Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2543/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a, c, 200, 205
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 156 par 1 pkt 2 i 47
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] 2. zasądza od Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej na rzecz [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...], w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...]. przy ulicy [...]., oznaczonych hipotecznie [...] i [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na podstawie wniosku [...]Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]., zwaną dalej "Spółką", o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...], o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w [...]. przy ulicy [...]., oznaczonych hipotecznie [...] i [...].

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r., znak [...] w całości oraz stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...].

Minister wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania ustalono, że [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], jest następcą prawnym spółki działającej pod firmą [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]., na skutek połączenia Spółki oraz [...] S.A. i przeniesienia całego majątku [...] S.A., w tym własności nieruchomości, na spółkę przejmującą, tj. [...] S.A. Ponadto ustalano, że w dniu [...] lipca 1949 r. przed notariuszem T. S. miało miejsce Walne Zgromadzenie akcjonariuszy spółki pod firmą [...] S.A., na którym obecny był A. P. W trakcie Walnego Zgromadzenia akcjonariuszy poddany został pod głosowanie wniosek w przedmiocie likwidacji spółki i powołanie na funkcję likwidatora A. P. Powyższe wnioski zostały przyjęte jednogłośnie. Ustalono, że [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą położony był w [...]. przy ulicy [...]. (obecnie Aleja [...].), na nieruchomościach oznaczonych hipotecznie [...] i [...], jako parcele [...], [...] i [...], które stanowiły stanowił własność [...] S.A. Na terenach tych prowadzona była działalność hotelarska, rekreacyjna, stołówka, ogród, tuczarnia, pralnia, bufet i lecznictwo, organizowano bankiety i zabawy oraz prowadzono dla marynarzy i społeczności lokalnej świetlicę, bibliotekę i kino. W dniu [...] listopada 1947 r. upoważnieni przedstawiciele Zarządu Miejskiego w [...]. przejęli w zarząd nieruchomość, określoną w protokole jako mienie opuszczone, położoną w [...]. przy ulicy [...]., na której znajdował się budynek pomocniczy, budynek murowany 3-piętrowy (hotel). Następnie z dniem [...] czerwca 1952 r, na podstawie protokołu, administrację nad [..] przejęły [...], które kontynuowały prowadzoną na nieruchomości działalność oraz ją finansowały, ze środków własnych i dopłat Ministra Żeglugi.

Pismem z dnia 11 lipca 1953 r., nr [...], Ministerstwo Żeglugi Centralny Zarząd Polskiej Marynarki Handlowej wystąpiło do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o wydanie zezwolenia dla przedsiębiorstwa [...] w [...]. na wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w związku z rozbudową [...]. Zastrzeżeń do planów nabycia nieruchomości celem rozbudowy [...] nie zgłosiło również Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]., pismem z dnia 30 lipca 1953 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 1953 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwoliła Centralnemu Zarządowi [...] na nabycie nieruchomości przeznaczonych pod rozbudowę [...].

Minister Żeglugi Centralny Zarząd Polskiej Marynarki Handlowej pismem z dnia 22 kwietnia 1952 r. skierowanym do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wskazał, że parcela należąca do [...] nie była przedmiotem wniosku o wywłaszczenie, jak również że [...] dysponują środkami niezbędnymi na nabycie nieruchomości.

Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej, decyzją z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 7 ust. 3 i art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11 poz. 37, z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku likwidatora [...] S.A. w [...]. w likwidacji w sprawie o zwrot nieruchomości położonych w [...]. przy ul. [...]., oznaczonych hipotecznie [...] i [...], postanowił odmówić zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nieruchomości nie mogą zostać zwrócone z uwagi na "niezbędność ich dla potrzeb [...], czynnego budynku znajdującego się na tym terenie oraz poczynione przez użytkowania znaczne nakłady". Następnie Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej orzeczeniem z dnia [...] października 1959 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa nieruchomości położonych w [...]. przy ul. [...]., oznaczonych hipotecznie [...], [...] i [...] stwierdził, że wskazane powyżej nieruchomości stanowiące własność [...] Spółka Akcyjna w [...]. w likwidacji, znajdujące się w posiadaniu [...], przeszły z dniem 8 marca 1959 r. z mocy prawa na własność Państwa.

