Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 191/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 11 a, art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 174 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2017/2018 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz skarżącej kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] II 2018 r. ([...]) Rektor Uniwersytetu W. (dalej "organ" lub "Rektor"), po rozpatrzeniu wniosku M. G. (dalej "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] XI 2017 r. ([...]) odmawiającą przyznania skarżącej stypendium Rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2017/2018.

W motywach decyzji organ wyjaśnił, że skarżąca, studiując stacjonarnie w roku akademickim 2016/2017 na kierunku psychologia, uzyskała średnią ocen 4,76. Taki wynik był jednak niewystarczający do przyznania stypendium dla najlepszych studentów, bowiem minimalna średnia ocen, jaką należało uzyskać do stypendium na studiach stacjonarnych psychologii wynosiła 4,80. Z motywów decyzji wynika też, że wprawdzie minimalna średnia ocen była niższa na niestacjonarnych studiach psychologii - wynosząc 4,61 – jednak wniosek skarżącej, będącej studentką studiów stacjonarnych, podlegał weryfikacji na tle wyników studentów studiów stacjonarnych. Organ wyjaśnił przy tym, że zgodnie ze "Szczegółowymi zasadami sporządzania propozycji list rankingowych obejmujących nie więcej niż 7,5% najlepszych studentów, którzy uzyskali wysoką średnią ocen" – przyjętymi przez Dziekana Wydziału [...] – listy rankingowe tworzone są oddzielnie dla poszczególnych kierunków studiów stacjonarnych i niestacjonarnych.

W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie przepisów prawa. W skardze oraz w piśmie procesowym uzupełniającym skargę podniesiono, że uregulowania wynikające z prawa zakładowego są sporządzone w sposób niewłaściwy i niezgodny z prawem materialnym. Przede wszystkim, zdaniem skarżącej, przepisy ustawowe odwołują się do kryterium "kierunku studiów" (tu: psychologii). Nie dają natomiast podstaw do różnicowania studentów według kryterium "formy studiów", a więc zastosowania podziału na studentów stacjonarnych i niestacjonarnych. Skarżąca zwróciła uwagę, że w świetle art. 174 ust. 4 ustawy z 27 VII 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183, ze zm.) – dalej "ustawa" – dotacja z budżetu państwa przeznaczona jest na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego "kierunku studiów" prowadzonego w uczelni. Zgodnie zaś z definicją legalną z art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy – "kierunek studiów" to wyodrębniona część jednego lub kilku obszarów kształcenia, realizowana w uczelni w sposób określony przez program kształcenia. Ani powołany przepis, ani art. 181 ust. 1 ustawy - wprowadzający przedmiotowe stypendium, ani też art. 186 ust. 1 ustawy – upoważniający rektora do ustalenia regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla studentów, nie dają podstaw do wprowadzania podziału w obrębie jednego "kierunku studiów" na studentów stacjonarnych i niestacjonarnych. Skarżąca podniosła przy tym, że zastosowanie problemowego podziału skutkowało w praktyce tym, że stypendium dla najlepszych studentów na kierunku psychologia otrzymali studenci z niższą od niej średnią ocen tylko dlatego, że studiują w trybie niestacjonarnym.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu prowadzonego pomiędzy skarżącą a organem jest kwestia dopuszczalności zastosowania przez organ kryterium "formy studiów" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11a ustawy (a więc rozróżnienia na studia stacjonarne i niestacjonarne), jako elementu współdecydującego o przyznaniu skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Jak wynika z art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy, stypendium rektora dla najlepszych studentów stanowi jedną z form pomocy materialnej dla studentów finansowaną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa.

Zasadnicze przesłanki ustawowe przyznawania tego rodzaju świadczenia określa art. 181 ust. 1 ustawy, wskazując, że stypendium to może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym.

Jest to zatem stypendium przyznawane za wysoką średnią lub za szczególne osiągnięcia (naukowe, artystyczne lub sportowe).

Wolą ustawodawcy było również, by stypendium rektora dla najlepszych studentów przyznawane było w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów "każdego kierunku studiów" prowadzonego w uczelni, co jasno wynika z art. 174 ust. 4 ustawy. Stanowi on bowiem, że środki z dotacji, przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni stanowią nie więcej niż 60% środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi.

W konsekwencji stwierdzić należy, że na poziomie ustawowym zostało przesądzone, iż stypendium rektora dla najlepszych studentów powinno być przyznawane nie więcej niż dziesięciu procentom studentów każdego kierunku studiów, którzy uzyskali za rok studiów wysoką średnią ocen lub szczególne osiągnięcia (naukowe, artystyczne lub sportowe).

Jakkolwiek ustawodawca zdecydował się na udzielenie organom uczelni – mocą art. 186 ustawy - upoważnienia do unormowania szczegółowego regulaminu świadczeń pomocy materialnej dla studentów, to jednak wykonując to upoważnienie organy uczelni nie mogą wprowadzać rozwiązań podważających sens tych świadczeń lub kolidujących z tymi elementami konstrukcyjnymi świadczeń, które zostały ustawowo przesądzone.

