Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 498/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 16 lutego 2021r. decyzję o nr [...], którą odmówił A. S. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec 2020r.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 10 kwietnia 2020r. A. S. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc marzec-maj 2020r. (RDZ).

W dniu 25 maja 2020r. organ rentowy skierował pismo informujące, że w przesłanym wniosku ww. zaznaczyła, że chce otrzymać zwolnienie z opłacania składek za siebie i osoby ubezpieczone. Z ustaleń wynikało, że ww. nie zgłasza do ubezpieczeń nikogo, oprócz siebie.

W dniu 10 czerwca 2020r. ww. wycofała błędnie złożony wniosek oraz złożyła nowy, prawidłowy wniosek RDZ.

W dniu 23 listopada 2020r. w związku z brakiem umorzenia składek, podjęto działania, celem ustalenia przyczyny braku umorzenia składek. Stwierdzono, że dokument RDZ został niepoprawnie zeskanowany - brak 2 strony, tj. treści wniosku. W tym samym dniu ponownie wprowadzony został wniosek RDZ. Tego samego dnia automatycznie utworzone zostały noty umorzeniowe za 03-05.2020r. Informacja, że została udzielona pomoc publiczna w formie zwolnienia z opłacania należności została skierowana do ww. w dniu 24 listopada 2020r.

W dniu 16 lutego 2021r. wydano decyzje o nr [...], [...], [...], odmawiające prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres 03-05/2020. Równocześnie, anulowane zostały informacje z dnia 24 listopada 2020r. dotyczące zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek marzec-maj 2020r.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji o nr [...], o której mowa na wstępie, stanowiły przepisy art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842, ze zm., dalej: "ustawa COVID") oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020r., 266, ze zm., dalej: "u.s.u.s.").

W uzasadnieniu ww. decyzji, organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID, osobie prowadzącej pozarolnicza działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres marzec 2020r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

ZUS podał, że wnioskodawczyni we wniosku z dnia 10 czerwca 2020r. zaznaczyła okres od marca do maja 2020r., którego ma dotyczyć wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek.

Z danych zaewidencjonowanych w ZUS wynika, że ww. nie była zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. i do dnia 30 czerwca 2020r. nie przesłała deklaracji rozliczeniowej za m-c marzec 2020r. Deklarację przesłano do ZUS dnia 7 lipca 2020r. ZUS wskazał, że anuluje informację z dnia 24 listopada 2020r., znak: [...] dotyczącą zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020r. W związku z powyższym, uznano, że ww. nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie decyzję ZUS dotyczącą miesiąca marca 2020r. zaskarżono w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, wybiórcze potraktowanie dowodów, nieprawidłowe zastosowanie przepisów ustawy zwłaszcza art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, jak również bezpodstawne anulowanie wcześniejszych decyzji o zwolnieniu z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020r.