Minister podkreślił, iż w toku postępowania ustalono również, że nieruchomości, oznaczone hipotecznie [...] i [...], stanowiące własność [...] S.A., jako parcele [...], [...] i [...] zostały wywłaszczone i działka: 1) numer [...] o pow. [...] m2 (oznaczona hipotecznie – [...]) obecnie stanowi działki nr [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta [...]., 2) numer [...] o pow. [...] m2 (oznaczona hipotecznie – [...]) obecnie stanowi działki nr [...], [...] i część działki nr [...], będące własnością Gminy Miasta [...]., zaś działka nr [...] i [...] jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]., 3) numer [...] o pow. [...] m2 (oznaczona hipotecznie – [...]) obecnie stanowi działki nr [...], [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta [...], zaś działka nr [...] jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]., 3) numer [...] o pow. [...] m2 (oznaczona hipotecznie – [...]) obecnie stanowi działki [...] i [...], będące własnością Gminy Miasta [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...], w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...]. przy ulicy [...]., oznaczonych hipotecznie [...] i whl [...].

We wniosku o ponowne rozpoznanie Spółka zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez wyjście poza granicę swobodnej oceny dowodów, naruszenie art. 156 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 k.p.a. poprzez bezzasadną odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...] oraz naruszenie art. 18 w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11 poz. 37, z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.p." poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Minister stwierdził, że argumenty podniesione przez Spółkę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługują na uwzględnienie. W toku postępowania zbadano wszystkie okoliczności sprawy oraz zebrano dowody, w postaci dokumentacji archiwalnej, na podstawie której w zaskarżonej decyzji wskazano, że właściwym w sprawie zwrotu mienia był Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.p. wnioski przewidziane w art. 5 (wniosek właściciela o zwrot przedsiębiorstw nieczynnych) powinny być złożone właściwym ministrom w zawitym terminie do dnia 31 maja 1958 r. W myśl ust. 2 tego przepisu wnioski powinny być rozpatrzone i zaopiniowane przez komisje powołane przez ministrów.

W skład komisji powinni wchodzić przedstawiciele prezydiów wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych miast wyłączonych z województw) właściwych organizacji gospodarczych i branżowych związków zawodowych. Na podstawie ust. 3 tego przepisu decyzja ministra powinna być wydana nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od daty złożenia wniosku. Decyzja nieuwzględniająca wniosku w całości lub w części powinna zawierać uzasadnienie. Zgodnie z art. 17 pkt 2 lit. b u.s.p., przepisy u.s.p. stosuje się również do mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opierało się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu. Zgodnie z art. 18 u.s.p. mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b u.s.p., podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz w art. 7 u.s.p. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części, które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb społecznych i kulturalnych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.p. oraz art. 7 u.s.p., zwrot mienia następował na podstawie decyzji właściwego ministra. Jednocześnie ustawodawca nie określił jak należy badać i ustalać właściwość ministra w postępowaniach dotyczących zwrotu mienia.

W dniu [...] sierpnia 1959 r., w dacie wydania decyzji przez Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej, nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]., były we władaniu przedsiębiorstwa państwowego [...], które było przedsiębiorstwem żeglugowym, a przedsiębiorstwo to na podstawie art. 2 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o utworzeniu urzędu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (Dz. U. Nr 31, poz. 130. z póżn. zm.) było nadzorowane w dacie wydania decyzji przez Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej.

