Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 492/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 153, art. 227 par. 1, art. 198, art. 227 par. 1, art. 193, art. 197 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Teza informacyjna:

W myśl art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez jednego z małżonków, będącego stroną postępowania sądowoadministracyjnego, winien obejmować między innymi wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, którzy żyją w rozdzielności majątkowej, w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego. Jest to bowiem w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne i na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zasadne.

TEZY

Teza informacyjna:

W myśl art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez jednego z małżonków, będącego stroną postępowania sądowoadministracyjnego, winien obejmować między innymi wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, którzy żyją w rozdzielności majątkowej, w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego. Jest to bowiem w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne i na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zasadne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 25 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. N. od zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 822/08 wydanego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 822/08, Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wezwał J. N. (dalej: Skarżący) do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od zażalenia z dnia 30 listopada 2009 r. na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2009 r., wydanego w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jako podstawę prawną powyższego zarządzenia podano art. 220 § 1 i 3 w związku z art. 214 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Postanowieniem z dnia 9 marca 2009 r. Referendarz sądowy WSA we Wrocławiu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W następstwie wniesienia sprzeciwu Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2009 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Od powyższego postanowienia strona złożyła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 210/09.

2.2. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu z dnia 13 lipca 2009 r., wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 18 października 2008 r. w kwocie 100 zł, pod rygorem odrzucenia wniesionego środka odwoławczego. Zarządzenie to Skarżący zaskarżył w drodze zażalenia, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. o sygn. akt II FZ 355/09 zostało oddalone.

2.3. Wobec powyższego, tym samym zarządzeniem z dnia 13 lipca 2009 r., ponownie wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, a wobec nieuiszczenia należnej opłaty, postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zażalenie odrzucił.

2.4. Na postanowienie z dnia 9 listopada 2009 r. Skarżący złożył zażalenie z dnia 30 listopada 2009 r., wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podniósł te same okoliczności, co we wniosku złożonym w dniu 8 stycznia 2009 r., wskazując, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku i wraz z dwojgiem dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, pracującej za granicą i mieszkającej osobno. Jednocześnie Skarżący przesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia 17 grudnia 2009 r. o jego rejestracji jako osoby bezrobotnej oraz kserokopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej majątkową wspólność ustawową majątku małżonków L. i J. N. i zawiadomienia dotyczącego księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w S. przy ul. Ł. [...], z której wynika, że właścicielem tej nieruchomości jest żona Skarżącego.

2.5. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. WSA we Wrocławiu odmówił zmiany wcześniejszego postanowienia tegoż Sądu z dnia 20 kwietnia 2009 r. Zażalenie na w.w. postanowienie z dnia 22 lutego 2010 r. oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 197/10.

3. Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu:

3.1. W następstwie w.w. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wezwał Skarżącego zaskarżonym zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2010 r. do uiszczenia wpisu od zażalenia z dnia 30 listopada 2009 r. w kwocie 100 zł. Kwotę wpisu ustalono na podstawie § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 211, poz. 2193).

4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2010 r., Skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji "...nie może wymagać od skarżącego/wnioskującego rzeczy niemożliwych do spełnienia". Skarżący stwierdził, że przedstawił w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych szczegółowo swoją sytuację życiową i materialną, z której jasno wynikało, że nie posiada on żadnych dochodów ani majątku, który umożliwiałby mu zdolność do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i jego rodziny. WSA we Wrocławiu "...nie może wymagać cudów i żądać od skarżącego przedłożenia dokumentów, których skarżący nie ma!". Skarżący wyjaśnił, że w informacjach swoich w sposób wyczerpujący wyjaśnił, że "...ma 0 (zero) dochodów i 0 (zero) majątku i na to dokumentów nie ma!".

Ponadto, Skarżący stwierdził, że jego żona z racji tego, że pozostaje z nim w rozdzielności majątkowej i przebywa w osobnym gospodarstwie domowym nie ma obowiązku wyjaśniać swojej sytuacji finansowej i nie może być brana pod uwagę w ocenie sytuacji majątkowej Skarżącego przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zaakcentował, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego.

Reasumując, Skarżący zaznaczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko on wraz z córką i synem. Nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje wraz z dziećmi w domu należącym do żony (która mieszka i pracuje za granicą) i nie mając żadnych dochodów pozostaje na jej utrzymaniu i jej łasce.

4.2. Powołując się na powyższą argumentację, Skarżący wniósł o (1) uchylenie zaskarżonego zarządzenia Przewodniczącego I Wydziału WSA we Wrocławiu oraz (2) zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie Skarżącego jest niezasadne, dlatego podlega oddaleniu. Wnioski Skarżącego zawarte w zażaleniu oraz ich uzasadnienie jednoznacznie wskazują na to, że intencją Skarżącego jest otrzymanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od zażalenia, co jest jednoznaczne z próbą wzruszenia prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 197/10.

5.2. W.w. postanowieniem Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 822/08, którym Sąd pierwszej instancji odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 20 kwietnia 2009 r., którym odmówiono Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie częściowym.

Uzasadniając swoje postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Skarżący myli się co do skutków zawarcia z żoną umowy majątkowej małżeńskiej oraz prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych przez każde z małżonków. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego przez osobiste starania o wychowanie dzieci sprawia, że sytuacja materialna małżonka niepracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne.

Pogląd ten, ugruntowany prawomocnością w.w. postanowienia NSA, w rozpoznawanej sprawie wiąże zarówno Skarżącego, jak i Sąd na mocy art. 153 p.p.s.a. Tym samym, składając zażalenie na w.w. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2010 r., Skarżący nie może skutecznie dążyć do podważenia rozstrzygnięcia, którym Naczelny Sąd Administracyjny zaaprobował ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego, którą dokonał Sąd pierwszej instancji.

W przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienie od wpisu od zażalenia – Skarżący wyczerpał już drogę sądową, w pełni korzystając z uprawnienia, które jest zagwarantowane przez art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), gdyż jego wniosek został rozpoznany przez WSA we Wrocławiu, a wydane przez tenże Sąd postanowienie zostało skontrolowane przez Naczelny Sąd Administracyjny.

5.2. W rozpoznawanej sprawie zaskarżalność zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2010 r., o której Skarżący został pouczony (patrz: doręczenie odpisu zarządzenia o wezwanie do uiszczenia wpisu – k. 191 akt WSA we Wrocławiu), dotyczy jedynie cech prawnych w.w. zarządzenia, tzn. w przypadku zaistnienia nieprawidłowości w zakresie wydania w.w. zarządzenia lub jego treści, np. błędnego naliczenia kwoty wymaganego wpisu, Skarżący jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego w postaci zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 227 § 1 p.p.s.a.). Zaskarżalność ta nie oznacza jednak, że możliwe jest ponowne podniesienie argumentów przemawiających w ocenie Skarżącego za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, które to argumenty były już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego.

We wniesionym zażaleniu z dnia 7 lipca 2010 r. Skarżący nie podniósł zarzutów związanych z cechami prawnymi w.w. zarządzenia Przewodniczącego I Wydziału WSA we Wrocławiu, lecz podjął próbę ponownego przedłożenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kwestii zasadności odmówienia mu przez Sąd pierwszej instancji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie częściowym. Merytorycznie takie zażalenie jest bezzasadne, gdyż dąży – jak już stwierdzono – do podważenia prawomocnego postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 197/10. Tym samym zażalenie Skarżącego podlega oddaleniu.

5.3. Kierując się zatem wyżej wymienionymi względami, w szczególności merytoryczną zawartością wniosków podniesionych w rozpoznawanym zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 198 i art. 227 § 1, art. 193 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.