Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2334/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia "(...)" maja 2021 r. nr "(...)" w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą z [...] maja 2021r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona uchwała"), na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192, z późn. zm. dalej ,,Prawo o notariacie" , ,,Ustawa", ,,Pn") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej ,,Kpa"), po rozpatrzeniu odwołania M. N. (dalej ,,Skarżąca", ,,Strona", ,,Zdająca") od uchwały nr [...]z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej co spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego (dalej ,,KE"), Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej ,,Komisja II stopnia", ,,Komisja odwoławcza", ,,Komisja"), powołana zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2020 r. (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. poz. [...]) utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę z [...] października 2020r.

Wydanie zaskarżonej uchwały zostało poprzedzone uchwałą wydaną przez KE o nr [...]z [...] października 2020 r. która stwierdziła, że Strona uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Zdająca z projektu pierwszego aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną, z projektu drugiego aktu notarialnego ocenę bardzo dobrą, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą. Z uwagi zaś na to, że zgodnie z art. 74 f § 1 Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, KE stwierdziła, że Strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę Zdająca zaskarżyła odwołaniem. Skarżąca w uzasadnieniu wniesionego odwołania zakwestionowała postawiony jej przy sporządzaniu pracy z pierwszego projektu aktu notarialnego zarzut naruszenia art. 2b ust. 3 ustawy z dnia z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z z 2019r. poz. 1362 ze zm. dalej ,,u.k.u.r.") poprzez nieprzywołanie w projekcie aktu notarialnego zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (dalej ..KOWR") na zbycie nieruchomości przed upływem 5 lat od daty nabycia tej nieruchomości od osoby bliskiej w rozumieniu art. 2 pkt 6 u.k.u.r., zarzut wadliwej w świetle art. 603 Kc konstrukcji oświadczeń stron umowy zamiany, zarzut nieprawidłowej reprezentacji małoletniego i nieprawidłowej konstrukcji zobowiązania do zapłaty kwoty 150 000 zł. oraz zarzut braku opisu treści pełnomocnictwa do zawarcia umowy zamiany.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia przede wszystkim podkreśliła to, że gdy chodzi o zarzut główny obu egzaminatorów odnośnie do wykładni art. 2b ust. 1,2 i 3 u.k.u.r. i w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 26 kwietnia 2019 r. (obowiązującym od 26 czerwca 2019 r.), w orzecznictwie sądowym nie wykształciła się jeszcze jakakolwiek linia orzecznicza. W szczególności nie ma stanowiska Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego co do tego, czy nabycie nieruchomości rolnej przez osobę bliską powoduje u niej powstanie obowiązków, o których mowa w art. 2b ust, 1 i 2 ustawy (tylko w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie konieczne byłoby uzyskanie przez tę osobę zgody na zbycie nieruchomości przed upływem okresu wskazanego w art. 2b ust. 1 i 2 ustawy). Jak podkreśliła Komisja, jedynym powszechnie przywoływanym orzeczeniem sądowym rozstrzygającym tę kwestię w nowym stanie prawnym jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2020 r. ([...] ), w którym zaprezentowano stanowisko, że zakaz zbycia nieruchomości rolnej z art. 2b ust. 2 u.k.u.r. ma zastosowanie wobec osób, które nabyły tę nieruchomość od osób najbliższych. Natomiast w literaturze prawniczej występują rozbieżności, które można uznać za istotne, kształtujące dwie odmienne linie interpretacyjne na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego. Według pierwszej z nich (liberalnej) osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną, nie jest objęta zakazami, o których mowa w art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r., może zatem swobodnie, bez uzyskania zgody przewidzianej w art. 2b ust. 3 u.k.u.r., zbyć nieruchomość (także osobie niewymienionej w art. 2b ust. 4 ustawy) przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia. Autorzy tego poglądu poza prezentacją własnego poglądu i odwołaniami do literatury wskazują jako aktualną także w obecnym stanie prawym argumentację zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 r. (III CZP 24/17).

