Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 397/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 47, 49, 57a
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art 196a § 2
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
article: art 34 i 33
journal: Dz.U. 2001 nr 79 poz 855
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o stowarzyszeniach.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia "[...]" w Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1530/08 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w Ż. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1530/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia "[...]" w Ż. (dalej: Stowarzyszenie) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie wykreślenia Stowarzyszenia z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji

i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 - dalej: K.k.).

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2005 r. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w Ż. zostało wpisane do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 49a § 2 K.k.

W związku z analizą nadesłanego przez Stowarzyszenie sprawozdania

w sprawie wykorzystania w 2007 r. nawiązek sądowych i świadczeń pieniężnych stwierdzono, że wydatkowanie tych środków w większości przypadków było niezgodne z przepisami art. 47, 57a i 49 K.k. bowiem zasądzone na rzecz Stowarzyszenia kwoty były wykorzystywane na cele administracyjne

i eksploatacyjne.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości wykreślił Stowarzyszenie "[...]" z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 K.k. Organ wskazał, że zgodnie z art. 196a § 5 K.k.w. w przypadku stwierdzenia, że instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wykorzystała środki finansowe uzyskane z zasądzonych na jej rzecz nawiązek i świadczeń pieniężnych niezgodnie

z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała aktualnych informacji o swoich podstawowych zadaniach i celach statutowych, Minister Sprawiedliwości wykreśla, w drodze decyzji administracyjnej ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 K.k. Zdaniem Ministra stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości wskazują, że Stowarzyszenie nie wypełniło obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Część z środków zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych przeznaczano bowiem na własną działalność administracyjną

i eksploatacyjną. W tych okolicznościach organ uznał, że Stowarzyszenie "[...]" wykorzystało środki finansowe orzeczone na jego rzecz niezgodnie z ich przeznaczeniem, wobec czego na mocy art. 196a § 5 K.k.w. postanowił o wykreśleniu Stowarzyszenia z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 K.k.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Stowarzyszenie "[...]", domagając się uchylenia decyzji wskazało, że wydatki na pokrycie kosztów administracyjnych i eksploatacyjnych ściśle wiązały się z działalnością statutową Stowarzyszenia i służyły pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Stowarzyszenie wyjaśniło, iż najmuje od Miasta Ż. lokal,

w którym ma siedzibę i gdzie osoby poszkodowane mogą przez cały tydzień uzyskać oczekiwaną pomoc. Korzystając z lokalu Stowarzyszenie zmuszone jest pokrywać koszty związane z najmem, a w szczególności koszty mediów i telefonu. Ponadto

w związku z prowadzeniem działalności głównie w obrębie[...] Okręgu Węglowego koniecznym były liczne wyjazdy do prokuratur i sądów w różnych miejscowościach, które wiązały się z kosztami. Ponadto Stowarzyszenie zmuszone było zakupić sprzęt komputerowy, artykuły biurowe, jak również korzystać z obsługi księgowej, której zadaniem było prowadzenie rachunkowości stowarzyszenia. Stowarzyszenie w 2007 r. pomogło wielu osobom poszkodowanym, zarówno

w formie finansowej, jak również pozafinansowej m. in. w zakresie kontaktów

z lekarzami lub przez zapewnienie bezpłatnych porad prawnych.

Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 49 § 2 K.k. oraz art. 104 § 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Minister Sprawiedliwości stwierdził,

iż ujawnione podczas kontroli nieprawidłowości wskazują, że Stowarzyszenie nie dopełniło obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na:

cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia,

cele bezpośrednio związane z ochroną środowiska,

cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych,

inny, określony cel społeczny, bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem.

Stowarzyszenie przeznaczyło znaczną część środków zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych na koszty administracyjne i pozostałe koszty statutowe. Organ podkreślił, iż fakt wydatkowania środków na cele administracyjne został przez Stowarzyszenie przyznany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

i taki sposób ich wydatkowania uważany jest przez stronę za uzasadniony. W tych okolicznościach organ uznał, że Stowarzyszenie wykorzystało środki finansowe orzeczone na jej rzecz, niezgodnie z dyspozycją art. 47, 49 i 57a § 2 K.k., wobec czego na mocy art. 196a § 5 K.k.w. i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. należało utrzymać w mocy decyzję o wykreśleniu Stowarzyszenia z wykazu.

