Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1297/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Scalanie gruntów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 3
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 13
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 21 lutego 2011 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zatwierdzenia projektu scalenia gruntów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącego kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 1297/10

Uzasadnienie

L. C. złożył wniosek o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji nr [..] Prezydium Państwowej Rady Narodowej w G. z dnia [..] zatwierdzającej projekt scalenia gruntów we wsiach N. i S. z powodu objęcia scaleniem działki nr [...] zabudowanej remizą strażacką (obecnie nr [..]) położonej w S. bez wymaganej przepisem, art. 1 ust. 3 z ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 1968 r., Nr 3, poz. 13) zgody właścicieli (samoistnych posiadaczy) tej działki.

Z wniosku wynika, że w ramach scalania gruntów w zamian za cześć działki nr [...] o powierzchni 0,02 ha zabudowanej remizą strażacką H. C. – ojciec wnioskodawcy otrzymał część działki nr [...] o powierzchni 0,02 ha. Części działki nr [...] zabudowanej remizą nadano nr [...], a część działki nr [...] weszła w skład działki nr [...] o powierzchni 0,75 ha i otrzymała nr [...], a jej powierzchnia wyniosła 0,77 ha.

Powyższa decyzja wydana została na podstawie oświadczenia, według wnioskodawcy sporządzonego najprawdopodobniej przez urzędnika, podpisanego jedynie przez H. C., zaś ów urzędnik stwierdził też wiarygodność podpisu, przy czym akta postępowania scaleniowego nie zawierają innych dokumentów, z których wnikałoby, że wymieniony wyraził zgodę na scalenie przedmiotowego gruntu.

Przedstawiając stan prawny nieruchomości zabudowanej remizą strażacką wnioskodawca wskazał, że jej współwłaścicielami byli zmarli w 1947 r. rodzice H. C. – W. i M. C., którzy – obok H. – mieli czworo innych dzieci i wszystkie dzieci będące spadkobiercami żyły w dacie wydania decyzji scaleniowej, przy czym postępowanie spadkowe nie było przeprowadzone. Nadto w dacie scalenia H. C. pozostawał (od 1958 r.) w związku małżeńskim z W. C. zd. S. i zdaniem wnioskodawcy organ dokonujący scalenia gruntu zobowiązany był, zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, przed wydaniem decyzji obejmującej część zabudowanej działki nr [...] uzyskać zgodę nie tylko samoistnego posiadacza H. C., lecz również jego żony oraz reszty jego rodzeństwa (F., H., G. i Ł.), czyli wszystkich spadkobierców W. i M. C. będących potencjalnymi właścicielami nieruchomości, a zarazem posiadaczami samoistnymi.

Natomiast organ prowadzący postępowanie scaleniowe ograniczył się do uzyskania oświadczenia faktycznie władającego wraz z żoną przedmiotową nieruchomością H. C. Wnioskodawca jednocześnie wyjaśnił, że stan prawny pozostałej części nieruchomości po W. i M. C. o powierzchni 3.09,21 ha uregulowany został dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w Grudziądzu sygn. I Ns 469/85 z dnia 27 marca 1986 r., stwierdzającym nabycie jej własności przez H. i W. C. na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej. W toku też wymienionego postępowania sądowego pozostali spadkobiercy zrzekli się na rzecz H. C. nieruchomości po zamarłych rodzicach.

Z kolei wnioskodawca stał się właścicielem powyższej nieruchomości na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...], umowy przekazania gospodarstwa rolnego między nim a H. i W. C.

W ocenie wnioskodawcy organ winien wezwać do udziału w postępowaniu scaleniowym wszystkich spadkobierców W. C. jako samoistnych posiadaczy gruntu, a zaniechanie uzyskania przed wydaniem decyzji scaleniowej ich zgody w odniesieniu do gruntu zabudowanego remizą strażacką, przy jednoczesnym braku przez nich upoważnienia H. C. do wyrażenia takiej zgody, uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej jako rażąco naruszającej prawo.

