Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 396/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2011r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wyżej wymienionego organu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego K.P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].01.2011r. nr [...] działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz..U. Nr 87, poz. 395 ze zm. – dalej ustawa), po rozpatrzeniu wniosku K.P. o przyznanie świadczenia pieniężnego, odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ orzekający wyjaśnił, iż represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. Kierownika Urzędu mając na względzie fakt, że K.P. urodził się w dniu 22 lutego1944r., a B.P., w okolicy której strona urodziła się została wyzwolona w dniu 26 lipca1944r., stwierdził, iż strona nie dopełniła określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.

K.P. nie zgadzając się z ww. decyzją wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazując iż końcowym okresem doznanych represji przez osoby deportowane jest dzień 8 maja 1945r., czyli zakończenie wojny, a nie jak przyjął organ data wyzwolenia terenów na których przebywała rodzina deportowana.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu powyższego wniosku w dniu [...] lutego 2011r. wydał decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy represją w jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Według art. 1 ust. 1 ustawy świadczenie wiąże się z okresem, w którym określone osoby podlegały represjom, a według art. 3 ust. 1 świadczenie przysługuje na każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ustawy. Przy łącznym uwzględnieniu tych unormowań nie powinno więc zdaniem organu ulegać wątpliwości, że w przypadku pracy przymusowej nakazanej przez władze III Rzeszy (bo o taki przypadek chodzi w niniejszej sprawie) okres represji to czas spędzony przez daną osobę w warunkach określonych w art. 2 ustawy. Istotną okolicznością jest przy tym pozostawanie przez nią na takich warunkach w dyspozycji władz III Rzeszy. Ustanie tej dyspozycyjności jest równoznaczne w końcem represji w rozumieniu omawianej ustawy. Organ wskazał również, iż na gruncie ustawy o świadczeniu pieniężnym okoliczność faktycznej możliwości powrotu do kraju z deportacji jest bez znaczenia prawnego. Świadczenie to nie przysługuje bowiem za przymusowe pozostawanie poza terytorium Polski, lecz za okres represji, o jakiej mowa w tej ustawie. Pojęcie represji zawiera w sobie dwustronny element podmiotowy. Z jednej strony występuje osoba jej poddana, a z drugiej - podmiot represjonujący. Jeżeli zatem do czasu wyzwolenia danego terenu omawiana represja pochodziła od władz III Rzeszy, to ustała ona z tą chwilą. Skoro zaś represja mogła pochodzić tylko od władz III Rzeszy, to pobyt represjonowanego po wyzwoleniu danego terenu nie jest objęty hipotezą art. 2 cyt. ustawy. W związku z powyższym, organ administracji przyjmując datę 26.07.1944r. (data wyzwolenia B.P.), za datę wyzwolenia okolic w której przebywał K.P., uznał że skarżący nie spełnił ustawowego wymogu co najmniej 6 miesięcznej deportacji.

K.P. kwestionując powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując na okoliczność, że nie wszyscy mogli wrócić do swoich domów zaraz po wyzwoleniu. Skarżący powołał się przy tym na fakt, iż miejscowość W., gdzie by wysiedlona jego rodzina znajduje się w pow. b., woj. l., a stałym miejscem zamieszkania rodziny przed wojną była miejscowość Z. pow. s. woj. ł. oddalona o 490 km. K.P. wskazał również na okoliczność, że centralna Polska została wyzwolona później. Powrót z terenu deportacji do domu był więc trudny i trwał długo.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie jest ocena decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiająca K. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Podstawę prawną powyższej decyzji stanowił art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945, bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Uwzględniając wykładnię zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku sygn. akt: K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009r. Nr 220, poz. 1734) deportacją jest również wywiezienie do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt urodzenia się skarżącego w dniu 22 lutego 1944r. w czasie pobytu rodziców na deportacji w miejscowości W. pow. B.P. Kwestią sporną jest natomiast ustalenie daty końcowej podlegania represjom. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych datą końcową podlegania represjom jest data wyzwolenia B.P. (26 lipca 1944r.) co oznacza, iż skarżący w ocenie organu nie spełnia ustawowego warunku podlegania represjom przez okres co najmniej 6 miesięcy.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, powyższe stanowisko nie zasługuje na uznanie. Tym niemniej dostrzec należy, iż na gruncie przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy zarysowały się w orzecznictwie dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, określenie zakończenia okresu zakończenia deportacji należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r. Natomiast zgodnie z drugim stanowiskiem zakończenie deportacji następuje z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej. Zgodnie z drugim stanowiskiem praca wykonywana tam przez deportowanych pracowników, choćby była nadal wykonywana traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się jednak za pierwszym stanowiskiem, w świetle którego za datę zakończenia deportacji należy uznać dzień zakończenia II wojny światowej, czyli dzień 8 maja 1945 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się bowiem, iż na tle realiów II wojny światowej nie można w sposób kategoryczny twierdzić, iż już samo tylko wyzwolenie miejscowości, w której lub w pobliżu której pracowały osoby deportowane czyniło możliwą bezpieczną drogę powrotną do Polski. Wielokrotnie w orzecznictwie zwracano uwagę na fakt, iż mimo wyzwolenia poszczególnych miejscowości, w dalszym ciągu na terenach III Rzeszy oraz krajów okupowanych prowadzone były działania wojenne, a linie frontu wielokrotnie ulegały przesunięciu. W orzecznictwie wskazuje się również, iż kwestią mająca niebagatelne znaczenie jest fakt dalszego prowadzenia działań wojennych na terenie okupowanej przez III Rzeszę Europy. Fakt, że linia frontu przebiegała już za miejscowością, w której przebywał skarżący, nie może być odbierany jako moment definitywnego wyzwolenia. Należy wziąć pod uwagę dynamikę towarzyszącą tego rodzaju działaniom oraz niewątpliwy brak możliwości powrotu osób deportowanych, znajdujących się na terenach już wyzwolonych, na tereny wciąż objęte działaniami wojennymi. Osoby znajdujące się na terenach już wyzwolonych niejednokrotnie znajdowały się w stanie oblężenia, a linie działań frontowych były wielokrotnie przesuwane w wyniku akcji ofensywnych przeprowadzanych przez broniące się oddziały hitlerowskie. W sprawie niniejszej tych okoliczności nie sposób pominąć. Przyjąć zatem należy, że możliwość powrotu na terytorium Polski faktycznie zaistniała po dacie 8 maja 1945 r., którą oficjalnie uznano za zakończenie II Wojny Światowej (np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 866/07dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.p, wyrok NSA z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 918/09 lex nr 706018).

Wobec powyższego zdaniem Sądu, datą końcową okresu deportacji, a więc przymusowego wywiezienia z terytorium Polski jest data oficjalnego zakończenia działań wojennych, nie zaś data wyzwolenia miejscowości w której uprawniony wraz z rodzicami przebywał (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2009r. sygn. akt II OSK 1456/08. Lex 515990, wyrok NSA z dnia 30 października 2009r., sygn. akt II OSK 1553/08 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tym samym okres przebywania skarżącego na deportacji powinien być liczony od daty jego urodzenia (tj. 22 lutego 1944 r.) do dnia 8 maja 1945 r., a nie jak przyjął organ do dnia 26 lipca 1944 r. tj. dnia wyzwolenia okolic, w których skarżący był na deportacji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.