W skardze Stowarzyszenie "[...]" wniosło o uchylenie decyzji, zarzucając naruszenie art. 196a § 5 K.k.w. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko podkreśliło, że wszystkie kwoty wskazane w sprawozdaniu rocznym za 2007 r. wykorzystane zostały na cele ściśle związane ze statutową działalnością Stowarzyszenia. Do celów tych należy pomoc osobom poszkodowanym, opłacanie pomocy prawnej dla tych osób oraz ponoszenie kosztów związanych ze świadczeniem pomocy poszkodowanym. Udzielanie pomocy osobom poszkodowanym związane jest także z ponoszeniem wydatków, które niezbędne są do osiągnięcia celów określonych w statucie. Zdaniem Stowarzyszenia, wbrew argumentom Ministra, środki wydatkowane na koszty administracyjne

i eksploatacyjne należało uznać za wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem.

W związku z tym, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnych źródeł dochodów, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów administracyjnych i eksploatacyjnych związanych

z prowadzoną działalnością, zmuszone jest pokrywać koszty swojej działalności ze środków uzyskanych z zasądzonych nawiązek. Zdaniem strony skarżącej wydatkowanie części kwot uzyskanych z nawiązek i świadczeń pieniężnych na koszty administracyjne i eksploatacyjne należy uznać za działanie celowe, ściśle związane z działalnością statutową Stowarzyszenia, bowiem bez tych kosztów jego działalność nie byłaby w ogóle możliwa. Skarżący wskazał także, że nie ma przepisów zakazujących stowarzyszeniom przeznaczania części środków uzyskanych z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów administracyjnych związanych bezpośrednio ze świadczoną pomocą dla osób poszkodowanych. Podkreślono, iż w latach poprzednich taka sytuacja nie została uznana przez Ministra za podstawę do wykreślenia Stowarzyszenia z wykazu.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do podniesionych zarzutów wskazał, że z przedłożonej dokumentacji do kontroli wynika, iż Stowarzyszenie przeznaczyło w 2007 r. w sposób niezgodny z wymogami, tj. na koszty administracyjne i pozostałe koszty statutowe, kwotę [...] zł - czyli 56,6% wszystkich wydatków ogółem. Wydatkowanie środków uzyskanych z nawiązek pieniężnych na cele administracyjne nie wypełnia dyspozycji art. 47, 49 i 57a § 2 K.k., ponieważ środki nie zostały przeznaczone na wskazane

w tych przepisach cele bezpośrednio związane z: ochroną zdrowia, ochroną środowiska, udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych lub inne, określone cele społeczne bezpośrednio związane z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem.

