Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1674/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16  par. 1,  art. 156  par. 1  pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 53  ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 83
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. P. i R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania H. P. i R. P. (dalej jako skarżący) , utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], nr hip [...], działki nr [...] i [...], obecnie wchodzi w skład działek nr [...],[...] i [...] z obrębu [...] i znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności

i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej jako dekret warszawski. Zgodnie z art. 1 tego dekretu, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia

20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z 25 marca 1994 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością gminy właściwej ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Obecnie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych z [...] marca 1949 r., nr [...] tytuł własności nieruchomości położonej

w [...] przy ul. [...], hip. nr [...], działki nr [...] i [...] o pow. [...] m2, uregulowany był na imię W. i Z. małżonków P. w częściach równych, niepodzielnie.

Wnioskiem z [...] marca 1949 r. Z. i W. małżonkowie P. wystąpili

o przyznanie wieczystej dzierżawy do nieruchomości położonej w [...] przy

ul. [...], hip. [...].

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej decyzją z [...] marca 1972 r.,

nr [...], odmówiło ustanowienia wieczystego użytkowania do przedmiotowej nieruchomości.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 1999 r., nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] marca 1972 r., nr [...].

Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 1999 r., nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] marca 1972 r., nr [...] dotyczącej odmowy przyznania prawa własności czasowej do gruntu położonego w [...] przy ul. [...].

Następnie Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2006 r.,

nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku dekretowego z [...] marca 1949 r. - odmówił H. P. i jej synowi R. P. przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m2, pochodzącego z nieruchomości hipotecznej [...], działki nr [...] i [...], obecnie stanowiącego część działek nr [...],[...] i [...] w obrębie [...].

Urząd Dzielnicy [...] Wydział Terenów decyzją z [...] marca 1976 r., nr [...] - utrzymaną w mocy decyzją Urzędu [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] czerwca 1976 r., nr [...] - przyznał odszkodowanie na rzecz W. P. oraz na rzecz nieustalonych spadkobierców Z. P. za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip [...], działka nr [...] o pow. [...] m2. Na ww. decyzji widnieje pieczęć potwierdzająca wypłatę odszkodowania w dniu [...] marca 1977 r.

Następnie decyzją z [...] marca 1976 r., nr [...] Urząd Dzielnicowy [...] Wydział Terenów odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...], działka nr [...] o pow. [...] m2.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2009 r. H. P. i R. P. wystąpili do Prezydenta [...] o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], nr hip. [...].

W toku postępowania organ ustalił następstwo prawne wnioskodawców na podstawie:

- postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny

z [...] maja 1995 r., sygn. akt [...], w którym stwierdzono, iż spadek po Z. P., zmarłej [...] września 1956 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli mąż W. P. w 2/8 części spadku i dzieci W. P. i W. P. po 3/8 części spadku z wyłączeniem udziału spadkodawczyni w majątku objętym w chwili jej śmierci wspólnością ustawową, który to udział dziedziczą dzieci po 1/2 części każdy z nich. Spadek po W. P. zmarłym [...] czerwca 1957 r.

w [...] na podstawie ustawy nabyli ojciec W. P. w 1/4 części spadku i brat W. P. w 3/4 części spadku. Spadek po W. P. zmarłym [...] kwietnia 1961 r. w [...] na podstawie ustawy nabył w całości syn W. P.

- postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że spadek po W. P. zmarłym [...] października 1999 r. w [...] na podstawie ustawy nabyli żona H P oraz syn R. P. po 1/2 części każde z nich

z dobrodziejstwem inwentarza.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku z [...] sierpnia 2009 r. Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] – działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...],

nr hip [...], działki nr [...] i [...], obecnie wchodzące w skład działek nr [...],[...] i [...] z obrębu [...], o pow. [...] m2.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że z analizy materiału dokumentacyjnego wynika, iż wniosek H. P. i R. P.

w całości pokrywa się z treścią prawomocnych i ostatecznych decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów z [...] marca 1976 r.,

nr [...] oraz decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów z [...] marca 1976 r., nr [...]. Decyzje te swym zakresem obejmują całą nieruchomość, której byłymi właścicielami byli W. i Z. małżonkowie P.

