Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2183/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 205 a, art. 205 b, art. 209 b
journal: Dz.U. 2016 poz 605
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jedn.
article: art. 5, art.8
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 1603
law: Dziennik Ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Protokolant spec. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2016 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisu rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. znak: [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 i art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2016 r. poz. 605), a także art. 5, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. UE L 46 z 17.2.2004), w wyniku rozpoznania wniosku S.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. i stwierdził naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. (pkt I); określił zakres nieprawidłowości polegającej na naruszeniu przez przewoźnika lotniczego art. 8 ust. 1 lit. b w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez niezapewnienie S.J. bezpłatnie zmiany planu podróży, na porównywalnych warunkach, do jego miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie (pkt II); nałożył karę za stwierdzone naruszenie w wysokości 1000 zł (pkt III), jak również określił, że [...] S.A. ma obowiązek zwrotu w terminie 7 dni, za pomocą środków przewidzianych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, na rzecz S.J. pełnego kosztu biletu na lot z dnia [...] kwietnia 2015 r. na trasie W.- G. kod [...] za cenę za jaką został kupiony, tj. 925,37 zł.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy.

S.J. zakupił bilet na lot na trasie K. – G.[...], mający się odbyć w dniu [...] kwietnia 2015 r. Planowy start lotu [...] był przewidziany na godzinę 15.45 UTC(PL), czas lądowania miał natomiast nastąpić o godzinie 17.05 UTC(PL). Ze zgodnych wyjaśnień stron oraz wpisów do pokładowego dziennika technicznego samolotu wynika, że samolot wykonujący w dniu [...] kwietnia 2015 r. lot na trasie K. – G. [...] wystartował z opóźnieniem wynoszącym 25 minut i wylądował awaryjnie w W. o godzinie 16.56 UTC(PL). Przyczyną awaryjnego lądowania było uderzenie w samolot pioruna. W związku z koniecznością poddania samolotu procedurze przeglądu specjalnego, a także faktem, że podczas oględzin samolotu stwierdzono, iż w następstwie uderzenia pioruna doszło do wypaleń w części przedniej i środkowej samolotu oraz w drzwiach pasażerskich, dalszy lot samolotu [...] był niemożliwy. Pasażerowie zostali przewiezieni do terminala i zaprowadzeni do stanowiska "Transfer Desk". Z udzielonych przez przewoźnika wyjaśnień wynika, że w związku z faktem, iż na następny rejs na trasie W.-G. [...] były wolne miejsca w pierwszej kolejności zapewniono je rodzinom podróżujących z małymi dziećmi. Pozostałym pasażerom został zaoferowany przelot w miarę wolnych miejsc, jak również zaproponowano naziemny transport zastępczy busem do G. na koszt przewoźnika, z czego skorzystało 9 pasażerów. Pasażerom oczekującym na alternatywne połączenia oraz transport naziemny wydano vouchery na posiłki.

W skardze z dnia [...] lipca 2015 r. skierowanej do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego S.J. zarzucił [...] S.A. naruszenie praw pasażera określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Skarżący wyjaśnił, że w związku z awaryjnym lądowaniem w W. nie został mu zaoferowany lot najbliższym samolotem do G., a jedynie możliwość dotarcia tam autokarem. Przez powyższe zaniedbanie zmuszony był zakupić samodzielnie bilet lotniczy na rejs na trasie W.-G.[...]. W takich warunkach budzi jego sprzeciw odmowa uczynienia zadość jego roszczeniu polegającemu na zwrocie przez przewoźnika kosztów zakupionego biletu (925,37 zł), powiększonemu dodatkowo o zwrot kosztów przejazdu taksówką (71,95 zł) oraz wypłatę odszkodowania w kwocie 250 Euro.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. w wyniku rozpatrzenia ww. skargi S. J. stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika [...] S.A. przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w odniesieniu do wskazanego lotu z dnia [...] kwietnia 2015 r. na trasie K.- G., kod[...]. W pierwszym rzędzie organ zauważył, że z pisma Departamentu [...] Urzędu Lotnictwa Cywilnego nr [...] wynika, iż analiza zaistniałego podczas lotu zdarzenia wskazuje, że samolot Embraer[...], który obsługiwał rejs [...] K.- G. w dniu [...] kwietnia 2015 r. został uszkodzony przez wyładowania atmosferyczne. Po starcie do lotu załoga zgłosiła uderzenie pioruna w samolot, skutkiem czego samolot został skierowany na lotnisko w W. celem wykonania obowiązkowego sprawdzenia. Personel techniczny stwierdził wypalenia z przodu płatowca, centropłacie oraz drzwiach pasażerskich. Oceniając charakter środków podjętych przez przewoźnika lotniczego, organ wskazał, że na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów ustalono, iż przedmiotowe zdarzenie w postaci uderzenia pioruna w samolot wystąpiło nagle, zagrażało bezpieczeństwu lotu oraz nie było możliwe do przewidzenia. Przewoźnik lotniczy nie miał jakiejkolwiek możliwości przewidzenia przedmiotowego zdarzenia, a co za tym idzie również najmniejszego, nawet pośredniego wpływu na jego wystąpienie. Co istotne, kontynuowanie rejsu zagrażało bezpieczeństwu lotu oraz bezpieczeństwu pasażerów znajdujących się na pokładzie statku powietrznego, ponieważ nie było możliwe ustalenie konsekwencji zdarzenia, jakim było uderzenie pioruna. Wobec powyższego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził, że z uwagi na wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć, pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, nie doszło w sprawie do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wynikającego z odstąpienia przez przewoźnika od wypłaty pasażerom przerwanego lotu odszkodowania w wysokości 250 Euro. Odnosząc się do zarzutu skargi, organ zauważył, że skarżący, nie czekając na zaproponowanie przez przewoźnika połączenia alternatywnego (busem lub samolotem), 29 minut po wylądowaniu w W. dokonał nowej rezerwacji na lot[...]. Z dokumentów nadesłanych przez przewoźnika, w tym zwłaszcza wydruków z systemu Hub Info wynikało, że pasażerom zakłóconego lotu [...] proponowano zmianę rezerwacji, między innymi na rejs[...], bez ponoszenia dodatkowych kosztów z tego tytułu ("[...]"). Skarżący kontynuował podróż opóźnionym lotem[...], docierając do lotniska w G. o godzinie 19.40 UTC(PL), wobec powyższego organ stwierdził brak naruszenia w tych warunkach art. 8 ust. 1 lit. a ww. rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

