Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 203/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant -Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi A spółki z o.o. w Ś. Z. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącego kwotę 283,38 zł (dwustu osiemdziesięciu trzech złotych 38/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. IV.


UZASADNIENIE

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia [...], skierowaną do A spółki z o.o. w Ś., którą uznano dokonane przez spółkę zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określono kwotę wynikającą z długu celnego.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał, że w dniu [...] spółka zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na podstawie JDA SAD [...] sprowadzony z Niemiec samochód VW Golf (o niespornym roku produkcji, numerze nadwozia i pojemności). Do zgłoszenia strona załączyła m.in. rachunek z dnia 8 grudnia 2001 r. na kwotę [...] oraz deklarację wartości celnej. Wyjaśniono, że organ celny I instancji przyjął zgłoszenie jako odpowiadające wymogom formalnym określonym w art. 64 § 1 i 2 Kodeksu celnego i przystąpił do jego weryfikacji, przewidzianej w art. 70 powołanej ustawy, po czym zakwestionował wiarygodność rachunku w części dotyczącej ceny sprowadzonego towaru. Dyrektor Urzędu Celnego we W. uznając zgłoszenie celne spółki za nieprawidłowe określił wartość celną towaru w oparciu o przepis art. 29 § 1 w związku z art. 23 § 7 Kodeksu celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł rozpoznając odwołanie A spółki z o.o. od ww. decyzji organu celnego I instancji, w którym strona zarzuciła brak podstaw do zakwestionowania wiarygodności przedstawionego rachunku i ceny w nim podanej, wskazał, że zgodnie z przepisem art. 85 § 1 Kodeksu celnego należności celne przywozowe są wymagane według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Podzielając stanowisko organu I instancji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 23 Kodeksu celnego wartością celną towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, ustalona, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i 31 ustawy. Prezes GUC wywodził, że przepisy Kodeksu celnego przewidują możliwość ochrony interesów państwa przed posługiwaniem się przez podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą niewiarygodnymi dokumentami, upoważniając organy celne do odmowy przyjęcia w takim przypadku wartości transakcyjnej jako wartości celnej. Przepis art. 23 § 7 ustawy stanowi bowiem, że wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego. W uzasadnieniu decyzji organu