W uzasadnieniu skargi podano, że skarżąca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą (zakład fryzjerski) i nie zatrudnia żadnych osób, dokonuje płatności z tytułu składek miesięcznych ZUS do 10 każdego miesiąca, ponadto nie ma obowiązku składania miesięcznych deklaracji wymiarowych DRA. Skarżąca wskazała, że złożyła wniosek RDZ w dniu 10 czerwca 2020r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020r. Organ wystosował do niej decyzje o zwolnieniu z opłacania składek za wspomniane miesiące III, IV i V 2020r. w dniu 24 listopada 2020r. (znak spraw: [...], [...], [...]). Składki za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020r. były naliczane na podstawie złożonej przez ww. deklaracji DRA i DRAcz II. 01/01/2020., ponieważ ww. nie ma obowiązku składania deklaracji co miesiąc. Następnie skarżąca podniosła, że złożyła w lipcu 2020r. korekty deklaracji za miesiące 2/2020, 03/2020, 04/2020,05/2020 na wniosek ZUS, co spowodowało zmianę podstawy i należnych składek. Niemniej w dniu wydawania decyzji o zwolnieniu ze składek za miesiące III, IV, V /2020 deklaracje były złożone według wspomnianej wyżej zasady. Korekta deklaracji nie jest tym samym, co złożenie pierwotne deklaracji i błędem jest uznanie, iż deklaracji za wspomniane miesiące "nie było". W tym przypadku należało skorygować jedynie kwoty zwolnienia na podstawie złożonych korekt deklaracji w myśl art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID. Mając powyższe na uwadze, zdaniem skarżącej, należy uznać decyzję organu ZUS za błędną i usunąć ją z obiegu prawnego.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, że skarżąca za okres marzec – maj 2020r. nie została zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych z uwagi na fakt niewywiązania się z terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za okres luty 2020r. tj. do 10 marca 2020r. Wskazane dokumenty zostały złożone przez ww. dopiero w dniu 6 lipca 2020r. W związku z powyższym, dokumenty za okres 3-5.2020r. nie zostały sklonowane, mimo że płatnik opłaca składki wyłącznie za siebie. Za okres 02/2020 pierwotnie na koncie został zatem utworzony błędny klon deklaracji rozliczeniowej z uwagi na brak na koncie zdeklarowanej minimalnej podstawy wymiaru składek dla przedsiębiorcy korzystającego z ulgi w danym roku kalendarzowym. Wymiar składek z urzędu za okres 03-05/2020 został utworzony z wyższymi podstawami wymiaru składek, niż te, które zostały zdeklarowane przez płatnika w poprawnej deklaracji złożonej w dniach 6 lipca 2020r. (03/2020) i 7 lipca 2020r. (04-05/2020). Do płatnika zostało skierowane zawiadomienie o braku deklaracji za okres 03/04.2020r. w dniu 1 lipca 2020r. Z uwagi na fakt, iż skarżąca nie składała dokumentów rozliczeniowych w terminach określonych w ustawie, nie spełniła warunków do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres 03-05/2020. Mając na uwadze powyższe wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa o COVID-19") oraz zarządzenia przewodniczącego wydziału, skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, sąd uznał wniesioną skargę za zasadną i postanowił o uchyleniu przedmiotowej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w T., z 16 lutego 2021 r., sygn. sprawy: [...], którą odmówiono A. S. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenia zdrowotne za okres marzec 2020 r.

Mając na względzie konieczność kompleksowego wyjaśnienia motywów orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności należy wskazać przepisy materialnoprawne, które będą stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Podstawą wydania decyzji był art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19 stanowiący, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność (...) zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek. Natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...) chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunki zwolnienia płatnika z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych są wskazane w art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 423, dalej: "ustawa o s.u.s"). Wskazano w nim, że obowiązku składania comiesięcznych deklaracji do ZUS-u nie mają osoby, które opłacają składki wyłącznie za siebie lub za osoby współpracujące oraz za poprzedni miesiąc kalendarzowy złożyły dokumenty rozliczeniowe, w których wykazano składki za cały poprzedni miesiąc, a podstawa wymiaru składek jest co najmniej równa obowiązującej cię minimalnej podstawie ich wymiaru. Następnie, należy wskazać na nowelizację art. 18c ustawy o s.u.s., która weszła w życie 1 lutego 2020 r. (ustawa z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, Dz. U. z 2019 r., poz. 2550). W wyniku tej nowelizacji płatnicy korzystający z tzw. "małego ZUS-u plus" byli w 2020 r. obowiązani do złożenia dwóch deklaracji. Pierwsza, uwzględniająca zasady sprzed nowelizacji, obejmowała styczeń 2020 r., a podstawą wymiaru składki był osiągnięty przez płatnika przychód. Natomiast druga deklaracja, obejmująca okres od lutego do grudnia 2020 r., powinna zawierać wskazanie składki obliczonej na podstawie dochodu. Z przytoczonych przepisów wynika, że płatnik tzw. "małego ZUS-u plus" chcący skorzystać ze zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy o COVID-19, był zobowiązany do złożenia dwóch deklaracji rozliczeniowych – pierwszej obejmującej styczeń 2020 r. oraz drugiej za okres od lutego do grudnia 2020 r. Deklaracje te, jako odstępstwo od reguły, na podstawie art. 31qz ust. 3 ustawy o COVID-19, mogły zostać złożone najpóźniej do 30 czerwca 2020 r.

