Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1038/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 2,  art. 36 par. 1,  art. 71 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie, działając jako wierzyciel, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

2. Stan sprawy.

2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. (dalej: NUS) wszczął wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w R. postępowanie egzekucyjne na wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego skarżącego z [...], obejmującego karę pieniężną w kwocie [...] zł za umieszczenie oznakowania CE na wyrobie, który nie posiada właściwości użytkowych.

NUS postanowieniem z [...], nr [...] na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, ze zm. – dalej: u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A Sp. z o.o. z uwagi na jego bezskuteczność.

W postępowaniu tym NUS dokonał czynności egzekucyjnych, które okazały się jednak nieskuteczne. Skierował zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego do banków: B S.A. oraz C S.A. W odpowiedzi uzyskał informacje, że na rachunkach nie ma środków na realizację zajęcia oraz wystąpił zbieg egzekucji z egzekucjami prowadzonymi przez komorników sądowych. NUS wskazał, że zobowiązana spółka od około 2 lat nie prowadzi działalności pod adresem wynikającym z KRS, tj. R., ul. [...]. Dodał, że z informacji uzyskanej od zarządcy nieruchomości, od którego spółka wynajmowała pomieszczenie, umowa ze spółką została rozwiązana w dniu 31 października 2017 r. i od tego czasu spółka nie prowadzi tam działalności ani nie korzysta z lokali pod tym adresem. Ponadto wskazał, że zobowiązana spółka nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz nie figuruje w Elektronicznym Rejestrze Ksiąg Wieczystych, a w bazie danych Program Czynności Majątkowe (CZM) nie stwierdzono aby nabyła składniki majątkowe (nieruchomości lub pojazdy).

Zdaniem NUS, powyższe oznacza, że dalsze prowadzenie postępowania spowoduje tylko wzrost kosztów egzekucyjnych. W związku z tym biorąc pod uwagę ekonomikę postępowania, skoro nie ujawniono majątku, z którego zostałyby zaspokojone dochodzone należności, to w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, jakie organ poniósłby kontynuując postępowanie. W tej mierze NUS wskazał: koszty dojazdu egzekutora/poborcy skarbowego - 0,60 zł/km; koszty korespondencji - list polecony ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru - około 10,00 zł; koszty sporządzenia dokumentów (outsourcing druku) - ok. 0,10 zł/strona.

2.2. Wierzyciel w zażaleniu podniósł, że organ egzekucyjny nie poczynił wystarczających ustaleń w przedmiotowej sprawie w kwestii posiadanego przez spółkę majątku, a tym samym nie zbadał dokładnie przesłanki braku środków przewyższających wydatki egzekucyjne, pozwalającej umorzyć postępowanie egzekucyjne. Stąd w jego ocenie okoliczność, iż zobowiązana nie prowadzi działalności pod wskazanym adresem, nie czyni niemożliwości pozyskania innych dodatkowych informacji pozwalających ustalić majątek zobowiązanej, niż tylko te wynikające z centralnych rejestrów. Nadmienił, że organ egzekucyjny ma możliwość wystąpienia w trybie art. 36 u.p.e.a. o przekazanie informacji o majątku spółki do ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym: Prezesa Zarządu spółki – R. M. i wspólników spółki – G. M. i A. M.. Dodał, że w razie bezskuteczności działań celem uzyskania tych informacji od wyżej wymienionych, organ egzekucyjny może rozważyć skorzystanie z prawa, określonego w art. 71 u.p.e.a., czyli zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku.

2.3. DIAS postanowieniem z [...], nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] r.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska on kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Stwierdził, że w tym kontekście nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż organ egzekucyjny nie zebrał wystarczających informacji na temat majątku zobowiązanej spółki, do czego uprawnia go art. 36 u.p.e.a., gdyż z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny dokonał wszelkich możliwych ustaleń w tym zakresie.

Wskazał, że te same uprawnienia wynikające z art. 36 u.p.e.a. przyznane zostały wierzycielowi, a w jego głównie interesie leży odzyskanie roszczeń finansowych należnych od zobowiązanej.

