Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 233/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2020 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Naczelnik Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 1977 r. zatwierdził umowę z dnia [...] marca 1977 r. nr [...], dotyczącą nabycia przez Zakłady Urządzeń [...] i [...] [...] w [...] od J. K., za spłaty pieniężne, nieruchomości obejmującej działki ewidencyjne o numerach: [....], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonej we wsi [...][...].

K. S. (następczyni prawna J. K.) wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r. nr [...], zatwierdzającej umowę sprzedaży gospodarstwa rolnego. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1977 r. zatwierdzającej umowę dotyczącą nabycia przez Zakłady Urządzeń [....] i [...][...] w [...] od J. K., za spłaty pieniężne, przedmiotowych nieruchomości. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r.

Następnie wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. B. K. (syn J. K. i brat K. S.) wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2009 r. Po jego rozpatrzeniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017 r. umorzył wszczęte z wniosku B. K. postępowanie nieważnościowe. Organ uznał, że wnioskodawca nie posiadał interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2009 r. oraz z dnia [...] listopada 2009 r., ponieważ na skutek postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o dziale spadku po J. K. cały spadek po zmarłej przypadł K. S. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra z dnia [....] lutego 2018 r. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi B. K., prawomocnym wyrokiem z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 864/18 uchylił decyzję Ministra z dnia [...] lutego 2018 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2017 r. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 105 § 1 kpa i wyjaśnił, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty. Bezprzedmiotowość ta może mieć charakter podmiotowy lub przedmiotowy. Pierwszy z przypadków zachodzi wtedy, gdy z żądaniem występuje podmiot, któremu nie służy przymiot strony w postępowaniu. Zdaniem Ministra taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. wystąpił B. K., który nie był stroną postępowania zakończonego kwestionowanymi decyzjami. W ocenie Ministra, brak interesu prawnego B. K. do występowania w charakterze strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy (a w konsekwencji również do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] listopada 2009 r.) wynika z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] sierpnia 1986 r. o dziale spadku po J. K., zgodnie z którym cały majątek spadkowy po zmarłej został przyznany K. S. (tj. siostrze wnioskodawcy). Pomimo tego, że powołane postanowienie odnosi się wprost jedynie do nieruchomości rolnej położonej we wsi [...][....], to jednak - jak wskazał Minister - w świetle art. 1038 § 1 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień [...] sierpnia 1986 r. należy je traktować jako dotyczące w istocie całego spadku po J. K. Mając powyższe na względzie, w ocenie Ministra, podmiotem legitymowanym do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] listopada 2009 r. jest K. S., jako osoba, która na skutek działu spadku po J. K. wstąpiła w całość praw i obowiązków spadkodawczyni (sukcesja uniwersalna). Uprawnieniem takim nie dysponuje natomiast B. K., który pomimo że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 1986 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K., jest następcą prawnym zmarłej, to jednak uprawnienia tego został pozbawiony na skutek wydania postanowienia o dziale spadku.

Na marginesie Minister zauważył, że przedstawiony wyżej pogląd został już uprzednio wyrażony w wydanych przez niego decyzjach z dnia [...] września 2017 r. oraz z dnia [...] lutego 2018 r. i nie był kwestionowany w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2018 r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz do wytycznych sformułowanych w wyroku z dnia 25 października 2018 r., Minister wskazał, że podziela stanowisko skarżącego co do skutków nabycia nieruchomości przez jednego z małżonków w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. w trakcie trwania wspólności ustawowej. Niemniej jednak zwrócił uwagę na fakt, że w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r. dla nieruchomości objętej tą decyzją prowadzona była księga wieczysta nr [...] (później nr [...]), w której w charakterze wyłącznego właściciela wpisana była wówczas J. K. Jednocześnie podkreślił, że w dacie wydania tej decyzji w obrocie prawnym funkcjonował dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, którego art. 17 stanowił, że nie można było zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Nadto zgodnie z art. 18 § 1 dekretu istniało domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej było wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś w myśl art. 20 dekretu, że w razie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej rozstrzygała na korzyść tego, kto przez czynność prawną nabył własność lub inne prawo rzeczowe, chyba że chodziło o rozporządzenie bezpłatne albo że nabywca działał w złej wierze (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Jak wskazał Minister, biorąc pod uwagę powołane przepisy, należy stwierdzić, że Naczelnik Gminy, wydając decyzję z dnia [...] maja 1977 r., nie mógł traktować przedmiotowej nieruchomości jako przedmiotu wspólności ustawowej małżonków K. ze względu na fakt, że w księdze wieczystej w charakterze właściciela wpisana była wówczas jedynie J. K. i wpis ten korzystał z domniemania jego zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. W konsekwencji zaś Minister wydając decyzję z dnia [...] września 2009 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nie miał podstaw do przypisania statusu stron postępowania nieważnościowego spadkobiercom J. K., tym bardziej, że krąg następców prawnych zmarłego został ustalony dopiero w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2014 r. Jeżeli zatem uprawnione było traktowanie w charakterze wyłącznego właściciela przedmiotowej nieruchomości J. K., to zasadnie również Minister przyjął w decyzji z dnia [...] września 2017 r., że B. K. (jako spadkobierca jedynie J. K.) nie posiadał interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2009 r. oraz z dnia [...] listopada 2009 r.