W piśmie z dnia 24 stycznia 2010 r. uzupełniającym wniosek z dnia 26 października 2009 r. L. C. podniósł, że kształt stanowiącej jego własność działki nr [...] po wydzieleniu z niej działki nr [...] zabudowanej remizą uniemożliwia jej pełnie wykorzystanie, gdyż nie może na niej wznieść budynku użytkowego ani mieszkalnego, zaś w budynku po byłej remizie strażackiej mieści się obecnie sklep spożywczy. Do pisma załączył notarialny akt poświadczenia dziedziczenia po H. C. z dnia [...].

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...], zatwierdzającej projekt scalenia gruntów we wsiach N. i S. w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, iż procedurą scalenia objęto część działki nr [..], na której ze środków gminnych wzniesiono w 1960 r. budynek remizy strażackiej, by niejako "przy tej okazji" doprowadzić do uregulowania stanu prawnego gruntu, na którym posadowiono tenże budynek. Według organu działania te uzyskały zgodę H. C. - samoistnego posiadacza działki nr [..] po śmierci jego rodziców, o czym świadczy podpisanie przez niego oświadczenie, a poddanie w wątpliwość autentyczności tego podpisu nie zostało poparte żadnymi dowodami. Nie można natomiast przyjąć, że samoistnymi posiadaczami przedmiotowej nieruchomości było rodzeństwo H. C. , bowiem w trakcie prowadzonego w latach 1985 -1986 przed Sądem Rejonowym w G. postępowania dotyczącego uregulowania jej stanu prawnego złożył oświadczenie, iż opuścili oni gospodarstwo jeszcze przed wojną i do niego nie powrócili. Jakkolwiek zaś wraz z H. C. od zawarcia w 1958 r. małżeństwa samoistnym posiadaczem gruntu była również jego żona W., to braku jej zgody na scalenie nie można uznać za rażące naruszenie prawa zważywszy na okoliczność, że posiadanie przez nią gospodarstwa miało charakter pochodny od praw jej męża i można przypuszczać, że to on decydował o istotnych sprawach związanych z jego prowadzeniem, także w imieniu żony. Poza tym brak zgody miał mniejszą wagę niż gdyby budynek nie objętym scaleniem gruncie był wybudowany i użytkowany przez samoistnego posiadacza gruntu, bowiem art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. miał na celu ochronę praw właścicieli i samoistnych posiadaczy budynków. Poza tym posiadanie prowadzących gospodarstwo w stosunku do jego części zabudowanej remizą faktycznie ustało.

Występując do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. o ponowne rozpatrzenie sprawy L. C. nie zgodził się z jego stanowiskiem, że zgoda W. C. na objęcie postępowaniem scaleniowym zabudowanej części działki nr [..] była mniej ważna od zgody jej męża – H. C. w świetle jednoznacznego brzmienia art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. wymagającego uzyskania zgody właściciela lub samoistnego posiadacza gruntu na scalenie. Zgoda przy tym musi być wyrażona wyraźnie ustnie do protokołu lub na piśmie. Nietrafnie jest umniejszenie znaczenia tej zgody z uwagi na fakt, że budynek znajdujący się na działce nr [...] wybudowany został za gminne pieniądze oraz twierdzenie, iż w stosunku do części działki zabudowanej remizą posiadanie prowadzących gospodarstwo faktycznie ustało, które to stwierdzenie każe przypuszczać, że wg organu zgoda na objęcie decyzją scaleniową tej nieruchomości w ogóle nie powinna być wymagana.

Zdaniem strony dla objęcia scaleniem części działki zabudowanej remizą konieczna była również zgoda czworga rodzeństwa H. C., bowiem samoistne posiadanie polega na faktycznym władztwie, dla którego istnienia nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania, a taką możliwość, jako spadkobiercy W. C. miały wszystkie jego dzieci.