W związku z tym uznał, że ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalne z uwagi na okoliczność, iż w sprawie odszkodowania za nieruchomość objętą ww. wnioskiem z sierpnia 2009 r., zostały już wydane decyzje, które znajdują się w obrocie prawnym.

Zaznaczył, że wydanie w takiej sprawie ponownej decyzji merytorycznej naruszyłoby zasadę res iudicata (powagi rzeczy osądzonej), a sama decyzja dotknięta byłaby kwalifikowaną wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - co skutkowałoby obowiązkiem stwierdzenia jej nieważności.

Od powyższej decyzji Prezydenta [...] odwołanie złożyli H. P. i R. P. - zaskarżając tę decyzję w części dotyczącej działki nr [...]. Zarzucili decyzji organu I instancji naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. - poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania z wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip [...], działka nr [...] oraz wskazanie przez organ jako podstawy umorzenia - wydanie decyzji z [...] marca 1976 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, podczas gdy wniosek z [...] sierpnia 2009 r. został oparty na innej podstawie prawnej aniżeli decyzja z [...] marca 1976 r., a tym samym brak jest przeszkód do rozpatrzenia sprawy w zakresie działki nr [...] przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu stwierdził, że zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej działki nr [...] należało utrzymać w mocy.

Wskazał, że w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, iż zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, a wydzielone w ten sposób części decyzji mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym - to organ II instancji nie może wykroczyć poza zakres odwołania strony. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego

w tej części odwołania, narażając organ na zarzut nieważności postępowania zgodnie

z treścią przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja organu I instancji w zakresie niezaskarżonym przez stronę staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania (art. 16 k.p.a.). Z tego też względu nie może zostać poddana kontroli w postępowaniu odwoławczym przez organ II instancji. Ustalenie zatem

w sposób precyzyjny zakresu odwołania ma istotne znaczenie, gdyż określa granice orzekania przez organ drugiej instancji (wyrok WSA w Gliwicach z 24 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 658/16).

Wojewoda stwierdził, że H. P. i R. P. wnieśli odwołanie od decyzji organu I instancji - w odniesieniu do działki nr [...] z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...]. Natomiast pozostała część sentencji decyzji organu I instancji obejmująca działkę nr [...] z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...] nie została zaskarżona - zatem decyzja w tym zakresie stała się ostateczna.

Dlatego też rozpoznając sprawę organ odwoławczy ograniczył się do badania prawidłowości co do zaskarżonej części decyzji.

Wskazał, że dla oceny prawidłowości uznania przez organ I instancji, iż przedmiotowe postępowanie odszkodowawcze jest bezprzedmiotowe ze względu na uprzednie jego zakończenie ostateczną decyzją administracyjną, konieczne jest zbadanie, czy zachodzi res iudicata, czyli powaga rzeczy osądzonej, gdyż w przypadku stwierdzenia jej zajścia, należy uznać, iż ponowne orzekanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość jest niedopuszczalne ze względu na możliwość naruszenia tej zasady. Z kolei, zajście tego typu uchybienia procesowego powodowałoby wadę nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Organ w tym zakresie przywołał wyroki: NSA we Wrocławiu z 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 914/98, WSA w Gliwicach z 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/GL 150/11, NSA z 9 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 931/09.

Wojewoda wskazał, że zarówno decyzja Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r., nr [...], orzekająca w sprawie odszkodowania za działkę o pow. [...] m2 z nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. "Nieruchomość [...] nr [...] i [...]" (działka nr [...]), jak i wniosek skarżących z [...] sierpnia 2009 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip. [...], dotyczą ustalenia odszkodowania za nieruchomość, stanowiącą dawną własność W. i Z. małżonków P., czyli dotyczą tej samej nieruchomości i tego samego roszczenia spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości - ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie dekretu warszawskiego.

Zwrócił też uwagę na fakt, iż interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów także nie uległy zmianie - co prowadzi do wniosku, iż przedmiot sprawy nie uległ zmianie.

