Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 789/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, 5 i 14, par. 5, par. 6, par. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Projektowo-Budowlanego "P. " Sp. z o. o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] [...]. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Przedsiębiorstwa Projektowo-Budowlanego "P. " Sp. z o. o. w B. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku Przedsiębiorstwa Projektowo-Budowlanego "P. " sp. z o.o. w B., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: luty, marzec i kwiecień 2014r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W dniu [...]. zaległości objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi zostały uregulowane przez Zobowiązaną Spółkę, a powstałe w toku postępowania koszty egzekucyjne zostały w całości wyegzekwowane. W związku z tym zakończono postępowanie egzekucyjne.

Pismem z dnia [...]. Spółka wystąpiła o wydanie zawiadomienia

o wysokości kosztów egzekucyjnych i postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. orzekł o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał kwotę kosztów egzekucyjnych obliczonych odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego, wymieniając czynności egzekucyjne za jakie zostały naliczone opłaty oraz ich wysokość. Podał również podstawy prawne obliczenia kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się do wniosku Spółki o dokonanie miarkowania przedmiotowych kosztów egzekucyjnych organ stwierdził, że nie znajduje ono umocowania ustawowego zarówno

w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i w innych regulacjach normatywnych.

W złożonym zażaleniu Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez określenie, że koszty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]

i [...] wynoszą: [...] zł z tytułu opłat manipulacyjnych, [...] zł

z tytułu opłat za zajęcie wierzytelności, ruchomości i nieruchomości łącznie oraz [...] zł za spisanie w dniu [...]. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła naruszenie: art. 64 § 1 pkt 4 i 5,

§ 3 oraz § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (Dz.U. z 2018r., poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja"; art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie art. 64c § 1-4 w zw. z art. 64 § 1, 5 i 6 oraz art. 64a u.p.e.a. zasadą jest ponoszenie kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego

w B. określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym z majątku Spółki w kwocie [...]zł. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł, na które składają się: opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł powstała w związku z doręczeniem w dniu [...]. odpisu tytułu wykonawczego, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Millennium w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez BNP Paribas Bank Polska S.A. w wysokości [...] zł, opłata za zajęcie wierzytelności przysługującej Zobowiązanej Spółce od firmy "M. " sp. z o.o. w B. w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie ruchomości dokonane w dniu [...]. w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie nieruchomości dokonane zawiadomieniem z dnia

[...]. w kwocie [...]zł, opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie [...]zł. Organ egzekucyjny wskazał również kwotę kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości [...] zł, na którą składa się: opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł powstała w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Millennium

w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez BNP Paribas Bank Polska S.A. w wysokości [...] zł, opłata za zajęcie ruchomości dokonane w dniu [...]. w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie nieruchomości dokonane zawiadomieniem z dnia [...]. w kwocie [...]zł.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, kwota kosztów egzekucyjnych wskazana w zaskarżonym postanowieniu została określona zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ w tym zakresie wskazując na treść art. 64 § 3 u.p.e.a. podał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. naliczył oddzielnie opłaty za czynności egzekucyjne dokonane w celu wyegzekwowania należności wynikających z tytułu wykonawczego nr [...] i za czynności egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zaległości objętych tytułem wykonawczym nr [...]. Kierując się przepisami art. 64 § 6 i art. 64 § 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny określił wysokość opłat manipulacyjnych oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego w kwotach: [...] zł ([...]) oraz [...] zł ([...]). Ponadto stosując art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 4, 5 i 7 oraz art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. obliczył oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, tj. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Millennium w kwotach: [...] zł ([...]) i [...] zł ([...]), za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w BNP Paribas Bank Polska S. A. w kwotach: [...] zł ([...])

i [...] zł ([...]), za zajęcie wierzytelności przysługującej od spółki "[...]" w wysokości [...] zł ([...]), za zajęcie ruchomości

w kwotach: [...] zł ([...]) i [...] zł ([...]), za zajęcie nieruchomości w kwotach: [...] zł ([...]) i [...] zł ([...]) oraz za spisanie protokołu o stanie majątkowym Zobowiązanej Spółki w wysokości [...] zł ([...]). Reasumując, w przypadku tytułu wykonawczego nr [...] opłaty za dokonane czynności egzekucyjne wyniosły [...] zł, natomiast od tytułu wykonawczego nr [...] zostały obliczone na kwotę [...]zł. Łączna kwota kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...]

