy świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić substytut wynagrodzenia za pracę, którego nie może uzyskiwać osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem świadczenie to może przysługiwać jedynie osobom zdolnym do zatrudnienia, które realnie mogłyby i chciały podjąć zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mogą tego zatrudnienia podjąć. Zatem, nie sama opieka nad osobą niepełnosprawną, lecz fakt rezygnacji dla jej sprawowania z zatrudnienia, warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na zdolność do podjęcia zatrudnienia wpływa także wiek. Dostrzegł to ustawodawca różnicując system zabezpieczenia społecznego właśnie w zależności od wieku. Organ zauważył, że w przypadku osób, które osiągnęły tzw. wiek emerytalny ustawodawca nie upatruje zatrudnienia jako podstawowego źródła ich utrzymania. Interpretacja tych samych stanów faktycznych w kontekście zdolności do zatrudnienia oceniana inaczej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych niż w innych przepisach definiujących dla potrzeb udzielania pomocy o charakterze socjalnym zdolność do podjęcia zatrudnienia i to w sytuacji, gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych samodzielnie nie definiuje tej zdolności - naruszałaby spójność systemu prawa. Jednocześnie w świetle obowiązujących przepisów ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Organy, stosując przepisy ustawy, nie mają żadnej podstawy prawnej, aby w zaistniałej sytuacji posługiwać się pozaustawowymi kryteriami oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy. Prezydent podkreślił, że intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu regulacji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego było niesienie pomocy osobom, które nie mogą pracować, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, właśnie z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tymczasem, w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem, opieka nad niepełnosprawnym synem jest sprawowana tak przez B. B., jak i przez W. B. Konkludując organ podkreślił, że wymienieni posiadają prawo do emerytury, nie pracują, nie podejmują zatrudnienia, a to ostatnie ma miejsce nie ze wglądu na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym synem, a dlatego, że osiągnęli wiek emerytalny uprawniający ich do pobierania wypracowanej emerytury. Wobec powyższego organ stwierdził brak bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem.

B. B. złożyła od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie, zarzucając naruszenie:

- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odwołująca się zarzuciła również błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że wbrew twierdzeniom organu, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Ona sprawuje zaś opiekę nad synem, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Ponadto, organ pominął regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie przysługuje jej prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia.

SKO, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ zauważył, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowane jest stanowisko wskazujące na taką wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwala na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego emerytom - opiekunom osób niepełnosprawnych, uzależniając jednakże powyższe od spełnienia niezbędnej przesłanki w postaci dokonania przez opiekuna wyboru jednego ze świadczeń, co może przybrać formę zawieszenia emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021r. poz. 291). Tym samym, zdaniem organu, zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w postaci posiadania przez wnioskodawczynię prawa do emerytury nie została wyeliminowana, np. przez zawieszenie tego prawa. W tej sytuacji organ I instancji prawidłowo uznał, iż fakt, że B. B. ma ustalone prawo do emerytury wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podkreśliło, iż to nie na organie spoczywa ciężar decyzji co do dokonania wyboru świadczenia i złożenia wniosku o zawieszenie emerytury, co oznacza, że organ I instancji nie był zobowiązany ani uprawniony do wzywania wnioskodawczyni do rezygnacji z pobierania emerytury, bowiem decyzja w tym zakresie może leżeć tylko i wyłącznie po jej stronie. Kolegium podzieliło też stanowisko organu I instancji co do braku wystąpienia wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. koniecznej przesłanki w postaci bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a potrzebą sprawowania opieki nad synem. Brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni spowodowany jest bowiem jej przejściem na emeryturę. Poza tym, opiekę nad synem zamiennie, uzupełniająco sprawuje również mąż strony, zatem rozmiar tej opieki nie jest tyle duży, by wykluczał całkowicie i w pełnym wymiarze możliwość podjęcia aktywności zawodowej.