Dokonując subsumpcji zaprezentowanych przepisów, należy zauważyć, że w deklaracji rozliczeniowej za styczeń 2020 r. skarżąca w punkcie X, podpunkcie 01 wskazała jako kod ubezpieczenia 05 90, co oznacza, że zamierzała korzystać z tzw. "małego ZUS-u plus" określonego w art. 18c ustawy o u.s.u. (załącznik nr 25 do Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 grudnia 2020 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych, informacji o zawartych umowach o dzieło oraz innych dokumentów, Dz. U. z 2020 r., poz. 2366). W rezultacie, skarżąca byłaby zobowiązana do złożenia dwóch deklaracji: pierwszej za styczeń 2020 r. i drugiej za okres od lutego do grudnia 2020 r., w terminie do 30 czerwca 2020 r. Organ powinien zatem ustalić prawidłową podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia i dokonać weryfikacji, czy w świetle tych przepisów zachodziła konieczność złożenia przez skarżącą dodatkowych deklaracji, które były niezbędne do udzielenia zwolnienia z opłacania składek.

Przechodząc do omówienia uchybień proceduralnych, które mogły mieć istoty wpływ na wynik sprawy, na początku należy wskazać na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, jakie elementy powinno zawierać prawidłowo skonstruowane uzasadnienie decyzji, a mianowicie: wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Za błędne należy uznać nie tylko uzasadnienie, w którym pominięto jeden z elementów, ale również zbyt ogólnikowe odniesienie się wskazanych kwestii, niepozwalające w rezultacie na odtworzenie toku rozumowania organu i kontrolę wydanej decyzji. Niemniej istotne jest również uzasadnienie prawne wydanej decyzji. Wymóg przytoczenia przepisów prawa będzie spełniony, jeżeli organ nie tylko oznaczy jednostkę redakcyjną konkretnego przepisu, ale również poda jego treść. Natomiast wyjaśnienie podstawy prawnej powinno zawierać wszechstronne omówienie, dlaczego w rozpoznawanym stanie faktycznym organ zastosował określony przepis oraz jaką przyjął wykładnię. Warto w kontekście niniejszej sprawy powołać orzeczenie NSA, w którym zostało podkreślone, że "Decyzja administracyjna jest aktem administracyjnym kierowanym na zewnątrz administracji, a zatem do podmiotów spoza administracji. Dlatego też nie wystarczy, żeby uzasadnienie decyzji było zrozumiałe dla jej autora. Musi być bowiem zrozumiałe dla podmiotu, którego dotyczy." (wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., sygn. I GSK 1527/18). Konieczność prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia decyzji jest ściśle skorelowana z zasadą przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada ta nie zostanie urzeczywistniona, jeżeli organ nie odniesie się do wszystkich twierdzeń lub okoliczności istotnych w rozpoznawanej sprawie. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Prawidłowe wywiązanie się organu z nałożonych na niego obowiązków w zakresie uzasadnienia jest jeszcze donioślejsze w przypadku wydania decyzji odmownej. Wydając tego rodzaju decyzje, organ powinien szczególnie zadbać, aby w sposób jasny, logiczny i niebudzący wątpliwości adresata umotywować zasadność racji, które doprowadziły go do konkretnego rozstrzygnięcia. Załatwiając bowiem daną sprawę w sposób odmienny od woli wnioskodawcy, tym bardziej należy dać posłuch zasadzie przekonywania i wskazać, dlaczego jego stanowisko, w określonym stanie faktycznym i prawnym, jest niezasadne.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie, organ nie uczynił zadość wskazanym powyżej obowiązkom w przedmiocie uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie to w istocie zostało ograniczone do zacytowania dwóch ustępów art. 31zo ustawy o COVID-19 oraz lakonicznego stwierdzenia, że wnioskodawczyni miała obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r. Zatem, zdaniem organu, A. S. nie przysługiwało zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r. Organ nie przytoczył wszystkich relewantnych przepisów materialnoprawnych, które, jak zostało wskazane powyżej, są rozproszone w różnych ustawach. Prawidłowe ustalenie normy prawnej, mającej zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, wymagało zestawienia ze sobą przepisów kilku aktów prawnych, co tym bardziej, dla przeciętnego adresata, czyniło sprawę niejasną i skomplikowaną. W tak przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, organ powinien dołożyć wszelkich starań, aby decyzję odmowną uzasadnić w sposób pełny oraz klarowny. Tymczasem, z uzasadnienia adresat nie dowiaduje się, dlaczego w odniesieniu do przedmiotowych miesięcy nie został zwolniony z obowiązku składania deklaracji, mimo że do tej pory nie miał powinności składania ich co miesiąc. W rezultacie, niezłożenie deklaracji DRA doprowadziło do niemożności skorzystania przez skarżącą z pomocy finansowej w postaci umorzenia wskazanych składek. Przedstawienie analizy powyższych kwestii w odpowiedzi na skargę w żaden sposób nie może zastąpić ani skompensować braków uzasadnienia samej decyzji. Jest również zupełnie niezrozumiałe, dlaczego organ 24 listopada 2020 r. wystosował do wnioskodawczyni informację o załatwieniu wniosku zgodnie z jej wolą, mimo że już wtedy wiedział, iż A. S. przesłała deklaracje rozliczeniowe 7 lipca 2020 r., a zatem, zdaniem organu, z niedochowaniem terminu. Organ wskazał wyłącznie, że anuluje informację z dnia 24 listopada 2020 r., znak: [...] dotyczącą zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. Z uzasadnienia decyzji nie można więc wywnioskować, dlaczego A. S. początkowo uzyskała zwolnienie z opłacania składek, a następnie takiej pomocy jej ostatecznie odmówiono. Nie jest przede wszystkim jasne, na jakiej podstawie organ dokonał tego anulowania. Przyznanie prawa do zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne nosiło przecież wszelkie cechy decyzji administracyjnej a zatem anulowanie takiego aktu nie może być dokonywane dowolnie, bez żadnego trybu i zastąpione decyzją odmowną. Jak zostało wskazane powyżej, uzasadnienie decyzji musi nie tylko zawierać wszystkie wskazane elementy, ale również być sformułowane w sposób przystępny dla adresata. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotowe uzasadnienie nie zostało sporządzone zgodnie z postawionymi wymogami, gdyż nie pozwalało adresatowi na poznanie motywów, jaki kierował się organ, wydając zaskarżoną decyzję.