Minister dodał również, że brak podstaw do przyjęcia, by w przedmiotowej sprawie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 20 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, wyłączające działanie rękojmi wiary publicznej księgi wieczyste, albowiem rozporządzenie nieruchomością przez J. K. na rzecz Zakładów Urządzeń [...] i [...][...] nie miało charakteru bezpłatnego, a nadto brak podstaw do uznania, że nabywca działał w złej wierze. W sytuacji bowiem, gdy członkowie rodziny J. K. nie podejmowali żadnych czynności mających na celu uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (co znalazłoby wyraz we wpisie stosownego ostrzeżenia w tej księdze), nie można uznać, że nabywca miał wiedzę o takiej niezgodności.

W konkluzji Minister stwierdził, że jakkolwiek z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2014 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. niewątpliwie wynika, że B. K. przysługuje przymiot następcy prawnego tej osoby, to jednak w świetle treści księgi wieczystej nr [...], aktualnej na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy oraz z uwagi na obowiązujące wówczas przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, nie jest to okoliczność wystarczająca do przypisania wnioskodawcy interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Ministra z dnia [...] września 2009 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. K.

W uzasadnieniu skargi zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie:

- art. 105 § 1 kpa przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 października 2018 r. przesądził, że akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. wydany na nazwisko J. K., potwierdzający własność działek nr: [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha spowodował, że objęte tym aktem nieruchomości weszły z dniem [...] listopada 1971 r. do majątku wspólnego małżonków J. K. i J. K. zmarłego w dniu [...] października 1973 r., po którym, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący dziedziczy pozostałe po zmarłym gospodarstwo rolne, a która to okoliczność, przyjęta przez organ jako bezsporna w zaskarżonej decyzji, przekreśla trafność wcześniejszej decyzji Ministra z dnia [...] września 2017 r.,

- art. 153 p.p.s.a. poprzez zlekceważenie przez organ wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych na k. 5, który zobowiązał organ - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ustalenia, czy dowód w postaci postanowienia o nabyciu spadku przez B. K. syna J. K. wydanego przez Sąd Rejonowy w dniu [...] czerwca 2014 r. w sprawie [...] pozwoli na uznanie po stronie skarżącego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu, którego to polecenia Sądu organ w jakimkolwiek zakresie nie wykonał, mimo że przyjął on, że postanowienie jest bezsporne, tak jak za bezsporny uznaje organ obecnie fakt, iż nabycie przez J. K. własności nieruchomości rolnej wymienionej w pkt 1 zarzutów niniejszej skargi, w sytuacji gdy jej mąż J. K. żył w dacie [...] listopada 1971 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, spowodowało, że gospodarstwo nabyte przez J. K. w 1974 r. [...] stanowiło majątek dorobkowy małżonków J. i J. K.,

- art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez wydanie w sprawie decyzji, w której Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając jako organ odwoławczy w stosunku do swojej decyzji z dnia [...] września 2017 r., opartej wyłącznie na art. 105 § 1 kpa, zamiast wykonać wytyczne Sądu i nadać B. K. status strony w tym postępowaniu, dokonuje nowych ustaleń opartych na wpisach księgi wieczystej oznaczonej numerem [...], analizując z pewnością nie w trybie art. 105 § 1 kpa zagadnienie rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Gminy, tj. z dnia [...] maja 1977 r., mimo że:

- do akt sprawy I SA/Wa 864/18 złożono pismo z dołączonymi postanowieniami Sądu Rejonowego, z których wynika, że umowa sprzedaży działek, którą zatwierdzał Naczelnik Gminy, obejmowała działki [...], [...], [...], przy czym działki nr [...] nie było wpisanej w dziale I księgi wieczystej, a także zapisy księgi wieczystej nie zgadzały się metrycznie z zatwierdzoną umową, bo obejmowały jedynie [...] ha, a nie [...] ha,

- postępowaniem nieważnościowym objęte są dwie decyzje Ministra odmawiające stwierdzenia bezprawności działania Naczelnika, który winien mieć elementarną wiedzę prawniczą pozwalającą na stwierdzenie, że jeśli J. K. była w dacie [...] listopada 1971 r. zamężna, to nie jest możliwe zatwierdzenie zawartej przez nią umowy sprzedaży nieruchomości, gdyż mogła ona dysponować tylko [...] części tej nieruchomości,

- w sprawie nie ma żadnego znaczenia prawnego fakt nabycia przez skarżącego spadku po J. K. w 2014 r., bowiem postanowienie o nabyciu spadku ma charakter deklaratoryjny i Sąd, wydając takie orzeczenie, jedynie potwierdza prawa do spadku B. K., a nie nadaje mu te prawa, które zostały nabyte przez B. K. w dniu śmierci J. K., to jest w dniu [...] października 1973 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r., wobec pozostającej już obecnie poza sporem kwestii, że skarżący ma w sprawie prawa strony, a zatem nie jest możliwe umorzenie postępowania w sprawie na podstawia art. 105 § 1 kpa, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 105 § 1 w związku z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Zgodnie z treścią art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie i prowadzenie takiego postępowania wymaga zatem kontroli ze strony organu nadzoru, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. W pierwszym rzędzie, jeśli postępowanie nadzorcze nie jest prowadzone z urzędu, organ nadzoru winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy złożony wniosek pochodzi od uprawnionego do jego złożenia podmiotu, czyli strony. Stosownie do art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony przesądzają przepisy prawa materialnego, przy czym interes prawny wyrażać się winien w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu prawa. Powszechnie przyjęte jest zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że pojęcie "interes prawny" użyte w powyższym przepisie oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Interes ten wynika z przepisu prawa materialnego, który w okolicznościach danej sprawy daje podstawę do uznania danego podmiotu za stronę postępowania. Jeżeli osoba żądająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie może wykazać się tak rozumianym interesem prawnym, to organ z wniosku takiej osoby nie może prowadzić postępowania nadzorczego.

Podstawową kwestią, mającą rozstrzygające znaczenie dla oceny prawidłowości podjętych przez organ nadzoru orzeczeń jest ustalenie, czy skarżącemu jako wnioskodawcy postępowania nadzorczego przysługiwał w tym postępowaniu przymiot strony w rozumienie art. 28 kpa, a zatem czy był on podmiotem uprawnionym do żądania wszczęcia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa postępowania o stwierdzenie nieważności. Tylko bowiem pozytywna odpowiedź na to pytanie dawała organowi nadzoru prawo do wszczęcia postępowania nadzorczego w sprawie oceny prawidłowości wydanych decyzji. Negatywne zaś rozstrzygniecie tej kwestii obligowało organ nadzoru do odmowy wszczęcia wnioskowanego postępowania nadzorczego, a w konsekwencji brak prawnych możliwości merytorycznego rozpatrywania zasadności zarzutów postawionych we wniosku złożonym przez skarżącego. W przypadku zaś wszczęcia postępowania nadzorczego z wniosku osoby nieuprawnionej organ nadzoru miał obowiązek umorzyć je jako bezprzedmiotowe na podstawie powołanego art. 105 § 1 kpa.

Z akt sprawy wynika, że przedstawiony problem był już oceniany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 864/18 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W wyroku tym Sąd, zarzucając organowi nierozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, zalecił, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustalił, czy dowód w postaci postanowienia o nabyciu spadku przez skarżącego po jego ojcu, po jego dokładnej analizie i ocenie, pozwoli na uznanie po stronie skarżącego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Podkreślić należy, że omawiany wyrok z dnia 25 października 2018 r. nie został zakwestionowany przez skarżącego w drodze skargi kasacyjnej, co obligowało organ nadzoru do uwzględnienia zawartych w nim wytycznych. W ocenie Sądu orzekającego, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując sprawę, prawidłowo wypełnił zalecenia Sądu wynikające z prawomocnego wyroku z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 864/18.