Z chwilą przekazania mienia przez organ powołany do zarządu mieniem opuszczonym, organ ten traci uprawnienia do zarządu. Zatem nie do przyjęcia, że organem właściwym do orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości w trybie u.s.p., jest Minister Finansów, jako organ właściwy w sprawach majątków opuszczonych, skoro mienie znajdowało się w zarządzie organu niepodlegającego nadzorowi przez Ministra Finansów i straciło charakter mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13 poz. 87, z póżn. zm.), dalej jako "dekret". Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. w sprawie zakresu działania Ministra Finansów i zmiany zakresu działania Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (Dz. U. nr 22 poz. 188, z póżn. zm.), Minister Finansów był właściwy w sprawach likwidacji majątków opuszczonych oraz innych, przechodzących na rzecz Skarbu Państwa lub stanowiących jego własność, a przeznaczonych do likwidacji. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca szczegółowo określił zakres spraw, w których właściwy był Minister Finansów, a które dotyczyły majątku opuszczonego po spełnieniu kumulatywnie następujących przesłanek, tj. sprawa dotyczyła likwidacji majątku opuszczonego oraz innego, majątek ten przechodził na własność Skarbu Państwa lub stanowił jego własność, majątek opuszczony lub inny przeznaczony był do likwidacji. Przesłanek tych nie spełniały nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]. W związku z czym nie można na tej postawie uznać, że właściwym w sprawie był Minister Finansów. W związku z powyższym podnoszony przez skarżącego zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów, w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, że nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]. nie stanowią mienia opuszczonego i w konsekwencji błędne ustalenie właściwości ministra w postępowaniu w przedmiocie zwrotu mienia, nie znajduje uzasadnienia.

Odnosząc do zarzutów skarżącego, że Minister w zaskarżonej decyzji błędnie przyjął, że po pierwsze - przesłanka trwałego włączenia do czynnego przedsiębiorstwa jest tożsama ze wskazaną w decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej okolicznością niezbędności dla potrzeb [...] oraz poczynionych przez użytkownika nakładami, po drugie - dokumenty, na podstawie których poczynił ustalenia w zakresie prowadzonej na nieruchomości położonej w [...]. przy ul. [...]. działalności i poniesionych przez [...] nakładów, nie były w posiadaniu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej w dacie wydania decyzji z dnia 7 sierpnia 1959 r., z uwagi na to, że pochodzą z akt [...], a nie z archiwum Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej, po trzecie – [...] został trwale włączony do przedsiębiorstwa państwowego [...], mimo że stanowił osobną jednostkę, odrębną strukturę, co do której przedsiębiorstwo państwowe [...] stanowiły jedynie nadrzędną jednostkę organizacyjną, organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna znajdowała się w różnych zespołach archiwalnych - zespół archiwalny Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego w Warszawie, [...], Sąd Grodzki w [...]., Rejonowy Urząd Likwidacyjny w [...]. Okoliczność umieszczenia konkretnych dokumentów w określonym zespole, jak również w określonym archiwum jest uzależniona tylko i wyłącznie od organizacji pracy w danych archiwum i nie jest uzasadnione twierdzenie, że Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej nie dysponował tymi dokumentami. Należy podkreślić, że dokumenty na podstawie, których Minister poczynił ustalenia zostały sporządzone przed wydaniem decyzji przez Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej a ponadto adresatem części z nich był Minister Żeglugi, który to urząd został w zniesiony na podstawie art. 3 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o utworzeniu urzędu Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (Dz. U. nr 31, poz. 130, z póżn. zm.).

W zaskarżonej decyzji Minister przytoczył przesłanki określone w art. 18 u.s.p., uzasadniające odmowę zwrotu mienia, tj. trwałość włączenia mienia i czynny charakter przedsiębiorstwa, do którego mienie zostało włączone Wskazał również, jaka działalność była prowadzona w [...], tj. działalność hotelarska, gastronomiczna, kulturalna, oraz z jakich środków ta działalność była finansowana, począwszy od momentu przekazania do administrowania przedsiębiorstwu państwowemu [...] nieruchomości wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami. Okoliczność ta, jak również fakt, że w tym okresie przedsiębiorstwo państwowe [...] było czynnym przedsiębiorcą prowadzącym działalność uzasadniały przyjęcie, że nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]. zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa państwowego [...]. Należy wskazać, że okoliczność uwzględniania w bilansach przedsiębiorstwa państwowego [...] i związanych z nim spraw finansowych, niewątpliwie potwierdza, że [...] nie był osobną jednostką o odrębnej strukturze, wobec której przedsiębiorstwo państwowe [...] było tylko jednostką nadrzędną, a wskazuje na uznanie [...], za składnik mienia przedsiębiorstwa państwowego [...]. W związku z powyższym podnoszony przez skarżącego zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów, w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, że nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]., w dacie wydania decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., znak [...], zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa państwowego [...], nie znajduje uzasadnienia.