Nadto L. C. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność, czy podpis H. C. widniejący pod treścią oświadczenia o wyrażeniu zgody na zamianę części działek nr [...] i [...]jest autentyczny wskazując jako materiał porównawczy przedłożoną legitymację kombatancką oraz zaświadczenie o uprawnieniach kombatanckich H. C. z jego podpisem, a jeżeli nie jest autentyczny, to czy podpis ten został sporządzony przez osobę, która napisała oświadczenie, stwierdziła wiarygodność podpisu H. C. i jest autorem notatki służbowej z dnia 15 października 1972 r. Wyżej wymieniony wniósł także o wykorzystanie w razie potrzeby do porównań przekazanego Urzędowi Gminy w Ł. po śmierci H. C. jego dowodu osobistego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekło o utrzymaniu decyzji z dnia [...] w mocy.

SKO odmówiło przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z opinii grafologa, gdyż mógłby on jednie pośrednio stanowić o autentyczności podpisu H. C. na oświadczeniu i nie przyniósłby z uwagi na upływ czasu pewności w powyższym zakresie, a śmierć wyżej wymienionego uniemożliwia przeprowadzenie bezpośredniego dowodu na okoliczność wyrażenia przez niego zgody na scalenie. Jednocześnie SKO podkreśliło, że akta nie zawierają dokumentów pozwalających na stwierdzenie, że H. C. i jego żona sprzeciwiali się wynikającym z decyzji scaleniowej ustaleniom, a także później w trakcie swego życia nie kwestionował zasad dokonanego scalenia na podstawie, którego otrzymywał grunt ekwiwalentny.

Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że spośród pozostałych osób tylko żona H. C. była samoistnym posiadaczem gospodarstwa, gdyż z oświadczeń F. C., H. P., G. C. i Ł. G. złożonych w postępowaniu sądowym wynika, że nie rościli sobie oni prawa do gospodarstwa po zmarłych rodzicach, a więc ich zgoda na scalenie nie była potrzebna.

Natomiast wg organu na podstawie zebranego materiału dowodowego należy stwierdzić, że zgoda na scalenie została wyrażona przez W. C. przynajmniej w sposób dorozumiany. Uzasadniając powyższe stwierdzenie organ powołał się pochodny na podawany charakter uprawnień W. C. do gospodarstwa (weszła w jego posiadanie poprzez zawarcie małżeństwa) oraz, że nie należała do spadkobierców ustawowych jego właścicieli i w razie uregulowania stanu prawnego gospodarstwa po ich śmierci, nie byłaby jego współwłaścicielką. Sam H. C. decydował o istotnych sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa również w imieniu żony, a potwierdza to fakt, iż aż do śmierci w 2005 r. nie kwestionował dokonanego scalenia, chociaż mógł to skutecznie czynić przed organami demokratycznego państwa, których działania podlegają kontroli sądowej.

Reasumując zdaniem SKO decyzja Prezydium PRN w G. z dnia [...] nie jest obarczona wadą skutkującą jej nieważność, gdyż nie została wydana z oczywistym naruszeniem prawa materialnego (brak wyraźnej zgody nie ma charakteru rażącego w świetle przedstawionych wyżej argumentów) i nie doszło do naruszenia ekonomicznego interesu wnioskodawcy (otrzymał on ekwiwalentną nieruchomość, a decyzja o scaleniu doprowadziła do uregulowania stanu prawnego remizy wybudowanej z pieniędzy publicznych).

L. C. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [....] wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zgoda pozostałych spadkobierców po W. i M. C. oraz zgoda małżonki H. C. na objęcie scaleniem gruntu zabudowanego remizą strażacką nie były wymagane, gdyż wymienieni spadkobiercy nie byli posiadaczami samoistnymi wskazanego gruntu ani jego właścicielami, natomiast co do żony H. C. poprzez przyjęcie, że jej zgoda na objęcie ww. działki scaleniem była wyrażona "przynajmniej w sposób do rozumiany", a w konsekwencji –uznanie, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa,

b) art. 336 Kodeksu cywilnego poprzez błędne przyjęcie, że rodzeństwo H. C. nie było posiadaczami samoistnymi gruntu pod zabudowaniami objętego decyzją scaleniową, podczas gdy posiadanie samoistne polega zarówno na rzeczywistym korzystaniu z rzeczy, jak i na samej możności takiego korzystania,

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

a) art. 75, art. 77 i art. 78 kpa poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność autentyczności podpisu H. C. pod oświadczeniem, a w konsekwencji niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego,

b) art. 80 kpa poprzez przyjęcie, że zgoda żony H. C. – W. na objęcie scaleniem gruntu zabudowanego remizą strażacką była wyrażona przynajmniej w sposób dorozumiany, podczas gdy, w aktach postępowania scaleniowego brak jest dowodów potwierdzających tę okoliczność.

