Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 598/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 par. 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 1 pkt 1, art. 104
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej G. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 100/20, po rozpoznaniu skargi przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w S. , oddalił skargę G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu [...] czerwca 2019 r. G. G. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Prezydent Miasta K., decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od 30. roku życia, a więc powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jak stanowi art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 220 ze zm. - dalej jako "u.ś.r.").

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt II SA/Sz 1093/19.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze – działając w trybie autokontroli (na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a." w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) – uznało, że skarga zasługuje na uwzględnienie i uchyliło w całości zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2019 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2019 r., i orzekło o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. G. od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r. oraz przyznało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. G. na okres od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] września 2019 r. w kwocie [...]zł oraz od dnia [...] października 2019 r. do dnia ustania potrzeby w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że z treści skargi uzyskał informację, iż skarżący w dniu [...] września 2019 r. złożył oświadczenie woli o rezygnacji z dotychczas otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże oświadczenie takie złożył przed organem I instancji nie informując o powyższym organu II instancji, przed którym toczyło się wówczas postępowanie odwoławcze. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie dopełnił czynności polegającej na poinformowaniu organu odwoławczego o zaistniałej sytuacji i wydaniu w dniu [...] września 2019 r. decyzji uchylającej decyzję własną z dnia [...] listopada 2018 r. od dnia [...] września 2019 r. w przedmiocie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na K. G.. Wobec powyższego, Kolegium wystosowało do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. pismo o udzielenie informacji, czy strona wniosła odwołanie od ww. decyzji. Pismem z dnia [...] października 2018 r. Dyrektor MOPR K. poinformował, iż strona nie wniosła odwołania od powyższej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy, dokonując ponownej weryfikacji sprawy uwzględnił okoliczność, iż z dniem [...] września 2019 r., tj. z dniem uchylenia decyzji przyznającej G. G. specjalny zasiłek opiekuńczy, nie zachodzą już przesłanki negatywne do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, które wydano na stałe w dniu [...] marca 2016 r. Jest ona osobą rozwiedzioną, a opiekę nad nią sprawuje jej syn G. G.. Nie posiada on uprawnień emerytalno-rentowych, nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Tym samym spełnia przesłanki zawarte w art. 17 u.ś.r., wobec czego orzeczono o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2019 r., tj. od dnia uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Natomiast za okres od dnia złożenia wniosku, tj. od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r., Kolegium odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na zbieg uprawnień do świadczenia wnioskowanego ze świadczeniem wówczas pobieranym, tj. specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.