W odniesieniu do zarzutu skarżącego, że Minister błędnie przyjął, że z decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r. wynika, że decyzja została omyłkowo doręczona A. P., zamiast Spółce [...] Spółka Akcyjna, co oznacza, że w istocie rozstrzygnięto wniosek A. P., likwidatora [...] Spółka Akcyjna, podczas gdy Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej powinien rozstrzygnąć wniosek samej Spółki, organ odwoławczy stwierdził, że w zaskarżonej decyzji wskazano, że [...] Spółka Akcyjna, jednogłośną decyzją akcjonariuszy, została postawiona w stan likwidacji a funkcję likwidatora, powierzono jednemu z akcjonariuszy A. P. Jednocześnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że właścicielem nieruchomości położonych w [...]. przy ul. [...]., było [...] Spółka Akcyjna, a decyzja w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości kształtowała sytuację prawną właściciela nieruchomości. Stroną postępowania zatem było [...] Spółka Akcyjna i to przedmiotowa spółka miała interes prawny w złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości. Istotne jest, na co wskazywał również Minister, że w decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., choć decyzja posługuje się zwrotem "po rozpatrzeniu wniosku likwidatora [...] S.A. w [...]. /w likwidacji/" oraz "wniosek z dn. 31.V. 1958 r. ob. A. P., likwidatora [...] S.A. w [...]. /w likwidacji/", wyraźnie rozróżniono A. P. (osobę fizyczną) od A. P., likwidatora [...] Spółka Akcyjna w [...]. Sposób określenia strony, tj. kolejność wymienia poszczególnych elementów nie uzasadnia przyjęcia, że Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej traktował jako stronę A. P. i to o jego uprawnieniach rozstrzygał.

W związku z powyższym podnoszony przez skarżącego zarzut wyjścia poza granicę swobodnej oceny dowodów, w zakresie błędnego przyjęcia przez Ministra, że z decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r. wynika, że decyzja została omyłkowo doręczona A. P., zamiast Spółce [...] Spółka Akcyjna i przyjęcia, że powyższa decyzja rozstrzyga wniosek złożony przez A. P., nie znajduje uzasadnienia.

Organ II instancji stwierdził, że brak jest również podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w zakresie naruszenia prawa procesowego w jakim wnioskodawca podnosi, że Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej bezzasadnie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej (art. 156 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.). Minister dokonał szeregu czynności w toku postępowania wyjaśniającego w celu uzyskania informacji i dokumentów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, który następnie szczegółowo i w sposób wyczerpujący przedstawił, i na których podstawie poczynił ustalenia. Organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zmierzających do odnalezienia dokumentacji archiwalnej, na podstawie której mógł ustalić istotne dla sprawy okoliczności, tj. fakt powierzenia administrowania nieruchomościami położonymi w [...]. przy ul. [...]. przedsiębiorstwu państwowemu [...] oraz rodzaj i źródła finansowania prowadzonej na nieruchomościach działalności, które umożliwiły ocenę decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej.