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący ponowił argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżący podniósł, że ze względu na to, iż kierując się treścią art. 10 ustawy organ prowadzący postępowanie scaleniowe winien ustalić stan własności na podstawie ewidencji gruntów, a wymienieni w niej właściciele już nie żyli, to zobowiązany był, wobec nieprzeprowadzenia postępowania spadkowego, do uzyskania na scalenie zabudowanego gruntu zgody wszystkich spadkobierców - potencjalnych właścicieli (posiadaczy samoistnych) nieruchomości. Okoliczność zaś, że po latach od wydania decyzji scaleniowej w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku złożyli oświadczenia, że nie roszczą praw do gospodarstwa rolnego, nie może sanować postępowania scaleniowego.

Z kolei twierdzenie, że W. C. udzieliła zgody na przedmiotowe scalenie w sposób dorozumiany oraz, że zgoda ta miała mniejsze znaczenie, pozostaje w sprzeczności z wykładnią art. 1 ust. 3 ustawy. Zgoda taka bowiem musi być wyraźna. Poza tym fakt udzielenia zgody dorozumianej nie wynika z materiału dowodowego. Według skarżącego fakt niekwestionowania przez H. C. za życia warunków scalania gruntów nie może przesądzać kwestii, czy organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa tym bardziej jeszcze, że świadomość prawna społeczeństwa w latach 70 – tych, zwłaszcza na terenach wiejskich była mała i wyżej wymieniony prawdopodobnie nie był świadomy swych uprawnień, czy ciążących na prowadzącym postępowanie scaleniowe organie obowiązków.

Skarżący podniósł też, że właściciel budynku stanowiącego odrębny przedmiot własności winien być stroną postępowania scaleniowego, co ma istotne znaczenie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji scaleniowej. Wskazując na odmienność podpisów widniejących na oświadczeniu złożonym w postępowaniu scaleniowym i dokumentach dot. uprawnień kombatanckich H. C. skarżący zarzucił, że przed podjęciem decyzji o odmowie dopuszczenia zawnioskowanego dowodu organu nie zwrócił się nawet do biegłego grafologa, czy na podstawie przedłożonych materiałów porównawczych bez udziału osoby nanoszącej podpisy mógłby wydać opinię na wnioskowane okoliczności, lecz arbitralnie uznał, że przeprowadzenie tego dowodu nie będzie możliwe. Jednocześnie skarżący powołał się na orzeczenia sądowe dotyczące problematyki przeprowadzania dowodów i rażącego naruszenia prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż zobowiązany jest reagować także na uchybienia niedostrzeżone przez skarżący podmiot.

Rozpoznając skargę przy uwzględnianiu powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępnie przypomnieć trzeba, że sprawą administracyjną w rozumieniu przepisów kpa jest sprawa indywidualna, w której organ administracji publicznej sensu stricte lub organu administracji funkcjonalnej władny i jednocześnie zobowiązany jest orzec na podstawie przepisów prawa materialnego w drodze decyzji o uprawnieniach lub obowiązkach określonego podmiotu.

Przedmiotem zainicjowanego przez H. C. przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w T. postępowania, o którym mowa w art. 157 § 2 kpa, była kończąca postępowanie w sprawie scalenia gruntów we wsiach N. i S. decyzja ostateczna nr [...] Prezydium Państwowej Rady Narodowej w G. z dnia [..] w zakresie objęcia scaleniem, z naruszeniem przepisów prawa materialnego, będącej w jego samoistnym posiadaniu działki nr [...], na podstawie której to decyzji z powyższej działki wydzielono działkę nr [...] o powierzchni 0,02 ha zabudowaną remizę strażacką, celem włączenia jej do gruntów Państwowego Funduszu Ziemi.