Oddalając skargę wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1530/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na fakt, że wydatki z tytułu orzeczonych nawiązek i świadczeń pieniężnych dokonane przez Stowarzyszenie w 2007 r. wynosiły [...] zł, a koszty administracyjne z tym związane stanowiły kwotę [...] zł czyli 56,6 % wydatków ogółem. Stowarzyszenie nie kwestionowało tych okoliczności twierdząc, iż oprócz otrzymywanych nawiązek nie posiada żadnych innych dochodów, które mogłyby być przeznaczone na obsługę administracyjną związaną z celem statutowym, jakim jest pomoc osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Następnie Sąd wyjaśnił, że w myśl art. 47 § 3 K.k. w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355, prowadzącego pojazd mechaniczny, jeżeli był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd może orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, wpisanej do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, której podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, z przeznaczeniem na ten cel. Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że celem Stowarzyszenia "[...]" jest m.in. świadczenie bezpośredniej i pośredniej pomocy finansowej, rzeczowej, organizacyjnej, naukowej lub oświatowej osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych ich rodzinom oraz osobom poszkodowanym w wypadkach podczas prac w rolnictwie i ich rodzinom (wypis z KRS, rubryka 3). Przewidziana w art. 47 K.k. nawiązka nie ma służyć bezpośredniemu kompensowaniu szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, lecz określonym w tych przepisach celom społecznym. W § 1 tego przepisu przewidziano zasądzanie nawiązki na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia, w § 2 na cel społeczny związany z ochroną środowiska, a w § 3 na cel związany z udzielaniem pomocy ofiarom wypadków komunikacyjnych. Nawiązka orzeczona na wskazane cele może jednak mieć skutki kompensacyjne w znaczeniu choćby pośredniego i częściowego zrekompensowania nakładów służby zdrowia lub szkód w społeczeństwie. Sąd podkreślił, że cel związany z ochroną zdrowia lub z ochroną środowiska musi być w wyroku dokładnie oznaczony. W myśl art. 49 § 2 K.k. w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, o których mowa w art. 47 § 3, z przeznaczeniem na cel bezpośrednio związany z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. W ocenie Sądu, skoro omawiane przepisy przewidują, iż nawiązka jest przeznaczona na konkretny cel społeczny - w tym wypadku na pomoc ofiarom wypadków drogowych i ich rodzinom - zatem nie może być wykorzystywana na cele inne niż określone w ustawie. Wskazując na powyższe przepisy Sąd doszedł do przekonania, że zasądzona przez sąd karny nawiązka na rzecz konkretnego stowarzyszenia musi być w całości wykorzystana na pomoc osobom poszkodowanym; nie może być natomiast wykorzystywana na cele administracyjne. Sąd pierwszej instancji nie podzielił też stanowiska Stowarzyszenia, iż brak innych źródeł finansowania usprawiedliwia konieczność wydatkowania nawiązek na cele administracyjne, chociażby uznać te cele za związane z realizacją pomocy. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo

o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz

z ofiarności publicznej. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy Stowarzyszenie,

z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki

i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jednocześnie

art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach pozwala na prowadzenie przez stowarzyszenie działalności gospodarczej, przy czym dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Ponadto § 18 statutu Stowarzyszenia "[...]" przewiduje możliwość prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej różnego rodzaju. Konkludując Sąd uznał,

że Stowarzyszenie miało prawne możliwości uzyskania środków pozwalających na finansowanie wydatków administracyjnych związanych z realizacją pomocy na rzecz osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. W końcowej części uzasadnienia wyroku powołano art. 196a § 5 K.k.w., zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wykorzystała środki finansowe, o których mowa w § 2, niezgodnie z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała informacji, o których mowa w § 1, Minister Sprawiedliwości, w drodze decyzji administracyjnej wykreśla ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego. Zdaniem Sądu przepis ten nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że decyzja o wykreśleniu nie jest decyzją wydawaną

w granicach uznania administracyjnego, ale decyzją o charakterze związanym, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy zaistnieniu sytuacji przewidzianej przepisami prawa zobligowany jest wydać decyzję określonej treści, nie kierując się przy tym innymi względami i zasadami współżycia społecznego. Z tych przyczyn argumenty tego rodzaju zawarte w skardze nie miały - w ocenie Sądu - wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze kasacyjnej Stowarzyszenie "[...]" zarzuciło:

1. naruszenie przepisów postępowania: art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu zawartego w skardze, a dotyczącego art. 196a § 4 K.k.w. (skarżący omyłkowo podał: "art. 196") przewidującego obowiązek Ministra Sprawiedliwości badania celowości i gospodarności wydatkowania środków uzyskanych z nawiązek oraz nie uwzględnienie faktu, iż w latach 2005-2005 Stowarzyszenie wykorzystało środki uzyskane z nawiązek w ten sam sposób co w 2007 r.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 47 § 3 K.k., art. 49 § 2 K.k., poprzez ich błędną wykładnię, a w szczególności przyjęcie, że skarżący wykorzystał środki otrzymane z nawiązek niezgodnie z ich przeznaczeniem, to jest na cele administracyjne, które nie były bezpośrednio związane z pomocą poszkodowanym;

