Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1637/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a , art 151, art 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skarg R. D., J. D. i Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. oddala skargę Powiatu [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję ze skargi R. D. i J. D. w części dotyczącej pkt 1) i pkt 2 b) w zakresie, w jakim decyzja ta dotyczy stwierdzenia, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, będąca częścią działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (oznaczona kolorem niebieskim bez zaszrafowania na mapie sporządzonej w dniu [...] listopada 2019 r. przez geodetę uprawnionego M. S., stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R. D. i J. D. solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (powoływany dalej również jako: "organ", "organ nadzoru", "organ odwoławczy", "Minister") po rozpatrzeniu odwołania Powiatu [...] (powoływanego dalej również jako: "Powiat"), decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, powoływanego dalej jako: "kpa"), uchylił decyzję Wojewody [...] (powoływany dalej również jako: "organ pierwszej instancji", "Wojewoda") z [...] maja 2017 r. nr [...] w zaskarżonej części i w tym zakresie orzekł, co do istoty sprawy (w pkt [...]). Stwierdził, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, będąca częścią działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (zaszrafowany obszar na mapie sporządzonej [...] listopada 2019 r. przez geodetę uprawnionego M. S. - załącznik do decyzji), nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. powoływany dalej jako: "dekret") - w pkt [...]). Aktem tym przesądził również, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, będąca częścią działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (oznaczona kolorem niebieskim bez zaszrafowania na mapie sporządzonej w dacie i przez geodetę jak wyżej - załącznik do decyzji) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu (pkt 2b)).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2017 r.

nr [...], na podstawie art. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. – powoływanego dalej jako: "rozporządzenie"), w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, rozpatrzył wniosek R. D. i J. D. z [...] listopada 2015 r., dotyczący stwierdzenia, że nieruchomość wchodząca w skład dawnego majątku [...], zapisana w dawnych księgach wieczystych: [...] Tom [...] karta [...],[...] Tom [...] karta [...],[...] Tom [...] karta [...], [...] Tom [...] karta [...], [...] Tom [...] karta [...], [...] Tom [...] karta [...], [...] Tom [...] karta [...] i w księgach wieczystych: Nr [...], Nr [...] i Nr [...] oraz odpowiadająca aktualnym działkom ewidencyjnym: [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]),[...] cz. (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] cz. (KW [...]), [...] cz. (KW [...]) i [...] cz. (KW [...]), nie polegała przepisom art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Organ pierwszej instancji orzekł, że przedmiotowa nieruchomość, w części obejmującej działkę ewidencyjną nr [...], w obszarze położonym w granicach dawnych parcel nr: [...], [...] i [...], nie podpadała pod działanie przepisu z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (w pkt [...] decyzji). Jednocześnie (w pkt [...]) stwierdził, że część nieruchomości obejmująca działki ewidencyjne nr: [...], [...],[...] cz., [...], [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...] cz. oraz [...] z wyłączeniem obszaru wskazanego w pkt [...] podlegała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uzasadniając punkt pierwszy decyzji Wojewoda wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych dowodów uznał, że części działki ewidencyjnej nr [...] (dawne parcele nr [...], [...] i [...]), na której posadowiony jest pałac wraz z podjazdem oraz otaczającym go parkiem, nie można uznać za nieruchomość ziemską. Teren ten był wykorzystywany przez dawnych właścicieli do celów mieszkalnych i reprezentacyjnych, nie był zaś przeznaczony do działalności rolniczej.

Po rozpatrzeniu odwołania Powiatu [...] od pkt [...] wyżej opisanego aktu Wojewody, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2018 r., uchylił kwestionowaną decyzję w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że Wojewoda nie zgromadził w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co uzasadniało podjęte rozstrzygnięcie.

Decyzja kasatoryjna Ministra została zaskarżona przez J. D. i R. D..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 29 października 2018 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1824/18, uznał, że wniesiony przez ww. sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, gdyż kwestionowany akt narusza przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Kierując się wytycznymi określonymi wyrokiem Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uzupełnił materiał dowodowy i wypowiedział się w kwestii odwołania Powiatu [...] z [...] czerwca 2017 r., orzekając w sposób opisany na wstępie.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą prawną wydanego aktu były przepisy § 5 rozporządzenia – określające kryteria zaklasyfikowania nieruchomości, jako objętej działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wyjaśnił, że zgodnie z przywołanym przepisem dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność, bądź współwłasność osób fizycznych lub prawnych, których łączny areał przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, albo 50 ha użytków rolnych. Ponadto, w odniesieniu do obszaru województw: poznańskiego, pomorskiego