Jak dalej zauważyła Komisja drugie zaś stanowisko (restrykcyjne) zakłada, że osoba bliska, która nabyła nieruchomość rolną może zbyć tę nieruchomość przed upływem pięciu lat od daty jej nabycia osobie bliskiej lub innym podmiotom wymienionym w art. 2b ust 4 u.k.u.r., zaś w przypadku zamiaru zbycia podmiotom innym niż wymienione w tym przepisie, osoba ta winna uzyskać zgodę Dyrektora Generalnego KOWR.

Przedstawione i dostępne w systemach informacji prawnej podczas egzaminu stanowiska literatury prawniczej (także w kontekście liczby autorów je wspierających i jakości powoływanych argumentów) nie pozwalają na przyjęcie, że istnieje jedna dominująca linia wykładni analizowanych przepisów.

Jak podkreśliła Komisja z drugim restrykcyjny poglądem można spotkać się w powołanym wyżej postanowieniu Sądu Okręgowego w K. oraz w oficjalnym stanowisku KOWR. Oparto się na nim również w opisie istotnych zagadnień do analizowanego zadania egzaminacyjnego. Stanowczo też opowiedzieli się za jego stosowaniem obaj egzaminatorzy sprawdzający pracę.

Jak jednak zaznaczyła Komisja, zauważyć jednak należy, że przewidziany w art. 74 § 3 Pn cel egzaminu notarialnego i wynikające z art. 74e § 2 tej ustawy kryteria oceniania prac egzaminacyjnej nie uzależniają oceny pracy od osobistych poglądów prawnych członków komisji lecz nakazują ocenę maksymalnie zobiektywizowaną. Także opis istotnych zagadnień, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie ma żadnego waloru normatywnego, lecz ma służyć jedynie pomocą egzaminatorom przy ocenie prac. W świetle powyższego, uwzględniając przedstawione rozbieżności interpretacyjne należy uznać, że ich rozstrzyganie i opowiadanie się za jednym ze stanowisk na potrzeby dokonania oceny pracy zdającej nie jest konieczne.

Zdaniem Komisji wystarczające jest uznanie, że wybrała ona jeden z równoprawnie funkcjonujących w literaturze poglądów. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że omawiana wyżej zasada niedopuszczalności negatywnego wpływu na ocenę pracy przyjęcia przez zdającego jednego z równoprawnych wariantów wykładni ma w niniejszej sprawie zastosowanie. Komisja zwróciła tutaj uwagę, że oparcie się przez Zdającą na stanowisku, że zbycie przez A. N. nieruchomości rolnej w projektowanej umowie zamiany nie wymaga zgody, o której mowa w art. 2b ust. 3 u.k.u.r., byłoby zasadne tylko wówczas, gdyby w projekcie aktu notarialnego odniosła się ona do faktu, iż nabycie nieruchomości nastąpiło od osoby bliskiej. Tymczasem takiego zastrzeżenia Zdająca w projekcie aktu notarialnego nie uczyniła, dlatego w ocenie Komisji należało zarzuty główne obu egzaminatorów uznać ostatecznie za słuszne, co musi skutkować znaczącym obniżeniem oceny.

Zdaniem Komisji, jeżeli chodzi o pozostałe zarzuty egzaminatorów do pracy egzaminacyjnej Zdającej, to jej zdaniem mogły one wpłynąć tylko na obniżenie uzyskanej oceny. Z całą pewnością trzeba uznać, że pozostałe zarzuty egzaminatorów są również słuszne, zaś ich nagromadzenie musi dodatkowo skutkować znaczącym obniżeniem oceny, ponieważ:

1) brak jest opisu pełnomocnictwa sporządzonego przez notariusza niemieckiego (zakresu umocowania);

2) niepotrzebnie i niezgodnie z treścią zadania zdająca jako reprezentanta małoletniego wskazała kuratora; mając na uwadze fakt, iż czynność zrzeczenia się służebności jest czynnością jednostronną, art. 159 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2020.1359 zwanej dalej również jako ,,krio"), nie będzie miał zastosowania; na marginesie należy dodać, że zrzeczenie się ograniczonego prawa rzeczowego może nastąpić w odrębnym dokumencie z notarialnie poświadczonym podpisem; w związku z powyższym nie jest to czynność wskazana w art. 159 krio;

3) wyrzeczenie nie spełnia wymogów art. 603 Kc, który zawiera definicję umowy zamiany;

4) błędnie dalej stwierdzono, że wszyscy stawający są uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego;

5) w nieprawidłowej wysokości jest pobrana opłata sądowa od wniosku od wykreślenia służebności (powinno być 3x100 zł.), co stanowi naruszenie art.7 § 1 w zw. z art. 89 § 2 Prawa o notariacie;

6) w nieprawidłowej wysokości została pobrana taksa notarialna (w wyższej niż należna od oświadczenia o zrzeczeniu się służebności tj. powinno być 2x60 zł. plus VAT).

