Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 243/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 11, 7, 77, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 01 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł z powodu niestwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że jest osobą schorowaną i leczy się na chorobę przewlekłą. Zaznaczyła, że z uwagi na obecną sytuację finansową i zdrowotną spełnia co najmniej dwa warunki wymienione

w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Wyjaśniła, że nie występowała do tej pory o zasiłki stałe lub dodatek mieszkaniowy z uwagi na swoją godność. Poinformowała, że dochody uzyskiwane z tytułu umowy zlecenia mogą ulec utracie, co zagrozi egzystencji rodziny.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził brak podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem organu, skarżąca nie wykazała,

iż zobowiązanie z tytułu składek pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego zdarzenia losowego. W ocenie organu, nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, strona byłaby pozbawiona możliwości zarobkowania.

W wyniku wniesienia skargi, wyrokiem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 458/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd dokonując kontroli, stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albowiem w postępowaniu wszczętym

z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brał udział pracownik, który uczestniczył w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Ponadto zdaniem Sądu, w omawianej sprawie doszło do naruszenia art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), ponieważ organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej wysokości zobowiązania wobec ZUS z uwagi na przedawnienie należności z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc listopad 2001 r. w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz na Fundusz Pracy za miesiąc listopad 2001 r. w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w kwocie [...] zł. Organ w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku przedawnienia należności składkowych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za miesiąc listopad 2001 r., aktualnie zobowiązanie strony wobec ZUS wynosi [...] zł, w tym z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od grudnia 2001 r. do lutego 2009 r.

w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2001 r. do lutego 2009 r. w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł oraz kosztów upomnienia w wysokości [...] zł.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ wskazał, że aktualnie wobec zobowiązanej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie tego przepisu.

W opinii Zakładu, okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym zakresie organ wskazał, że z treści kwestionariusza z dnia 19 grudnia 2011 r. o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż skarżąca jest w trakcie rozwodu i nie posiada rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Zatrudniona jest na podstawie umów zlecenia w firmie [...] S. A. i [...] S. A. W. za wynagrodzeniem [...] zł. Strona nie korzysta z finansowego wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, natomiast korzysta z pomocy rodziców i teściowej (brak dowodów). Ponadto nie jest współwłaścicielką nieruchomości. Majątek ruchomy stanowi M. G. rok prod. [...] o wartości szacunkowej [...] zł. Zakład ponadto ustalił, że pozostali członkowie rodziny zobowiązanej również posiadają samochody.

Poza zadłużeniem na rzecz ZUS strona posiada zobowiązania cywilnoprawne,

w tym kredyt w wysokości [...] zł (spłata do 2014 r.) oraz wobec S. G. na kwotę [...] zł i J. W. [...] zł (brak dowodów). Zobowiązana zeznała, że kredyt jest spłacany w ratach po [...] zł miesięcznie, a pozostałe zaległości nie są spłacane z braku dochodów. Ponadto organ podał, że w dniu 02 października 2007 r. małżonek zaciągnął kredyt gotówkowy w wysokości [...] zł. Skarżąca do kwestionariusza o stanie majątkowym nie podała jednak dochodów osiąganych przez małżonka wskazując, iż jest z nim w trakcie rozwodu.

Podane przez stronę koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, woda – [...] zł, czyli łącznie [...] zł. Koszty związane z leczeniem wynoszą [...] zł miesięcznie. Ponadto do przedmiotowego kwestionariusza strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D. W., który jest studentem [...] i aktualnie nie pracuje.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii znajdowania się w trakcie rozwodu z mężem oraz braku rozdzielności majątkowej, organ wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm., dalej: ord. pod.), który na podstawie art. 31 u.s.u.s. ma zastosowanie do należności ZUS, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność całym swoim majątkiem obejmuje majątek odrębny płatnika składek oraz majątek wspólny płatnika składek i jego małżonka. W niniejszej sprawie bardzo istotny jest fakt, że strona nie opłacała należnych składek od listopada 2001 r., zatem jej mąż również odpowiada za przedmiotowe zaległości, albowiem w tym czasie korzystał z dochodów uzyskiwanych przez małżonkę.

W zakresie regulowania przez stronę kredytu zaciągniętego przez męża w ratach po [...] zł miesięcznie, organ wyjaśnił, że składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy winny być regulowane w pierwszej kolejności, albowiem są zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Ponadto, odnosząc się do podnoszonych przez stronę problemów zdrowotnych, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), albowiem zobowiązana pracuje na podstawie umowy zlecenia. Strona w trakcie niniejszego postępowania nie przedłożyła aktualnych dowodów o stanie zdrowia świadczących, że cierpi na przewlekłe choroby i leczy się systematycznie.