i [...] wynosi [...] zł, na którą składają się opłaty manipulacyjne

w łącznej wysokości [...] zł oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne

w łącznej kwocie [...]zł.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu argumentu, iż kwota kosztów egzekucyjnych jest nadmierna w stosunku do nakładu pracy i kosztów realnie poniesionych przez organ egzekucyjny, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Wskazane przepisy utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjne (pominięcie prawodawcze). Organ podkreślił, że w ustawie

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne określone są stosunkowo do egzekwowanej należności pieniężnej. Oznacza to, że wysokość kosztów egzekucyjnych ustalana jest proporcjonalnie do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji.

W skardze Spółka wniosła o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji zarzucając naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., dokonaną bez uwzględnienia zasad konstytucyjnych wynikających z ww. przepisów Konstytucji,

a polegającą na przyjęciu, że określenie Skarżącej opłat za zajęcie wierzytelności

z rachunku bankowego, obliczonych od tytułu wykonawczego nr [...]

w łącznej kwocie [...]zł nie pozostawało w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji określającego Skarżącej wysokość opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, obliczonych od tytułu wykonawczego nr [...]

w kwocie zdecydowanie wyższej niż rzeczywiście należna w świetle standardów konstytucyjnych;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 64 § 6 u.p.e.a. dokonaną bez uwzględnienia zasad konstytucyjnych wynikających z ww. przepisów Konstytucji, a polegającą na przyjęciu, że określenie Skarżącej opłaty manipulacyjnej obliczonej od tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie [...]zł, nie pozostawało w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji określającego Skarżącej wysokość opłaty manipulacyjnej obliczonej od tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie zdecydowanie wyższej niż rzeczywiście należna w świetle standardów konstytucyjnych;

- art. 64 § 1 pkt 4, 5 i 6 oraz § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 4, 5 i 6 oraz § 6 u.p.e.a., dokonaną bez uwzględnienia zasad konstytucyjnych wynikających z ww. przepisów Konstytucji, a polegającą na przyjęciu, że określenie Skarżącej opłat za zajęcie wierzytelności, ruchomości i nieruchomości w jednym postępowaniu egzekucyjnym w łącznej kwocie [...]zł i opłat manipulacyjnych w jednym postępowaniu egzekucyjnym w łącznej kwocie [...]zł nie pozostawało

w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi, co doprowadziło do utrzymania

w mocy postanowienia organu pierwszej instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwotach zdecydowanie wyższych niż rzeczywiście należne

w świetle standardów konstytucyjnych;

- art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2016r. w zw.

z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2015r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

z 2015r., poz. 1311 ze zm.), dalej: "ustawa zmieniająca", a contrario w zw. z art. 64 § 1 pkt 4, 5 i 6 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pobranie od Skarżącej zarówno opłat za zajęcie wierzytelności, jak również opłat za zajęcie ruchomości i opłat za zajęcie nieruchomości było prawidłowe, mimo że zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016r., w takim przypadku pobiera się opłatę egzekucyjną wyłącznie za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwocie wyższej niż rzeczywiście należna;

- art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2016r. w zw.

z art. 21 ust. 1 ustawy zmieniającej a contrario w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że określenie Skarżącej opłaty za zajęcie nieruchomości obliczonej od tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie [...]zł było prawidłowe, mimo że wcześniej od tego tytułu wykonawczego zostały naliczone już opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i ruchomości w łącznej kwocie [...]zł, a zatem w wysokości przekraczającej maksymalną wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, określoną w przepisie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

i wynoszącą [...] zł, wobec czego w świetle przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a. brak było podstaw do określenia Skarżącej opłaty za zajęcie nieruchomości, obliczonej od tytułu wykonawczego nr [...], co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji określającego Skarżącej wysokość opłat egzekucyjnych w kwocie wyższej niż rzeczywiście należna;

