Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 191/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1944 nr 7 poz. 33
article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, art. 21 ust. 3 pkt 1-2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz. 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.

TEZY

Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2002 r. sprawy ze skargi Genowefy D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 28 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 8 marca 2000 r., SA/Sz 119/99 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 2 kwietnia 1996 r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o kombatantach/ odmówił Genowefie D. przyznania uprawnień przysługujących wdowie - emerytce po kombatancie. W uzasadnieniu tej decyzji kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że zmarły mąż wnioskodawczyni, Kasper D. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej, podczas służby w Milicji Obywatelskiej i Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej, a to oznacza, że utraciłby te uprawnienia, gdyby żył i w konsekwencji nie przysługiwałyby one także pozostałej po nim wdowie. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wdowa po Kasprze D. - Genowefa D. domagała się uchylenia powyższej decyzji i przyznania stosownych uprawnień, bowiem - w jej przekonaniu - jej zmarły mąż spełniał warunki do zachowania uprawnień kombatanckich, czego dowodzi zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K. z dnia 14 października 1980 r. stwierdzające udział Kaspra D. w szeregach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 25 sierpnia 1945 r. do dnia 29 września 1945 r. w walkach z bandami zbrojnego podziemia i co potwierdzić może także świadek Stefan R. - były komendant Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Tym niemniej, kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 28 grudnia 1998 r. utrzymał w mocy swą poprzednia decyzję w tej sprawie z dnia 2 kwietnia 1996 r.

W wyniku skargi Genowefy D. na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 marca 2000 r. /SA/Sz 119/99/ uchylił zaskarżoną decyzję kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 grudnia 1998 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 kwietnia 2000 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że:

"Wnioskowane przez skarżącą dowody z zeznań świadka i z zaświadczenia KWMO w Koszalinie z dnia 14 października 1980 r. (...), pominięte w postępowaniu bez żadnego wyjaśnienia, należy uznać za istotne, ponieważ miały na celu wykazanie charakteru działalności Kaspra D. w MO i ORMO, od czego zależna jest ocena zachowania uprawnień kombatanckich /art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2/, a tym samym uprawnienie pochodne skarżącej /art. 20 ust. 3/. Z ww. zaświadczenia wynika, że Kasper D. w czasie służby w MO w K. brał udział w walkach z bandami "SS" /grupy Wehrwolfu/. Okoliczność ta, w przypadku uznania za udowodnioną, stanowi samodzielny tytuł uprawnień kombatanckich przewidziany w art. 1 pkt 6 ustawy kombatanckiej z 1991 r., pozwalający na zachowanie uprawnień uzyskanych na podstawie poprzedniej ustawy z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Wbrew stanowisku kierownika Urzędu, wyrażonemu w odpowiedzi na skargę /a nie w zaskarżonej decyzji/ Milicja Obywatelska, jak i ORMO były zmilitaryzowanymi służbami państwowymi".

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 13 listopada 2000 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 8 marca 2000 r. /SA/Sz 119/99/, któremu zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że:

Po pierwsze - "Dokonane ustalenia wskazują ponad wszelką wątpliwość, że Kasper D. otrzymał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD w dniu 30 lipca 1981 r. wyłącznie z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 25 sierpnia 1945 r. do 29 września 1945 r. oraz od 20 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r., na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K. z dnia 21 listopada 1980 r. stwierdzającego, iż pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od 25 sierpnia 1945 r. do 29 września 1945 r. i brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej oraz zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w S. z dnia 22 czerwca 1981 r. stwierdzającego, że jako członek ORMO brał udział w okresie od 20 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem. Stanowisko Sądu, iż zachodziła potrzeba dodatkowych ustaleń w przedmiocie udziału Kaspra D. w czasie służby w Milicji Obywatelskiej (...) w walkach z bandami "SS" /grupy Wehrwolfu/ oraz udziału w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych nie jest zasadna".

Po drugie - "Milicja Obywatelska, jak i Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej nie były zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. (...) Wykonywanie jakichkolwiek zadań w ramach służby w MO nie jest zatem równoznaczne ze spełnieniem warunków art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje;

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4". Z kolei, art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi wprawdzie, że za działalność kombatancką uznaje się "udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych", jednakże równocześnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy przesądza jednoznacznie o tym, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która: "w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej", chyba że osoba ta: albo przedłoży dowody, że do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy /art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach/, albo też przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których wyżej mowa, wykonywała "wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" /art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach/.

W tej sytuacji, mając na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Kasper D. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu swego udziału "w walkach o utrwalanie władzy ludowej" w 1945 r. w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał jednak na to, że wdowa po zmarłym Kasprze D. - Genowefa D., która na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, korzystała nadal z przyznanych jej mężowi uprawnień kombatanckich i następnie domagała się uchylenia decyzji o pozbawieniu praw kombatanckich jej zmarłego męża, podnosząc, iż w czasie służby w Milicji Obywatelskiej brał on również udział w walkach z bandami "SS" /grupami Wehrwolfu/, a w rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku uznał, że okoliczność ta stanowić może samodzielny i wystarczający tytuł prawny do nabycia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Tym niemniej, jest to pogląd błędny. Okoliczność, że Kasper D. w czasie swej służby w organach Milicji Obywatelskiej w 1945 r. brał również udział w walkach z Niemcami sama przez się nie mogłaby bowiem stanowić samodzielnej podstawy dla przyznania mu uprawnień kombatanckich, skoro Milicja Obywatelska była "formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", a to oznacza, że Kasper D. także w walkach z Niemcami brał udział jako osoba zatrudniona "w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa" /art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach/; w takim wypadku - w celu uzyskania lub zachowania przyznanych uprzednio uprawnień kombatanckich - obowiązany był on /lub w jego imieniu, korzystająca z praw pochodnych, wdowa po Kasprze D. - Genowefa D./ przedłożyć dowody wymagane stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, czego jednak nie uczynił przed swą śmiercią sam Kasper D., ani też po jego śmierci nie uczyniła tego wdowa po nim - Genowefa D.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[13] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.