Wskazaną wyżej decyzją wydaną z powołaniem się na art. 12 ust. 1 i 16 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13) oraz art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 11, poz. 67) zatwierdzono projekt scalenia gruntów o łącznej powierzchni 649,05 ha sporządzony w 1972 r. przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w B. (ze zmianami dotyczącymi dwóch gospodarstw) oraz warunki objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia zawarte w protokole z dnia 24 lipca 1972 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że projekt scalenia okazany został uczestnikom scalenia, którzy wszyscy (w liczbie 18) stawili się na zwołane w tym celu zebranie w dniu 8 sierpnia 1972 r.

Nadmienić należy, że decyzja nie zawiera danych dotyczących poszczególnych objętych postępowaniem działek i ich właścicieli (samoistnych posiadaczy), a z uwagi na to, że decyzję o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów, stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy, podaje się jedynie do wiadomości przez odczytanie jej na ogólnym zebraniu uczestników scalenia i wywiesza się ją na 14 dni, w przedmiotowej decyzji nie zamieszczono rozdzielnika, z którego wynikałoby czyje grunty poddano scaleniu. Powyższa okoliczność nie jest bez znaczenia w świetle załączonych do wniosku o stwierdzenie nieważności tejże decyzji kserokopii z akt administracyjnych oświadczenia H. C. o wyrażeniu zgody na wydzielenie z działki nr [...] gruntu pod remizę strażacką, nie oznaczonego datą oraz w szczególności - notatki służbowej z dnia 15 października 1972 r. sporządzonej przez Inspektora Postępowania Scaleniowego H. R., na co wskazuje identyczność podpisu widniejącego na notatce z podpisem na protokole wprowadzenia uczestników scalenia gruntów w posiadanie wydzielonych im gruntów we wsi S. z dnia 23 października 1972 r. W wymienionej notatce jej autor zwraca się do geodety S. D. "o wydzielenie tej działki na P.F.Z. a ob. C. wydzielenie ekwiwalentu na gruntach P.F.Z., graniczących z jego własnością" w związku z poleceniem przewodniczącego komisji ds. rozpatrywania zastrzeżeń przy scalaniu.

Treść powyższej notatki, zważywszy na jej datę, zdaje się wskazywać, iż działka nr [...] nie była objęta postępowaniem scaleniowym zakończonym przecież decyzją w dniu [...], (wywieszoną na tablicy ogłoszeń do 12 października 1972 r.- str. 104 akt administracyjnych), a więc trzy tygodnie wcześniej oraz, że wynikające z notatki polecenie wykonane zostało w trakcie czynności dotyczących innych poddanych scaleniu gruntów podjętych już po wydaniu decyzji, w tym związanych z wprowadzeniem uczestników scalenia w wydzielone im działki i sporządzeniem dokumentacji powykonawczej (zestawień i dokumentów graficznych). Wskazana rozbieżność w datach została przeoczona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w konsekwencji, z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa, nie dokonało w celu jej wyjaśnienia, analizy dokumentacji zawartej w operacie pomiarowym znajdującym się w Starostwie Powiatowym w G. (nota bene organ odwoławczy przekazał Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na nią tylko własne akta, bez akt postępowania scaleniowego), jakkolwiek poczynione w wyniku tejże analizy uzupełnionej ewent. o inne materiały źródłowe, ustalenia mogły wpłynąć w istotnym stopniu na treść wydanego przezeń rozstrzygnięcia. W razie bowiem stwierdzenia, że działka nr [...] nie była objęta omawianą sprawą administracyjną w rozumieniu podanym na wstępie, bezprzedmiotowe stałoby się prowadzenie postępowania w przedmiocie nieważności załatwiającej ją decyzji i roszczenia dotyczące zwrotu wydzielonej działki nr [...] mogłyby być dochodzone tylko w postępowaniu przed sądem powszechnym.

W związku z tym, że wyłączną kompetencją sądu administracyjnego jest dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji, nie jest możliwe wyręczanie przezeń organu odwoławczego w zakresie koniecznych dla prawidłowego wydania rozstrzygnięcia ustaleń i wynikających z nich wniosków.