art. 196a § 5 K.k.w., poprzez jego błędną wykładnię w szczególności przyjęcie, że skarżący wykorzystał środki otrzymane z nawiązek niezgodnie z przeznaczeniem;

art. 196a § 4 K.k.w., poprzez jego niezastosowanie i nie odniesienie się do obowiązku organu do badania celowości i gospodarności wydatkowania środków otrzymywanych przez skarżącego z nawiązek;

art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w związku z § 18 statutu Stowarzyszenia "[...]", poprzez jego błędną wykładnię i błędne zastosowanie, w szczególności stwierdzenie, iż przewidziana statutem możliwość prowadzenia działalności gospodarczej jest równoznaczna

z prowadzeniem działalności gospodarczej i otrzymywaniem dochodów pozwalających na prowadzenie działalności statutowej stowarzyszenia, w tym pokrycie kosztów administracyjnych.

Wskazując na powyższe Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Stowarzyszenie wskazało na błędną wykładnię art. 47 § 3 K.k. i art. 49 § 2 K.k. W jego ocenie,

w oparciu o treść tych przepisów stwierdzić należy, że nawiązka nie ma służyć bezpośredniemu kompensowaniu szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, lecz celom społecznym m.in. związanym z udzieleniem pomocy ofiarom wypadków komunikacyjnych. Stowarzyszenie podkreśliło, że z art. 47 § 3 K.k. i art. 49 § 2 K.k. nie wynika na czym dokładnie ma polegać udzielanie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Pomoc taka może być udzielana w różny sposób, niekoniecznie poprzez rekompensowanie kosztów leczenia, ale również poprzez wskazanie możliwości i pomocy prawnej

w dochodzeniu odszkodowań. Udzielanie pomocy prawnej wiąże się z ponoszeniem pewnych kosztów administracyjnych takich jak koszty wynajęcia lokalu, zakupu komputera i przepisów prawnych oraz wynagrodzenie prawnika udzielającego pomocy ofiarom wypadków. Są to koszty administracyjne bezpośrednio związane

z udzielaniem pomocy ofiarom przestępstw komunikacyjnych. Skarżący wskazał także, że brak jest przepisów zakazujących stowarzyszeniu przeznaczania części środków uzyskanych z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów administracyjnych związanych bezpośrednio z świadczoną pomocą dla osób poszkodowanych. Nadmienił przy tym, iż wszystkie kwoty wydatkowane przez Stowarzyszenie wskazane w sprawozdaniu rocznym za 2007 r. wykorzystane zostały na cele ściśle związane z pomocą osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, tym bardziej, że do statutowych celów Stowarzyszenia należy pomoc osobom poszkodowanym, opłacanie pomocy prawnej dla tych osób oraz ponoszenie kosztów związanych ze świadczeniem pomocy poszkodowanym. Zdaniem skarżącego udzielanie takiej pomocy wiąże się z ponoszeniem niezbędnych wydatków. Sąd błędnie uznał zatem, że nawiązki otrzymywane przez Stowarzyszenie, które stanowią jego jedyny dochód, były wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem. Zdaniem skarżącego z dokumentów dołączonych do skargi wynika, że nawiązki w całości wykorzystano na świadczenie pomocy ofiarom wypadków. Cele administracyjne na które składają się koszty wynajmu i utrzymania lokalu, sprzętu, wynagrodzenia księgowej i prawnika udzielającego pomocy prawnej ofiarom wypadków są bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Bez lokalu, sprzętu komputerowego, telefonu, obsługi księgowej oraz artykułów biurowych i dojazdów do osób, którym świadczono pomoc oraz instytucji, działalność stowarzyszenia nie byłaby możliwa. Cele administracyjne nie są więc innymi celami niż te wymienione w art. 47 § 3 K.k. i art. 49 § 2 K.k. Wskazując na powyższe Stowarzyszenie wyraziło przekonanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 196 a § 5 K.k.w. do wykreślenia go z rejestru prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości. Odnosząc się do pozostałych wywodów Sądu Stowarzyszenie podało, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, oprócz kwot otrzymywanych tytułem nawiązek i świadczeń pieniężnych. Nie pobiera również dotacji, ani nie korzysta z innych form dofinansowania. Stowarzyszenie nie pobiera także od osób którym świadczy pomoc, żadnych gratyfikacji ani opłat. Składki członkowskie nie wystarczają na pokrycie kosztów prowadzenia działalności statutowej, polegającej na świadczeniu pomocy. Stowarzyszenie nie prowadzi także działalności gospodarczej, która przyniosłaby dochód. W § 18 statutu przewidziano taką możliwość, jednakże z zapisu tego nie wynika, że działalność taka jest prowadzona przez Stowarzyszenie ani tym bardziej, że Stowarzyszenie ma obowiązek prowadzenia takiej działalności celem pokrywania wydatków związanych z celami administracyjnymi. W związku z tym, Stowarzyszenie nie zgodziło się ze stanowiskiem Sądu, jakoby posiadało prawne możliwości uzyskania środków pozwalających na finansowanie wydatków administracyjnych. Niezależnie od powyższego w skardze kasacyjnej zaznaczono, że Sąd nie odniósł się z żaden sposób do zarzutu odnoszącego się do oceny celowości i gospodarności i wydatkowania środków przez Ministra. Zgodnie z art. 196a § 4 K.k.w. Minister Sprawiedliwości może zlecić kontrolę zgodności z prawdziwym stanem danych zawartych w sprawozdaniu. Ocenie Ministra Sprawiedliwości podlega celowość i gospodarność wydatkowania przez te podmioty otrzymanych środków. Biorąc pod uwagę fakt, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych własnych środków,