i śląskiego reformą objęto nieruchomości, których łączna powierzchnia przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W art. 2 ust. 1 dekretu wskazano również, że nieruchomości ziemskie wymienione w punkcie e) przeszły bezzwłocznie, bez wynagrodzenia i w całości na własność Skarbu Państwa. Stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu, celem reformy rolnej było: a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych, b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Dalej Minister ocenił, że zasadniczym, dla określenia zakresu zastosowania przytoczonych przepisów, było dokonanie ich właściwej wykładni oraz dookreślenie definicji nieruchomości ziemskich, objętych działaniem dekretu. Oceniając sprawę w tym zakresie, organ odwoławczy oparł się na poglądzie Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w uchwale z 19 września 1990 r. sygn. W 3/99, wskazując, że "nieruchomość ziemska" to nieruchomość o charakterze rolniczym, tzn. taka, która jest lub może być wykorzystywana do produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej. Dodał przy tym, że zmiana dekretu (dekret z 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - Dz. U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto z art. 2 ust. 1 wyrazy "o charakterze rolniczym", nie spowodowała skutków prawnych. Reformie podlegały więc wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym. Przywołując bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, organ nadzoru wyraził również pogląd, zgodnie z którym w trybie reformy rolnej na własność Państwa przechodziły tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu.

Następnie, odnosząc się do wyżej przytoczonej wykładni przepisów prawa, ocenił, że prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu oznacza, że na własność Skarbu Państwa w całości przeszły bezzwłocznie - z 13 września 1944 r. - bez wynagrodzenia, nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej (na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu). Musiały one przy tym, na wskazaną wyżej datę, spełnić warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. e).

Minister odniósł się również do prezentowanego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym w sytuacji gdy dana nieruchomość (bądź jej część) nie posiadała charakteru rolniczego, należy zbadać tzw. "związek funkcjonalny" z pozostałą częścią nieruchomości (o charakterze rolniczym). Odwołał się przy tym do konkretnych tez, ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które w jego ocenie winny zostać wzięte pod uwagę, przy ocenie przedmiotowej sprawy. Wskazał, że dla istnienia tzw. "związku funkcjonalnego" i tym samym oceny sprawy, decydujące znaczenie mogą odgrywać sformułowane w judykaturze tezy: rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich - dwory i pałace stanowiły integralną część parku i nie były związane z produkcja rolną (sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08), dwory i pałace były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne (sygn. akt I OSK 1014/08); o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować: brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, (sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09); nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); źródła dochodów właściciela (sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10); zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności, czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (sygn. akt I OSK 1014/08); dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (że nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku) wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie (sygn. akt IV SA 2582/98, IV SA 1593/02, I OSK1697/07, I OSK 302/10); rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a jedynie takie przechodziły na mocy dekretu na rzecz Państwa (sygn. akt I OSK 532/07,1 OSK. 823/07); istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy na terenie części rezydencjalnej lub poza (sygn. akt 1 OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09) i miejsce gdzie rządca przyjmował interesantów. Bez znaczenia dla wydawanych w sprawach ocen pozostają zaś: powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08), oraz okoliczność czy część rezydencjalna była utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego.

Przechodząc do analizy stanu sprawy, Minister, w oparciu o opis z Karty [...], prowadzonej dla zespołu folwarcznego w [...], scharakteryzował majątek ziemski [...], jako złożony z zespołu dworsko - parkowego, budynków gospodarczych i kolonii mieszkaniowej. Przytoczył też zeznania świadka A. K., który bywał w majątku na wakacjach przed wybuchem [...] Wojny Światowej.

Badając legalność decyzji Wojewody, organ odwoławczy oparł się również o sporządzoną przez biegłego geodetę M. S. mapę z podkładem zdjęcia lotniczego z 1956 r. oraz pismo Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] października 1946 r., stanowiące wniosek do Sądu Grodzkiego w [...] o wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. Na postawie akt sprawy i wyżej wskazanej argumentacji, Minister ocenił, że zespół dworsko – parkowy z nieruchomości [...] nie był przydatny do realizacji celów reformy rolnej. Zdaniem organu odwoławczego dwór pełnił wyłącznie funkcję mieszkaniową dla rodziny właścicieli. Podniesiono tu również okoliczność, że w sprawie brak jest dowodów uprawdopodabniających istnienie opisywanego wyżej "związku funkcjonalnego" z częścią nieruchomości o charakterze rolniczym. Na podstawie powyższego Minister przyjął, że związek taki nie zachodził.

Analizując przywołane przepisy prawa oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, a także mając na uwadze zawarte w aktach sprawy dokumenty, organ nadzoru uznał, że zaskarżona część decyzji Wojewody (obszar dawnych parcel [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha) odpowiada prawu w zakresie stwierdzającym, że zespół dworsko - parkowy w [...] nie spełniał przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Organ odwoławczy odniósł się również do części parceli, uznanej przez Wojewodę [...] za wyłączoną spod działania tego przepisu. Wskazał, że w jego ocenie część parceli nr [...] o powierzchni [...] ha miała charakter gospodarczy. Ten obszar nieruchomości obejmował zabudowania umiejscowione na [...] od dworu (informacja wynikająca z mapy z podkładem zdjęcia lotniczego z 1956 r.), a opis w Karcie [...] oraz szkic zespołu folwarcznego świadczyć mogą o tym, że była to część, w której zlokalizowano stajnie i wozownie zaliczane do kategorii budynków gospodarczych oraz czworak.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2020 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: R. D. i J. D. (pismem z [...] lipca 2020 r. – zarejestrowanym pod sygn. akt I SA/Wa 1637/20) oraz Powiat [...] (pismem z [...] lipca 2020 r. – zarejestrowanym pod sygn. akt I SA/Wa 1638/20).

Postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako: "ppsa"), orzekł o połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

R. D. i J. D. zakwestionowali decyzję Ministra w części pkt [...]). Zaskarżonemu aktowi zarzucili: 1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 80 kpa, poprzez przyjęcie, że na obszarze [...] ha - określonym w pkt [...]) decyzji znajduje się stajnia i wozownia należące do gospodarczej części majątku, podczas gdy w tym miejscu mogła znajdować się wyłącznie stajnia koni cugowych i wozownia, które były wykorzystywane dla potrzeb transportowych właścicieli majątku i nie stanowiły części przydatnej do prowadzenia działalności rolniczej; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wozownia koni cugowych znajdująca się na wyżej wskazanym obszarze świadczy o gospodarczej funkcji tej części majątku, podczas gdy budynki stajni koni cugowych oraz wozowni, jako służące do celów transportowych właścicieli pałacu nie wykazują związku funkcjonalnego z częścią gospodarczą majątku. Podnosząc powyższe, wnieśli o uchylenie decyzji Ministra w części określonej w pkt [...]), zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie skargi w trybie art. 119 pkt 2 ppsa.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że organ odwoławczy, pomimo wyczerpującego i wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w sprawie dokonał jednak jego błędnej oceny. Zakwestionowali akt w zakresie wskazanego przez Ministra przeznaczenia części działki nr [...], o powierzchni [...] ha. Powołując się na zeznania świadka A. K., podnieśli, że na spornym terenie znajdować mogła się stajnia koni cugowych i wozownia, służące właścicielom pałacu na cele transportowe (odpowiedź na pytanie nr [...] w protokole zeznań świadka). Wskazali, że brak związku funkcjonalnego części nieruchomości opisanej w pkt [...]) decyzji Ministra oraz nakreślonej na mapie (załączniku do decyzji) z podziałem parcelacyjnym, jaki istniał na chwilę przejęcia majątku przez Skarb Państwa. W ich ocenie, parcele nr [...], [...] i [...] (w tym sporna część nieruchomości) stanowiły w całości użytki określone jako ogród i podwórze. Jako istotny wskazali charakter zabudowań, które mogły się tam znajdować, podnosząc jednocześnie, że nie odpowiadał on celom gospodarczym, a służył wyłącznie dla obsługi właścicieli pałacu. Zauważyli ponadto, że widoczne na zdjęciu lotniczym z 1956 r. ślady zabudowań na spornym terenie mają znacznie mniejszą powierzchnię niż znajdujące się w obszarze gospodarczym majątku zabudowania służące do obsługi tej części i produkcji rolnej. W ich ocenie, już sama wielkość zabudowań na obszarze opisanym w pkt [...]) decyzji Ministra, wyklucza ich wykorzystanie dla potrzeb wielkopowierzchniowego gospodarstwa rolnego. Argumentowali również, że organ, przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, powinien był stwierdzić, że cała parcela nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. l lit. e).

Skargą Powiatu [...] objęto całość decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2020 r. Kwestionowanemu aktowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego art. 2 ust. 1. lit. e dekretu poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że nieruchomość o powierzchni [...] ha (część działki nr [...]) nie stanowiła nieruchomości o charakterze rolniczym, wykorzystywanej na cele produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej oraz nie pozostawała w związku i współzależności z gospodarstwem rolnym. Powiat podniósł także naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa, zarzucając brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji przyjęcie, że sporna nieruchomość (zaszrafowany obszar na mapie sporządzonej [...] listopada 2019 r. przez uprawnionego geodetę - załącznik do decyzji) nie podpadała pod działanie art. 2 ust, 1lit. e dekretu. W nawiązaniu do tak określonych zarzutów, Powiat [...] wniósł o uchylenie decyzji Wojewody z [...] maja 2017 r., nr [...] w całości oraz uchylenie w tym samym zakresie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2020 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Aktom organów obu instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 2, art. 78 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 153 ppsa.