B. B. złożyła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO zarzucając naruszenie:

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie obydwu zapadłych w sprawie decyzji, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, jak też o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Skarżąca podkreśliła, że zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Decyzja administracyjna to jeden z dopuszczalnych przedmiotów kontroli sądowej w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola ta odbywa się pod kątem zgodności z prawem. Nie wszystkie jednak naruszenia przepisów skutkują koniecznością usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, a tylko te podane w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza więc nieważność decyzji w całości lub w części jeśli zauważy zaistnienie przyczyn nieważności określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Natomiast uchylenie decyzji w całości lub w części konieczne jest – w myśl art. 145 § 1 pkt P.p.s.a. – w razie stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) czy też innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak któregoś z wymienionych naruszeń obliguje zaś do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Odmawiając przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Prezydent Miasta [...] miał na uwadze to, że ma ona ustalone prawo do emerytury, a ustawodawca w obowiązujących przepisach nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Z kolei Kolegium zajmując w tej kwestii stanowisko zaznaczyło, że wprawdzie orzecznictwo sądowe wypracowało pogląd, iż wybór taki jest możliwy, jednak uzależniony jest od zawieszenia przez stronę prawa do emerytury, co w warunkach sprawy nie miało miejsca. SKO podkreśliło jednocześnie, że nie było podstaw do wzywania wnioskodawczyni do rezygnacji z pobieranej emerytury bowiem decyzja w tym przedmiocie może zależeć tylko i wyłącznie od niej. Poza tym, organy obydwu instancji zwróciły uwagę na to, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, co wynika z tego, że opiekę tę sprawuje wraz z mężem W. B. Nie istnieje zatem bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a potrzebą sprawowania opieki nad synem.

Odnosząc się do pierwszej stwierdzonej przez organy przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia należy wskazać, że pierwotnie w orzecznictwie sądowym opowiadano się za literalną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. [por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 10.07.2018 r. I OSK 134/18]. Następnie przyjmowano, że przepis ten wyłącza wprawdzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury, jednak nie w całości, ale tylko do wysokości pobieranego dotychczas świadczenia (np. wyrok NSA z 30.04.2020 r. I OSK 1546/19). Ostatecznie ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Podkreśla się w nim, że brak jest wyraźnego unormowania prawnego, pozwalającego rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego proporcjonalnie do wysokości pobieranej emerytury bądź renty. Powyższe naruszałoby bowiem wyraźną treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który to przepis wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo, a zatem nie zezwala na samodzielne określanie jego wielkości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zwraca się też uwagę, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokością ustawową a wysokością pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego powodowałaby duże trudności w zakresie ustalania wielkości świadczenia należnego do wypłaty, a to np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, a także z uwagi na ewentualność waloryzacji wysokości emerytury czy renty. W takiej sytuacji de facto wprowadzono by do porządku prawnego nowy rodzaj świadczenia tj. wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego, z czym nie można się zgodzić, bo jest to rozwiązanie pozaprawne.

Uznano jednak, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na bezwzględnym wyeliminowaniu z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego podmiotów, które spełniają wskazaną w tym przepisie przesłankę naruszałaby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1). Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zaś zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sądy wskazywały, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja takich osób została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Sądy podkreślały, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Zwracano uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W konsekwencji przyjęto, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291 ze zm.), dalej zwanej "u.e.r.F.U.S." zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. W świetle zaś art. 134 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 wskazanego aktu, w razie powstania okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczenia wypłatę tego świadczenia wstrzymuje się, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (por. wyroki NSA: z 18.06.2020 r. I OSK 254/20, z 23.02.2022 r. I OSK 1080/21).

W takiej sytuacji przyjmuje się, że emerytura choć jest prawem niezbywalnym, to jej zawieszenie skutkuje wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Wynikająca bowiem z tego ostatniego przepisu niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związana jest nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją tj. wypłatą świadczenia. Wstrzymanie więc wypłaty emerytury usuwa wskazaną przeszkodę. Wówczas należy przyjąć, że osoba sprawująca opiekę przez wybór świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała z emerytury, eliminując w ten sposób negatywną przesłankę z powołanego przepisu.