Dokonując analizy porównawczej kwestionariusza z dnia 08 lutego 2011 r. oraz z dnia 19 grudnia 2011 r. o stanie rodzinnym i majątkowym, organ zauważył, że sytuacja finansowa strony uległa pogorszeniu. Aktualnie jest ona zatrudniona tylko w jednej firmie na podstawie umowy zlecenia. Syn skarżącej nie pracuje, natomiast małżonek z którym strona jest w trakcie rozwodu nie osiąga żadnych dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Pomimo to, zobowiązana opłaca bieżące należności związane z utrzymaniem mieszkania, a także raty kredytu gotówkowego w wysokości po [...] zł miesięcznie. Skarżąca studiuje na Uniwersytecie [...], w B. na kierunku pedagogika. Są to studia stacjonarne drugiego stopnia trwające dwa lata. Zdaniem organu, gdyby strona była faktycznie w trudnej sytuacji finansowej, to podjęłaby niezbędne kroki celem znalezienia pracy umożliwiającej osiąganie wyższych dochodów. To samo dotyczy pozostałych członków rodziny.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ stwierdził, że strona nie wykazała należycie, iż zobowiązanie z tytułu składek pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (brak decyzji o uzyskiwanych zasiłkach z pomocy społecznej), jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego zdarzenia losowego. Nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę zobowiązana byłaby pozbawiona możliwości zarobkowania (brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub o niezdolności do pracy), a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W złożonej skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji, zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżąca nie posiada nieruchomości a należący do niej samochód jest niewielkiej wartości i bezcelowe jest prowadzenie z niego egzekucji; art. 28 ust. 1, ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności; naruszenie art. 7, art. 8, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczność rozstrzygnięcia z treścią ustaleń zawartych w uzasadnieniu decyzji i brak wyczerpującego i jasnego uzasadnienia wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 powołanej wyżej u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. Zakład zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie sytuacji wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. oraz przesłanek pomieszczonych w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, według stanu na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na dzień podejmowania decyzji w II instancji sytuację majątkową dłużnika.

Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, LEX nr 957943).

Z powyższym koresponduje treść orzeczenia WSA w Bydgoszczy z 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 458/11, które zapadło w niniejszej sprawie. Sąd w wyroku tym uwzględnił skargę zobowiązanej. Ponownie oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd rozpoznający sprawę związany jest oceną prawną wyrażoną w poprzednim orzeczeniu W myśl bowiem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, LEX nr 1104099). Ustawodawca nie przewiduje możliwości zwolnienia organu administracji publicznej z obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznania sprawy oceny prawnej, a także wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 178/11, LEX nr 1109581). Sąd pierwszej instancji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z 20 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1057/11, LEX nr 1069805).

W uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku Sąd zauważył, że Zakład nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyczerpujący sposób rozpatrzenia materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej ocenie faktów. Wynika zatem z powyższego, ze Zakład zobowiązany był do uwzględnienia w decyzji wszystkich istotnych okoliczności.

Niewątpliwie uzyskiwane przez skarżącą dochody stanowią istotną okoliczność. Stanowią one bowiem bazę dla oceny ważnego interesu zobowiązanej, w szczególności możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując ostatecznego rozstrzygnięcia należało zatem uwzględnić aktualny stan faktyczny, aktualne dochody, dochody osiągane przez skarżącą na dzień wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W realiach tej sprawy organ przyjął w decyzji z dnia [...] r., utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą umorzenia, że skarżąca pracuje na podstawie umowy zlecenia. Takie stwierdzenie Zakładu zawarto dwukrotnie na str. 9 powołanej decyzji. Fakty są jednak takie, iż skarżąca podczas postępowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji, załączyła do akt sprawy dokumenty obrazujące jej sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkowo-dochodową. W ramach tej dokumentacji wnioskodawczyni przedłożyła wypowiedzenie umowy zlecenia z dnia 8 grudnia 2011 r., w którym postanowiono, że wypowiedzenie związane jest ze zmianą przepisów oraz, iż jest ono natychmiastowe, ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2011 r. Także w kwestionariuszu majątkowym złożonym na wezwanie organu strona podkreśliła, że umowa zlecenia wiąże ją tylko do końca 2011 r. Z tego tytułu uzyskuje kwotę [...] zł za okres od września do 16 listopada 2011 r. Stwierdzić zatem należy, że na podstawie tej umowy skarżąca uzyskiwała dochody średnio około [...] zł miesięcznie.

Skonstatować wobec powyższego wypada, że w niniejszej sprawie Zakład dokonał błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy na dzień podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia oraz dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nieuwzględniającej sytuacji dochodowej skarżącej, przyjmując w dniu wydania decyzji ostatecznej, że skarżąca uzyskuje dochody na podstawie umowy zlecenia, która w rzeczywistości zakończyła się 31 grudnia 2011 r.

Godzi się także zauważyć w tym miejscu niekonsekwencję Zakładu, który w decyzji ostatecznej, uchylonej przez Sąd wyrokiem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 458/11, stwierdził, że dochody skarżącej z umowy zlecenia, to [...] zł miesięcznie, na osobę w rodzinie przypada [...] zł. Ponadto dochody uzyskuje małżonek skarżącej z działalności gospodarczej i syn, który z umowy zlecenia uzyskał za miesiąc luty 2011 r. kwotę [...] zł netto. Powołując się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w którym wskazano kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości nie przekraczającej 351 zł, organ stwierdził, że w zaistniałym stanie faktycznym nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Niekonsekwencja organu jawi się w zakresie uznania w poprzedniej decyzji przekroczenia kryterium dochodowego, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej, czyli przekroczenia kwoty 351 zł na osobę w rodzinie i stwierdzenia, że w stanie faktycznym nie ma podstaw do umorzenia należności (dochód na osobę [...] zł). Nie uwzględniono zaś aktualnie faktu, iż skarżąca w ogóle nie uzyskuje dochodów, zatem spełnia kryterium ze wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów.

Wydanie przez organ w sprawie decyzji związanej (odmowa umorzenia bez uznania istnienia przesłanki umorzenia), przy nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacja majątkową wnioskodawczyni, narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Ze względu na naruszenia przepisów o postępowaniu podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a., to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 k.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jego błędnej oceny.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do ustalenia stanu faktycznego na dzień podjęcia decyzji ostatecznej, w szczególności z uwzględnieniem dochodów skarżącej oraz oceny tego stanu zgodnie z regułami postępowania dowodowego.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

M. Łent D. Dudra I. Najda-Ossowska