Odnosząc się do kwestii sądowego wyjawienia majątku zauważył, że organ egzekucyjny podejmuje decyzję o skierowaniu do sądu stosownego wniosku, jeśli dostrzega przesłanki uzasadniające zastosowanie tej instytucji. Ponadto zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 71 u.p.e.a. także wierzyciel posiada uprawnienie do wystąpienia do sądu z wnioskiem o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku.

Podkreślił również, że organ egzekucyjny nie może przetrzymywać bezczynnie tytułów wykonawczych przez tak długi czas. Ma on bowiem obowiązek poszukiwania majątku zobowiązanego, co wiąże się nierozerwalnie z koniecznością ponoszenia wydatków, które nie tylko generują koszty egzekucyjne, ale mogłyby przekroczyć kwoty uzyskiwane z zajęcia egzekucyjnego. Podejmowanie nieefektywnych czynności, stosowanie środków egzekucyjnych, które nie przyniosą rezultatu niesie realne niebezpieczeństwo, że wierzyciel nie tylko nie uzyska dochodzonej należności, ale poniesie dodatkowo ciężar kosztów związanych z aktywnością organu egzekucyjnego.

Nadmienił, że zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego nie jest poszukiwanie "w nieskończoność" hipotetycznego majątku zobowiązanego, lecz wykonywanie odpowiednich czynności przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w oparciu o prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy. Powołał się na wyrok WSA w Poznaniu z 5 czerwca 2008 r., I SA/Po 1453/07, w którym stwierdzono, że organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne, powołując się na fakt, iż prowadzone czynności nie pozwolą na uzyskanie takich środków, które pozwolą na zaspokojenie należności samego organu egzekucyjnego. Należy zastosować reguły wnioskowania z większego na mniejsze (argumentum a maiori ad minus). Skoro bowiem nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego, to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). W tej sytuacji za zasadne uznać należy skorzystanie przez NUS z możliwości jaką daje art. 59 § 2 u.p.e.a. i umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Zauważył, że zgodnie z art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

3.1. W skardze wierzyciel zarzucił naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2020 r. poz. 256, ze zm. - dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niezasadne i bezkrytyczne zaakceptowanie przez DIAS stanowiska organu egzekucyjnego, wyrażonego w postanowieniu z [...], jakoby w toku prowadzonej przez ten organ egzekucji należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym z [...], wystawionym przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie, poczynione zostały wszelkie możliwe ustalenia w zakresie majątku zobowiązanej spółki i nie było możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, gdy tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny nie poczynił dokładnych ustaleń w kwestii posiadanego przez zobowiązaną majątku, a tym samym nie zbadał należycie przesłanki braku środków przewyższających wydatki egzekucyjne, pozwalającej organowi egzekucyjnemu umorzyć postępowanie egzekucyjne.

W uzasadnieniu wskazał, że podtrzymuje zarzuty podniesione w zażaleniu. W kontekście przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego należności pieniężnych określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. przywołał stanowiska sądów administracyjnych wyrażone:

- w uzasadnieniu wyroku WSA we Wrocławiu z 14 lipca 2010 r., III SA/Wr 169/10, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W wyroku z 5 czerwca 2008 r. WSA w Poznaniu (I SA/Po 1453/07) wskazał, że umorzenie możliwe jest, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego;

- oraz w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z 20 listopada 2019 r., I SA/Gd 1104/19, gdzie podniesiono, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego, w czym pomocna może być instytucja wyjawienia majątku przewidziana w art. 71 § 1 u.p.e.a.