Wydając decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. w wyniku rozpoznania wniosku S.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, że Komisja Europejska w opublikowanym w dniu 15 czerwca 2016 r. zawiadomieniu zawierającym wytyczne interpretacyjne dotyczące rozporządzenia (WE) nr 261/2004 oraz rozporządzenia (WE) nr 2027/97 w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 889/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady wyjaśniła, iż lot przekierowany, gdzie pasażer ostatecznie przylatuje do portu lotniczego, który nie odpowiada portowi lotniczemu wskazanemu jako miejsce docelowe zgodnie z pierwotnym planem podróży pasażera, należy traktować w taki sam sposób jak odwołanie lotu. Skoro zatem z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wprost wynika, że sporny lot został przekierowany do W., to należy stwierdzić, iż w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 261/2004 lot [...] został odwołany.

Organ wyjaśnił, że Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 26 września 2013 r. w sprawie C-509/11 wskazał, iż poszczególne środki transportu, do których nawiązuje art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, nie są zamienne pod względem warunków korzystania z nich. Oznacza to, iż zmiana planu podróży ze środka transportu jakim jest samolot na środek transportu jakim jest autobus nie stanowi w swej istocie zmiany planu podróży na porównywalnych warunkach, lecz co do zasady stanowi zwrot kosztu biletu za część nieodbytej podróży w postaci usługi transportu naziemnego. Skoro skarżący nie wyraził zgody na odbycie podróży na trasie W. – G. autobusem ani na piśmie, ani w sposób konkludentny, lecz poprzez samodzielne dokonanie rezerwacji na lot [...] dowiódł, że na najbliższy alternatywny lot były dostępne wolne miejsca, na który to lot przewoźnik nie zmienił mu planu podróży wbrew takiemu obowiązkowi, to pobrana za zakup biletu na tenże lot kwota 925,37 zł powinna być uznana za kwotę nienależną, podlegającą zwrotowi.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego zgodził się jednocześnie z ustaleniem, zgodnie z którym uderzenie pioruna, które doprowadziło do przerwania lotu na trasie K.- G., stanowi w rozumieniu przepisu art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 okoliczność egzoneracyjną, co oznacza, iż obowiązek przewoźnika polegający na wypłacie pasażerom odwołanego lotu odszkodowania został wyłączony. Za trafny organ uznał w tym zakresie pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaprezentowany w wyroku z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. VII SA/Wa 1802/14, zgodnie z którym uszkodzenie statku powietrznego spowodowane przez czynniki meteorologiczne np. turbulencje, uderzenie pioruna, gradobicie stanowi zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym nawet, gdy miało miejsce podczas lotu poprzedzającego rejs, który został odwołany lub opóźniony.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2016 r. złożyła [...] S.A., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu spółka zarzuciła naruszenie:

a) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez subiektywną ocenę sytuacji, niepopartą wcześniejszym zebraniem i rozpatrzeniem całokształtu materiału dowodowego poprzez uznanie, iż przewoźnik zaoferował pasażerowi jedynie transport zastępczy w formie naziemnej, pomimo dostępności miejsc na rejsie kolejnym [...] operującym o godzinie 19:40, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do twierdzeń przeciwnych, tj. pasażer na własną rękę dokonał zakupu biletu, nie czekając w kolejce do "Transfer Desku" i propozycję przewoźnika w obawie, iż nie otrzyma zmiany rezerwacji na ten rejs z uwagi na dostępność tylko kilku miejsc w samolocie;

a) art. 8 ust. 1 lit. b w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej w wysokości 1000 zł oraz obowiązku zwrotu kosztów zakupionego biletu poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przewoźnik nie zapewnił pasażerowi bezpłatnej zmiany planu podróży na porównywalnych warunkach do jego miejsca docelowego w najwcześniejszym możliwym termin, podczas gdy przewoźnik został pozbawiony tej możliwości z uwagi na fakt, iż pasażer dokonał zakupu biletu na własną rękę bez wcześniejszej rozmowy z przewoźnikiem oraz uzyskaniem ewentualnej możliwości zmiany planu podróży.