Z powyższego względu konieczne jest ponowne rozpatrzenie przez SKO niniejszej sprawy i przeanalizowanie zgromadzonej w postępowaniu scaleniowym dokumentacji ze zwróceniem uwagi, czy w poprzedzających wydanie decyzji nr [...] czynnościach, zawiadomieniach lub innej korespondencji pojawiło się nazwisko C. lub działka o Nr [...], a jeśli w operacie pomiarowym zarówno działka jak i jej właściciel został ujęty, to jaką dany dokument oznaczony jest datą, czy w ogóle naniesiono nań datę sporządzenia. Nadto szczególnie istotne znaczenie będzie miało ustalenie, czy w następstwie skierowanego do Państwowego Biura Notarialnego w G. w dniu 27 stycznia 1972 r. pisma, przy którym przesłano mu, stosownie do art. 8 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, decyzję z dnia [...] o wszczęciu postępowania scaleniowego, celem umieszczenia o tym wzmianki we właściwych księgach wieczystych objętych scaleniem gruntów (K. 58 akt) taka wzmianka (oraz wspomniane pismo) znajdują się w księdze wieczystej urządzonej dla nieruchomości, w skład której wchodziła działka nr [...] a jeśli księgi wieczystej nieruchomość ta nie posiadała, czy odpis wymienionej decyzji złożono do zbioru dokumentów.

Dopiero w razie nie budzącego wątpliwości ustalenia w ramach wstępnych czynności, że H. C. był stroną postępowania scaleniowego, SKO będzie mogło dokonać oceny zgodności decyzji Prezydium PRN w Grudziądzu z przepisami prawa materialnego pod kątem zaistnienia przesłanki nieważnościowej określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że stan faktyczny dotyczący działki nr [...], to jest wydzielenie z niej gruntu, na którym usytuowana była remiza strażacka (obecnie sklep) nie wyczerpuje przesłanek postępowania w sprawie scalenia gruntów, w którym organy administracji publicznej zobowiązane są do optymalnej z punktu widzenia warunków gospodarowania w rolnictwie poprawy obszarowej gospodarstw rolnych. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. celem scalenia jest likwidacja należących do rolnika gruntów znajdujących się w szachownicy (rozdrobnionych), nadmiernie zwężonych lub wydłużonych albo tworzących enklawy (półenklawy). Wręcz przeciwnie – pozostawiony we władaniu H. C. wydzielony z działki nr [...] grunt ma gorsze niż poprzednio warunki użytkowe, zaś w świetle art. 20 ust. 1 ustawy podział nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych na obszarze, na którym jest przeprowadzane scalanie gruntów nie jest dopuszczalny, jeżeli godzi w cel, o którym mowa w art. 1 ust. 1.

Nie można również w niniejszym przypadku mówić o potrzebie wymiany gruntów indywidualnego gospodarstwa rolnego z gruntami PFZ w celu racjonalnego ukształtowania tych ostatnich (analogicznie jak w art. 2 ustawy w odniesieniu do gruntów jednostek gospodarki uspołecznionej), bowiem działka pod remizą stanowi enklawę (ewent. półenklawę).

Z kolei w świetle art. 5 ust. 1 ustawy, grunty niezbędne na cele miejscowej użyteczności publicznej (w celach tych niewątpliwie mieści się remiza strażacka), podlegają wydzieleniu tylko z gruntów podmiotów uczestniczących w scalaniu i to bez rekompensaty.

Ustosunkowując się do treści skargi Sąd podziela zajęte w niej, zgodne z orzecznictwem sądowym stanowisko, że brak zgody współwłaściciela (współsamoistnego posiadacza) gruntu zabudowanego na objęcie go scaleniem, stanowi – z uwagi na wyraźny zakaz wynikający z art. 1 ust. 3 omawianej ustawy- rażące naruszenie tego przepisu prawa materialnego.