W uzasadnieniu skargi Powiat powołał się wady w przeprowadzonym przez organy postępowaniu, wskazując na brak wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, nierolniczego charakteru spornej nieruchomości (o powierzchni [...] ha - część działki nr [...], z obrębu [...] - zaszrafowany obszar na mapie stanowiącej załącznik do decyzji). Brak uzasadnienia przyjęcia granicy pomiędzy częścią mieszkalną i gospodarczą (linia koloru czerwonego w załączniku do decyzji). Skarżący zauważył przy tym, że określona przez geodetę granica nie pokrywa się z granicami parcel na mapie katastralnej, ani też budynkami, budowlami lub innymi elementami ukształtowania terenu. Zakwestionowano również ustalenia organu odwoławczego dotyczące miejsca, w którym nieruchomość traciła charakter "ziemski". Powiat podniósł, że w aktach sprawy brak jest konkretnych dowodów określających położenie ogrodzenia oddzielającego część folwarczną od mieszkalnej. Jednocześnie wskazano na istnienie możliwości braku takiego rozgraniczenia. Wątpliwości skarżącego wzbudziła też wiarygodność zeznań świadka – A. K.. Zarzucono im: brak precyzji przy określaniu usytuowania ogrodzenia, wypowiedzi oparte na informacjach zasłyszanych, brak potwierdzenia informacji przez inne osoby, możliwość błędów związanych z upływem czasu oraz ogólnikowość przekazanych informacji.

Powiat zakwestionował też moc dowodową zdjęcia lotniczego z 1956 r., które potwierdzać miało stan faktyczny zabudowań. W skardze podniesiono, że istotny jest stan nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944 r., a nie zobrazowany w dacie fotografii (1956 r.). Wskazano, że wyznaczona w załączniku graficznym do decyzji Ministra granica, określa teren o odmiennym sposobie wykorzystania. Dalej Powiat zarzucił liczne braki materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organami, które w jego ocenie pozwalają na zakwestionowanie przyjętego rodzaju zależności pomiędzy rezydencją a gospodarstwem rolnym i prowadzić powinny do przyjęcia, że brak jest podstaw uznania funkcji dworu, za wyłącznie mieszkaniową. Wiarygodności odmówiono też dowodowi z Karty [...], wskazując, że samo usytuowanie poszczególnych elementów zabudowy i zagospodarowania nie przesądza o braku występowania korelacji pomiędzy częścią gospodarczą majątku, a dworską. Powiat podniósł, że w jego ocenie, sporna nieruchomość była wyłącznym źródłem dochodu właścicieli majątku, którzy nie zajmowali się działalnością innego rodzaju. Zdaniem strony skarżącej organy nie zebrały też wiarygodnych informacji w kwestii zarządzania gospodarstwem (w sposób bezpośredni przez właścicieli, czy przez zarządcę majątku).

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Minister odniósł się też dodatkowo do zarzutów podniesionych w złożonych skargach. W nawiązaniu do skargi Powiatu zauważył, że prowadzone postępowania z zakresu reformy rolnej mają charakter historyczny i bazują na materiałach archiwalnych. Tak więc ustalenie stanu faktycznego każdej tego rodzaju sprawy następuje w oparciu o dowody, które w odniesieniu do danego majątku ziemskiego są dla organu dostępne. Podkreślił, że w zakresie objętego skargami majątku [...], organy obu instancji podjęły działania zmierzające do pozyskania możliwie najobszerniejszego materiału dowodowego. Wyliczył tu wystąpienia do Starostwa Powiatowego w [...], Sądu Rejonowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [...], [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] i [...] Biura [...]. Analizując zebrany w ten sposób materiał dowodowy stwierdził, że brak jest dowodu wskazującego na rolniczy charakter części spornej nieruchomości (o powierzchni [...] ha). Jednocześnie wyraził ocenę, że podobnie brak jest podstaw do przyjęcia a priori domniemania takiego jej charakteru. Zdaniem Ministra, że nie sposób zgodzić się również z zarzutem Powiatu dotyczącym "niewykazania w sposób nie budzący wątpliwości braku rolniczego charakteru nieruchomości o powierzchni [...] ha." Organ nadzoru wyjaśnił, że w ramach postępowań, zakończonych kwestionowanym aktem, organ ma obowiązek dokonać kontroli rozmieszczenia obiektów w ramach nieruchomości i ustalić, czy możliwym było wydzielenie części gospodarczej od części, która takiego charakteru nie miała. Zwrócił uwagę, że z akt sprawy jasno wynika wyodrębnienie zespołu dworsko - parkowego od części gospodarczej. Zauważył przy tym, że w ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie udało się odtworzyć dokładnego przebiegu historycznego ogrodzenia, z uwagi na upływ czasu i brak odpowiednio precyzyjnych dowodów na tę okoliczność. Określenie przebiegu "granicy" między częścią dworsko - parkową, a gospodarczą zlecone zostało biegłemu geodecie, który dokonał tego zgodnie z wytycznymi Ministra, oznaczając na podkładzie zdjęcia lotniczego z 1956 r. (obejmującego całą nieruchomość w dacie najbliższej do daty jej przejęcia na rzecz Państwa) "czerwoną linię".

