Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SO/Wr 6/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1,  art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z wniosku A sp. z o.o. z siedzibą w W. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. sygn. akt I SO/Wr 6/16.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie sprzedaży metali i rud metali, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jako strona postępowania konsekwentnie nie zgadza się ze stanowiskiem organu kontroli skarbowej od 2009 r. Spółka posiada zarząd jednoosobowy. Prezes zarządu co najmniej od 2013 r. jest chory – [...], która wyłącza możliwość zastępowania spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przygotowanie skargi do sądu jest czynnością zawiłą, wymagającą szczególnej wiedzy prawniczej. Na tym etapie prezes zarządu nie jest w stanie samodzielnie podjąć prawidłowych działań zmierzających do ochrony interesów prawnych spółki.

W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 52.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, zaś co do zysku lub straty za ostatni rok – na dzień złożenia wniosku bilans nie był sporządzony. Saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł.

Na dwukrotne wezwanie referendarza sądowego przedłożone zostały wydruki historii rachunku bankowego z zerowym saldem, deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r., zeznanie podatkowe za 2014 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 r. Wszystkie dokumenty, poza bilansem oraz rachunkiem zysków i strat, wykazują wartości zerowe. Na deklaracjach VAT-7 zadeklarowana jest nadwyżka w VAT w kwocie 27.604 zł, która przenoszona jest co miesiąc na następny okres rozliczeniowy.

W piśmie z 10 czerwca 2016 r. prezes zarządu wyjaśnił, że bilans za 2015 r. nie został sporządzony z przyczyn organizacyjnych i finansowych. Sam prezes jest również stroną postępowań kontrolnych i podatkowych, na skutek czego doręczono mu około 1000 stron dokumentów. Krótkie terminy do zapoznania się z tak obszernym materiałem i zredagowanie różnych pism, w tym środków zaskarżenia, spowodowało, że nie był w stanie zgromadzić wszystkich żądanych dokumentów w zakreślonym terminie. Ponadto rodzi to dla spółki dalsze znaczne koszty, na które spółka nie posiada dostatecznych środków. Strona dodała, że organy podatkowe, pomimo braku jakiegokolwiek prawomocnego orzeczenia sądu, dokonały skutecznego zabezpieczenia swoich roszczeń na majątku spółki, pozbawiając ją środków obrotowych.

Postanowieniem z 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zauważył, że strona nadesłała dokumenty finansowe, na podstawie których trudno ocenić możliwości płatnicze spółki. W istocie wynika z nich, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw, w 2014 r. nie uzyskała przychodu, nie ponosząc też kosztów jego uzyskania. Jednakże z bilansu za 2012 r. (tylko taki został przedłożony) wynika, że spółka dysponowała znacznym majątkiem. Brak bilansu i rachunku zysku i strat, według referendarza sądowego, uniemożliwia zaś ocenę sytuacji finansowej spółki. Co do choroby [...] prezesa zarządu referendarz wskazał, że kłopoty ze zdrowiem [...] nie miały wpływu na wniesienie skargi. Pismem z 14 kwietnia 2016 r. prezes zarządu wniósł skutecznie skargę do sądu (sygn. akt I SA/Wr 541/16).

W sprzeciwie prezes zarządu podniósł, że błędnie referendarz przyjął, że z uwagi na brak bilansu oraz rachunku zysku i strat niemożliwa jest ocena sytuacji finansowej spółki. Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków na sporządzenie tych dokumentów, gdyż organ podatkowy zajął środki spółki. W opinii strony, przedstawione deklaracje VAT potwierdzają, że spółka nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania. Ponownie strona wskazała na chorobę [...] prezesa zarządu.

Na wezwanie Sądu, spółka przedłożyła deklaracje w podatku dochodowym od osób prawnych i wyciągi z rachunku bankowego za okres od maja do sierpnia 2016 r., gdzie wykazano wartości zerowe oraz deklaracje w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2016 r., w których wykazano jedynie kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 27.604 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że referendarz sądowy uznał prawidłowo, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA).

Sąd zauważa, że oceniając zasadność przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA).

Jak wynika z zebranych dokumentów, spółka na koniec 2012 r. dysponowała aktywami obrotowymi na kwotę ponad 6.000.000 zł, w tym posiadała środki pieniężne w kwocie ponad 2.000.000 zł. Jej kapitał własny wynosił ponad 3.000.000 zł. Natomiast zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2012 r. przychody netto w tym roku wyniosły ponad 2.000.000 zł i odnotowany został zysk o wartości 172.738,31 zł. W opinii Sądu, taka kwota przychodu pozwalała spółce na poczynienie odpowiednich oszczędności na poczet przyszłych procesów sądowych. Sąd pragnie zauważyć, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sądowym może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy.

Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów, w tym także dochodzić przysługujących jej należności od swoich kontrahentów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA).

Oprócz tego należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do prowadzenia postępowania, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy.

Co do choroby [...] prezesa zarządu spółki (niepotwierdzonej żadnym dokumentem), należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że ta okoliczność nie miała wpływu na możliwość wniesienia skargi przez spółkę. Jak zauważył referendarz sądowy, skarga na decyzję wskazaną we wniosku została już sporządzona (w sposób profesjonalny) i podpisana przez P. K. jako prezesa zarządu (sygn. akt I SA/Wr 541/16).

Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem.

W tym stanie rzeczy, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.