W niniejszej sprawie szczegółowe zasady przyznawania stypendium Rektora dla najlepszych studentów określone zostały w Regulaminie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W. (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu W. z [...] V 2016 r.) – dalej jako "regulamin".

Stosownie do § 22 ust. 1 regulaminu, stypendium Rektora dla najlepszych studentów z tytułu wysokiej średniej ocen może otrzymać student, który:

1) zaliczył bezwarunkowo poprzedni rok studiów zgodnie z "Regulaminem studiów w Uniwersytecie W.", w terminie do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej (poprawkowej) określonej w komunikacie Rektora na dany rok akademicki - decyduje data ostatniego wpisu,

2) uzyskał za poprzedni rok studiów średnią ocen, która klasyfikuje go na liście rankingowej obejmującej nie więcej niż 7,5% najlepszych studentów każdego kierunku studiów. Szczegółowe zasady w tym zakresie ustala dziekan, po zasięgnięciu opinii wydziałowego organu samorządu studentów lub komisji, o której mowa w § 3 ust. 4 niniejszego Regulaminu. Wykaz przedmiotów do obliczenia średniej dla celów stypendium Rektora dla najlepszych studentów oraz minimalną średnią ocen uprawniającą do ubiegania się o jego przyznanie ustala dziekan, po zasięgnięciu opinii wydziałowego organu samorządu studentów lub komisji, o której mowa w § 3 ust. 3, z zastrzeżeniem § 28 ust. 2,

3) w poprzednim roku studiów nie był powtórnie wpisany na ten sam semestr/rok studiów.

Zgodnie z § 22 ust. 2 regulaminu, średnia ocen to średnia arytmetyczna ze wszystkich ocen uzyskanych z zaliczeń egzaminów z przedmiotów ujętych w wykazie ustalonym przez dziekana, która nie może być niższa niż 4,2.

Zgodnie zaś z § 30 regulaminu, szczegółowe zasady sporządzania propozycji list rankingowych, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 oraz sprawy organizacyjne związane z miejscem składania wniosków oraz indeksów przez uprawnionych studentów ustala dziekan, po zasięgnięciu opinii wydziałowego organu samorządu studentów i po zatwierdzeniu przez Rektora podaje do wiadomości studentów w terminie do dnia 30 czerwca.

Jak wynika z § 22 regulaminu jak i innych przepisów tego aktu, organ nie wprowadził problemowego rozróżnienia list rankingowych na studentów stacjonarnych i niestacjonarnych. Dokonał za to subdelegacji przyznanej mu ustawowo kompetencji prawodawczej upoważniając dziekanów do szczegółowego unormowania określonych kwestii (zob. § 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w zw. z § 30 regulaminu). To właśnie Dziekan Wydziału [...] zastosował problemowe kryterium w ramach przyjętych przez siebie "Szczegółowych zasad sporządzania propozycji list rankingowych obejmujących nie więcej niż 7,5% najlepszych studentów, którzy uzyskali wysoką średnią ocen oraz sprawy organizacyjne od roku akademickiego 2016/2017" – dalej jako "zasady". W zasadach postanowiono bowiem, że listy rankingowe przygotowuje się dla poszczególnych kierunków studiów stacjonarnych i niestacjonarnych.

W ocenie Sądu, już sam zabieg subdelegacji przez Rektora własnej kompetencji ocenić należy krytycznie. Wprawdzie wyraźny zakaz dalszego przekazywania kompetencji prawodawczej ustawodawca wprowadził wobec organów upoważnionych do wydawania rozporządzeń (art. 92 ust. 2 Konstytucji), jednak nie oznacza to, że w pozostałych przypadkach taki zakaz nie ma racji bytu, zwłaszcza jeśli rolą organu administracji jest ustanowienie przepisów wykonawczych do ustawy na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego, jak to ma miejsce w przypadku regulaminu pomocy materialnej dla studentów. Po to ustawodawca, mocą art. 186 ustawy, udzielił rektorowi, działającemu w porozumieniu z organem samorządu studenckiego, upoważnienia do ustanowienia regulaminu, określając zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu, by te właśnie organy unormowały szczegółowe kwestie przyznawania studentom pomocy materialnej.