W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka wyjaśniła, że awaryjne lądowanie samolotu wykonującego lot na trasie K.-G. nastąpiło o godzinie 16.56 czasu lokalnego w W. Samolot nie kołował do rękawa, a więc konieczne było przewiezienie pasażerów autobusem do terminala, w którym przekazano pasażerom informacje, że rejs nie może być kontynuowany z uwagi na konieczność wykonania przeglądu specjalnego. Wszyscy pasażerowie zostali poproszeni o przejście do "Trasfer Desku" w celu zmiany planu podróży, któremu towarzyszyła informacja, że część pasażerów będzie mogła udać się w dalszą podróż rejsem bezpośrednim o godzinie 19.40 z uwagi na dostępność kilku miejsc w samolocie, natomiast pozostałym osobom zaproponowano transport naziemny. W pierwszej kolejności pracownicy "Transfer Desku" zaproponowali zmianę podróży dwóm rodzinom z małymi dziećmi. W tym czasie (godz. 17.25) pasażer S.J. poprzez stronę internetową www.lot.com samodzielnie dokonał zakupu biletu na rejs o godzinie 19.40. W swoich wyjaśnieniach przewoźnik wyraźnie wskazał, że wymieniony pasażer nie zgłosił się do Transfer Desku i nie otrzymał jakiejkolwiek propozycji od pracowników przewoźnika, a zakupu biletu dokonał na własną rękę. Fakt, że pasażerów poinformowano, iż w samolocie rejsowym z godziny 19.40 jest dostępnych jedynie kilka miejsc, mógł spowodować zniecierpliwienie pasażera oraz obawę, że dla niego może zabraknąć miejsca. Okoliczność ta nie może jednak być traktowana jako dowód niezapewnienia pasażerowi bezpłatnej zmiany planu podróży do jego miejsca docelowego na porównywalnych warunkach w najszybszym możliwym czasie, co prowadziło do błędnego stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika art. 8 ust. 1 lit. b w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że przewoźnik miał możliwość zapewnienia bezpłatnej zmiany planu podróży poprzez zwrot za bilet wykupiony na trasie W.-G.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu stwierdził mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa procesowego w zakresie wymogów prawidłowego ustalenia, wyjaśnienia oraz rozważenia stanu prawnego i faktycznego związanego z przypisaniem przewoźnikowi lotniczemu naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

Mając na uwadze, że stwierdzony w decyzji reformatoryjnej Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...]lipca 2016 r. zakres nieprawidłowości miał polegać na naruszeniu przez przewoźnika lotniczego art. 8 ust. 1 lit. b w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez niezapewnienie S.J. bezpłatnie zmiany planu podróży, na porównywalnych warunkach, do jego miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie, sprawowana przez Sąd kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia polega na stwierdzeniu, czy ustalone w sprawie przez organ okoliczności faktyczne odpowiadały zakresowi normowania wskazanych wyżej przepisów prawa, a jednocześnie, czy przyjęte przez organ ich rozumienie było prawidłowe.

