Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1091/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-11-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: Art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 20 (dwadzieścia) złotych, w pozostałej części oddalić wniosek. AG


UZASADNIENIE

R.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji. Jednocześnie skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie wskazanego przez stronę radcy prawnego.

Jak wynika ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz synem. Skarżący zadeklarował osiąganie dochodów wyłącznie z tytułu emerytury w wysokości 1938,11 złotych. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zaś syn jest studentem II roku Uniwersytetu [...], nie osiąga dochodów. Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 180 m kw. oraz nieruchomości rolnych o powierzchni 3,5 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna jest dramatyczna i uniemożliwia mu ponoszenie jakichkolwiek wydatków bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego. Obecna sytuacja materialna spowodowana jest niekorzystnymi decyzjami administracyjnymi, zmianami losowymi i gwałtownym spadkiem wartości złotego. Skarżący zaciągnął kredyt hipoteczny denominowany w CHF, a wzrost wartości waluty spowodował, że po dwuletnim okresie spłat, wysokość raty kredytu przekracza możliwości spłaty. Skarżący zaciąga więc kolejne pożyczki, aby mieć możliwość spłaty rat kredytu hipotecznego w oczekiwaniu na poprawę sytuacji. Strona podniosła, że jest jedynym żywicielem rodziny, żyje w ciągłym stresie, ma kłopoty z pamięcią i koncentracją. Ponadto podkreślił, że nie jest prawnikiem, nie jest w stanie samodzielnie poprowadzić spraw w celu zabezpieczenia własnych interesów.

W celu ustalenia zdolności płatniczych strony w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1076/10 skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 8 października 2010 r. skarżący przedstawił:

- zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, że skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 3.084,04 złotych (do wypłaty 2.536,48 złotych);

- oświadczenie żony skarżącego, że od kilku lat z powodu stanu zdrowia nie pracuje zarobkowo i nie osiąga żadnych dochodów, nie jest także zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy, nie posiada rachunków bankowych ani lokat pieniężnych;

- wyciąg z karty kredytowej (A) z którego wynika, że skarżący w dniu 2 października 2010 r. dokonał spłaty zadłużenia w wysokości 1636,17 złotych, co stanowiło całość zadłużenia na karcie kredytowej;

- elektroniczne zestawienie operacji bankowych (B) za okres od 1 lipca do 21 października 2010 r., z którego wynika, że na rachunek bankowy strona wpłaciła w lipcu kwotę 3200 złotych, zaś w sierpniu – 2500 złotych; z tego rachunku dokonano również spłaty karty kredytowej w kwocie 2.698,29 złotych (lipiec) i w kwocie 2.919,07 złotych (wrzesień);

- kopię umowy kredytu hipotecznego z dnia 18 marca 2008 r. na kwotę stanowiącą równowartość 82.522 złotych (rata według oświadczenia – ok. 1000 złotych);

- kopię umowy kredytu konsumpcyjnego na kwotę 39.450 złotych (rata miesięczna ok. 1000 złotych);

- kopię wspólnego dla małżonków zeznania dla podatku dochodowego za rok 2009, z którego wynika, że skarżący uzyskał dochód w wysokości 35.035,12 złotych.

Dodatkowo strona oświadczyła, że miesięczna spłata kredytów to wydatek rzędu 1880,23 złotych, ponosi również opłaty na utrzymanie, które reguluje na bieżąco kartami kredytowymi.

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada

1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.).

Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części.

Otóż przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Oznacza to, iż strona zobowiązana była do wykazania, iż nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania Przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżącego zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można stopień ubóstwa, uzasadniający przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Referendarz sądowy miał na uwadze fakt, iż jako jedyne źródło dochodów skarżący deklaruje emeryturę. Jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym złożonym na urzędowym formularzu, strona wskazała, że otrzymuje świadczenie w wysokości 1938,11 złotych. Jednak z zaświadczenia przedstawionego na wezwanie do sprawy o sygn. akt II SA/Łd 1076/10 wynika, że wysokość świadczenia wynosi 3.084,04 złotych (brutto), zaś kwota świadczenia do wypłaty to 2.536,48 złotych.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym skarżący wiąże z koniecznością spłaty kredytów: hipotecznego i konsumpcyjnych, a także kart kredytowych. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że wysokość rat kredytu hipotecznego i kredytu zaciągniętego w (A) kształtuje się na poziomie 2.000 złotych. Oznacza to, że stała obsługa zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań to wydatek, którego wysokość znacznie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje natomiast skutki dwojakiego rodzaju: Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku bank nie przyznałby kredytu (dotyczy to zwłaszcza kolejnego kredytu konsumpcyjnego w wysokości niemal 40.000 złotych). Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego – kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r. o sygn. akt I OZ 83/06)

Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów denominowanych w walucie obcej na ogół społeczeństwa.

Zważywszy jednak na sytuację życiową skarżącego, w kontekście prawa do sądu oraz liczby skarg złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, za zasadne, zdaniem Referendarza sądowego, uznać należy zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 20 złotych. W ocenie Referendarza sądowego uiszczenie w każdej ze spraw kwoty 20 złotych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącego i nie ogranicza w konsekwencji dostępu do sądu.

Odnosząc się natomiast do żądania strony dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, to dodatkowo wypada zauważyć, że brak wykształcenia prawniczego czy zły stan emocjonalny nie mogą stanowić przesłanek przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie umniejsza możliwości strony obrony jej interesów przed sądem administracyjnym i uzyskania pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia, jako że sąd administracyjny I instancji nie jest związany - zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze.

Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.

A.G.