Ponadto, zdaniem Komisji, należało jeszcze zauważyć, co musiało dodatkowo skutkować trochę jednak mniej znaczącym obniżeniem oceny, iż w projekcie aktu notarialnego Zdającej:

1) błędnie wskazany został konsulat jako organ nadający apostille,

2) interesujące jest oświadczenie, że nieruchomość nie jest zanieczyszczona niewypałami,

3) brak jest pouczeń o:

- skutkach podatkowych zamiany (art. 4 pkt 2), art. 5 oraz 6 ust. 1 pkt 2) i ust.2, 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych),

- art. 246 § 2 Kc,

- art. 10 ust. 1 pkt.8 lit.a, art. 19, art. 21 ust. 1 pkt. 13l i art. 30e ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

4) brak jest wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu wieczystoksięgowego,

5) zbędne jest oświadczenie o wydawaniu wypisów stawającym bez ograniczeń, co świadczy o nieznajomości art. 110 Prawa o notariacie.

W ocenie Komisji II stopnia , należy jeszcze dokonać analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania. Jak zauważyła Komisja przepis art. 74h § 12 Pn stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zwraca przy tym uwagę na posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio". Odpowiednie stosowanie przepisów prawa polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane. Zdaniem Komisji, wyłącza to stosowanie Kpa wprost i prowadzi do wniosku o swoistym charakterze postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Charakter ten potwierdzają inne przepisy Ustawy i rozporządzenia wykonawczego do niej.

W ocenie Komisji z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kpa, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani tęż ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów KE to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Jak dalej wnioskowała Komisja, w tym ujęciu "niekorzyść" to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego, W tej kwestii nie jest natomiast miarodajne żądanie odwołania, bowiem każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca żądania strony byłaby decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się, chociaż obiektywnie nie pogarszałaby jej sytuacji

prawnej (zob. G. Łaszczyca, Komentarz do art. 139 k.p.a., Lex 2010; wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 maja 2008 r., IV SA/Wa 475/08).

W powyższym kontekście Komisja II stopnia uznała, że nie można przyjąć, aby utrzymanie w mocy negatywnej uchwały przez komisję odwoławczą na skutek stwierdzenia nie wytkniętych uprzednio przez KE istotnych uchybień, naruszało zakaz reformationis in peius. Takie działanie Komisji nie może być także uznane za sprzeczne z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2016r. poz. 45, dalej ,,Rozporządzenie"). Fakt bowiem, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu nie oznacza, że komisja ta zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 74e § 2 Pn, a przede wszystkim w art. 74 § 3 tej ustawy. Jak podkreśliła Komisja, generalnym bowiem zarzutem zawartym w odwołaniach jest zbyt surowa ocena skutkująca podjęciem uchwały o negatywnym wyniku egzaminu, a rolą komisji odwoławczej jest stwierdzenie, czy zdający przygotowany jest do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Ponadto, przyjęcie przeciwnego poglądu byłoby sprzeczne z naczelną zasadą, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu notarialnego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć właśnie, jako zapewnienie wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Zdaniem Komisji ten interes publiczny doznałby istotnego uszczerbku w sytuacji, gdyby komisja odwoławcza, stwierdzając wprawdzie zasadność zarzutów odwołania, dopuściłaby jednocześnie do wykonywania zawodu notariusza osobę, która popełniła inne rażące uchybienia (np. brak należytego pełnomocnictwa, nierozwiązanie częściowo zadania egzaminacyjnego) stojące w oczywistej sprzeczności z art. 74e § 2 Ustawy.