Uwzględniając powyższe stanowiska, w ocenie skarżącego organ egzekucyjny zaniechał dokładnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia stanu majątkowego zobowiązanej spółki, a tym samym zbadania zaistnienia przesłanki braku po stronie zobowiązanego środków przewyższających wydatki egzekucyjne, pozwalającej mu umorzyć postępowanie egzekucyjne. Tym naruszył art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Obowiązek organu egzekucyjnego poszukiwania majątku zobowiązanego nie został w pełni zrealizowany. W zażaleniu wierzyciel wskazał na niewykorzystane dotąd przez organ egzekucyjny możliwości poszukiwania składników majątkowych zobowiązanej spółki. Zdaniem skarżącego okoliczność, że zobowiązana spółka nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym w KRS i nie figuruje w rejestrach i bazach danych takich jak: CEPiK, Elektroniczny Rejestr Ksiąg Wieczystych, OGNIVO, Program Czynności Majątkowe, nie czyni niemożliwym pozyskania innych dodatkowych informacji, pozwalających ustalić jej majątek. Organ egzekucyjny ma bowiem możliwość wystąpienia w trybie art. 36 u.p.e.a. o przekazanie informacji o majątku zobowiązanej spółki do ujawnionych w KRS prezesa zarządu spółki i wspólników spółki, a w razie bezskuteczności tych działań - może rozważyć skorzystanie z prawa zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 71 u.p.e.a.). To uprawnienie do wystąpienia do sądu przysługuje co do zasady tak wierzycielowi, jak i organowi egzekucyjnemu, jednak jak wskazuje się w doktrynie: "Celem przyznania wierzycielowi prawa wystąpienia do sądu o nakazanie wyjawienia majątku (w sytuacji, gdy nie została jeszcze wszczęta egzekucja administracyjna) jest wykrycie składników majątku zobowiązanego i w ten sposób stworzenie możliwości wskazania w tytule wykonawczym lub we wniosku o wszczęcie egzekucji takiego środka lub środków egzekucyjnych, które odpowiadałyby ustawowym wymaganiom, tj. doprowadziłyby do wyegzekwowania obowiązku)" - P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Warszawa 2018, s. 428. Biorąc zatem pod uwagę fakt, że w przedmiotowej sprawie wszczęta już została egzekucja administracyjna na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r., celowym wydaje się, by w/w uprawnienia z art. 36 u.p.e.a. i art. 71 u.p.e.a. realizował organ egzekucyjny, który w ramach ustawowego obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobligowany jest wszechstronnie ustalić wszystkie okoliczności faktyczne sprawy egzekucyjnej. Ten obowiązek nie może być na tym etapie przenoszony na wierzyciela. Na potwierdzenie powyższego przywołano fragment uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z 31 marca 2020 r., I SA/Kr 838/19, gdzie wskazano, że skoro toczy się już postępowanie egzekucyjne, to właśnie organ je prowadzący powinien wystąpić do sądu z wnioskiem o nakazanie spółce wyjawienia majątku. Celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym, a zatem organ egzekucyjny powinien skorzystać z każdego ustawowo dopuszczalnego środka by ten cel osiągnąć. Takim środkiem jest właśnie m.in. instytucja wystąpienia do sądu z wnioskiem o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, opisana w art. 71 § 1 u.p.e.a.

Z tych powodów, zdaniem skarżącego, wbrew stanowisku DIAS wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego, tj. przed skorzystaniem przez organ egzekucyjny ze wszystkich możliwości ustalenia składników majątkowych zobowiązanej spółki, umorzenie tego postępowania jest przedwczesne.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie DIAS, jak i poprzedzające je postanowienie NUS, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. – dalej: p.p.s.a.).

5. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego na danym etapie postępowania.

Podstawę prawną umorzenia postępowania stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to ma chronić wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (por. art. 64c § 4 u.p.e.a.). W tym miejscu wymaga jednak podkreślenia, że to wierzyciel domaga się kontynuowania postępowania egzekucyjnego, twierdząc, że umorzenie było przedwczesne. W razie bowiem ustalenia majątku zobowiązanej spółki, a więc gdy twierdzenie wierzyciela okaże się zasadne, zgodnie z zasadą z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne poniesie zobowiązany.

Art. 59 § 2 u.p.e.a. jest przepisem o charakterze uznaniowym co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a.

Z drugiej strony, możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania.

Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Ustawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to może mieć w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. miejsce z urzędu lub na wniosek.

Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi bowiem prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. W ocenie Sądu organ tego nie uczynił.