Ustalenie istnienia adekwatnej relacji faktów do prawa wymagało w pierwszym rzędzie ustalenia, czy w sprawie, tak jak uznał Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, doszło do odwołania lotu, albowiem obowiązek zapewnienia pasażerowi w związku z odwołanym lotem pomocy, o której mowa w art. 5 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 aktualizuje się dopiero po powstaniu sytuacji "odwołania lotu". Odnosząc się do tej zasadniczej dla kierunku rozstrzygnięcia kwestii, Sąd w pełni akceptuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym wykonany przez [...] S.A. w dniu [...] kwietnia 2015 r. lot na trasie K.– G. kod [...]mógł zostać oceniony jako lot odwołany. Zgodnie z przyjętym w art. 2 lit. l cyt. rozporządzenia znaczeniem pojęcia "odwołanie lotu", jest nim "nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce". Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że pojęcie "odwołanie" lotu należy odnosić nie tylko do statku powietrznego, którego lot został anulowany, ale także do takiego, który wystartował z lotniska, niemniej z określonego powodu powrócił na lotnisko wylotu, a pasażerowie zostali przeniesieni na inny lot (por. wyrok TSUE z dnia 28 czerwca 2011 r., C-83/10, Sousa Rodriguez). Biorąc pod uwagę, że za zasadniczą przesłankę przeprowadzenia operacji lotniczej, zdaniem TSUE, należy postrzegać tak start samolotu zgodnie z przewidzianą trasą, jak i "osiągnięcie miejsca przeznaczenia wyznaczonego w ramach tej trasy", to przerwanie lotu kod [...] na lotnisku w W., zdaniem Sądu, powinno być traktowane w skutkach jako jego odwołanie. Wprawdzie mogą istnieć uzasadnione wątpliwości, czy jako odwołany z punktu widzenia praw pasażera można traktować również lot samolotu, który wystartował i wylądował na innym lotnisku aniżeli docelowe, a pasażerowie kontynuowali dalszy lot innym samolotem, docierając tym sposobem z opóźnieniem do lotniska docelowego (por. opinia rzecznika generalnego E.S. przedstawiona w sprawie[...]), niemniej w rozpoznawanej sprawie takiej kwalifikacji nie dało się przyjąć, zważywszy, że rozróżnienie wyznaczone pojęciami "odwołanie" lotu i jego "opóźnienie" nie ma charakteru generalnego. Ma ono zawsze charakter indywidualny, odnoszący się do danego pasażera i jego sytuacji, w jakiej się znalazł po przerwaniu lotu. W niniejszej sprawie skarżący dotarł do lotniska w G. Lotem[...], który nie został zorganizowany przez przewoźnika w ramach, jak przyjął organ, zmiany plany podróży, wobec czego nie było podstaw, by prawa S.J. jako pasażera w związku z wykonaniem lotu kod[...] rozważać przez pryzmat dyspozycji art. 7 i art. 8 w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

W ramach odniesienia się przez Sąd do zakresu stosowania art. 5 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zauważenia wymaga, że prawidłowo zostało w sprawie ustalone, iż odwołanie lotu kod [...] zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu przyjętym w art. 5 ust. 3 rozporządzenia, co skutkowało trafnym odstąpieniem przez organ orzekający w sprawie od nałożenia na przewoźnika obowiązków wynikających z treści art. 7 (związanych z prawem pasażera do odszkodowania). Uderzenie pioruna w samolot podczas jego lotu ma charakter nadzwyczajny, co powoduje, że przewoźnik lotniczy nie ma co do zasady możliwości przewidzenia tego rodzaju zdarzenia, jak również wpływu na jego wystąpienie oraz skutki przez niego spowodowane. Zdarzenie to spełnia zatem ustalone przez TSUE kryterium "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia odnoszone do tych zdarzeń, które ze względu na swój charakter lub swoje źródło nie wpisują się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwalają na skuteczne nad nim panowanie (por. wyrok TSUE z dnia 22 grudnia 2008 r., C‑549/07, Wallentin-Hermann; wyrok TSUE z dnia 17 września 2015 r., C‑257/14, van der Lans). Należy mieć na uwadze, że omawiane zdarzenie w dużym stopniu odpowiada cechom relewantnym zderzenia samolotu podczas jego lotu z ptakiem. Powyższa przyczyna przerwania lotu, niezależnie czy spowodowała uszkodzenie samolotu, w świetle orzecznictwa TSUE, jest traktowana jako niepozostająca w nierozerwalnym związku z systemem funkcjonowania maszyny, nie wpisuje się ze względu na swój charakter ani swoje źródło w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie podlega jego skutecznej kontroli, przez co pozostaje "nadzwyczajną okolicznością" z art. 5 ust. 3 rozporządzenia (por. wyrok TSUE z dnia 4 maja 2017 r., C-315/15, Peskova i Peska). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę pragnie jednocześnie podkreślić, że przypisanie zdarzeniu cech odpowiadających treści motywu 14 ww. rozporządzenia musi odpowiadać standardom interpretacyjnym wyznaczonym w tym zakresie w orzecznictwie TSUE. O ile zatem, uderzenie pioruna w samolot podczas lotu co do zasady może prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika za jego opóźnienie czy też odwołanie, o tyle oceny tej nie można automatycznie odnieść do kolejnych lotów, które się nie odbyły lub zostały opóźnione w związku z uderzeniem pioruna w samolot podczas wcześniejszej operacji lotniczej. Odmienne stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie jest uprawnione w świetle treści art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Odwołanie lub opóźnienie kolejnych lotów, co prawda ma związek ze zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym dotyczącym lotu wcześniejszego, niemniej powinno podlegać rozważeniu przede wszystkim przez pryzmat innej przesłanki - podjętych przez przewoźnika działań mających na celu takie planowanie lotów, by ewentualne zdarzenia, które nastąpiły przy wcześniejszych operacjach, nie odbiły się niekorzystnie na kolejnych. Ma to związek z nałożonym na przewoźnika ciężarem rozplanowania swoich zasobów w czasie i dysponowaniem określoną rezerwą czasu, by wykonywać planowe loty po wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. I OSK 2497/14).