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02

3

odwoławczego podniesiono też, że w świetle cytowanego przepisu

wiarygodność rachunku obejmuje nie tylko jego autentyczność, ale i

wiarygodność podanej w dokumencie ceny transakcyjnej, przy czym dokument

nie będzie wiarygodny w sytuacji gdy podana w nim cena transakcyjna budzi

oczywiste wątpliwości, tj. gdy w sposób oczywisty nie odzwierciedla ona

rzeczywistej wartości towaru lub też jej wysokość budzi poważne wątpliwości

co do tego czy nie została zawyżona względnie zaniżona. Wskazano, iż wartość

transakcyjna powinna odzwierciedlać rzeczywistą jego cenę i wartość ta jest

niezależna od tego czy importer towar otrzymał za darmo czy też kupił go po

okazyjnej cenie. Prezes GUC stwierdził, że o zakwestionowaniu spornego

rachunku zadecydowała znacząco niska cena w stosunku do rzeczywistej

wartości towaru i wskazał, że jak wynika z katalogu Info-Ekspert z grudnia

2000r., cena samochodu tej samej marki, tego samego typu i roku produkcji, o

podobnych parametrach technicznych na polskim obszarze celnym kształtowała

się na poziomie [...] (po odliczeniu prowizji, podatku VAT, podatku

akcyzowego, cła, wartości uszkodzeń), tj. [...], wg kursu waluty z

dnia zgłoszenia. Organ odwoławczy podniósł też, że postępowanie w kwestii

ustalania wartości używanych pojazdów samochodowych zostało opracowane w

formie studium 1.1 przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej

Światowej Organizacji Celnej (WCO). Wyjaśnienia tego Komitetu do

Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie

Taryf Celnych i Handlu z 1994r. zostały opublikowane w formie załącznika do

rozporządzenia Ministra Finansów z 15.09.1999 r.- Wyjaśnienia dotyczące

wartości celnej (załącznik Dz.U. Nr 80, poz. 908). Organ odwoławczy podzielił

stanowisko organu I instancji, iż na mocy art. 24 Kodeksu celnego w przypadku

zakwestionowania wiarygodności dokumentów na podstawie art. 23 § 7 ustawy

ustalanie wartości celnej dokonywane jest na podstawie art. 25-28, przy czym

zastosowanie tych metod w przypadku importu używanych pojazdów

samochodowych Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej uznaje za

problematyczne; niemożliwe jest bowiem znalezienie samochodów o

identycznym bądź podobnym stopniu zużycia (art.25-26), metoda ceny

jednostkowej (art.27) może znaleźć zastosowanie w przypadku importu dla

celów handlowych, metoda zaś wartości kalkulowanej (art.28) jako oparta na

kosztach produkcji także nie może być brana pod uwagę. Z tych względów

wartość celna używanych pojazdów samochodowych jest ustalana według

metody "ostatniej szansy" (art. 29 Kodeksu celnego). Zgodnie z powołanym

przepisem, jak wywodzono, jeżeli wartość celna nie może być ustalana na

podstawie art. 25-28 ustawy to jest ona ustalana na podstawie danych

dostępnych na polskim obszarze celnym z zastosowaniem odpowiednich

środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami: 1/ art. VII Układu

Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994r.; 2/ Porozumienia w

sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i handlu

z 1994r.; 3/ przepisów działu III tytułu II Kodeksu celnego - "Wartość celna

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02

4

towarów". Prezes GUC wyjaśnił, iż zdaniem Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej można się przy zastosowaniu powołanej metody oprzeć na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na ranku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. Organ odwoławczy za prawidłowe uznał przyjęcie przez Dyrektora Urzędu Celnego dla ustalenia wartości celnej kwoty ustalonej na podstawie katalogu Info-Ekspert -jako średniej ceny rynkowej nieuszkodzonych pojazdów; podzielił też stanowisko organu I instancji co do zasadności odliczenia od ww. kwoty podatku VAT (22%), akcyzy (6,4%) oraz cła (przyjmując w oparciu o deklarację eksportera na rachunku, że przedmiotowy towar pochodzi z Unii Europejskiej uznano, iż stawka celne autonomiczna dla tego rodzaju towarów wynosi 35%) oraz ubytku wartości spowodowanego uszkodzeniami.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Prezes GUC wyjaśnił, że organy celne nie są bezwzględnie związane treścią składanych w postępowaniu celnym dokumentów ani deklarowaną wartością a zakwestionowanie wartości transakcyjnej towaru nie nakłada na organy celne obowiązku przeprowadzenia weryfikacji dowodu zakupu u zagranicznego wystawy, orany celne mogą więc odstąpić od sprawdzenia przedłożonego dokumentu za pośrednictwem niemieckich służb celnych i samodzielnie mogą podważyć ich wiarygodność w zakresie podanej ceny importowanego towaru.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem spółka z o.o. A wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę. Domagając się w niej uchylenia decyzji Prezesa GUC i uznania dokonanego zgłoszenia celnego za prawidłowe skarżąca spółka podniosła, że dokumentom przedłożonym w celu ustalenia należności celnych nie przedstawiono żadnych zarzutów formalno-prawanych, nie okazano też dowodów pozwalających zakwestionować ich wiarygodność lub dokładność, stąd organy celne - zdaniem strony - nie miały prawa zastosować w sprawie przepisów art. 23 § 7, art. 24 i art. 29 Kodeksu celnego. Strona wywodziła, że jedynym argumentem na odrzucenie podanej wartości transakcyjnej jako wartości celnej było przypuszczenie organu, iż cena uwidoczniona na rachunku jest zaniżona w stosunku do rzeczywistej. Zarzucono, że organy nie kwestionowały kwoty jaką strona zapłaciła za towar, lecz wartość celną tego towaru, nie wskazując na czym błąd polegał. Nie odniosły się też organy do faktu, że samochód został nabyty w drodze aukcji. W ocenie strony organy celne nie skorzystały z uprawnień, jakie daje art. 17 Porozumienia tymczasem sam fakt, iż jakaś cena jest niższa od aktualnych cen rynkowych na identyczne towary nie stanowi wystarczającego powodu by ją odrzucić.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02

5

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy.

Po myśli art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy).

W ocenie Sądu kontrolowana decyzja uchybia prawu, stąd zawarty w skardze wniosek ojej uchylenie zasługiwał na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy organy celne obu instancji uznały, w oparciu o przepis art. 23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz.1.17 ze zm.), że wartość transakcyjna towaru nie mogła być przyjęta za wartość celną, stąd wartość tę ustalono na podstawie art. 29 ustawy, po uprzednim wyeliminowaniu metod określonych przepisami art. 25-28. W świetle zarzutów skargi istota sporu sprowadza się zatem przede wszystkim do tego, czy i w jakim przypadku organy celne posiadają takie uprawnienia, w szczególności czy w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziły uzasadnione ku temu przyczyny.