Mając na uwadze podjęcie decyzji w trybie autokontroli, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1093/19, umorzył postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., jak i wcześniejszą decyzję Kolegium z dnia [...] września 2019 r. w części odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 7 września 2020 r. do WSA w Szczecinie wpłynęło pismo Prokuratora Prokuratury Regionalnej w S. , w którym zgłosił swój udział w sprawie, popierając wniesioną skargę wyłącznie w zakresie zarzutu naruszenia art. 54 § 3 p.p.s.a. Prokurator podkreślił, że organ co prawda zweryfikował własną decyzję, ale nie czyni ona zadość oczekiwaniom skarżącego, skoro Kolegium przyznało prawa do świadczenia za krótszy okres niż to wynika z wniosku, odmawiając tego prawa w pozostałym zakresie. Nadto dodał, że decyzja ta narusza wspomniany już przepis prawa procesowego również w inny sposób niż ten wskazany w skardze, a mianowicie przez zaniechanie zawarcia w osnowie decyzji orzeczenia negatywnego, bądź pozytywnego w przedmiocie wydania uchylanej decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a także przez wydanie decyzji autokontrolnej z przekroczeniem materialnoprawnego terminu 30 dni do jej wydania. Wskazując na powyższe, Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 września 2020 r. oddalił skargę.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że nie przychylił się do wniosku organu o odrzucenie skargi, gdyż nie podziela stanowiska, jakoby w sprawie stronie przysługiwał sprzeciw, a nie skarga do sądu. Analiza przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodzi, zdaniem Sądu, że sprzeciw przysługuje tylko od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (tzw. decyzji kasacyjnych, na mocy których zostaje uchylona decyzja organu I instancji, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania), tymczasem taka decyzja nie jest przedmiotem skargi.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie dochował wszystkich wymogów wynikających z art. 54 § 3 p.p.s.a. W szczególności nie uwzględnił skargi w całości, lecz tylko w części, skoro świadczenie przyznał na okres krótszy, niż oczekiwany przez skarżącego (skarżący oczekiwał przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku, zaś organ przyznał od dnia późniejszego). Poza tym, rozstrzygnięcie wydał z przekroczeniem 30-dniowego terminu oraz nie zawarł w nim stwierdzenia, czy doszło do rażącego naruszenia prawa lub działania bez podstawy prawnej. W tej sytuacji Sąd zgodził się ze stroną skarżącą i Prokuratorem, że niewątpliwie doszło do naruszenia art. 54 § 3 p.p.s.a, jednakże – zdaniem Sądu – naruszeń tych nie sposób traktować jako mających istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, na gruncie badanej sprawy nie mogłaby bowiem zapaść inna decyzja rozstrzygająca sprawę co do istoty, niż została podjęta przez organ, tj. decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r. i przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] września 2019 r. Sąd wyjaśnił przy tym, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. [...] czerwca 2019 r., w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] listopada 2018 r., którą ustalono skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę. Decyzją z dnia [...] września 2019 r. Prezydent Miasta K. uchylił powyższą decyzję od dnia [...] września 2019 r. i jednocześnie odmówił jej uchylenia od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r. Jak wynika z pisma organu I instancji z dnia 25 października 2019 r., skarżący nie złożył odwołania od tej decyzji, a zatem decyzja stała się ostateczna. Zdaniem Sądu oznacza to, że Kolegium było związane treścią tej decyzji i nie mogło przyznać skarżącemu świadczenia za okres, w którym był uprawiony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd wskazał, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przypadku zbiegu uprawnień do takich świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). W ocenie Sądu, z przepisów tych wynika jednoznacznie, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji zatem zbiegu takich świadczeń, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prawa do wcześniej przyznanego konkurencyjnego świadczenia, która w praktyce skutkuje uchyleniem przez organ decyzji ustalającej właśnie takie prawo. Sąd stwierdził zatem, że skoro organ decyzją ostateczną uchylił specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia [...] września 2019 r., w związku z rezygnacją skarżącego z pobierania tego świadczenia, to prawidłowo Kolegium przyjęło, że w zaistniałym stanie faktycznym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu dopiero od tego dnia, gdyż z tym dniem zostały spełnione wszystkie wymagane prawem przesłanki. Zasadnie także organ ten uznał, że brak było podstaw do ustalenia tego prawa za wcześniejszy okres, tj. od dnia złożenia wniosku, z uwagi na istnienie przeszkody, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Prokurator Prokuratury Regionalnej w S. , wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w K. w całości. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 54 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi w konsekwencji błędnego przyjęcia w rozpoznawanej sprawie, że nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a. sprowadzające się do nieuwzględnienia w decyzji autokontrolnej skargi w całości oraz zaniechania zamieszczenia w sentencji decyzji obligatoryjnego elementu rozstrzygnięcia w przedmiocie oceny, czy do wydania uchylonej decyzji doszło z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej, w sytuacji, gdy jeżeli nie doszłoby do ww. naruszenia, skarga winna zostać uwzględniona w całości, do czego nadto istniały przesłanki merytoryczne, zaś decyzja autokontrolna winna zawierać dodatkowo rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny, czy do wydania uchylonej decyzji doszło z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do ww. świadczenia oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego.

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd II instancji, w uzasadnieniu wyroku, wskazał, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób bezpośredni wiązały się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymagała uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego.