z których można byłoby pokryć koszty prowadzenia działalności, należy stwierdzić,

iż wydatkowanie części kwot uzyskanych z nawiązek i świadczeń pieniężnych na koszty administracyjne i eksploatacyjne należy uznać za działanie celowe, ściśle związane z działalnością statutową stowarzyszenia. Stowarzyszenie nadmieniło też, że w latach 2005 - 2006 wykorzystywało środki z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych na te same cele co w 2007 r. Pomimo to w latach poprzednich organ nie miał w tej kwestii zastrzeżeń.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553) w razie skazania sprawcy: za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia (§ 1), za przestępstwo przeciwko środowisku (§ 2) oraz za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355 K.k., jeżeli prowadzący pojazd mechaniczny był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia (§ 3), sąd może orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, wpisanej do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, której podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane

z ochroną zdrowia bądź, odpowiednio, na cele bezpośrednio związane z ochroną środowiska albo na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, z przeznaczeniem na ten cel. Możliwość orzeczenia nawiązki i świadczenia pieniężnego na rzecz wymienionych instytucji lub organizacji społecznych przewidują też art. 49 i 57a Kodeksu karnego.

W art. 196a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) wskazano, iż instytucje, fundacje, stowarzyszenia lub organizacje społeczne, które w wyniku wykonania prawomocnie orzeczonego środka karnego w postaci nawiązki określonej w art. 47 i art. 57a § 2 Kodeksu karnego lub świadczenia pieniężnego określonego w art. 49 Kodeksu karnego otrzymały środki finansowe, są obowiązane do sporządzania i przekazywania Ministrowi Sprawiedliwości rocznych sprawozdań dotyczących wykorzystania tych środków

w terminie do dnia 20 lutego roku następującego po roku, w którym je otrzymały, oraz do wyodrębnienia tych środków w ewidencji księgowej. Stosowanie do art. 196a § 5 Kodeksu karnego wykonawczego w przypadku stwierdzenia, że instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wykorzystała środki finansowe,

o których mowa w § 2, niezgodnie z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała informacji, o których mowa w § 1, Minister Sprawiedliwości, w drodze decyzji administracyjnej, wykreśla ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego.