Ponadto, uzasadnione jest uznanie - a wynika to również ze wskazanego orzecznictwa sądowego dopuszczającego dokonanie przez stronę wyboru korzystniejszego świadczenia - że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od tego, by strona przedłożyła decyzję wstrzymującą jej wypłatę emerytury, organy administracji winny poinformować stronę. Obowiązek ten wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, w myśl art. 79a K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Zasadnie więc SKO wskazało, że to nie rolą organu jest podejmowanie decyzji w zakresie wyboru świadczenia, jak też, że organ nie może wzywać strony do rezygnacji z pobierania emerytury. Chodzi jednak o to, by strona otrzymała od organu dokładne pouczenie co do swojej sytuacji faktycznej i prawnej tak, by na tej podstawie sama mogła podjąć decyzję co do ewentualnych dalszych działań. W niniejszej sprawie tymczasem, Prezydent Miasta [...], w piśmie z dnia 9 kwietnia 2021 r., wezwał wnioskodawczynię do podania m. in., czy ma ustalone prawo do emerytury, a jeśli ją pobiera, to czy złożyła we właściwym organie emerytalno-rentowym wniosek o zawieszenie uprawnienia do świadczenia na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S. i przedłożenie w takiej sytuacji decyzji wstrzymującej jej wypłatę. Jednocześnie organ zacytował treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ nie wyjaśnił jednak stronie należycie rozwiązania prawnego, z którego mogłaby skorzystać, aby wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne otrzymała, bowiem nie wskazał, że złożenie przez nią wniosku o zawieszenie prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, a decyzja w tym ostatnim zakresie usunie przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z kolei, w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania organ I instancji powołał się powtórnie na ten ostatni przepis zaznaczając, że skarżąca posiada prawo do emerytury. Dodatkowo, zwrócił uwagę na to, że opiekę nad M. B. sprawuje także jej mąż W. B.

Odnosząc się do tej ostatniej kwestii należy podnieść, że okoliczność, iż ojciec niepełnosprawnego również zajmuje się nim, nie może przemawiać za odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie bowiem M. B. to osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym od urodzenia, niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, wymagająca w związku z tym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Opiekę tę zapewnia mu matka – skarżąca B. B., wykonująca wobec niego szereg czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, a wyszczególnionych w jej oświadczeniach z dnia 1 lutego 2021 r. oraz z dnia 23 kwietnia 2021 r. To więc, że w czynnościach tych współuczestniczy jej mąż W. B. nie neguje faktu, że wymieniona zapewnia synowi opiekę stosowną do jego potrzeb zdrowotnych, a zatem spełnia przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niezależnie od tego zauważyć trzeba, że ze wskazanego oświadczenia strony z dnia 23 kwietnia 2021 r., jak też oświadczenia jej męża z tej samej daty wynika, iż to głównie wnioskodawczyni opiekuje się synem, zaś w opiekę tę włącza się W. B., kiedy żona robi zakupy czy opiekuje się wnukami, a zatem to na skarżącej spoczywa główny ciężar pomocy synowi, co wprost przyznał jej mąż w powołanym wyżej swoim oświadczeniu.

Z podanych wyżej względów Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obydwu instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. uznając, że doszło do nieprawidłowej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez co przedwcześnie przyjęto, że istnieje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania przez skarżącą prawa do emerytury w sytuacji, kiedy nie została ona dostatecznie pouczona o możliwości przyznania jej wnioskowanego świadczenia, gdy uzyska decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Powyższe związane było również z błędnym przyjęciem przez organy, że częściowa pomoc świadczona synowi przez jego ojca wyklucza możliwość przyznania świadczenia matce.

Rozstrzygnięcie w pkt II wyroku o kosztach postępowania znajduje oparcie w art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Zasądzono je od SKO na rzecz skarżącej, a obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika wymienionej, będącego adwokatem, w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz. U. poz. 1800 ze zm.).

W ponownym postępowaniu Prezydent Miasta [...] pouczy dokładnie wnioskodawczynię o możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w razie otrzymania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, pozostawiając jej wybór w tym zakresie. Strona musi mieć bowiem jasność co do swojej sytuacji faktycznej i prawnej, a odpowiedzialny jest za to organ administracji. Dopiero wówczas, w zależności od działania strony, Prezydent podejmie stosowną decyzję.