Odnosząc się do zarzutów skargi R. D. i J. D. Minister wskazał, że Wojewoda w decyzji z [...] maja 2017 r., ustalił jedynie, że dawne parcele nr [...], [...] i [...] stanowiły użytki określone jako ogród/podwórze, natomiast wszystkie pozostałe parcele, mieszczące się w granicach działki nr [...], a także działki nr [...], określone zostały jako użytki rolne. Parcela nr [...] - obejmująca teren stajni, wozowni i spichlerza, aż po wschodnią granicę działki nr [...] oznaczona została jako podwórze, co w połączeniu z innymi dowodami wskazuje jednoznacznie na jej gospodarcze przeznaczenie. Minister argumentował, że wbrew twierdzeniu skarżących opisany wyżej obszar (stajni i wozowni) zakwalifikowany został przez Wojewodę jako teren o charakterze gospodarczym, a więc podpadający pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W odniesieniu do zarzutów związanych z przyjętą kwalifikacją części nieruchomości o powierzchni [...] ha, organ przytoczył dodatkowe fragmenty protokołu z przesłuchania świadka A. K.. Na ich podstawie stwierdził, że pomimo niezgodności z pozostałymi zebranymi dowodami części zeznania dotyczącej lokalizacji stajni koni cugowych (na terenie zespołu pałacowo – parkowym), całościowa analiza informacji uzyskanych z tego źródła prowadzi do wniosku, że budynek ten nie był umiejscowiony w bezpośrednim otoczeniu pałacu. Biorąc pod uwagę powyższe, Minister uznał wyodrębnienie tego budynku od części dworsko – parkowej, przyznając przy tym, że świadek nie był jednak w stanie odtworzyć przebiegu ogrodzenia. Organ odwoławczy podniósł również, że nawet w sytuacji przyjęcia, że w stajni przechowywane były konie cugowe (zaprzęgowe), nie ma to znaczenia wobec faktu, że był to budynek o charakterze gospodarczym, wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej. Taka kwalifikacja stajni uprawnia zaś do stwierdzenia, że ta część nieruchomości winna zostać uznana za podpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Pismem z [...] maja 2021 r., dodatkowe stanowisko wobec skargi Powiatu, wyrazili R. D. i J. D.. Nie zgodzili się z zaprezentowaną w niej argumentacją, wskazując, że stanowisko Powiatu ogranicza się jedynie do wyrażenia ogólnych wątpliwości dotyczących zebranego w sprawie materiału dowodowego i sformułowania oceny, że nie był on wystarczający do wydania decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga Powiatu [...] była niezasadna.

Z treści tej skargi wynika, że Powiat [...] zaskarżył w całości decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2020 r. i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2017 r.

W zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego pkt [...]) i [...]) zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga Powiatu [...] winna być oddalona, z uwagi na zakaz orzekania na niekorzyść strony. Zgodnie z art. 134 ppsa Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

Zdaniem Sądu uchylenie przez Sąd, na skutek skargi Powiatu [...], decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w części, w której organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i orzekł, co do istoty sprawy, w zakresie dotyczącym gruntu o pow. [...] ha [pkt [...]) w zw. z pkt [...]) zaskarżonej decyzji] byłoby niekorzystne dla Powiatu [...], który – co sam przyznał w odwołaniu z [...] czerwca 2017 r. - nabył z dniem 1 stycznia 1999 r. powyższy grunt skarbowy i na spornym terenie realizuje zadania własne z zakresu pomocy społecznej (prowadzenie domu pomocy społecznej).

Natomiast skarga Powiatu [...], w części dotyczącej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w której organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i orzekł, co do istoty sprawy, w zakresie dotyczącym gruntu o pow. [...] ha [pkt [...]) w zw. z pkt [...]) zaskarżonej decyzji] podlegała oddaleniu jako niezasadna z przyczyn merytorycznych.

Zasadna okazała się zaś skarga R. D. i J. D., która dotyczyła części decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w której organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i orzekł, co do istoty sprawy, w zakresie dotyczącym gruntu o pow. [...] ha [pkt [...]) w zw. z pkt [...]) zaskarżonej decyzji].

W pierwszej kolejności trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.

Sąd zwraca uwagę, że w kwestii interpretacji zwrotu "nieruchomość ziemska" orzecznictwo sądów administracyjnych powszechnie akceptuje wykładnię tego zwrotu, dokonaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, zgodnie z którą poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak też rozporządzenia, Trybunał wywiódł wówczas, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Natomiast w uzasadnieniu uchwały z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, Naczelny Sąd Administracyjny poczynił szereg uwag na temat właściwej wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska" wskazując, że dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 dekretu należy brać pod uwagę również, zgodnie z zwartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z tzw. wprowadzenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, powinno brzmieć: na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą, bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny), powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Cele wskazane w dekrecie mogły być realizowane przez przejęcie terenów, a nie obiektów (wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08).

Jak podkreślono w wyroku NSA z 7 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 686/08 obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia jest zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05).

Nie można pomijać tego, że w pewnych przypadkach sama możliwość wykorzystania danej nieruchomości na cele reformy rolnej nie jest wystarczająca do oceny, czy nieruchomość została znacjonalizowana w trybie dekretu. Możliwość wykorzystania na dany cel musi znajdować racjonalne uzasadnienie gospodarcze, społeczne. Za nacjonalizacją przemawiać muszą racjonalne względy gospodarcze, społeczne i ekonomiczne. Hipotetyczna przydatność nieruchomości na cele z art. 1 ust. 2 dekretu wyklucza przejście gruntu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, jeżeli obiektywne cechy nieruchomości (przeznaczenie konkretnego obiektu, sposób zagospodarowania terenu) świadczyły o tym, że grunt nie był przydatny na ten cel.