- art. 11 i art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, w uzasadnieniu którego organ pierwszej instancji nie wyjaśnił: a) od jakich kwot obliczył poszczególne opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych

i opłaty manipulacyjnej; b) z jakich względów pobrał odrębne opłaty za zajęcie wierzytelności, ruchomości i nieruchomości, obliczone od jednego tytułu wykonawczego, mimo że z przepisów art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 września 2016r. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy zmieniającej a contrario wynika, że w przypadku zajęcia m.in. wierzytelności, ruchomości i nieruchomości

w celu wyegzekwowania tej samej należności pobiera się opłatę tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata; c) z jakich względów pobrał opłatę za zajęcie nieruchomości obliczoną od tytułu wykonawczego nr [...], w sytuacji gdy wcześniej naliczył już opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego

i ruchomości w łącznej wysokości przekraczającej maksymalną, przewidzianą

w u.p.e.a. opłatę za zajęcie nieruchomości oraz poprzez niewyjaśnienie przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powyższych okoliczności, co powoduje, że uzasadnienia postanowień organów obu instancji nie spełniają wymagań wynikających z tych przepisów;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, którym określono wysokość kosztów egzekucyjnych bez uwzględnienia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, mimo że w praktyce orzeczniczej administracyjnych organów egzekucyjnych przed dniem wydania zaskarżonego postanowienia zaczęła kształtować się linia orzecznicza uwzględniająca standardy wynikające z tego wyroku, wobec czego utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji nie może zostać uznane za prowadzenie przez organ odwoławczy postępowania

w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia

z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności

z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

II. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej na podstawie m.in. tytułów wykonawczych z dnia [...]. nr [...] oraz z dnia [...]. nr [...] obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2014r. w łącznej kwocie [...]zł.

W toku tego postępowania prowadzonego na podstawie:

- tytułu wykonawczego nr [...] powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł, na które składają się: opłata manipulacyjna powstała w związku

z doręczeniem w dniu [...]. odpisu tytułu wykonawczego, opłaty: za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Millennium i przez BNP Paribas Bank Polska S.A., za zajęcie wierzytelności przysługującej Zobowiązanej Spółce od firmy "[...]" sp. z o.o. w B., za zajęcie ruchomości, za zajęcie nieruchomości i opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego;

- tytułu wykonawczego nr [...] powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł, na którą składa się: opłata manipulacyjna powstała w związku

z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, opłaty: za zajęcie wierzytelności

z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Millennium, za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez BNP Paribas Bank Polska S.A., za zajęcie ruchomości i za zajęcie nieruchomości.

Łączna kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła [...] zł. Organ odwoławczy zauważył, że powyższe wyliczenia dokonane zostały z uwzględnieniem art. 64 § 1 pkt 4 i 14, § 5 i § 6 u.p.e.a.

Z brzmienia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 14 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (pkt 4) i za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł (pkt 14). Zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 8 września 2016r. "Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr." Natomiast stosownie do art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanej należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Należy jednak zauważyć, iż wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

"1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny

z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku

z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1

w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji."

W uzasadnieniu wyroku Trybunał przyznał, że stosowanie stawek stosunkowych ww. opłat jest dopuszczalne, zaś z samej istoty tych opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem (ze strony organu egzekucyjnego). Trybunał zauważył, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona. Opłaty egzekucyjne mają zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa, przejawiającym się w otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, dlatego opłaty te powinny zapewnić uzyskanie przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania ww. aparatu. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W innym wypadku opłaty byłyby swego rodzaju karami z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest sprzeczne z głównym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności

o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, iż brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Podnieść należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą z życie z dniem ogłoszenia. Powyższy wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016r., poz. 1244.

W konsekwencji część przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną obciążenia Spółki kosztami egzekucyjnymi, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. zostało uznanych przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją. Wymaga to ponownego zajęcia przez organ stanowiska w kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem powyższego wyroku (por. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2016r., II FSK 1021/16; z dnia 4 listopada 2016r., II FSK 1047/14; z dnia 27 września 2016r., II FSK 1199/15).

Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, że wskazując na skutki wyroku

z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14, Trybunał stwierdził w końcowej części uzasadnienia, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie".

Tut. Sąd przyznaje, że wprawdzie nie zostały wykonane powyższe wskazania, jednak bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte

w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec kontroli konstytucyjności.

W tym kontekście niewątpliwie rację ma Skarżąca podnosząc, że wysokość opłat nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Wysokość opłat powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

Sąd nie podziela stanowiska, że konstytucyjnie dopuszczalna jest sytuacja,

w której wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań, oraz że ustalając koszty egzekucyjne organ nie jest zobowiązany do ich miarkowania. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Oczywiście powyższy wyrok nie spowodował wyeliminowania zakwestionowanych przepisów

z porządku prawnego, ale wywarł skutek tego rodzaju, że przepisy te nie mogą być rozumiane i stosowane bez uwzględnienia argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału, która stanowiła podstawę tez zawartych w sentencji

o niezgodności ocenianych przepisów z normami Konstytucji. Wykładni przywołanych przepisów należy dokonywać w kontekście ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Z ustaleń organu wynika, że w dniu [...]. zaległości objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały uregulowane przez Skarżącą i postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Należność główna i odsetki objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały uregulowane jeszcze przed wyegzekwowaniem jakiejkolwiek kwoty na poczet kosztów egzekucyjnych dochodzonych na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. W tym względzie organ pierwszej instancji odwołał się do art. 64 § 8 u.p.e.a., w myśl którego zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. Należy jednak zauważyć, że w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż również art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że za sprzeczne z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty

w przypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Skoro w każdym wypadku istnieje obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych w pełnej wysokości, to zobowiązani mogą nie być zainteresowani wywiązaniem się ze swoich zobowiązań dobrowolnie.

III. W ocenie tut. Sądu brak natomiast podstaw do kwestionowania stosowania art. 64 § 5 u.p.e.a., w zakresie którego Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności tego przepisu z Konstytucją, co także zauważa Strona skarżąca

w skardze. Przy czym trzeba wyjaśnić, że Sąd nie może sam uwolnić się od obowiązku zastosowania ustawy. Przesądza o tym treść art. 178 ust. 1 Konstytucji

i art. 4 p.u.e.a., ustanawiająca podległość sędziów Konstytucji oraz ustawom. W tak określonych granicach normatywnych sądy sprawują wymiar sprawiedliwości

(art. 175, art. 177 Konstytucji) polegający na stosowaniu prawa (rozstrzyganiu konfliktów) w sprawach indywidualnych. Jeżeli sędzia podnosi zarzut niezgodności ustawy z Konstytucją, winien wystąpić z pytaniem prawnym przewidzianym w art. 193 ustawy zasadniczej. Odmowa zastosowania przepisu ustawy, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy z tego powodu, że w ocenie sądu orzekającego jest on niezgodny z Konstytucją, nie mieści się w kompetencjach sądu, gdyż sąd jest związany ustawą i Konstytucją (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Sędzia orzekając

w konkretnej sprawie nie może odmówić zastosowania przepisu ustawy stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia stosunku prawnego ani nie może orzekać na podstawie niekonstytucyjnego przepisu ustawy, lecz w tej sytuacji powinien we właściwym trybie przedstawić TK pytanie prawne. W przypadku wątpliwości co do konstytucyjności ustawy należy uruchomić procedurę pytań prawnych do TK. Skład orzekający nie uznaje więc swojej kompetencji do odmowy zastosowania

w rozpoznawanej sprawie przepisu rangi ustawowej – art. 64 § 5 u.p.e.a. Stanowisko takie jest w orzecznictwie przyjmowane jako wyraz ścisłego respektowania art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. (Kuczyński T., Masternak – Kubiak M. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz. LEX. 2009).

Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przyjmuje się, że ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzi konieczność wystąpienia przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP jest pozostawiona uznaniu sądu i to skład orzekający ocenia - na gruncie konkretnej rozstrzyganej sprawy - czy zachodzi taka konieczność (wyrok NSA z 21.12.2004r. sygn. akt OSK 971/04. LEX nr 236849). Sąd nie może stawiać pytania prawnego

w trybie art. 193 Konstytucji RP dopóty, dopóki sam nie wyrobi sobie poglądu prawnego w kwestii niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdził, że na gruncie rozstrzyganej sprawy nie można zasadnie formułować pod adresem art. 64 § 5 u.p.e.a. zarzutów niezgodności z przepisami Konstytucji RP.

Prawdą jest, że w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "Dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych

i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji."

Powyższe nie oznacza, że do każdego przepisu art. 64 u.p.e.a. odnoszą się uwagi Trybunału. Niewątpliwie przywołane wskazania Trybunału Konstytucyjnego należy odnieść do choćby art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a., bowiem nie określa on maksymalnej wysokości opłaty, a zatem podobnie reguluje sporne zagadnienie, jak art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Pomimo, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności

z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a., to jednak w uzasadnieniu wypowiedział się jednoznacznie co do przepisów podobnie regulujących wysokość kosztów jak w art. art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8 tej ustawy.

Inna natomiast sytuacja występuje w przypadku art. 64 § 5 u.p.e.a. Przepis ten

w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie miał następującą treść: "Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr." Przepis ten został zmieniony ustawą z dnia 10 lipca 2015r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.z 2015r., poz.1311). Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 8 września 2016r., z tym że zgodnie z jej art. 21 ust. 1 "Przepisy ustaw zmienianych

w art. 2 i art. 3, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do postępowań wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy." W związku z tym w niniejszej sprawie art. 64 § 5 u.p.e.a. ma zastosowanie w brzmieniu sprzed zmiany. Niemniej jednak należy wskazać, że miarkowanie opłat z art. 64 § 1 pkt 2-6, skutkuje tym, że opłata, o której mowa w art. 64 § 5 u.p.e.a. (najwyższa) będzie już tą uprzednio miarkowaną, jeden raz pobieraną.

IV. Reasumując zauważyć należy, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, iż koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także wymaganej czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Organ nie wskazał żadnych kwotowo określonych wydatków poniesionych w związku z podjętymi konkretnymi czynnościami. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych organ będzie miał na uwadze wynikające ze wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia, związane ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności przepisów określających wysokość opłat. Organ uwzględni rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych, w tym ich pracochłonności

i czasochłonności. Zgodzić się też należy ze Skarżącą Spółką, że z postanowień nie wynika, od jakich kwot i w jaki sposób obliczano poszczególne opłaty, w kontekście stosowania art. 64 § 5 u.p.e.a. Strona ma prawo oczekiwać, że wyrok i wskazania Trybunału Konstytucyjnego zostaną do niej zastosowane przez organy podatkowe. Powyższe uchybienia stanowią także naruszenie art. 11 (zasada przekonywania) k.p.a. z związku z art. 18 u.p.e.a.

V. Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 2018r. sygn. akt I SA/Bd 738/18. Sąd w tut. składzie pogląd ten podziela i nie znajduje podstaw do odstąpienia od zawartej w nim oceny.

Sąd zauważa, że na koszty egzekucyjne prócz wskazanych opłat składają się wydatki faktycznie poniesione (art. 64b § 1 u.p.e.a.), które nie są katalogiem zamkniętym, co oznacza, iż powyższe rozumienie zastosowanych przepisów prawa, ostatecznie chroni też organ egzekucyjny (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 2018r. sygn. akt I SA/Bd 760/18).

VI. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek strony o połączenie spraw I SA/Bd 738/18

i I SA/Bd 789/18, ponieważ sprawa I SA/Bd 789/18 nie była jeszcze wyznaczona na rozprawę, gdy w dniu 21 listopada 2018r. była już rozpatrywana sprawa I SA/Bd 738/18 (wyrokiem również uchylono postanowienie wydane w podobnym stanie faktycznym i prawnym, na co wyżej już wskazano).

VII. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłata skarbowa od uiszczonego pełnomocnictwa ([...] zł).

H. Adamczewska-Wasilewicz L. Kleczkowski M.Łent