Znajdujący się w aktach administracyjnych akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. wydany został na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Przesłanki wynikające z tej ustawy musiały być spełnione na dzień [...] listopada 1971 r. Na mocy tego aktu tylko J. K. (matka skarżącego) stała się właścicielką działek o nr [...], [...], [...], [...] o powierzchni [...] ha, z której pochodzi nieruchomość będąca przedmiotem decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r. W dniu wydania tego aktu ojciec skarżącego już nie żył (zmarł w dniu [...] października 1973 r.).

Na mocy postanowienia spadkowego z dnia [...] kwietnia 1986 r. sygn. akt [...] spadek po matce J. K. Sąd przyznał jej pięciorgu dzieciom. Także wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne zostało przyznane w równych częściach pięciorgu dzieciom spadkodawczyni. Jednakże w wyniku sądowego działu spadku po matce skarżącego (postanowienie z dnia [...] sierpnia 1986 r. sygn. akt [...]) działki nr [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha [...] m2, będące przedmiotem decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r., Sąd przyznał jedynie siostrze skarżącego K. S. Oznacza to, że w zakresie dziedziczonego gospodarstwa rolnego skarżący ostatecznie nie stał się następcą prawnym po matce. Skarżący w rozpatrywanej sprawie wywodził zatem swój przymiot strony z faktu następstwa prawnego po ojcu (postanowienie spadkowe z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...]), który w jego ocenie był wraz z matką współwłaścicielem nieruchomości, której dotyczył akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. Jednak z tym stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić. Co prawda rzeczywiście w orzeczeniu o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu jest ustalony nie tylko krąg spadkobierców J. K., ale także krąg spadkobierców do dziedziczenia po nim gospodarstwa rolnego. Fakt, że w postanowieniu spadkowym Sąd określił krąg spadkobierców powołanych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, nie oznacza jednak, że Sąd spadku badał, czy spadkodawca był w ogóle właścicielem jakiegokolwiek gospodarstwa rolnego i którego. Konieczność ustalenia w postanowieniu spadkowym kręgu spadkobierców powołanych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wynika z faktu odrębnego uregulowania zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych. Jeśli zatem wnioskodawcy informują Sąd spadku, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, to Sąd ten określa odpowiedni krąg spadkobierców gospodarstwa rolnego. Nie bada przy tym, czy spadkodawcy rzeczywiście przysługiwało prawo własności jakiegokolwiek gospodarstwa rolnego. Wynikające z orzeczenia ustalenia dotyczące dziedziczenia gospodarstwa rolnego mają zatem charakter abstrakcyjny i znajdują ewentualne zastosowanie do każdego gospodarstwa rolnego, którego w chwili śmierci właścicielem był spadkodawca. W rozpatrywanej sprawie przedstawione postanowienie o nabyciu spadku po ojcu skarżącego potwierdza zatem uprawnienia skarżącego do gospodarstwa rolnego, którego ojciec był prawnym właścicielem. Nie dowodzi jednak, że sporne gospodarstwo rolne, będące przedmiotem decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r. (ani jakiekolwiek inne) było w chwili śmierci własnością ojca skarżącego.

Znajdujący się w aktach administracyjnych akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. wydany został na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Ustawa ta stworzyła możliwość nabycia z mocy prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych po spełnieniu przesłanek określonych w art. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 12 nabycie nieruchomości stwierdzał w drodze decyzji właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Od decyzji organu do spraw rolnych przysługiwało odwołanie do wojewódzkiej komisji do spraw uwłaszczenia. Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów (art. 15). Stosownie do art. 16 do spraw rozpatrywanych przez organy do spraw rolnictwa prezydiów rad narodowych i komisje uwłaszczenia miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych została uchylona na podstawie art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności (Dz. U. Nr 11, poz. 81), a rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przekazano sądom. W świetle art. 8 § 2 wskazanej ustawy nowelizującej odwołania od decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w sprawach stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przekazuje się właściwym sądom, jako drugiej instancji w tych sprawach. Jeżeli po wejściu w życie niniejszej ustawy, w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej, ma nastąpić ponowne rozpatrzenie sprawy, podlega ona przekazaniu właściwemu sądowi (art. 8 § 4). Zatem od dnia wejścia w życie omawianej ustawy, tj. od dnia 26 kwietnia 1982 r. sprawy o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości należały do właściwości sądów powszechnych. Kolejne istotne zmiany dotyczące uwłaszczeń nieruchomości rolnych wprowadziła jednak ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. z 2007 r. Dz. U. Nr 231, poz. 1700 ze zm.). Na podstawie art. 63 ust. 1 skreślony został § 4 art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zaś w ust. 2 i 3 ustawodawca postanowił, że: "Do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Toczące się postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlegają umorzeniu". Z regulacji tej wynika, że od dnia jej wejścia życie, czyli od dnia 1 stycznia 1992 r. nie ma prawnej możliwości wzruszania aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Dotyczy to też sytuacji, gdy akt własności ziemi dotknięty jest kwalifikowanymi wadami prawnymi.