O ile przedstawione wyżej rozważania upoważniają do stwierdzenia, że w kontrolowanej sprawie Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego zasadnie ocenił kwestię dotycząca kwalifikacji prawnej wykonanego przez [...]S.A. w dniu [...] kwietnia 2015 r. lotu na trasie K.– G. jako lotu odwołanego oraz prawa S.J. do odszkodowania, o tyle analogicznej oceny Sąd nie może wyrazić w odniesieniu do pozostałych kwestii rozstrzygniętych w zaskarżonej decyzji, w szczególności dotyczących zakresu uprawnień, jakie z uwagi na stwierdzony niesporny fakt odwołania lotu na trasie K.-G.przysługiwał z tego powodu S.J. w świetle przepisu art. 8 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. W tym zakresie – podzielając w pełni stanowisko zawarte w skardze – stwierdzić trzeba, że wskazane przez organ ustalenia faktyczne są niewystarczające, by mogły się stać podstawą do przypisania przewoźnikowi naruszenia prawa pasażera do zmiany planu podróży.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 8. W świetle zaś art. 8, w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie mają prawo wyboru pomiędzy: a) – zwrotem w terminie siedmiu dni, za pomocą środków przewidzianych w art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, za część lub części nie odbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z, gdy jest to odpowiednie, – lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym terminie; b) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie; lub c) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera, w zależności od dostępności wolnych miejsc. W rozpoznawanej sprawie Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego przyjął, że [...] S.A. nie wywiązała się z obowiązku przyznania S.J. możliwości wyboru środka, który miałby w jak największym stopniu rekompensować odwołanie jego lotu, niemniej z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by ocena ta była wynikiem wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, w szczególności, by uwzględniała wszystkie okoliczności dowiedzione przez przewoźnika. Należy zauważyć, że w tym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym organ odnosi się do tejże kwestii, ocena organu opiera się na kolejnych ściśle od siebie zależnych wnioskach: (1) zmiana planu podróży ze środka transportu jakim jest samolot na środek transportu jakim jest autobus nie stanowi zmiany plany podróży na "porównywalnych warunkach"; (2) zwrot pełnego kosztu biletu następuje w gotówce, elektronicznym przelewem bankowym, przekazem bankowymi lub czekami bankowymi albo, za pisemną zgodą pasażera, w bonach podróżnych i/lub w formie innych usług; (3) pasażer nie wyraził zgody (nawet konkludentnie) na odbycie podróży na trasie W.-G. autobusem; (4) samodzielne dokonanie przez pasażera rezerwacji na lot kod [...] dowodziło, że na tenże lot (będący najbliższym lotem alternatywnym) były dostępne wolne miejsca; (5) brak zmiany planu podróży przez przewoźnika skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty zakupionego przez pasażera biletu, albowiem kwota ta ma charakter nienależnie pobranej.

Oceniając powyższą konstrukcję obrazującą podstawę obciążenia przewoźnika lotniczego obowiązkiem zwrotu wydatków na zakup biletu przez pasażera w przypadku uniemożliwienia pasażerowi zmiany planu podróży na zasadach określonych w art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że przesłance wnioskowania, wymienionej jako 4, została przypisana zbyt wąska treść. Zdaniem Sądu, by mówić o naruszeniu przez przewoźnika obowiązku, o którym mowa w art. 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia, a w dalszej kolejności o odpowiedzialności za niewywiązanie się z wymogu dokonania zmiany plany podróży, musi zaistnieć sytuacja, w której przewoźnik bądź w ogóle odstępuje od przyznania pasażerom prawa wyboru środków wskazanych w art. 8 ust. 1 lit. a, b i c, bądź modyfikuje zestaw tychże środków poprzez ich zastąpienie o inne środki z pokrzywdzeniem pasażera, bądź też tenże zestaw w sposób nieuprawniony zawęża, pomimo że ma możliwość zaoferować pasażerowi każdy z tychże środków. O ile zgodzić się należy z organem co do tego, że przejazd autobusem do portu docelowego z reguły nie stanowi podróży na porównywalnych warunkach, o tyle kwestia ta pozostaje bez związku z niniejszą sprawą, albowiem S.J. tejże oferty przewoźnika nie przyjął, stąd z zarzutem naruszenia przez [...] S.A. art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w zakresie niezaoferowania "porównywalnych warunków podróży" mogliby ewentualnie wystąpić wyłącznie ci pasażerowie, którzy dalszą podróż do G. odbyli busem i uznali ten środek transportu za niealternatywny. W odniesieniu do tejże kwestii nie da się zresztą wyrazić jakichkolwiek generalnych wniosków, albowiem – zdaniem Sądu – ustalenie, czy zaoferowane przez przewoźnika (przy innym środku transportu) warunki są porównywalne z lotem, który został odwołany, ma charakter ocenny i należy do konkretnego pasażera. Wobec powyższego w przypadku pasażera, który nie zgodził się na przejazd busem ze względu na niższy standard takiego środka transportu naruszenie przez przewoźnika lotniczego art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia można łączyć wyłącznie z uprawnionym zarzutem odstąpienia od obowiązku zaoferowania temu pasażerowi przelotu samolotem (do planowanego lotniska docelowego), pomimo dostępności miejsc na tej trasie, nie może natomiast naruszenia wskazanego przepisu upatrywać w fakcie zaoferowania pasażerom innego środka transportu. Na krótkiej trasie nieukończonego przelotu krajowego, dla części pasażerów przejazd autobusem, który może nastąpić niezwłocznie, może wydawać się atrakcyjniejszy aniżeli kilkugodzinne oczekiwanie na lotnisku na następny dostępny lot, wobec czego trudno zakładać, że osoby te tej ofercie przewoźnika będą przypisywać jednoznaczne naruszenie art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, możliwość stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika wymogu zaoferowania pasażerom prawa wyboru pomiędzy zwrotem pełnego kosztu biletu a zmianą planu podróży (art. 8 ust. 1 rozporządzenia) wymaga ścisłej indywidualizacji okoliczności faktycznych odnoszących się tak do działań przewoźnika podejmowanych w momencie odwołania lotu, jak i konkretnego zachowania pasażera.