Decyzja Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r. została skierowana do W. P. oraz spadkobierców Z. P.

Zaś H. P. i R. P. wystąpili z wnioskiem z [...] sierpnia 2009 r. udowadniając następstwo prawne po Z. i W. P. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z [...] maja 1995 r. sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...].

W związku z tym uznał, że z analizy decyzji i ww. dokumentów wynika, iż wnioskodawcy H. P. i R. P. są kolejnymi sukcesorami przeddekretowych właścicieli nieruchomości, w tym następcami prawnymi W. P. i spadkobierców Z. P. - beneficjentów decyzji Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicy [...].

W tej sytuacji Wojewoda stwierdził, że zakres podmiotowy oraz przedmiotowy obu spraw odszkodowawczych jest tożsamy

W dalszej części uzasadnienia wskazał, że decyzja z [...] marca 1976 r., wydana została na podstawie art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 940 ze zm.), dalej jako u.z.t.w.n., zaś wniosek skarżących o odszkodowanie został złożony w trybie art. 215 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), dalej jako u.g.n.

Analiza treści obu wymienionych podstaw prawnych tj. art. 53 u.z.t.w.n. oraz art. 215 ust. 2 u.g.n. prowadzi do konkluzji, że mimo literalnej zmiany przepisu art. 53 ust. 2 u.z.t.w.n. w stosunku do treści art. 215 ust. 2 u.g.n. - regulacja ich nie uległa zmianie i zachodzi tożsamość podstaw prawnych obu przepisów.

Następnie Wojewoda przywołał treść art. 215 ust. 2 u.g.n., będącego podstawą wydania decyzji organu I instancji z [...] sierpnia 2019 r. oraz treść art. 53 ust. 2 u.z.t.w.n. - w wersji obowiązującej w dniach wydania decyzji z [...] marca 1976 r.

Stwierdził, że tożsamość przesłanek materialnych warunkujących przyznanie odszkodowania dawnym właścicielom nieruchomości [...] lub ich następcom prawnym została zachowana. Zauważył, iż tezę tę potwierdza także judykatura, między innymi w wyrokach WSA w Warszawie z 28 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 484/06 oraz z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1440/08.

W tych warunkach Wojewoda uznał, że sprawy o odszkodowanie prowadzone w 1976 r. i od 2009 r. do 2019 r. są tożsame.

Wskazał również, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasad trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z nią przypadki zmiany, uchylenia albo stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych muszą wynikać wprost z kodeksu postępowania administracyjnego lub z przepisów szczególnych, do których kodeks ten odsyła.

W sytuacji zatem, gdy odszkodowanie za nieruchomość podlegającą przepisom dekretu, zostało ustalone ostateczną decyzją administracyjną na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - to poprzednim właścicielom takiej nieruchomości nie przysługuje normalny tryb dochodzenia odszkodowania za tę samą nieruchomość na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero wzruszenie decyzji o odszkodowaniu doprowadzić może do ponownego ustalenia odszkodowania. Ustalenie odszkodowania na podstawie przepisów obecnie obowiązującej ustawy bez wzruszenia decyzji o odszkodowaniu wydanej na podstawie u.z.t.w.n. - spowodowałoby konieczność stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jako wydanej w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe - w związku z czym decyzję tę w zaskarżonej części należało utrzymać w mocy.

Na decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli H. P. i R. P. - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. - poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] umarzającej postępowanie z wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip. [...], działka nr [...] i wskazanie w ślad za organem I instancji, jako podstawy umorzenia wydanie decyzji z [...] marca 1976 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Tymczasem wniosek

z [...] sierpnia 2009 r. został oparty na innej podstawie prawnej aniżeli decyzja Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów z [...] marca 1976 r. i tym samym nie ma zastosowania zasada res iudicata. Zatem brak jest przeszkód do rozpoznania sprawy w zakresie działki nr [...] dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację na poparcie zarzutów skargi - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w części zaskarżonej, tj. w zakresie działki nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2019 r., umarzającą postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w części zaskarżonej, tj. w zakresie działki nr [...].