Zgodnie bowiem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

6. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem organy obu instancji nie zweryfikowały sprawy pod kątem zasadności zastosowania w tej sprawie powołanego art. 59 § 2 u.p.e.a. Innymi słowy, nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Z akt sprawy wynika, że czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A. oraz C S.A. okazały się bezskuteczne (na rachunkach nie było środków na realizację zajęcia oraz wystąpił zbieg egzekucji z egzekucjami prowadzonymi przez komorników sądowych). Zobowiązana spółka od około 2 lat nie prowadzi działalności pod adresem wynikającym z KRS, tj. R., ul. [...]. Zarządca nieruchomości od którego spółka wynajmowała pomieszczenie podał, że umowa ze spółką została rozwiązana w dniu 31 października 2017 r. i od tego czasu spółka nie prowadzi tam działalności ani nie korzysta z lokali pod tym adresem. NUS ustalił też, że zobowiązana spółka nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz nie figuruje w Elektronicznym Rejestrze Ksiąg Wieczystych, a w bazie danych Program Czynności Majątkowe (CZM) nie stwierdzono aby nabyła składniki majątkowe (nieruchomości lub pojazdy).

Rezultaty tych czynności w ocenie organów pozwalają na stwierdzenie, że zobowiązana nie ma majątku, a zatem w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Innego zdania jest wierzyciel, który twierdzi, że organ egzekucyjny powinien w trybie art. 36 u.p.e.a. wezwać prezesa zarządu zobowiązanej oraz wspólników spółki do wskazania jej majątku, a w razie bezskuteczności tych działań, rozważyć wystąpienie na podstawie art. 71 u.p.e.a. do sądu o nakazanie wyjawienia zobowiązanej majątku w trybie Kodeksu postępowania cywilnego.

DIAS w odpowiedzi wskazuje, że postulowane przez skarżącego czynności mogą zostać podjęte przez niego samego, jako że zarówno art. 36 u.p.e.a., jak i art. 71 u.p.e.a. upoważniają do tego także wierzyciela.

W tak zarysowanym sporze, Sąd przyznaje rację skarżącemu.

7. Zgodnie z art. 36 § 1 u.p.e.a. w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz udzielania pomocy na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów.

Należy zauważyć, że z tym przepisem związana jest regulacja art. 168d § 1 u.p.e.a. który stanowi, że na osobę, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień, może być nałożona kara pieniężna do wysokości 3.800 zł.

Sąd orzekający podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 listopada 2019 r., II FSK 3734/17, że art. 36 § 1 u.p.e.a. (w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) należy rozumieć jako nakładający na organ egzekucyjny obowiązek, a nie uprawnienie – jak w tej sprawie ujmuje to DIAS - do podjęcia działań zmierzających do wyjaśnienia, czy zobowiązany ma określony składnik majątkowy, z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Ustawodawca w art. 36 § 1 u.p.e.a. używa wprawdzie określenia, że organ egzekucyjny może żądać informacji i wyjaśnień, ale przecież w piśmiennictwie od wielu lat zwraca się uwagę na to, że "organy administracyjne, które konkretyzują w drodze decyzji administracyjnych sytuację obywateli (...) nie mogą być podmiotem publicznych praw podmiotowych również z tego względu nie mają własnych interesów (...). Interesy jako przesłanki ingerencji administracji są zawsze wartościami zewnętrznymi wobec organów administracji (...). Organy te mają wyłącznie zadania i kompetencje, a w ich obrębie realizują określone interesy".

Stąd niedopuszczalne jest utożsamianie publicznych praw podmiotowych z kompetencją organu administracji publicznej (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002, s. 216-217). Dlatego też w piśmiennictwie z zakresu problematyki i zasad redagowania tekstów prawnych (zob. S. Wronkowska, M. Zieliński, Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych, Warszawa 1993, s. 57 i nast.) postuluje się, aby prawodawca upoważniający jakiś podmiot do dokonywania czynności konwencjonalnych danego rodzaju posługiwał się terminem "upoważnienie" lub "kompetencja" w odniesieniu do kompetencji organów państwa, a terminami "możność", "zdolność" - w odniesieniu do indywidualnych jednostek, co byłoby już pewnym zabiegiem porządkującym, bo eliminującym terminy szczególnie wieloznaczne, takie jak "prawo", "ma prawo", "uprawnienie". Ustawodawca do wyznaczenia komuś sytuacji prawnej, którą określamy jako "kompetencje" danego podmiotu, posługuje się na ogół takimi zwrotami, jak: "może", "ma prawo", "możliwość", "zdolność", "moc", "uprawnienie". Dlatego też autorzy zwracają uwagę na konieczność ustalenia treści (zakresu podmiotowego i przedmiotowego) normy kompetencyjnej przez odczytywanie jej nie tylko z jednego przepisu, a zwracają uwagę na konieczność poszukiwania jej jeszcze w innych (tamże, s. 50-54).