W konstatacji Minister stwierdził, iż okoliczności wskazane we wniosku "[...] Spółka Akcyjna, nie uzasadniają uchylenia decyzji Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...], w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...]. przy ulicy [...]., oznaczonych hipotecznie [...] i [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: a) art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez wyjście poza granicę swobodnej oceny dowodów i dowolne przyjęcie, że nieruchomości położone w [...]. przy ul. [...]., oznaczonych jako [...] i [...] na skutek przekazania ich w zarząd [...] utraciły charakter mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich; z akt sprawy wynika, że ww. nieruchomości w dacie wydania decyzji z dni [...] sierpnia 1959 r. zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa [...]; z decyzji z dnia [...] sierpnia 1959 r. wynika, że została omyłkowo doręczona A. P. zamiast spółce [...] Spółka Akcyjna, podczas gdy z tej decyzji wynika, że rozstrzygała ona odmownie wniosek złożony przez A. P., a zatem rozstrzygała o jego prawach, a co za tym idzie została doręczona w sposób nieprawidłowy; b) art. 44 75 ust. 1 i 2 oraz art. 92 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez nieustalenie, że Minister Żeglugi i Gospodarki Morskiej wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu zbadanie zaistnienia przesłanek odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości zamiast tego wskazując w decyzji z dnia [...] sierpnia 1959 r. na okoliczności, które nie były objęte hipotezą art. 19 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym;

c ) art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało odmową stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji, podczas gdy decyzja z dnia [...] sierpnia 1959 r. została wydana w sytuacji, w której istniały podstawy do wydania tego rodzaju decyzji nadzorczej;

d) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie;

e) art. 18 w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż właściwość ministra władnego rozpoznania wniosku o zwrot innego mienia należy ustalać przy uwzględnieniu w pierwszej kolejności podmiotu władającego mieniem;

f) art. 1 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z momentem przekazania mienia opuszczonego w zarząd i użytkowanie w trybie art. 12 ust. 2 dekretu, mienie traciło charakter mienia opuszczonego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia § 1 pkt 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1950 r. w sprawie zakresu działania państwowej komisji planowania gospodarczego w zw. z art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że Minister Finansów nie był właściwym organem w sprawie rozpoznania wniosku spółki o zwrot przedmiotowej nieruchomości;

g) art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zaistniała podstawa do odmowy zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2017 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2018 r. uczestnik postępowania [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. wniosła o oddalenie skargi, jako całkowicie niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako p.p.s.a.) rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Mając na uwadze powyższe unormowania Sąd uznał, iż skarga prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] maja 2017r. jednakże z innych przyczyn, niż w niej wskazanych.

Na wstępie trzeba podkreślić, że niniejsza sprawa dotyczy decyzji wydanej przez organ w trybie nadzwyczajnym, w wyniku rozpatrzenia wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 1959 r.. nr [...], w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...]. przy ul. [...]. w, oznaczonych hipotetycznie [...] i [...].

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w odróżnieniu od zwykłego postępowania może i musi mieć miejsce jedynie w razie ustalenia, że decyzja jest dotknięta konkretną wadą kwalifikowaną, określoną w art. 156 § 1 k.p.a.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, podważającą zasadę trwałości decyzji administracyjnych. Ustalenie, czy doszło do rażącego naruszenia prawa z oczywistych względów ma charakter ocenny, wymaga ustalenia, czy powołane przez stronę naruszenie prawa było "rażące" (oczywiste, jednoznaczne, widoczne "na pierwszy rzut oka"). Nie chodzi tu więc o błędy w wykładni prawa, ale o jasne, niedwuznaczne naruszenie prawa. Naruszony przepis nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a jego treść musi być jasna i nie może wywoływać sporów doktrynalno-orzeczniczych (por. np. wyrok NSA z 19 kwietnia 2012r., II GSK 190/12). Jeżeli więc przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji z tego tylko powodu, że interpretacji tej nie podziela organ wyższego stopnia lub sąd rozpoznający sprawę (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 1995r., sygn. akt II SA 1642/94, LEX nr 24547 oraz z dnia 18 czerwca 1997r., sygn. akt III SA 422/96, LEX nr 34457).

W niniejszej sprawie Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej stwierdził, że badana trybie nadzoru decyzja Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie jest dotknięta żadną kwalifikowaną wadą wymienioną w § 1 art. 156 k.p.a., skutkującą koniecznością stwierdzenia jego nieważności.

Sąd podziela stanowisko organu, że nie zachodzą podstawy aby uznać, że kwestionowana przez skarżącą decyzja z dnia [...] sierpnia 1959 r. jest dotknięta kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu pkt 1 i 4 art. 156 § 1 k.p.a.