W rozpoznawanej sprawie decyzją z [...] marca 1976 r., nr [...] Urząd Dzielnicowy [...] Wydział Terenów odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...], działka nr [...], o pow. [...] m2. Decyzja ta została skierowana do W. P. i spadkobierców Z. P. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Wniosek z [...] sierpnia 2009 r. o przyznanie odszkodowania został złożony przez następców prawnych dawnych właścicieli, tj. H. P. i R. P.

Następstwo prawne skarżących zostało ustalone na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] maja 1995 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...].

Podstawę prawną decyzji z [...] marca 1976 r. stanowił art. 53 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), dalej jako u.z.t.w.n. Stanowił on m.in., że byłym właścicielom lub ich następcom prawnym przysługuje odszkodowanie za przejęte po dniu 5 kwietnia 1958 r. dom jednorodzinny lub jedną działkę pod budowę domu jednorodzinnego, które w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność Państwa.

Obecnie kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte na podstawie ww. dekretu warszawskiego reguluje ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990), dalej jako u.g.n. Zgodnie z art. 215

ust. 2 u.g.n., przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Wskazać należy, że przyznanie odszkodowania było możliwe na podstawie początkowo art. 50 (od 1961 r. - art. 53) u.z.t.w.n. - przy spełnieniu określonych przesłanek. Regulacja ww. art. 53 została niejako "powtórzona" w art. 83 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99 ze zm.), dalej jako u.g.g. Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami kwestię prawa do odszkodowania reguluje art. 215, będący powtórzeniem art. 83 u.g.g.

Występuje zatem ciągłość regulacji prawnych w zakresie dotyczącym odszkodowań za grunty przejęte na podstawie dekretu warszawskiego.

Na ciągłość regulacji dotyczących odszkodowania zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 13 czerwca 2011 r., SK 41/09. Stwierdził, iż kontynuację rozwiązania przyjętego w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (a także - pośrednio - w ustawie z 1958 r.) zawierają przepisy art. 214 i art. 215 u.g.n., aktualnie regulujące kwestię odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność państwa na mocy dekretu warszawskiego. Art. 214 u.g.n. nawiązuje do wygaśnięcia prawa do odszkodowania na rzecz byłych właścicieli z dekretu warszawskiego, o czym stanowił art. 82 ust. 1 u.g.g. Na podstawie art. 214 u.g.n. byli właściciele, których prawa do odszkodowania przewidzianego w art. 7 i art. 8 dekretu warszawskiego wygasły wskutek upływu terminu określonego w art. 9 ust. 2 dekretu albo na podstawie art. 82 ust. 1 u.g.g., a skorzystali oni do 31 grudnia 1988 r. z ustanowionego w art. 82 u.g.g. terminu zgłoszenia wniosku o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, mogą żądać zwrotu jednej nieruchomości. Uprawnienie wynikające z art. 214 u.g.n. dotyczyło jedynie określonych kategorii nieruchomości, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę w art. 82 ust. 2 u.g.g.

Jeśli chodzi o kwestię odszkodowania, to reguluje ją art. 215 u.g.n., będący powtórzeniem art. 83 u.g.g. Uprawnionymi do odszkodowania realizowanego na podstawie przepisów u.g.n. są byli właściciele (ich następcy prawni): 1) gospodarstw rolnych na gruntach, które na podstawie dekretu warszawskiego przeszły na własność państwa, jeżeli zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r.; 2) domów jednorodzinnych, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r.; 3) działek, które przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać

w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Z regulacji tej,

w ocenie Trybunału, wynika, że u.g.n. (a wcześniej u.g.g.) nie tylko nie rozszerzyła uprawnień byłych właścicieli do odszkodowania, lecz znacznie je ograniczyła ze względu na wprowadzenie dodatkowej przesłanki, niewystępującej w art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r., uzależniającej odszkodowanie od dokonania oceny, czy działka budowlana mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed wejściem

w życie dekretu warszawskiego (art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r. wymagał, aby działka była przeznaczona pod budowę domu jednorodzinnego bez ustanawiania cezury czasowej). Dla byłych właścicieli, którzy nie są wymienieni w art. 215 u.g.n., nie przewidziano możliwości ubiegania się o odszkodowanie za utracone grunty.

Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie res iudicata, istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Sprawa musi dotyczyć więc tych samych podmiotów, chyba że w prawa strony zbywalne i dziedziczne wejdą jej następcy prawni albo wprawdzie zmieni się struktura i nazwa organu, ale pozostanie niezmieniona właściwość rzeczowa, czy nowy organ wejdzie w kompetencje drugiego, który przestał działać. Tożsamość musi dotyczyć też przedmiotu, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Zmiana stanu prawnego nie wpływa przy tym na zmianę przedmiotu, jeżeli regulacja prawna została w pełni przejęta przez nowy akt. Stan faktyczny powinien być natomiast brany pod uwagę, jeżeli chodzi o tożsamość sprawy, tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych.

W realiach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji prawidłowo uznały, że

w sprawie zachodzi tożsamość przedmiotu i podmiotu - skoro ponowny wniosek

z [...] sierpnia 2009 r. o przyznanie odszkodowania dotyczy tej samej nieruchomości (działki nr [...] nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip. [...]), został złożony przez następców prawnych dawnych właścicieli i chociaż różne są akty prawne regulujące kwestię odszkodowania (art. 53 ust. 2 u.z.t.w.n. i art. 215 ust. 2 u.g.n.), to akty te zawierają tożsame regulacje dotyczące wypłaty odszkodowania za grunty przejęte na podstawie dekretu warszawskiego.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z nią, przypadki zmiany, uchylenia albo stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych muszą wynikać wprost z k.p.a. lub z przepisów szczególnych, do których kodeks ten odsyła. Natomiast fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja oznacza, że sprawa nią objęta nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego, a domniemanie ważności takiej decyzji może być obalone tylko w trybie określonym w przepisach procedury administracyjnej. Naruszenie tej reguły przez ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy pociąga za sobą sankcję nieważności wydanego w tych warunkach rozstrzygnięcia - na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten gwarantuje bowiem trwałość decyzji administracyjnej i ma zastosowanie w przypadku, gdy istnieje tożsamość podmiotowa

i przedmiotowa sprawy rozstrzyganej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Przy czym, to nie treść wniosku, lecz to co zostało objęte treścią rozstrzygnięcia organu w decyzji administracyjnej określa jej tożsamość.

Wskazać należy, że w sytuacji gdy w obrocie prawnym występuje ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Terenów z [...] marca 1976 r.,

nr [...], odmawiająca odszkodowania w trybie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. niedopuszczalne jest ponowne orzekanie w przedmiocie tego odszkodowania w oparciu o przepisy obowiązującej obecnie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero wzruszenie decyzji z 1976 r. mogłoby doprowadzić do ponownego rozstrzygania sprawy o przyznanie odszkodowania.

Merytoryczne rozpatrzenie wniosku z [...] sierpnia 2009 r. i rozstrzyganie na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, bez wzruszenia wcześniej wydanej w tym przedmiocie ostatecznej decyzji, a więc w warunkach powagi rzeczy osądzonej, jest niedopuszczalne - bowiem takie rozstrzygnięcie obarczone byłoby wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, prawidłowe jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem z [...] sierpnia 2009 r. o przyznanie odszkodowania należało umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.), a bezprzedmiotowość postępowania w tym wypadku oznacza, iż nie można rozstrzygnąć sprawy co do jej istoty.

Podsumowując, Sąd uznał, że organy obu instancji wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wydały prawidłowe rozstrzygnięcia, które uzasadnione zostały z zachowaniem wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak

w sentencji wyroku.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym,

w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r.

o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku

z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875).

Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość

z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na podstawie powołanego przepisu Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z 31 marca 2021 r. skierowała niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym - o czym zawiadomiono strony lub ich pełnomocników umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Przy czym - poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok - sądowa kontrola niczym nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym,

w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r.

o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku

z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875).

Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość

z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na podstawie powołanego przepisu Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z 31 marca 2021 r. skierowała niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym - o czym zawiadomiono strony lub ich pełnomocników umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Przy czym - poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok - sądowa kontrola niczym nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.