Zgodzić się należy z argumentem skargi, że w rozpoznawanej sprawie nie można za nieistotne traktować zarzutów podnoszonych przez przewoźnika co do tego, że S.J. samodzielnie zakupił bilet na lot W.-G. zanim przewoźnik miał zaoferować mu możliwość zmiany planu podróży (polegającą na zmianie rezerwacji miejsca na lot[...]). Dostępność miejsc na najbliższy lot (z godz. 19:40 czasu lokalnego), wbrew odmiennemu stanowisku Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, mogłaby być okolicznością obciążającą przewoźnika tylko w takim przypadku, w którym niedające się podważyć ustalenia faktyczne dowodziłyby, że S.J. wskazał na chęć kontynuowania podroży w ramach lotu[...], jednakże przewoźnik tego żądania nie spełnił. W niniejszej sprawie tego rodzaju ustaleń organ tymczasem nie przyjął, sprowadzając swoje rozważania wyłącznie do uproszczonego stanowiska akcentującego brak pełnej zajętości samolotu na najbliższy lot ([...]), co miałoby w założeniu dowodzić naruszenia nałożonego na przewoźnika zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny pragnie jednakże zauważyć, że art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jest regulacją kształtującą prawa i obowiązki pasażera i przewoźnika w sposób, który zakłada, iż mają one postać wspólnych (dwustronnych) uprawnień i obowiązków. Przepisu tego nie można odczytywać w sposób jednostronny, to jest taki, że stanowi on wyłącznie podstawę do żądania wywiązania się przez przewoźnika z obowiązków wynikających z odwołania lotu. Przyznanemu pasażerowi prawu do zwrotu należności lub zmiany planu podróży towarzyszy obowiązek właściwego zadośćuczynienia temu obowiązkowi przez przewoźnika, niemniej wymóg ten – co istotne - aktualizuje się dopiero wtedy, gdy pasażer po zaoferowaniu mu przez przewoźnika wyboru jednej ze wskazanych opcji wskaże preferowany przez siebie środek. W tym znaczeniu zachowanie pasażera polegające na zakomunikowaniu przewoźnikowi treści swojego wyboru (odnoszonego do treści art. 8 ust. 1 a, b, c rozporządzenia) postrzegać należy jako wywiązanie się z obowiązku prawnego, jaki na pasażerze ciąży w świetle art. 8 ust. 1 ww. rozporządzenia. Przywołany przepis w zakresie zmiany planu podróży przewiduje ściśle określone prawa pasażera, które nie mogą podlegać abstrakcyjnemu rozważeniu, gdyż wymagają przypisania im konkretnego znaczenia w konkretnych okolicznościach. Jeżeli zatem pasażer ma prawo do zmiany planu podróży na alternatywny lot, to wymaga określenia, czy w danych okolicznościach oferta zmiany rezerwacji została pasażerowi przez przewoźnika lotniczego zaoferowana, jakiego lotu dotyczyła i czy można mu było przypisać charakter lotu oferowanego "w najwcześniejszym możliwym terminie". Pasażer ma równocześnie prawo do wyboru lotu alternatywnego w innym dogodnym dla siebie terminie, wobec czego stawianie przewoźnikowi lotniczemu zarzutu niewywiązania się z powyższego zobowiązania musi wynikać z ustalenia, że przewoźnik temu zobowiązaniu w jakikolwiek uchybił, bądź nie oferując w ogóle zmiany planu podróży, bądź oferując zmianę tego planu w sposób sprzeczny z treścią art. 8 ust. 1 ww. rozporządzenia. Sąd w tym miejscu podkreśla, że taki sposób rozumienia analizowanej regulacji w pełni koresponduje z treścią Wytycznych interpretacyjnych z dnia 10 czerwca 2016 r. dotyczących rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów (2016/C 214/04). Wskazuje się w nich, że przewoźnik lotniczy musi ponieść koszty zmiany planu podróży lub lotu powrotnego oraz dokonać zwrotu kosztów lotu poniesionych przez pasażera w przypadku, gdy przewoźnik lotniczy nie wypełnił swojego obowiązku zaoferowania zmiany planu podróży lub powrotu na porównywalnych warunkach przewozu w najwcześniejszym możliwym terminie. Jeśli przewoźnik lotniczy nie oferuje wyboru między zwrotem kosztów biletu oraz zmianą planu podróży, ale decyduje jednostronnie o dokonaniu zwrotu kosztów pasażerowi, ten ostatni jest uprawniony do zwrotu różnicy ceny za nowy bilet na porównywalnych warunkach przewozu. Jednakże jeżeli przewoźnik lotniczy może wykazać, że w momencie gdy pasażer zgodził się na podanie swoich danych kontaktowych, przewoźnik skontaktował się z pasażerem i próbował udzielić mu pomocy zgodnie z art. 8, ale pasażer powziął własne działania w zakresie pomocy lub zmiany planu podróży, wtedy przewoźnik lotniczy może stwierdzić, że nie jest odpowiedzialny za wszelkie dodatkowe koszty poniesione przez pasażera, i może zdecydować o niedokonaniu zwrotu kosztów. Powyższe Wytyczne z uwagi na charakter aktu, jakim są (zawiadomienie Komisji) nie mają charakteru normatywnego (obowiązującego), niemniej wspierają wyrażone przez Sąd stanowisko, a przez to, że pochodzą od organu wyspecjalizowanego, któremu przysługuje inicjatywa legislacyjna w odniesieniu do zmian rozporządzenia (WE) nr 261/2004, jak również ich treść uwzględnia orzecznictwo TSUE oraz pojawiające się praktyce państw członkowskich wątpliwości interpretacyjne, to należy je traktować jako istotny argument za kierunkiem wykładni, za jaką opowiedział się Sąd.