Otóż w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] sierpnia 1959 r. powołano art. 7 ust. 3 i art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego po zarządem państwowym ( Dz.U. nr 11, poz. 37 ze zm., dalej jako u.s.p.). Przepis art.18 u.s.p. stanowił, że mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b) podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz art. 7. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.p. wnioski przewidziane w art. 5 powinny być złożone właściwym ministrom w zawitym terminie do dnia 31 maja 1958 r. Trafnie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, że ustawodawca wprawdzie nie wskazał sposobu ustalania właściwość ministra w sprawach o zwrot mienia, to jednak właściwość Ministra Żeglugi i Gospodarki Morskiej w tej sprawie wynikała z nadzoru sprawowanego w dacie wydania kwestionowanej decyzji nad przedsiębiorstwem państwowym [...], we władaniu którego znajdowały się nieruchomości położone przy ul. [...]. w [...].

Słusznie jest stanowisko organu, że kwestionowana decyzja z dnia [...] sierpnia 1959 r. została wydana po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez likwidatora [...] S.A. w [...]. ( w likwidacji) i, że stroną tego postępowania była właśnie ta Spółka, a nie jej likwidator A. P. Sposób określenia strony w tej decyzji, jak zasadnie stwierdził organ, nie daje podstaw do uznania aby Minister Żeglugi i Gospodarki Morskiej za stronę postępowania traktował A. P. i rozstrzygał o jego uprawnieniach.

Natomiast Sąd nie podziela stanowiska organu, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu pkt 2 art. 156 § 1 k.p.a. z powodu nie wyjaśnienia kluczowej kwestii niezbędnej dla przyjęcia takiego stwierdzenia. Ta zasadnicza kwestia sprowadza się bowiem do wyjaśnienia czy nieruchomości objęte wnioskiem likwidatora [...] S.A. w [...]. ( w likwidacji) było mieniem opuszczonym w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz.U. nr 13, poz. 87 ze zm.).

Jak już wskazano wyżej w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji powołano art. 17 pkt 2 lit. b) u.s.p. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2006 r. , sygn. akt I OSK 1304/05 wyjaśnił, że dopuszczając przejście na własność Państwa przedsiębiorstw i innego mienia, o których mowa w art. 17 pkt 2 lit. a i lit. b ustawy z 1958 roku ustawodawca obwarował to przejście nader istotnym warunkiem, a mianowicie sprawowanie władania winno odbywać się bez żadnego tytułu prawnego. Istnienie bowiem jakiegokolwiek tytułu prawnego władania wyklucza możliwość zastosowania ustawy z 1958 roku. Zastrzeżenie to zawiera ograniczenie zastosowania tego przepisu do tych przedsiębiorstw i innego mienia, których objęcie przez państwowe jednostki organizacyjne i dalsze nimi władanie nie było oparte ani na umowie ani na akcie (zarządzeniu lub orzeczeniu) właściwej władzy. Prowadzi to do wniosku, iż przepis art. 17 pkt 2 ustawy z 1958 roku ma zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 roku zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego aż do dnia wejścia w życie ustawy ( por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1960 roku, 4 CR 1031/59, OSNC 1962/1/9, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1962 roku, I CR 539/61 i z dnia 18 lipca 1962 roku, I CR 525/61; J. Antosiewicz, Reprywatyzacja, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1993, s. 24 – 25, M. Gintowt, S. Rudnicki, Problematyka prawna nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze 1969, s. 375 – 377 ).