Nawet jednak, gdyby uznać, że subdelegacja jest w tym przypadku dopuszczalna z uwagi na zakładowy (wewnętrzny) charakter prawa stanowionego przez organ, to nie można zaakceptować sposobu wykonania przez Dziekana przekazanej mu kompetencji. Szczegółowa analiza przepisu z § 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w zw. z § 30 regulaminu wskazuje bowiem, że Dziekan został upoważniony do:

1) określenia szczegółowych zasad w zakresie średniej ocen klasyfikującej studenta na liście rankingowej obejmującej nie więcej jak 7,5% najlepszych studentów każdego kierunku studiów;

2) ustalenia wykazu przedmiotów do obliczenia średniej dla celów stypendium oraz minimalnej średniej ocen - nie niższą niż 4,2 - uprawniającą do stypendium;

3) określenia szczegółowych zasad sporządzania propozycji list rankingowych, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2;

4) ustalenia spraw organizacyjnych związanych z miejscem składania wniosków oraz indeksów przez studentów.

Z tak sformułowanego upoważnienia nie sposób wyprowadzić kompetencji do wprowadzenia w obrębie jednego kierunku studiów odrębnych list rankingowych dla studentów stacjonarnych i niestacjonarnych. W szczególności nie wynika ono z § 30 regulaminu, gdzie mowa o upoważnieniu do ustalenia szczegółowych zasad sporządzania propozycji list rankingowych. Upoważnia on bowiem do ustalenia szczegółowych zasad sporządzania "list rankingowych, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2", a więc list rankingowych "każdego kierunku studiów", a nie "formy studiów". Co więcej, zastosowanie odrębnej listy rankingowej dla każdej formy studiów na danym kierunku jednoznacznie koliduje z dyspozycją z § 27 ust. 3 regulaminu. Mocą tego przepisu Rektor przesądził, że w obrębie danego kierunku sporządza się jedną listę rankingową dla potrzeb stypendium z tytułu średniej ocen, jedną listę dla potrzeb stypendium z tytułu osiągnieć naukowych, jedną - dla potrzeb stypendium za osiągnięcia artystyczne lub sportowe i jedną - dla potrzeb stypendium za osiągnięcia uzyskane na olimpiadzie (w sumie dla każdego kierunku cztery listy odpowiadające czterem rodzajom stypendium). Także więc i z tego powodu Dziekan nie mógł w wykonaniu upoważnienia wynikającego z § 30 regulaminu zadecydować o sporządzaniu w obrębie jednego kierunku dwóch list rankingowych dla potrzeb stypendium z tytułu średniej ocen.

Przesądzając o tworzeniu osobnej listy rankingowej dla każdej formy studiów, Dziekan wykroczył poza granice upoważnienia udzielonego mu przez Rektora w regulaminie. Tym samym przyjęte przez Dziekana zasady w tej części nie powinny stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez Rektora sprawy skarżącej.

Zastosowanie przyjętych przez Dziekana zasad miało istotny wpływ na wynik rozstrzyganej przez organ sprawy, gdyż z okoliczności faktycznych wynika, że właśnie fakt sporządzenia odrębnych list rankingowych dla studentów stacjonarnych i niestacjonarnych kierunku psychologia spowodował, że skarżąca nie uzyskała stypendium. Była to wyłączna przyczyna odmowy przyznania jej stypendium i doprowadziła do sytuacji, że w ramach tego samego kierunku stypendium uzyskały osoby ze średnią ocen niższą od skarżącej tylko dlatego, że studiowały w trybie niestacjonarnym. Taki stan rzeczy sprzeczny jest z art. 181 ust. 1 w zw. z art. 174 ust. 4 ustawy oraz regulacją z § 22 ust. 1 pkt 2 i § 27 ust. 3 regulaminu. Koliduje on także z ogólnymi założeniami, jakie przyświecały ustawodawcy. Stypendium rektora dla najlepszych studentów premiować ma bowiem studentów najlepszych w obrębie danego "kierunku studiów", a nie w obrębie danej "formy studiów".

W konsekwencji zaskarżoną decyzję uznać należało za wydaną z naruszeniem prawa materialnego, to jest z naruszeniem art. 181 ust. 1 zw. z art. 174 ust. 4 ustawy oraz § 22 ust. 1 pkt 2 i § 27 ust. 3 regulaminu.

Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – dalej jako "ppsa", sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę stwierdzone naruszenie przepisów, Sąd orzekł na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 ppsa, mając na względzie, że stwierdzone uchybienia dotyczą w takim samym stopniu decyzji zaskarżonej jak i decyzji ją poprzedzającej.

Rozpatrując sprawę ponownie, należy dokonać oceny wniosku skarżącej z uwzględnieniem regulacji prawnych wynikających z ustawy oraz przepisów prawa zakładowego, biorąc przy tym pod uwagę, że regulacje te wykluczają możliwość zastosowania przesłanki "formy studiów" jako kryterium mogącego przesądzać o przyznaniu stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Sąd nie zobowiązał organu do określonego sposobu rozstrzygnięcia sprawy w określonym terminie, na zasadzie art. 145a § 1 ppsa, z uwagi na uznaniowy charakter decyzji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa, uwzględniając kierunek rozstrzygnięcia oraz poniesione przez skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 697 zł, na które składają się: kwota uiszczona tytułem wpisu od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).