Zasadniczy spór w tej sprawie dotyczy interpretacji art. 196a § 5 Kodeksu karnego wykonawczego włącznie z przepisami stanowiącymi podstawę do orzeczenia nawiązki lub świadczenia pieniężnego na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej i sprowadza się do odpowiedzi na pytanie:

czy kwoty zasądzone od sprawców czynów na podstawie art. 47 § 3 i 49 § 2 K.k. (do tych przepisów Kodeksu karnego odnoszą się zarzuty skargi kasacyjnej) powinny być kierowane wyłącznie bezpośrednio na pokrycie kosztów pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych czy też ze środków tych można finansować również ogólne koszty organizowania takiej pomocy, w tym koszty utrzymania instytucji lub organizacji jej udzielającej (koszty administracyjne).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż kwoty zasądzone tytułem nawiązki lub świadczenia pieniężnego na podstawie art. 47 § 3 i 49 § 2 Kodeksu karnego powinny być przeznaczone wyłącznie i w całości bezpośrednio na cel wskazany w tych przepisach, a więc powinny finansować koszty pomocy udzielonej osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Do wniosku takiego skłania treść art. 47 § 3 i art. 49 § 2 Kodeksu karnego, zgodnie z którymi nawiązkę i świadczenie pieniężne określone w tych przepisach orzeka się "z przeznaczeniem" na cel "bezpośrednio związany z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym

w wypadkach komunikacyjnych". Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że nakaz bezpośredniego spożytkowania zasądzonych w postępowaniu karnym nawiązek

i świadczeń pieniężnych na pomoc osobom poszkodowanym wprowadzony został przez ustawodawcę zamierzenie. W stanie prawnym obowiązującym przed zmianą art. 47 i 49 Kodeksu karnego dokonaną ustawą z dnia 8 października 2004 r.

o zmianie ustawy - Kodeks karny i ustawy - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 243, poz. 2426), która weszła w życie 15 czerwca 2005 r., nawiązkę od sprawców wypadków komunikacyjnych zasądzano obligatoryjnie na podstawie art. 47a Kodeksu karnego na "rzecz instytucji lub organizacji społecznej, do której zadań lub statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych", natomiast świadczenie pieniężne orzekano "na określony cel społeczny".

Rozwiązania przyjęte w Kodeksie karnym przed omawianą nowelizacją były krytykowane w związku z brakiem gwarancji właściwego wykorzystania środków finansowych pochodzących z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych orzekanych przez sądy na podstawie przepisów art. 47, art. 47a i art. 49a Kodeksu karnego (zob. J. Potulski, Komentarz do ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny i ustawy - Kodeks karny wykonawczy, w zakresie zmian do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, LEX/el. 2005). Gwarancje te wprowadzono właśnie w drodze nowelizacji z dnia 8 października 2004 r. (zob. uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej, publ. Druk Sejmu IV Kadencji nr 2873 dostępny na witrynach internetowych Sejmu) przez jednoznaczne wskazanie, że nawiązkę oraz świadczenia pieniężne określone w art. 47 § 3 i 49 § 2 K.k. orzeka się "z przeznaczeniem" na cel "bezpośrednio związany z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych".

Zawarcie omawianego wskazania zmieniło charakter nawiązki oraz świadczenia pieniężnego zasądzanych od sprawcy tworząc z nich źródło finansowania wprost określonych celów, na jakie zostały przeznaczone, a nie źródło ogólne finansowania organizacji lub instytucji świadczącej pomoc. Inaczej ujmując, ze środków zasądzonych na podstawie Kodeksu karnego instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wpisana do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości obowiązana jest finansować konkretne działania służące pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Z tych przyczyn środki te podlegają wyodrębnieniu księgowemu włączenie z obowiązkiem przechowywania informacji o celach na jakie zostały wydatkowane (art. 196a § 2 i 3 K.k.).