Poczynione przez organ ustalenia faktyczne nie pozwalają przyjąć, by przewoźnik – [...]S.A. w ramach ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zaoferował pasażerowi S.J. wyłącznie przejazd do lotniska docelowego komunikacją naziemną, odstępując w całości od zadośćuczynienia pozostałemu zakresowi ciążącego na nim zobowiązania. Powyższe w kontekście sposobu zachowania pasażera czyni co najmniej przedwczesnym możliwość przypisania przewoźnikowi naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez niezapewnienie S.J. bezpłatnie zmiany planu podróży, na porównywalnych warunkach, do jego miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie. Wzgląd na powyższe wadliwym czyni również dalsze rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji (pkt. III-IV).

Należy zwrócić uwagę, że aktach sprawy pozostaje zgromadzony materiał dowodowy, którego organ prowadzący postępowanie nie poddał wszechstronnej analizie. Dotyczył on kolejnych działań podjętych przez przewoźnika po wylądowaniu na lotnisku (o godz. 16:56 czasu lokalnego) i przewiezieniu następnie pasażerów do terminala. Jego przedmiotem było również samo zachowanie pasażera odnoszące się do samodzielnego zakupu biletu wraz z potwierdzeniem czasu, w którym miało to miejsce. Przypomnieć trzeba, że w odniesieniu do sprawy rozstrzyganej w oparciu o przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 dopuszczalne są co do zasady wszystkie środki dowodowe dopuszczone przez przepisy proceduralne państw członkowskich. Również do sądów krajowych należy ustalenie, zgodnie z przewidzianymi przez prawo krajowe regułami dowodowymi, czy – w świetle ogółu okoliczności – strona, po której leży ciężar dowodu, wywiązała się obowiązku jego dostarczenia (por. opinia rzecznika generalnego Eleaonor Sharpston przedstawiona w dniu 27 września 2007 r. w sprawie C-396/06, Kramme). Zgodnie z art. 205b ust. 5 ustawy – Prawo lotnicze, ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi na podstawie przepisów ww. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 nie zostały naruszone, obciąża przewoźnika lotniczego. Powyższa zasada w rozpoznawanej sprawie powinna zatem być rozumiana w sposób, który zakłada, że [...]S.A. była zobowiązana do udowodnienia dopuszczalnymi środkami dowodowymi, że podjęła wszystkie kroki w celu zaoferowania pasażerowi zmiany planu podróży, a w przypadku niesprostania temu zobowiązaniu to na niej spoczywał ciężar dowodu w znaczeniu materialnym, tj. konsekwencje wynikające z przypisanego jej naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Właściwe zharmonizowanie art. 205b ust. 5 ustawy – Prawo lotnicze z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego kształtującego obowiązki organu administracji publicznej i reguły prowadzenia postępowania wyjaśniającego zakłada, że to na organie ciąży finalny obowiązek dokonania oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, w tym rozważenia tych wszystkich okoliczności, które zostały dowiedzione przez przewoźnika lotniczego. Zadaniu temu nie podołał Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, gdyż przyjęte przez organ ustalenia nakierowane zostały na wyjaśnienie okoliczności, które – jak to zostało wcześniej stwierdzone – nie miały wpływu na wynik sprawy (zaoferowanie przez przewoźnika lotniczego przejazdu do G. transportem naziemnym), co doprowadziło do niewzięcia pod uwagę przez organ prowadzący postępowanie okoliczności istotnych dla kierunku rozstrzygnięcia i w konsekwencji nieuwzględnienia ich przy wydawaniu decyzji administracyjnej. Należy zauważyć, że akta sprawy wskazują, iż w pierwszej kolejności przewoźnik miał zaoferować miejsca rodzinom podróżującym z dziećmi. Z pisma przewoźnika z dnia [...] października 2015 r. także wynika, że "pozostałym osobom" oferowano przelot "w miarę wolnych miejsc". Zgodnie z formułowanym przez przewoźnika stanowiskiem, S.J. w ogóle nie skontaktował się z przewoźnikiem, poprzestając na samodzielnym zarezerwowaniu biletu na lot [...](zawarciu nowej odrębnej umowy przewozu lotniczego). W kontekście wykazanego przez przewoźnika stanu faktycznego organ zobowiązany był wszechstronnie ocenić, czy przedstawione przez [...] S.A. dokumenty obrazujące działania podejmowane przez przewoźnika w zakresie zmiany pasażerom rezerwacji odwołanego lotu z K. pozostawały w zgodności z dyspozycją art. 8 ust. 1 rozporządzenia. Rozważając sytuację prawną, w jakiej znalazł się S.J., organ był uprawniony odnieść ją w szczególności do sytuacji innych pasażerów wskazanego wyżej lotu kod[...], przyjmując domniemanie, że jeżeli "pozostałym osobom", jak wskazał przewoźnik, faktycznie zaoferowany został przelot kolejnym lotem na trasie W.-G. (i pasażerowie z tego uprawnienia skorzystali), to powzięcie przez S.J. decyzji o zakupie nowego biletu było równoważne w skutkach odstąpieniu od żądania wywiązania się przez przewoźnika lotniczego z obowiązku zaoferowania (bezpłatnej) zmiany planu podróży.