Ze znajdującej się w aktach sprawy Karty [...] założonej w 1992 r. wynika, że na działce nr [...] w granicach dawnych parcel nr [...],[...] i [...] o pow. łącznej [...] ha (wg mapy z [...] listopada 2019 r. geodety M. S. cały obszar zaszrafowany i niebieski obszar niezaszrafowany) znajdował się zespół dworsko-parkowy. Budynek dworu był parterowy, częściowo posadowiony na piwnicach o sklepieniach kolebkowych. Posiadał mieszkalne poddasze. Budynek ten ze wszystkich stron otoczony był parkiem założonym w [...] poł. XVIII w. Budynek dworu został wzniesiony w [...] poł. XVIII. Ma styl późnobarokowy z klasycystycznymi i neoklasycystycznymi dobudówkami. Front dworu znajduje się od wschodu. Przed frontem dworu znajdował się obszerny podjazd z okrągłym trawnikiem po środku. Od wschodu prowadziła do dworu główna droga dojazdowa ze wsi. Od zachodniej strony dworu znajdował się plac zabaw. Od południa do dworu przylegała oficyna klasycystyczna z przełomu XVIII i XIX w. W południowej części dworu w jego sąsiedztwie zlokalizowane były stajnie i wozownie, dalej w kierunku południowym spichlerz zbożowy, a jeszcze dalej na południe podwórze gospodarcze. Regularna kompozycja założenia parkowo-dworskiego obejmowała stok opadający w kierunku jeziora. Park był zadrzewiony (pozostało rzadkie zadrzewienie i resztki szpaleru grabowego). Majątek w miejscowości [...] jest ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków Nieruchomych.

Z Karty Przewodniej opracowania pt. Rozpoznanie stanu zachowania parków wiejskich woj. [...] z 1993 r. wynika, że na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody zespół rzeczoznawców [...] uznał, że w skład założenia parkowego w [...] wchodziły, poza pałacem, także stajnia i spichlerz. Granice parku oznaczono na mapie z ewidencji gruntów. Z mapy wynika, że w granicach parku znajdował się (niezaszrafowany) teren dawnej parceli nr [...] o pow. [...] ha (zaznaczony na mapie sporządzonej przez geodetę M. S. z [...] listopada 2019 r.).

Z fragmentu książki pt. Dwory i Pałace Wiejskie w [...] załączonego do pisma R. D. i J. D. z [...] kwietnia 2016 r. wynika, że dwór w [...] był parterowy i miał mieszkalne poddasze.

Matrykuła nr [...] [...] prowadzona dla parcel nr [...],[...] i [...] wskazuje, że parcele nr [...] i [...] zakwalifikowano jako "[...] ([...])" - dworski ogród ([...]. [...]), natomiast parcelę nr [...] jako "[...]" – ogród ([...]. [...]).

Protokół z oględzin sporządzonych z udziałem stron postępowania dowodzi tego, że wjazd na sporny teren był z drogi od wsi [...] i prowadził na szeroki podjazd pod pałac, pod wejście główne. Przed pałacem był okrągły dekoracyjny klomb. Do pałacu od lewej strony przylega dobódówka. Pałac od strony północnej i zachodniej okala park ze śladami starodrzewu. Naturalną granicę parku od strony północnej stanowią stawy, a od strony zachodniej jezioro. Poza granicą działki [...] (po lewej stronie pałacu) znajdują się pola uprawne. W granicach działki nr [...] (po lewej stronie pałacu) znajdują się budynek starej wozowni i spichlerza, a przed nim pozostałości budynku prawdopodobnie lodowni. Nie ma śladu ogrodzenia i pozostałości po innych budynkach gospodarczych, folwarcznych.

Przesłuchany w charakterze świadka A. K. (ur. w 1928 r.), siostrzeniec A. D. (protokół z [...] grudnia 2016 r.) zeznał, że przed parkiem był klomb. Obok były stawy. W pałacu mieszkała A. D. z synami i matką. Oświadczenie to jest zbieżne z danymi wynikającymi z notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po J. D. z [...] lutego 1931 r. (wypis z [...] marca 1931 r.). Z dokumentu tego wynika, że A. D. i jej synowie J. D. i A. D. zamieszkiwali w [...], powiat [...]. Służba nie mieszkała w pałacu. U góry w budynku były pokoje. W pałacu nie było żadnego biura, czy gabinetu. Pracownicy mieszkali w parterowych czworakach, które były położone poza zespołem pałacowo-parkowym. A. D. miała administratora. W parku znajdowały się lodownie i psy w kojcach. W części gospodarczej na terenie zespołu pałacowo-parkowego była stajnia koni cugowych, która służyła do użytku właścicielom pałacu. Folwark był poza częścią w której znajdowały się pałac, park, stajnia cugowa oraz wozownia. Park był oddzielony ogrodzeniem od części folwarcznej. Część gospodarcza była po prawej stronie pałacu (stojąc na progu pałacu). Do budynków były dwa osobne wjazdy – do części pałacowej i do części gospodarczej. Był także przejazd w ogrodzeniu (pomiędzy pałacem, a stajnią koni cugowych). W budynku nr [...] – spichlerzu (rzut z Karty zabytku) znajdowała się stajnia koni cugowych do jazdy bryczką i pod wierzch. W parku nie hodowano zwierząt gospodarskich. Najbliższe otoczenie pałacu stanowił park, klomb, staw, dużo zieleni, psy i lodówki. Z pałacu przechodziło się do parku. W parku były drzewa. W parku nie było ogrodu warzywnego ani drzew owocowych.