W ocenie Sądu prowadząca od 1958 r. wspólnie z mężem gospodarstwo W. C. winna wrazić zgodę na podział w ramach scalenia, działki nr [...] i zgoda ta nie mogła, jak to przyjęło SKO, być domniemana ze względu na uznanie, że to H. C. decydował o istotnych sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa, także w imieniu żony, której samoistne posiadanie miało charakter pochodny od jego uprawnień jako samoistnego posiadacza. Nie może mieć też znaczenia okoliczność, że zarówno ona, jak i jej mąż aż do śmierci nie kwestionowali rozstrzygnięcia w przedmiocie scalenia.

Nie można natomiast uznać za uzasadniony zarzutu, że również czworo rodzeństwa H. C., które opuściło – jak wynika z wyjaśnień złożonych przez niego w sprawie I Ns 469/85 o stwierdzenie własności nieruchomości zakończonej postanowieniem Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 27 marca 1986 r. i z zeznań jego sióstr w tej sprawie (vide akta sprawy I Ns 469/85) – jeszcze przed wojną rodzinną wieś przenosząc się do miasta i zadecydowało, że to H., który najpierw z obydwojgiem rodziców, a następnie wraz z matką do jej śmierci gospodarował na gruncie, pozostanie jako najmłodszy na gospodarstwie i będzie je prowadził, winno wyrazić zgodę, o której mowa w art. 1 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1968 r., na wyłączenie w ramach scalenia z działki nr [...] jej zabudowanej części o pow. 0,02 ha w zamian za uzyskanie części działki [...]. Istotą posiadania samoistnego, o którym mowa w art. 336 Kc, jest bowiem łączne występowanie dwóch elementów – corpus i animus (faktyczne władztwo nieruchomością jak właściciel, przez które rozumie się bezpośrednie władnie jak i realną możliwość władania jak właściciel, przy jednoczesnym zamiarze – woli posiadania tego władztwa), a przynajmniej tego drugiego elementu w przypadku rodzeństwa H. C. nie było (vide też postanowienie SN z 7 maja 2009 r. IV CSK 459/08 – Lex 511011, wyrok WSA w Warszawie z 8 grudnia 2009 r. IV SA/Wa 1340/09 – Lex 583425, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 grudnia 2007 r. I SA/Wr 1240/07 – Lex 469017). Nie można w powyższym zakresie również pominąć okoliczności, że wspominam wyżej prawomocnym postanowieniem z dnia 27 marca 1986 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu stwierdził nabycie z mocy prawa własności nieruchomości rolnej o powierzchni 3.09,21 ha położonej w S., dla której PBN w G. prowadzi księgę wieczystą S. – wykaz [...], jako przez samoistnych posiadaczy tylko przez H. i W. C. Podstawę prawną tego postanowienia stanowił art. 5 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81).

Wobec tego jednak, że już sam fakt braku zgody żony H. C. na scalenie stanowiłby dostateczną podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...], kwestia prawidłowości stanowiska co do wymagalności dodatkowo zgód sióstr i brata pozostaje bez znaczenia, podobnie jak i zbędne, zdaniem Sądu, byłoby przeprowadzanie dowodu mającego wykazać, że podpis pod oświadczeniem wyrażającym zgodę na scalenie nie został złożony przez H. C.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że ze względu na to, iż nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne (ma wówczas zastosowanie art. 156 § 2 w związku z art. 158 § 2 kpa), przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie nieważnościowe niezbędne będzie ustalenie aktualnego statusu prawnego zabudowanej działki [...]. Nieodwracalnymi zaś skutkami decyzji będą takie jej prawne (a nie faktyczne) skutki, które nie będą mogły być zniesione (odwrócone) w drodze postępowania administracyjnego.

Uznając jednak w pierwszej kolejności, że tylko niewątpliwie ustalony stan faktyczny sprawy, we wskazanym na wstępie niniejszego uzasadnienia zakresie będzie umożliwiał wypowiedzenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w przedmiocie zaistnienia przesłanki stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G., Sąd z powodu naruszenia przezeń przepisów postępowania mogącego w istotnym stopniu wpłynąć na treść decyzji orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), jak w sentencji.