W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdza, iż nie jest trafne stanowisko DIAS, że to sam wierzyciel powinien skorzystać z art. 36 § 1 u.p.e.a. i wystąpić do prezesa zarządu lub wspólników zobowiązanej spółki o informacje na temat majątku tejże spółki. W sytuacji, w której toczy się postępowanie egzekucyjne czynności tej powinien dokonać organ egzekucyjny.

8. Ustawa nie określa rodzaju informacji, jakich organ może żądać, ale możliwość wystosowania powyższych żądań do odpowiednich podmiotów przez organ egzekucyjny, w świetle art. 36 § 1 u.p.e.a., jest jednak uzależniona od uznania, czy będzie to niezbędne do prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny ma więc obowiązek ocenić przesłankę niezbędności, o której mowa w art. 36 § 1 u.p.e.a., z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego. Domagając się takiej informacji dla celów postępowania egzekucyjnego wystarczające będzie, gdy organ egzekucyjny w sposób klarowny przedstawi taką potrzebę. W takiej sytuacji, gdy organ egzekucyjny zwraca się w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. o udzielenie informacji, podmiot, do którego zwrócił się ten organ, powinien udzielić takich informacji, jakimi dysponuje na dany temat, albo poinformować organ egzekucyjny, że nie posiada żadnych informacji w tym zakresie i ewentualnie dlaczego. W orzecznictwie (wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2010 r., II SA/Wr 675/09) wskazuje się, że niezbędność informacji do prowadzenia egzekucji nie jest przedmiotem oceny podmiotu, do którego wystąpił organ egzekucyjny, ale zależy od uzasadnionego uznania organu egzekucyjnego, z tym, że powinny być to informacje, których zbieranie przez władze publiczne jest niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.

W tym kontekście, zdaniem Sądu, w sytuacji, w której wyżej opisane czynności egzekucyjne okazały się bezskuteczne, uzasadnione, a nawet oczywiste, staje się stanowisko, że informacje od członków zarządu zobowiązanej spółki, czy jej wspólników, o składnikach majątkowych spółki do których może być skierowana egzekucja, są niezbędne do dalszego jej prowadzenia. Podmiotami do których takie wezwanie może być skierowane są członkowie zarządu i wspólnicy spółki z o.o., która w postępowaniu egzekucyjnym ma status zobowiązanego. W art. 36 § 1 u.p.e.a. in fine mówi się bowiem o "innych podmiotach", obok uczestników postępowania, organach administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych - co powoduje, że krąg podmiotów do których w tym trybie może zwracać się organ egzekucyjny o udzielenie informacji i wyjaśnień, w istocie jest nieograniczony (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, WKP 2018, teza 2 do art. 36). Na możliwość wezwania do udzielenia informacji lub wyjaśnień w rozpatrywanym trybie przez osoby będące wspólnikami spółki kapitałowej zwracano już uwagę w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 629/19). Dane pozyskane z tego źródła mogą pozwolić na skuteczne kontynuowanie postępowania egzekucyjnego, względnie rezultat wezwania stworzy dla organu podstawę do wystąpienia w trybie art. 71 u.p.e.a. do sądu o nakazanie zobowiązanej spółce wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, albo też, pozyskane dane uzasadnią umorzenie postępowania egzekucyjnego bez dalszych czynności. Sąd zauważa, że w przed dzień wyrokowania zobowiązana spółka widnieje w KRS (nr [...]) oraz wskazani tam są członkowie jej zarządu oraz ich numery PESEL. Dane którymi dysponuje z urzędu organ egzekucyjny nie powinny stwarzać problemu do ustalenia miejsca pobytu tych osób fizycznych (lub ich adresów) oraz wezwania ich do udzielenia stosownych informacji. Wezwanie to powinno być także wykorzystane przez organ do ustalenia czy zobowiązana spółka obecnie w ogóle podejmuje jakiekolwiek czynności prawne (uczestniczy w obrocie gospodarczym), bo z takimi czynnościami związana jest konieczność posiadania pewnej puli majątku.