Z materiału mapowego załączonego do pisma Archiwum Państwowego w [...] z [...] grudnia 2018 r. – mapy gospodarczej z 1952 r. (sporządzonej na podstawie mapy katastralnej z 1950 r.) w zestawieniu z: 1) mapą nr [...] wykonaną z pierworysu z 1861 r. i uzupełnioną w 1957 r., 2) materiałem mapowym nr [...] zaopatrzonym podpisem geodety powiatowego J. M., poprzedzającym pismo Archiwum Państwowego z [...] marca 2016 r., 3) materiałem mapowym sporządzonym przez geodetę M. S. (w tym mapy topograficznej z 1934 r.) wynika, że część folwarczną zespołu dworsko-parkowego wyznacza od [...], [...] i [...] linia dużych, podłużnych budynków znajdujących się w [...]-[...] części parku (budynki te tworzą nieforemny wielobok). Budynki te znajdują się na terenie obejmującym dawną parcelę nr [...] (uwidocznioną na mapie nr [...]).

Dla niniejszej sprawy w zakresie oceny charakteru zespołu dworsko-parkowego, nieprzydatny był protokół sporządzony [...] kwietnia 1945 r. Dokument ten ma charakter zbiorczy, dotyczy całego majątku [...] (ponad [...] ha) wskazuje różne rodzaje użytków i ich powierzchnie, w tym powierzchnię parku – [...] ha, rodzaje budynków, spis pracowników, wykaz narzędzi urządzeń, sprzętu, inwentarza żywego, lecz nie zawiera załącznika mapowego i nie pozwala usytuować poszczególnych obiektów w terenie zespołu dworsko-parkowego.

Zdaniem Sądu wskazane wyżej dowody, rozpatrywane z osobna i we wzajemnej łączności, wskazują, że w czasie [...] Wojny Światowej zespół dworsko-parkowy miał charakter mieszkalny i rekreacyjny. We dworze mieszkała właścicielka A. D. z rodziną. Dwór nie był centrum zarządzania częścią rolniczą majątku [...]. Brak dowodu na to, że we dworze mieszkały osoby zarządzające częścią folwarczną tegoż majątku. W parku rosły drzewa nieowocowe, był plac zabaw, klomb, dwie drogi wjazdowe, alejki promieniście rozchodzące się na terenie na zachód od dworu. Teren parku miał regularną kompozycję krajobrazową – stok opadający w kierunku jeziora. Jedna z dróg (biegnąca skośnie pomiędzy dworską oficyną południową, a stajnią i wozownią) prowadziła z parku na teren folwarczny obejmujący parcelę nr [...]. Stosunkowo mały budynek znajdujący się blisko południowej oficyny dworu (dawna lodownia wg ustaleń z oględzin i zeznań A. K.), a na mapie nr [...] r. - mapie sytuacyjno–wysokościowej w skali 1:500 wskazany jako "[...]" ([...]) tworzył infrastrukturę dworu.

W ocenie Sądu trafnie zatem uznał Wojewoda [...] w pkt [...]) decyzji z [...] maja 2017 r., że część majątku [...]obejmująca nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] w granicach parcel nr: [...],[...], [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Na obszarze tym funkcjonował spójny pod względem zabytkowym, przyrodniczym i funkcjonalno-przestrzennym zespół dworsko-parkowy w żaden sposób niepowiązany funkcjonalnie z rolniczą częścią tegoż majątku.

Zdaniem Sądu zespół dworsko-parkowy (teren dawnych parcel nr [...],[...],[...] w granicach działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha wg mapy z [...] listopada 2019 r.) nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, w szczególności pod parcelację na potrzeby gospodarstw rolnych, czy zarezerwowany jako odpowiedni teren dla szkół, ośrodków rolnych, przemysłu rolnego, rozbudowy miast, kolonii mieszkaniowych, wojska, komunikacji publicznej, melioracji. Takie stanowisko dodatkowo potwierdza przeznaczenie tegoż terenu po przejęciu na cele reformy rolnej na potrzeby nierolnicze – wykonywanie zadań z zakresu opieki społecznej.