Mając na względzie powyższe, Sąd nie podziela stanowiska Stowarzyszenia "[...]" przedstawionego w skardze kasacyjnej, że spożytkowanie środków z nawiązek i świadczeń pieniężnych zasądzonych na podstawie przepisów Kodeksu karnego na działalność administracyjną stowarzyszenia można uznać za przeznaczenie ich na cel bezpośrednio związany z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Z bezspornie ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że Stowarzyszenie uczyniło z nawiązek i świadczeń pieniężnych główne źródło dochodu, w tym służące utrzymaniu Stowarzyszenia (56,6 % dochodów w ogóle). Tymczasem środki tak otrzymane ze swej istoty (po nowelizacji z 8 października 2004 r.) nie mają stanowić źródła utrzymania jednostki świadczącej pomoc, lecz powinny być wyodrębnione przez tę jednostkę i kierowane bezpośrednio na realizowanie konkretnych celów, ze względu na które je zasądzono.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie wskazano na przepisy dotyczące źródeł finansowania stowarzyszeń, w tym dotyczące uprawnienia do prowadzenia działalności gospodarczej służącej uzyskaniu dochodu dla celów statutowych (art. 33 i 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). W świetle tych przepisów uprawniony jest wniosek, że obowiązujące prawo daje możliwości szerokiego poszukiwania dochodów dla stowarzyszeń, w szczególności służących sfinansowaniu generalnych kosztów ich organizacji i utrzymania. Natomiast dopiero jednostka zorganizowana i posiadająca dochody pozwalające na jej utrzymanie może korzystać z nawiązek i świadczeń pieniężnych zasądzanych na podstawie

art. 47 § 3 i 49 § 2 K.k. Są to bowiem ze swej istoty szczególne środki o charakterze celowym, nie służące pokryciu kosztów utrzymania podmiotów udzielających pomocy.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia 47 § 3 i 49 § 2 K.k., art. 196a § 5 K.k.w. oraz art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach za niezasadne przyjmując, że pokrycie kosztów organizacyjnych Stowarzyszenia oraz jego bieżących kosztów administracyjnych i eksploatacyjnych z nawiązek i świadczeń pieniężnych zasądzonych na podstawie Kodeksu karnego jest wykorzystaniem tych środków niezgodnie z ich szczególnym przeznaczeniem.

Nie można również uznać zarzutu uchybienia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu naruszenia art. 196a § 4 K.k.w. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżące Stowarzyszenie nie sformułowało w skardze zarzutu naruszenia art. 196a § 4 K.k.w., a jedynie w treści jej uzasadnienia powołało się na treść tego przepisu. Jednakże nawet jeśliby przyjąć, że taki domniemany zarzut został postawiony, to nie miał on znaczenia z punktu widzenia istoty rozstrzygnięcia. Nie zachodziła również bezwzględna konieczność odniesienia się do niego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zgodnie z art. 196a ust. 4 K.k.w. "Minister Sprawiedliwości może zlecić kontrolę zgodności z prawdziwym stanem danych zawartych w sprawozdaniu,

o którym mowa w § 2. Kontrola może także dotyczyć spełnienia przez instytucję, fundację, stowarzyszenie lub organizacje społeczne obowiązków, o których mowa

w § 1 lub 2. Ocenie Ministra Sprawiedliwości podlega również celowość

i gospodarność wydatkowania przez te podmioty otrzymanych środków". Omawiany przepis upoważnia organ do dokonywania działań kontrolnych w odniesieniu do organizacji i instytucji korzystających ze środków zasądzonych na ich rzecz w formie nawiązki i świadczenia pieniężnego. Uzyskane w ten sposób wyniki kontroli, jeżeli są negatywne, mogą stanowić podstawę do podjęcia decyzji określonej w art. 196a § 5 K.k.w. Jednocześnie jednak - wbrew wywodom Stowarzyszenia zawartym w skardze kasacyjnej - kontrola celowości i gospodarności wydatkowania środków otrzymanych przez organizacje i instytucje w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych nie jest warunkiem sine qua non wydania decyzji o wykreśleniu danej organizacji lub instytucji z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego. Kontrola na podstawie art. 196a § 4 K.k.w. nie była zatem wymagana zgodnie z przepisami. Co więcej, nie była ona również konieczna z punktu widzenia art. 7 i 77 K.p.a., albowiem fakt wykorzystania kwot celowych otrzymanych z nawiązek i świadczeń pieniężnych na działalność administracyjną został przez Stowarzyszenie wprost przyznany w sprawozdaniu za rok 2007, a także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.