9. Z tych powodów należy uznać za trafny zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 36 § 1 u.p.e.a. Wskazane przepisy k.p.a. stanowią, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7); organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1); organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80).

Żądając informacji i wyjaśnień na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny musi przeprowadzić swego rodzaju postępowanie wyjaśniające. Ma ono być wyczerpujące, a w tym przypadku tak nie było. Do tego postępowania stosuje się przepisy ogólne z k.p.a., gdyż jego zakresu i rodzaju ustawa egzekucyjna nie reguluje. Przepis art. 36 § 1 u.p.e.a. normuje tylko kompetencję do jego przeprowadzenia w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zakres tego niezbędnego postępowania wyjaśniającego regulują zgodnie z art. 18 u.p.e.a. wymienione wyżej przepisy k.p.a.

Jak już zasygnalizowano, z art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sytuacji nim określonej pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego. Nie oznacza to jednak, że postanowienie podejmowane na podstawie przywołanego przepisu, a więc w warunkach uznania administracyjnego, może być postanowieniem dowolnym. Musi ono bowiem wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Co przy tym istotne, omawiane postanowienie nie może pomijać w swej podstawie faktycznej rezultatu postępowania przeprowadzonego (z urzędu albo na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela; a także przy możliwości wykorzystania w nim przez organ egzekucyjny instytucji, o której mowa w art. 36 oraz 71 u.p.e.a.) odnośnie do ustalenia istnienia albo nieistnienia prawnie relewantnych faktów, których analiza ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero bowiem rezultat tego postępowania aktualizuje uprawnienie organu do realizacji kompetencji określonej przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a., a mianowicie wydania, na zasadzie uznania administracyjnego, rozstrzygnięcia o umorzeniu albo o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z tym, że oczywiście konsekwencją ustalenia nieistnienia fakultatywnej przesłanki umorzenia, jest kontunuowanie postępowania egzekucyjnego względnie wydanie postanowienia o odmowie jego umorzenia (wyrok NSA z 16 kwietnia 2013 r., II GSK 2239/11; wyrok NSA z 19 marca 2020 r., II FSK 1504/19).

W kontekście braku kompletności postępowania wyjaśniającego w analizowanym przypadku i przedwczesnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego, Sąd orzekający podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gdańsku w wyroku z 3 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 547/07, że skuteczna egzekucja jest jednym z najważniejszych zadań demokratycznego państwa prawa.

Wymaga też zaakcentowania, że rozwiązanie przyjęte w art. 59 § 2 u.p.e.a. ma uchronić wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2013 r., II GSK 2239/11; P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 59). W przypadku gdy to wierzyciel chce umorzenia postępowania (żąda umorzenia postępowania), nie mając nadziei na skuteczną egzekucję i powołuje się na przesłanki określone w art. 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. bez konieczności ustalania przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania (P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 59). W każdym innym przypadku nieodzowne jest stwierdzenie przesłanek określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. Należy więc przypomnieć, że w analizowanej sytuacji zarzut przedwczesności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. podnosi wierzyciel, którego zdaniem nie wyczerpano możliwości ustalenia majątku zobowiązanej spółki, w pierwszym rzędzie, na skutek braku wezwania członków jej zarządu do udzielenia informacji o posiadanym przez zobowiązaną spółkę majątku. Wierzyciel nie chce umorzenia postępowania pomimo jego dotychczasowej bezskuteczności, lecz żąda wyczerpania wszystkich instrumentów, które umożliwią ustalenie majątku zobowiązanej. Wskazuje te instrumenty. W tej sytuacji, należy uznać, że na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego wierzyciel nie chce skorzystać z funkcji ochronnej jaką mu daje art. 59 § 2 u.p.e.a. (nie generowania dalszych kosztów egzekucyjnych). Liczy, że wezwanie członków zarządu spółki lub jej wspólników (ewentualnie wyjawienie majątku w trybie Kodeksu postępowania cywilnego) pozwoli na ustalenie składników majątku zobowiązanej i przeprowadzenie skutecznej egzekucji. W ten sposób wierzyciel podejmuje swoiste ryzyko, gdyż nieskuteczność tychże dodatkowych czynności wyjaśniających może podwyższyć koszty egzekucyjne, które w razie bezskuteczności egzekucji, będzie musiał pokryć. Jednak mając na uwadze art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz zakres wymaganego do zastosowania tego przepisu postępowania wyjaśniającego (art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.), w realiach tejże sprawy, wierzycielowi podjęcia takiego ryzyka odmówić nie można.