Nie można pominąć tego, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu Reforma Rolna w Polsce była realizowana zgodnie z zasadami Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Manifest z 22 lipca 1944 r. przewidywał zaś przejmowanie w ramach określonych norm obszarowych ziem niemieckich, ziem zdrajców narodu i ziem gospodarstw obszarniczych, które miały wejść do Funduszu Ziemi. Ziemie skupione przez Fundusz Ziemi, z wyjątkiem przeznaczonej na gospodarstwa wzorowe, miały zostać rozdzielone między chłopów małorolnych, średniorolnych, obarczonych licznemi rodzinami drobnych dzierżawców oraz robotników rolnych. Fundusz Ziemi miał tworzyć nowe gospodarstwa względnie dopełniać gospodarstwa małorolne, biorąc za podstawę normę 5 ha użytków rolnych średniej jakości dla średniolicznej rodziny.

Celem reformy rolnej nie było zatem przejmowanie obiektów dworsko-parkowych posiadających cechy zabytkowe (nie były to gospodarstwa obszarnicze). Względy ogólnospołeczne (ochrona dziedzictwa narodowego) przemawiały przeciwko dekompozycji mających wartość zabytkową założeń dworsko-parkowych w celu przeznaczenia ich na cele reformy rolnej.

Wobec tego Sądu uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wadliwie uchylił pkt [...]) rozstrzygnięcia decyzji pierwszoinstancyjnej i orzekł, co do istoty sprawy, w zakresie odnoszącym się do obszaru o pow. [...] ha, w granicach dawnej parceli nr [...], stwierdzając, że grunt ten podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, skoro teren części folwarcznej znajdował się na obszarze dawnej parceli nr [...]. Matrykuła nr [...][...] prowadzona dla parceli nr [...] wskazuje, że parcele tę zakwalifikowano jako "[...] ([...])" – teren rolny ([...]. [...]) dworskiego ogrodu ([...]. [...]).

W tej sytuacji należało stwierdzić, że organ odwoławczy niewłaściwie zastosował art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 dekretu w realiach niniejszej sprawy. Z tego powodu Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w części wskazanej w pkt 2 sentencji wyroku została wydana z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.

Wskazywana w skardze R. D. i J. D. kwestia nieprzydatności na cele reformy rolnej obszaru, na którym była położona stajnia i wozownia, nie miała znaczenia dla niniejszej sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny w postępowaniu odwoławczym była część dawnego majątku w [...], która zawierała się w działce nr [...], ale w granicach dawnych parcel nr: [...],[...],[...]. W tym zakresie została zaskarżona poprzez wniesienie odwołania przez Powiat [...] decyzja Wojewody [...] z [...] maja 2017 r. (w zakresie pkt [...] decyzji pierwszoinstancyjnej). W innej części obejmującej działkę nr [...], w tym m.in. grunt na którym znajdują się budynki stajni i wozowni oraz spichlerza, decyzja organu I instancji stała się ostateczna wobec jej niezaskarżenia (w zakresie pkt [...] decyzji pierwszoinstancyjnej).

Jeżeli chodzi o argumenty skargi Powiatu [...] Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy wyjaśnienia okoliczności, które miały miejsce ponad 70 lat temu. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono jedynie okoliczności, które Sąd wskazał powyżej. Wobec oczywistych w takich warunkach trudności i ograniczeń dowodowych należało sprawę rozstrzygnąć na podstawie tych okoliczności, które dało się ustalić. Sąd zwraca uwagę, że dekret nacjonalizacyjny należy wykładać ściśle. W sprawie brak dowodów, które potwierdzałyby, że w zespole dworsko–parkowym w [...] prowadzona była zawodowa działalność rolnicza, że budynek dworu był centrum zarządzania częścią folwarczną majątku [...] przez jego właścicielkę i członków jej rodziny, że w budynku dworu mieszkali pracownicy administracyjni i rolni związani z produkcją rolną, że w parku hodowano zwierzęta gospodarskie i prowadzono uprawy polowe. Takich dowodów nie wskazał i nie przedłożył Powiat [...]. Zgromadzone w sprawie dowody należało ocenić we wzajemnej łączności i z takiej oceny wyprowadzić wniosku istotne dla sprawy. Okoliczności wynikające z Karty Ewidencyjnej Zabytku, czy zeznań A. K. tworzą spójną całość z innymi dowodami i nie zostały skutecznie podważone w toku postępowania administracyjnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną i potraktuje teren o pow. łącznej [...] ha oznaczony na mapie geodety M. S. z [...] listopada 2019 r. jako obszar stanowiący zespół dworsko-parkowy w [...] o charakterze mieszkalnym i wypoczynkowym, a następnie wyda decyzję stosowną do okoliczności sprawy.

Mając to wszystko na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ppsa (pkt 1 wyroku) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa (pkt 2 wyroku) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie skarżącym R. D. i J. D. kosztów postępowania sądowego – wpisu sądowego od skargi, opłat skarbowych od stosunków pełnomocnictwa, kosztów działania jednego pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).