Sąd II instancji wyjaśnił, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r., że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Wobec powyższego należy uznać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

W niniejszej sprawie, G. G., który decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, dokonał wyboru świadczenia, albowiem w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] czerwca 2019 r. złożył pisemne oświadczenie, że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Akta sprawy zawierają oświadczenia strony w tej kwestii: oświadczenie z dnia [...] maja 2019 r. (k- 22 akt adm.) oraz z dnia [...] czerwca 2019 r. (k- 32 akt adm.). Dalej, jak wynika z akt sprawy, także przed organem administracyjnym I instancji – w dniu [...] września 2019 r. – strona złożyła oświadczenie o rezygnacji z dotychczas otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Natomiast okoliczność, że organ I instancji nie poinformował o tym fakcie SKO, przed którym toczyło się postępowanie odwoławcze, nie może obciążać strony i skutkować wydaniem niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu II instancji, należy stwierdzić, że złożone do akt sprawy oświadczenia strony w sposób niewątpliwy wykazały jej wolę, co do rezygnacji z przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Niezależnie od warunkowego charakteru oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ("z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego"), wybór co do rodzaju świadczenia jest oczywisty. Z treści pism i oświadczeń strony jednoznacznie wynika, że chce uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, nie chce jednak utracić ciągłości otrzymywania świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Poza tym, sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy byłaby akceptacja sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania, pozostając bez środków do życia. Aby zatem wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Wobec tego, w ocenie Sądu II instancji, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze, jak zauważył Sąd II instancji, że w rozpoznawanej sprawie strona deklarowała rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego "z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego", co jest równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie decyzji odnoszących się do pierwszego z wymienionych świadczeń, w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku opiekuńczego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18.).

Zatem, to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji bowiem zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Sąd II instancji przypomniał, że zaskarżona do Sądu I instancji decyzja SKO z dnia [...] listopada 2019 r. została wydana w trybie autokontroli, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że doszło do naruszenia ww. przepisu, lecz uchybienie to nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Jest oczywistym, że zaskarżona decyzja narusza wymieniony przepis skoro nie uwzględnia żądania strony w całości. Nie można podzielić stanowiska, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy z tego powodu, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2019 r. Jak bowiem wyżej wywiedziono to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., uznając za uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej. Prokurator Prokuratury Regionalnej w S. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości, natomiast w skardze do Sądu I instancji pełnomocnik skarżącego G. G. zaskarżył decyzję jedynie w części i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny nie skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art.188 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: "p.p.s.a." (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjmuje się, że wykładnia prawa wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu I instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Przez wykładnię prawa rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Obowiązek podporządkowania się wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko wyjątkowo, np. w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy, co jednak w niniejszej sprawie nie wystąpiło. W konsekwencji, związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażoną wcześniej oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego - i zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie, co z kolei determinuje treść nowego orzeczenia.

Mając na względzie powyższe, należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, rozpoznając sprawę ponownie, związany był wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20. Uwzględniając wytyczne zawarte w ww. orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego przy ponownym badaniu sprawy, w ramach kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć tylko należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Jak wskazał Sąd II instancji w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r. przepis ten należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Fakt zatem uzyskiwania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mógł być w okolicznościach niniejszej sprawy samoistną przeszkodą do przyznania mu korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie, nie można było, jak to zrobił organ odwoławczy, odmówić przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – w sytuacji, gdy strona zadeklarowała gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego – za okres, na który przyznano mu wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, bowiem, jak wyjaśnił Sąd II instancji, co do zasady, okoliczność ta nie wyklucza przyznania w uzasadnionym przypadku na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ww. okres.

W tym zakresie, uznanie przez organ II instancji, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy nie zasługuje na akceptację. Tym samym, z uwagi na stwierdzenie, że skarżący spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien umożliwić mu uzyskanie świadczenia zgodnie z jego wolą. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z ww. zasiłku w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, wyrok https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy podkreślić, że to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W takiej sytuacji organ zobligowany jest do wyeliminowania z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale – co istotne - zgodnie ze złożonym wnioskiem, z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Skoro więc, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, skarżący – już w dniu [...] czerwca 2019 r. - złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, i mając na uwadze, że już w maju i czerwcu 2019 r. składał do akt oświadczenia, że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, to za niezgodne z ww. przepisami uznać należało działanie organu odwoławczego odmawiające przyznania mu żądanego świadczenia od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] września 2019 r. Innymi słowy, przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego dopiero z dniem [...] września 2019 r., z uwagi na fakt uchylenia z tą datą decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, jak już wyżej wskazano, było całkowicie nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania sformułowane w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.