Komisja zatem ponownie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę dotyczącą zaskarżonej części egzaminu zamiast ograniczyć się do zbadania zasadności rozstrzygnięcia KE w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty. Oczywiste jest zatem, że skoro komisja odwoławcza nie głosuje wyłącznie o zasadności zarzutów odwołania lecz głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej, to musi odnieść się do całej pracy i jej oceny, a także - działając merytorycznie - ponownie ustalić ocenę zadania pisemnego egzaminu, uwzględniając zasadność lub bezzasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Tym samym, jak stwierdziła Komisja, dostrzeżenie błędu w zadaniu z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozP.sprawy poza jej granice.

Wobec dokonanych w sprawie stwierdzeń, zdaniem Komisji brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej.

Na powyższą uchwałę Komisji II stopnia Zdająca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła, że uchwała została podjęta z naruszeniem przepisów art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 ust. 6 i § 3, art. 139 KPA oraz art. 74d § 3 i art. 74e § 2 Ustawy, które to naruszenia miały bezpośredni wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, w tym w szczególności z:

a) naruszeniem art. 7 Kpa w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie przez Komisję II stopnia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i bez wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym: poprzez nieodniesienie się przez Komisję odwoławczą do wszystkich przedstawionych przez Skarżącą w treści odwołania argumentów oraz niedokonanie ich oceny i niewyjaśnienie przyczyn, dla których Komisja II stopnia uznała, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej;

b) naruszeniem art. 7 Kpa w związku z art. 80 Kpa z uwagi na fakt, iż Komisja odwoławcza, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, zupełnie dowolnie uznała, iż Strona nie rozwiązała w sposób prawidłowy głównego problemu merytorycznego zadania egzaminacyjnego, w sytuacji kiedy Komisja II stopnia zaakceptowała argumentację odwołania Skarżącej co do zarzutu głównego uznając, iż w kontekście rozbieżności poglądów i braku orzecznictwa sądowego co do konieczności uzyskania zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na zbycie nieruchomości rolnej przed upływem 5 lat od daty jej nabycia od osoby bliskiej w rozumieniu art. 2 pkt 6 u.k.u.r. dopuszczalnym rozwiązaniem kazusu egzaminacyjnego było także pominięcie w treści pracy egzaminacyjnej takiej zgody;

c) naruszeniem art. 107 § 1 ust. 6 i § 3 Kpa w związku z art. 74e § 2 i art. 74d § 3 Ustawy poprzez niedokonanie przez Komisję odwoławczą przypisania do poszczególnych uchybień pracy ich wagi oraz bez zbadania i rozważenia wpływu popełnionych błędów na ostateczną ocenę pracy przy uwzględnieniu przesłanek, według których oceniana powinna być każda praca egzaminacyjna, a wymienionych w art. 74e § 2 Ustawy, tj. zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z jednoczesnym zastosowaniem zasady stopniowalności ocen według skali z art. 74d § 3 Ustawy;

d) naruszeniem art. 77 § 1 Kpa w związku z art. 80 Kpa i art. 107 § 3 Kpa Komisja odwoławcza dokonała oceny pracy z całkowitym pominięciem jej walorów, w tym dostrzeżonych przez oceniających pracę członków Komisji egzaminacyjnej pierwszego stopnia oraz nie dokonała oceny pracy poprzez wyważenie pozytywnych i negatywnych elementów pracy i nie wskazała jakimi ostatecznie motywami kierowała się Komisja II stopni uznając, że elementy negatywne pracy Skarżącej przeważają nad elementami pozytywnymi w taki sposób, który uniemożliwia podwyższenie oceny z kwestionowanej części egzaminu do oceny pozytywnej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że ocena dokonana przez Komisję odwoławczą miała charakter dowolny;

e) z naruszeniem zakazu wynikającego z art. 139 Kpa w zakresie dodatkowych błędów pracy podniesionych dopiero w toku postępowania odwoławczego, na których to zarzutach Komisja odwoławcza oparła niekorzystne na Skarżącej rozstrzygnięcie. Skarżąca nie zgadza się z większością dodatkowych zarzutów i argumentację w tym zakresie zawarła w treści uzasadnienia niniejszej skargi;

f) naruszeniem art. 10 § 1 Kpa w związku z art. 15 Kpa poprzez niezapewnienie Stronie możliwości wypowiedzenia się, co do treści nowych zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej podniesionych w toku postępowania odwoławczego przez Komisję, skutkującego pozbawieniem Skarżącej możliwości udziału w tym etapie postępowania.