Z akt sprawy wynika, że akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. (decyzja) wszedł do obrotu prawnego i na jego podstawie dokonano stosownych wpisów w księdze wieczystej, z których wynika, że jedyną właścicielką spornego gospodarstwa była matka skarżącego. Przedmiotem niniejszego postępowania nie było i nie może być weryfikowanie prawidłowości wydanego aktu własności ziemi. Nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że rację ma skarżący, że w istniejącym wówczas stanie faktycznym i zgodnie z obowiązującymi przepisami akt ten winien był być wydany na obydwoje rodziców, to skoro w obecnym stanie prawnym ani organy administracji publicznej, ani sąd nie mogą dokonać skutecznej oceny legalności ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, okoliczność ta nie może mieć żadnej doniosłości prawnej. Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ostatecznie zamknęła możliwość wzruszania aktów własności ziemi. Obecnie nie ma więc prawnej możliwości przeprowadzania kontroli tych aktów. W tej sytuacji organy są związane treścią aktu własności ziemi i dokonanego na jego podstawie wpisu w odpowiedniej księdze wieczystej.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie był stroną kwestionowanego obecnie w trybie nadzoru postępowania nadzorczego. Nie posiada również żadnego tytułu prawno-rzeczowego do przedmiotowych działek, których właścicielką była jego matka. Skarżący wywodził swoje prawa jedynie z faktu dziedziczenia po ojcu, który nie był wskazany jako współwłaściciel przedmiotowych działek w akcie własności ziemi z dnia [...] października 1974 r. Oznacza to, że skarżący nie legitymuje się do przedmiotowej nieruchomości, objętej decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1977 r. nr [...] zatwierdzającej umowę z dnia [...] marca 1977 r. dotyczącą nabycia przez Zakłady Urządzeń [...] i [..][...] od J. K., za spłaty pieniężne, nieruchomości obejmującej działki ewidencyjne o numerach: [...], [...] i [...], żadnym tytułem prawnym. Skarżący posiada jedynie interes faktyczny, nie zaś interes prawny. Posiadanie interesu faktycznego nie spełnia natomiast wymagania określonego w art. 28 kpa, aby być stroną postępowania administracyjnego (zarówno zwykłego, jak i nadzorczego trybu weryfikacji wcześniej podjętych orzeczeń). W postępowaniu administracyjnym statusu strony nie może bowiem uzyskać podmiot, który ma wyłącznie interes faktyczny w rozstrzygnięciu danej sprawy, niepoparty żadnymi przepisami prawa materialnego, mogącymi stanowić podstawę skierowania żądania w zakresie podjęcia przez organ administracji stosownych czynności w konkretnej sprawie. Podkreślić należy, że o tym, czy jest się stroną danego postępowania, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danej osoby lub organu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Skoro zatem skarżący nie wykazał legitymacji uprawniającej go do bycia stroną we wnioskowanym postępowaniu nadzorczym, to czynienie zarzutu, że organ umorzył wszczęte z wniosku nieuprawnionego podmiotu postępowanie nadzorcze uznać należy za niezasadne. W przypadku wszczęcia postępowania nadzorczego z wniosku osoby nieuprawnionej organ nadzoru ma obowiązek umorzyć je jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W tej sytuacji wszystkie pozostałe zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należy za niezasadne. Wbrew zarzutom skargi Minister prowadził obecnie postępowanie administracyjne w sposób prawidłowy, dokładnie ustalił stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętego rozstrzygnięcia wyczerpująco przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325, ze zm.) orzekł jak w sentencji.