Rozważając powyższe podnieść należy, iż zgodnie z przepisem art. 2 § 2 ustawy Kodeks celny wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej.

Zasady określania wartości celnej towaru zawarte w przepisach tytułu II działu III Kodeksu celnego (art. 21-34) są powtórzeniem unormowania przyjętego w poprzedniej ustawie Prawo celne z 1989r., które to w omawianym zakresie było w pełni zsynchronizowane z odnośną regulacją przewidzianą przepisami umów międzynarodowych.

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02

6

Z tych względów, skoro przepisy umów międzynarodowych nie stanowią inaczej, nie budzi wątpliwości, że określenie wartości celnej nastąpić winno zgodnie z powołanymi wyżej przepisami kodeksu celnego i aktów wykonawczych do tej ustawy. Zgodzić należy się z poglądem, że sposoby wyliczania wartości celnej wskazane w art. 23-29 kodeksu celnego są ujęte sekwencyjnie i wymagają eliminacji poszczególnych sposobów, aż do dojścia do "metody ostatniej szansy" (vide wyroki NSA: z dnia 28.04.1999r. sygn. akt I SA/Łd 1549/97, z dnia 5.11.1999r. sygn. akt V SA 520/99). Pierwsza z metod, sformułowana w przepisie art. 23 § 1 wskazuje, że wartością celną jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, ustalona, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i art. 31. Wskazać w tym miejscu należy, iż metoda ta jest w pełni zgodna treścią art.l części I ("Zasady ustalania wartości celnej") Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu 1994, stanowiącego załącznik 1A Porozumienia ustanawiającego Światową Organizacje Handlu (WTO) sporządzonego w Marakeszu 15.04.1994r. (Dz.U. z 1995r. Nr 98, poz.483). Wprawdzie w art. 17 ww. Porozumienia w sprawie stosowania art. VII GATT 1994 zastrzeżono, że "Nic w niniejszym porozumieniu nie będzie interpretowane jako ograniczenie lub poddawanie w wątpliwość praw administracji celnych do-satysfakcjonującego je upewnienia się o prawdziwości i dokładności jakiegokolwiek oświadczenia, dokumentu czy deklaracji, przedłożonych dla celów wartości celnej", jednakże zastrzeżenie to znalazło uregulowanie w treści przepisu art.23 § 7 kodeksu celnego, po myśli którego "Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną o której mowa w § 1, w wypadku gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego". Z brzemienia powyższego przepisu wywieść należy, jak zasadnie wskazały organy celne, że wiarygodność obejmuje nie tylko autentyczność (nie chodzi zatem tylko o wiarygodność formalną której w tym przypadku nie podważano) ale i materialną wiarygodność rachunku w zakresie uwidocznionej na nim ceny transakcyjnej. Cytowany przepis stwierdza zatem wyraźnie, że muszą zachodzić uzasadnione przyczyny zakwestionowania wiarygodności danych zamieszczonych w dokumentach.

Tym samym powołany przepis uzależnia dopuszczalność nieprzyjęcia wartości transakcyjnej za wartość celną od łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: 1) braku dokumentów czy braku ich wiarygodności, 2) uzasadnienia przyczyn zakwestionowania tej wiarygodności.

Przy braku ustawowego sprecyzowania pojęcia "uzasadnionych przyczyn" oczywiste jest, że o tym czy przyczyny takie zachodzą świadczyć mogą zindywidualizowane okoliczności konkretnej spawy. W ocenie Sądu zakwestionowanie wiarygodności ceny transakcyjnej jako wartości celnej w

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02

7

świetle omawianej regulacji nie wymaga dowodu, wystarczające jest uprawdopodobnienie. Stanowisko to wydaje się słuszne także z tego powodu, że przepis art. 262 Kodeksu celnego, w brzmieniu obowiązującym ówcześnie, odsyła wyłącznie do działu IV Ordynacji podatkowej, zastosowania nie znajdują zatem w postępowaniu celnym przepisy regulujące postępowanie sprawdzające w Ordynacji, w toku którego organ ma prawo żądać wyjaśnień od strony i innych podmiotów.

Mając powyższe na uwadze powstaje kwestia, w jakiej formie i jakimi środkami organy winny wykazać "uzasadnione przyczyny" zakwestionowania wartości transakcyjnej. Nie budzi wątpliwości, że ocena organów w tym zakresie nie może być dowolna, w związku z czym samo subiektywne przekonanie funkcjonariusza celnego o zaniżeniu wartości celnej nie może być uznane za wystarczające dla zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej, zgodnej z wartością transakcyjną (vide "Kodeks celny-komentarz" F. Prusak Oficyna Prawnicza MUZA S.A. str. 219 teza 16).