Jeszcze raz należy bowiem zauważyć, że fakultatywne rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, podejmowane z urzędu przez organ egzekucyjny, musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego (wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11). Skoro w tym przypadku wezwanie członków zarządu spółki jest możliwe, a przy tym nieskomplikowane i nie generuje znacznych kosztów oraz żąda tego wierzyciel, to niezrealizowanie tej czynności stanowi o tym, że postępowanie wyjaśniające nie było kompletne.

10. Z uwagi na to, że analogiczną wadą prawną dotknięte jest postanowienie NUS, na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także i to rozstrzygnięcie.

Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W tym przypadku uzupełnienia postępowania wyjaśniającego powinien dokonać NUS jako organ egzekucyjny, stąd uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach przyspieszy postępowanie.

11. W postępowaniu ponownym, organ na podstawie powszechnie dostępnych informacji z Krajowego Rejestru Sądowego oraz znanych mu z urzędu danych, ustali osoby wchodzące do zarządu zobowiązanej spółki oraz ich adresy, pod którymi może się z nimi skomunikować. Wezwie ich w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. do udzielenia informacji przede wszystkim o majątku spółki, a także do wyjaśnień, czy zobowiązana spółka obecnie w ogóle podejmuje jakiekolwiek czynności prawne (uczestniczy w obrocie gospodarczym), bo z takimi czynnościami związana jest przecież konieczność posiadania pewnej puli majątku. Organ z urzędu, czy też na skutek inicjatywy wierzyciela, może wezwać te osoby do podania także wszelkich innych informacji lub wyjaśnień, które uzna za niezbędne do prowadzenia egzekucji.

Dalsze działania organu egzekucyjnego są uzależnione od efektywności tych wyżej wskazanych. Ich rezultat może stwarzać podstawę do podjęcia skutecznych czynności egzekucyjnych albo do umorzenia postępowania egzekucyjnego, względnie do skorzystania przez organ egzekucyjny z możliwości przewidzianej w art. 71 u.p.e.a., to jest zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W obecnym stanie sprawy bardziej szczegółowe rozważanie tego zagadnienia jest przedwczesne. W obliczu stanowiska DIAS zawartego w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia, można tylko zasygnalizować, że Sąd orzekający podziela pogląd, iż wprawdzie w art. 71 § 1 u.p.e.a. zawarto sformułowanie, że organ egzekucyjny "może" zwrócić się do sądu o wyjawienie majątku, ale wyrażona tam kompetencja ustawowa uzasadnia przyjęcie założenia, w świetle art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., o swoistym obowiązku organu do skorzystania z tej konstrukcji prawnej, jeśli dotychczasowa egzekucja była bezskuteczna (R. Suwaj [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 71.). Jest to analogiczna sytuacja prawna do poddanej już wyżej analizie, na tle kompetencji organu z art. 36 § 1 u.p.e.a. (pkt 7 uzasadnienia). Na to, że dla wyjawienia majątku zobowiązanego może być pomocne skorzystanie z art. 71 u.p.e.a. wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11; wyrok WSA w Warszawie z 23 października 2019 r., III SA/Wa 341/19; wyrok WSA w Lublinie z 20 maja 2016 r., I SA/Lu 1372/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 listopada 2011 r., I SA/Bd 618/11).

12. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 100 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżący działający osobiście, nie wykazał, że poniósł inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.