Przy ocenie tytułu prawnego w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z 1958 roku nie można pominąć treści przepisu art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm. ) – zwanego dalej dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Artykuł 39 tegoż dekretu stanowi, że jego przepisy nie naruszają postanowień dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t. j. Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 15, poz. 82), ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. nr 3, poz. 17) ani innych przepisów prawa, na podstawie których Państwo może dokonać wywłaszczenia majątku, ustanowić przymusowy zarząd lub wprowadzić inne ograniczenia prawa własności lub posiadania. A zatem przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wyłączyły możliwości objęcia w zarząd lub we władanie mienia stanowiącego majątek opuszczony w rozumieniu tego dekretu ani też przejścia lub przejęcia takiego mienia na własność Państwa na podstawie innych przepisów prawa, w tym objęcia mienia opuszczonego w zarząd na podstawie dekretu z 1918 roku. W tym stanie prawnym należy uznać, iż przepis art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37 ze zm. ) znajduje zastosowanie także do mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. nr 13, poz. 87 ze zm.), jeżeli to mienie nie zostało na podstawie tego dekretu objęte przez organy likwidacyjne. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów - zasada prawna - z dnia 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58, do uznania, że objęcie mienia nastąpiło na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wystarcza faktyczne objęcie mienia przez organy likwidacyjne. Stwierdzenie, że mienie zostało przez organy likwidacyjne objęte na podstawie tegoż dekretu będzie wówczas uzasadnione, gdy organy te dokonały takiej również czynności, która wskazuje, iż objęły one mienie w wykonaniu uprawnień i obowiązków przysługujących urzędom likwidacyjnym i ciążących na tych urzędach z mocy przepisów powyższego dekretu. Takimi czynnościami będą np.: sporządzenie protokołu objęcia mienia ( § 4 rozporządzenia Ministrów Finansów i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych (Dz.U. nr 62, poz. 485 ), w którym powołano się na dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich lub wskazano w nim, że mienie zostało objęte lub przekazane jako opuszczone lub poniemieckie, wpisanie do rejestru majątków opuszczonych i poniemieckich, przekazanie mienia przez urząd likwidacyjny (lub wydział finansowy) w zarząd innej jednostce zgodnie z art. 12 dekretu, a także wszelkie pisma świadczące o tym, że mienie było traktowane jako mienie opuszczone (np. korespondencja pomiędzy organem likwidacyjnym a właścicielem mienia, korespondencja pomiędzy tym organem a innymi jednostkami państwowymi itp.) ( por. OSNCK 1960/3/61 ). Konkludując, jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. nr 13, poz. 87 ze zm. ) to nie mogą do niej mieć zastosowania przepisy ustawy z 1958 roku. Jeżeli natomiast państwowa jednostka organizacyjna nie weszła we władanie mienia opuszczonego w sposób wyżej określony, to brak podstaw do uznania, że władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W takiej sytuacji do mienia tego mają zastosowanie przepisy ustawy z 1958 roku, chyba że władanie było oparte na innych przepisach szczególnych (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1960 roku, 3 CR 279/60 i z dnia 19 grudnia 1960 roku, 1 CR 412/60, OSNC 1962/3/90, uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58, OSNCK 1960/3/61).

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest ustalenie, czy do przedmiotowej nieruchomości zastosowano dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Od tego, czy przedmiotowe mienie zostało objęte przez organy likwidacyjne na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich zależy - jak wyżej już wskazano – możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37 ze zm. ). Konieczne jest zatem ustalenie, czy władanie nieruchomością przez państwowe jednostki organizacyjne opierało się na tytule prawnym, w tym wynikającym z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, czy też władanie tym mieniem odbywało się bez tytułu prawnego. Oznacza to, że zasadniczą kwestią w tej sprawie jest dokonanie oceny czy w świetle protokołu z dnia 11 listopada 1947 r. mienie wskazane we wniosku likwidatora [...] S.A. w [...]. ( w likwidacji) nieruchomości zostały objęte jako majątek opuszczony na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, bowiem od tego będzie zależeć, czy miała tu zastosowanie ustawa z 1958 roku. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że kwestia ta nie była w ogóle przedmiotem wnikliwej analizy, organ jedynie wskazał, że w protokole z dnia 11 listopada 1947 r. przedstawiciele Zarządu Miejskiego w [...]. przejęli w zarząd nieruchomość położoną w [...]. przy ul. [...]., jako mienie opuszczone. W tych warunkach należy uznać, że zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, stąd też przedwcześnie zostało stwierdzone, że kwestionowana decyzja z dnia 7 sierpnia 1959 r. nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.