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela przy tym pogląd, iż o niewiarygodności w omawianym zakresie można mówić, gdy z uzasadnionych przyczyn cena transakcyjna jest rażąco niska; najczęściej stwierdzenie takie następuje przez porównanie z innymi cenami. Zgodzić przy tym należy się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 27 maja 2003r. (sygn. akt I SA/Wr 711/01), że ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z innymi cenami transakcyjnymi winno odnosić się do cen stosowanych na rynku, z którego przedmiotowy towar pochodzi. Tylko w takim bowiem przypadku może dojść do ustalenia rzeczywistej wartości towaru zakupionego. Niedopuszczalne jest natomiast ustalanie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami towarów tego rodzaju na rynku kraju importu. Dane dostępne na polskim obszarze celnym, w tym średnie ceny rynkowe służą ustalaniu wartości celnej dopiero po uzasadnionym zakwestionowaniu wartości transakcyjnej. Poza sporem zatem zakwestionowanie wiarygodności nie może następować w sposób dowolny, "intuicyjnie" - bez uprawdopodobnienia niewiarygodności (podobne stanowisko zajął NSA w wyrokach: z dnia 10.10.2000r. I SA/Wr 1918/99 i z dnia 7.04.2003 V SA 2019/02).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy celne uchybiły wynikającemu z art. 23 § 7 Kodeksu celnego wymogowi uzasadnienia przyczyn zakwestionowania wiarygodności informacji wynikających z dokumentu, służącego do określenia wartości celnej. Odmawiając bowiem przyjęcia wartości celnej w oparciu o pierwszą z metod ustalania tej wartości, zawartą w art.23 § 1 (tj. w oparciu w wartość transakcyjną) organy celne odniosły się do cen średnich rynkowych kraju importu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano bowiem, że o zakwestionowaniu spornego rachunku zadecydowała znacząco niska cena w stosunku do rzeczywistej wartości towaru wynikającej z katalogu Info-Ekspert (i to sprzed prawie roku), podającego ceny samochodów

sygn. akt 3 I SA/Wr 203/02 8

tej samej marki, tego typu i roku produkcji, lecz na polskim obszarze celnym. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż zakwestionowanie wartości transakcyjnej jako rzeczywistej wartości celnej nie miało uzasadnionych przyczyn.

W ocenie Sądu, szczególnie w przypadku sprowadzania towarów często będących przedmiotem obrotu z zagranicą istnieje możliwość zakwestionowania przez organ celny wartości transakcyjnej jako wartości celnej, w oparciu o wiedzę nabytą przez funkcjonariuszy celnych w praktyce, wynikającą z ich doświadczenia zawodowego jednakże w takim przypadku organy winny powołać zdarzenia, które były podstawą nabycia takiej wiedzy (choćby inne dowody odpraw celnych analogicznych towarów). W przeciwnym razie zakwestionowanie wartości transakcyjnej nie poddaje się kontroli i nosi cechy dowolności. Dodatkowo podnieść należy, że ostateczny wynik przeprowadzonego postępowania świadczy o tym , iż organom celnym nie była znana cena transakcyjna towarów podobnych czy identycznych nawet przy elastycznym pojmowaniu tych pojęć.

Zwrócenia uwagi wymaga też, że zgodnie z opinią 19.1 zawartą w Wyjaśnieniach Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO) do porozumienia w sprawie stosowania art. 7 GATT 1994 wszelkie prerogatywy administracji celnej są dozwolone (załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej Dz.U. Nr 80, poz. 908 ze zra.). Słusznie podniosła strona skarżąca, że z możliwości tych organy celne nie skorzystały, ograniczyły się jedynie do porównania z cenami na rynku kraju importu, co świadczy o braku uzasadnionych przyczyn zakwestionowania wartości transakcyjnych.

Podsumowując dotychczasowe rozważania, w ocenie Sądu, organy celne kwestionując wartość transakcyjną jako wartość celną uczyniły to dowolnie, bez wskazania wystarczająco uzasadnionych przyczyn, a więc z naruszeniem art.23 § 7 Kodeksu celnego. Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu.

Wobec powyższego działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt la powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w pkt I wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonania decyzji znajduje oparcie w art. 152 ww. ustawy. Wobec nie zgłoszenia wniosku o przyznanie należnych kosztów strona straciła, mimo uwzględnienia skargi, uprawnienie do żądania zwrotu tych kosztów (art. 210 ww. ustawy).