Ustalenia poczynione w sprawie, by mogły stanowić podstawę faktyczną decyzji, powinny podlegać ocenie organu zarówno pod kątem kompletności, jak i ich wiarygodności. W tym zakresie organ powinien również ocenić wyjaśnienia złożone przez S.J. w toku prowadzonego postępowania. Mieć jednakże na uwadze tu trzeba, że pasażer swoje twierdzenie, iż zabiegał o zmianę planu podróży oparł wyłącznie na argumentacji stwierdzającej, że każda osoba mająca wybór pomiędzy usługą odpłatną a nieodpłatną wybrałaby tę ostatnią, a skoro on wybrał usługę płatną (zakup nowego biletu), to musi oznaczać, że żadna inna nie była w danej sytuacji dostępna. Tak formułowany argument pomija jednak możliwość przypisania pasażerowi motywacji, na którą trafnie zwrócił uwagę przewoźnik, co nie powinno pozostawać w sprawie bez znaczenia. Zmiana planu podróży na najwcześniejszy termin, jeżeli jest on "możliwy", co zastrzega art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia, uwzględnia ograniczoną w pewnych przypadkach dostępność miejsc, stąd decyzja komu powinny przypaść limitowane miejsca należy do przewoźnika lotniczego. Jego wybór (oraz kryteria którymi się posłużył) może podlegać następczej ocenie w kontekście uprawnień przyznanych pasażerowi przez przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004, niemniej odrzucić należy możliwość, by to pasażer mógł tę kwestię samodzielnie rozstrzygać lub swoimi działaniami na wybór przewoźnika wpływać, jeżeli swoje uprawnienia do zmiany rezerwacji miejsca chce oprzeć na reżimie odpowiedzialności przewoźnika za zmianę planu podróży. W tych warunkach, opierając się na zgromadzonym materialne dowodowym, ewentualnie zobowiązując przewoźnika lotniczego do jego uzupełnienia (art. 205b ust. 5 ustawy – Prawo lotnicze), jeżeli poczynione dotąd ustalenia ocenione zostać powinny jako niepełne, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego powinien był wyjaśnić, jakie konkretnie działania podjął przewoźnik w celu wywiązania się z obowiązku wynikającego z art. 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia oraz jakie – odpowiadające temu działaniu – zachowanie przypisać należało pasażerowi S.J. Bez poczynienia ustaleń odnoszących się do powyższych kwestii decyzja organu stwierdzająca naruszenie przez [...] S.A. przepisów ww. rozporządzenia pozostaje wadliwa. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego był zobowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność (w tym przypadku niewywiązanie się przez przewoźnika z obowiązku zmiany planu podróży) została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Rekapitulując, Sąd, dostrzegając naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylając również decyzję z dnia 8 grudnia 2015 r.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku, czyniąc to na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.