Swoim postępowaniem w niniejszej sprawie organ rażąco naruszył również art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak wskazuje się w orzecznictwie realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (zob. np. wyrok WSA w Szczecinie z 11 marca 2021 r., sygn. I SA/Sz 72/21). Organ ma zatem obowiązek podjąć działania, aby strona nie poniosła negatywnych konsekwencji z powodu nieznajomości przepisów prawa, szczególnie w sytuacji, gdy działa ona bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że organ naruszył wskazany przepis. Jak wynika z akt sprawy, A. S. złożyła 6 lutego 2020 r. deklarację rozliczeniową za styczeń 2020 r., co oznacza, że uczyniła to w przewidzianym przez ustawodawcę terminie. Była jednocześnie przekonana, że nie ciąży na niej obowiązek dalszego przedkładania comiesięcznych deklaracji DRA, co podnosiła w skardze do sądu. Następnie, 10 czerwca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należnych składek na ubezpieczenia społecznie i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. Na skutek przesłania rzeczonego wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w trakcie którego, w myśl art. 9 k.p.a., organ powinien czuwać, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa. Zatem, obowiązkiem organu było wskazanie, jakie dokumenty skarżąca powinna jeszcze przedłożyć, aby uzyskać przedmiotowe zwolnienie. Powinnością organu jest udzielanie takich informacji nie tylko na wniosek strony, ale i działając z urzędu. Nadmienić należy, że A. S. złożyła wniosek o zwolnienie 10 czerwca 2020 r., a więc na 20 dni przed upływem ustawowego terminu. Mimo to, organ nie zwrócił uwagi stronie, że warunkiem pozytywnego rozpoznania jej wniosku jest złożenie brakujących deklaracji DRA. Co więcej, 24 listopada 2020 r. organ wystosował do skarżącej informacje, w których wskazał na pozytywne rozpoznanie jej wniosku. O brakach, które doprowadziły w ostateczności do wydania decyzji odmownej, skarżąca dowiedziała się dopiero z uzasadnienia decyzji z 16 lutego 2021 r. W rezultacie, nie można uznać, że niezłożenie wymaganych dokumentów było spowodowane zaniedbaniem skarżącej, a w sposób ewidentny wynikało z nieznajomości przepisów. Zadaniem organu było zaś, aby A. S. nie poniosła z tego powodu negatywnych konsekwencji, mając również na względzie działanie bez profesjonalnego pełnomocnika. W sposób oczywisty zachodzi związek przyczynowy między niewywiązaniem się przez organ z obowiązku informacyjnego a odmową udzielenia zwolnienia z opłacania należnych składek. Należy bowiem uznać, że gdyby organ w stosownym czasie zwrócił uwagę skarżącej na braki formalne, zapewne zostałyby one uzupełnione we właściwym czasie.

Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego wiąże się również z obowiązkiem zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Dodatkowo w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Odstąpienie od wskazanych zasad może mieć miejsce jedynie w przypadkach określonych w art. 10 § 2 k.p.a., co organ jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w formie adnotacji.

Z materiału dowodowego przedstawionego w niniejszej sprawie nie wynika, aby organ podjął jakiekolwiek działania mające na celu umożliwienie wypowiedzenia się przez stronę co do zebranych dowodów i materiałów. Organ nie wskazał także skarżącej, jakich formalności powinna dopełnić, aby wniosek został rozpoznany zgodnie z jej żądaniem. W rezultacie, brak przedłożenia przez A. S. deklaracji rozliczeniowych skutkował odmową przyznania jej zwolnienia z opłacania składek. Z przedłożonych akt sprawy nie wynika także, aby organ zaniechał obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Należy zatem uznać, że takie postępowanie organu stanowiło uchybienie przepisom postępowania.

Wszystkie opisane powyżej naruszenia prowadzą do wniosku, że organ również nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, do czego obliguje go art. 8 § 1 k.p.a. NSA wskazuje, że treścią tej zasady jest przede wszystkim praworządne i sprawiedliwe prowadzenie postępowania oraz wydanie rozstrzygnięcia. Tylko taki sposób procedowania pozwoli na budowanie zaufania obywateli do organów administracji publicznej, nawet jeżeli wydane rozstrzygnięcie nie uwzględnia ich żądań. Niezbędne jest ścisłe przestrzeganie prawa, w tym wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, ustosunkowanie się do żądań oraz kierowanie się interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli (wyrok NSA z 9 kwietnia 2021 r., sygn. II GSK 740/18).

W ocenie sądu organ rażąco uchybił tej zasadzie, gdy najpierw wystosował informacje o przyznaniu pomocy finansowej, mimo braku spełnienia już wtedy warunków formalnych przez skarżącą, a następnie po upływie prawie 3 miesięcy wydał decyzję odmowną w tym samym zakresie. Obywatel ma prawo oczekiwać od organu znajomości przepisów, a także działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa oraz podejmowania racjonalnych działań. Jest zupełnie nie do pogodzenia z zasadą wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. uprzednie przyznanie pomocy finansowej, a następnie odmowa jej udzielenia, mimo że organ dysponuje w tym czasie takim samym materiałem dowodowym. Wynika zatem, że organ wydał dwa odmienne rozstrzygnięcia, na podstawie tego samego stanu faktycznego i prawnego, nie dokonując nawet wnikliwego uzasadnienia, co już było przedmiotem omówienia przez sąd. Takie procedowanie nie może się ostać i być aprobowane w państwie prawnym.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ powinien przeanalizować, czy skarżąca miała obowiązek przedłożenia spornej dokumentacji. Stanowisko w tym zakresie należy sporządzić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., w sposób umożliwiający poznanie motywów rozstrzygnięcia zarówno skarżącej, jak też, ewentualnie - sądowi administracyjnemu. Decyzja wydana w sprawie przez organ, ze względu na swoją niekompletność, nie pozwala bowiem na dokonanie kontroli odnośnie obowiązku złożenia deklaracji przez skarżącą.

Jeśli rozpoznając sprawę ponownie organ podtrzyma swoje stanowisko, że skarżąca była zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., to organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu tych dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ nie może odmówić skarżącej zwolnienia z opłacania składek, nawet jeżeli nie złożyła deklaracji w ustawowym terminie, gdyż prowadzone postępowanie było obarczone szeregiem rażących zaniedbań ze strony organu, które nie mogą w negatywny sposób rzutować na uprawnienia skarżącej. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Mając na względzie, że naruszenia art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1, i 107 § 3 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.