Wskazując na powyższe zarzuty Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej Uchwały i zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej Uchwały i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest uchwała Komisji II stopnia utrzymująca w mocy uchwałę KE w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Sąd wskazuje, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami Prawa o notariacie. Jak wynika z art. 74 § 3 Ustawy polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Niewątpliwie wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 2 Pn).

Jak zauważył NSA w wyroku z 22 maja 2014 r. (sygn. akt II GSK 293/13), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym ustawa Pn. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. W orzecznictwie podkreśla się, że bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Tak pojmowany cel egzaminu wynika także z konstytucyjnej zasady - sformułowanej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP - sprawowania przez samorząd notarialny pieczy nad wykonywaniem zawodów zaufania publicznego, w którym mieści się przestrzeganie właściwej jakości - w sensie merytorycznym i prawnym - czynności składających się na wykonywanie tych zawodów, wraz ze wskazaniem pożądanego stanu docelowego określonego, jako należyte wykonywanie zawodu. Jednocześnie przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP zakreśla ramy tak sprawowanej pieczy - interes publiczny i potrzeba jego ochrony (wyrok NSA z 17 czerwca 2014 r., sygn. II GSK 602/13).

Odnosząc się do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego, Sąd wskazuje należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają żadnego luzu decyzyjnego, co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Pn, wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach luzu decyzyjnego.

Zgodnie z art. 74d § 3 Pn, członkowie komisji dokonują oceny każdej części egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie, przy czym zgodnie z art. 74e § 2 Pn, oceny rozwiązania każdego z zadań części egzaminu dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie, biorąc pod uwagę: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.

Uwzględniając powyższe, wskazać należy, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pamiętać także należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania, musi być oceniona pozytywnie.

Sąd podnosi, że w postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja odwoławcza nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła komisja egzaminacyjna. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), komisja odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach (tak też np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 czerwca 2020 roku sygn. VI SA/Wa 961/20).

Należy podnieść, że sporządzenie aktu notarialnego jest czynnością notarialną, w myśl art. 79 pkt 1 Pn i jedynie notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (art. 1 § 2 Pn). Czynności notarialne, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Pn). Zatem również przywołane uregulowania Pn należało uwzględnić jako mieszczące się w przesłance przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Przy ocenie spełniania powołanego kryterium przez rozwiązane zadanie podlegały uwzględnieniu także obowiązki nałożone na notariusza przy sporządzaniu czynności notarialnych i dokumentów, przewidziane przez art. 80 Pn:

- akty i dokumenty powinny być sporządzone przez notariusza w sposób zrozumiały i przejrzysty (§ 1);

- przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (§ 2);

- notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (§ 3).

Podkreślić także należy, że z powołanych zasad oceny nie wynika, że dyskwalifikowane są tylko te prace, które zawierałyby rozwiązanie skutkujące nieważnością czynności objętych sporządzonym aktem. Negatywną ocenę może uzyskać praca zawierająca także wiele mniejszych wad, nieobarczona jednym zasadniczym błędem skutkującym nieważnością czynności objętych sporządzonym aktem.

W tym miejscu konieczne jest w pierwszej kolejności zajęcie stanowiska przez Sąd co do zarzutu skargi naruszenia przez Komisję art. 139 Kpa poprzez spostrzeżenie przez nią dodatkowych błędów pracy podniesionych dopiero w toku postępowania odwoławczego, na których to zarzutach Komisja, zdaniem Strony, w sposób nieuprawniony, z naruszeniem tego przepisu prawa, oparła niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia tego przepisu prawa przy wydaniu zaskarżonej uchwały.

Stosownie do postanowienia art. 139 Kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Z wykładni językowej komentowanego przepisu mogłoby wynikać, że zakaz reformationis in peius oznacza niedopuszczalność orzekania przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się". W rezultacie zakazem tym objęta byłaby każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca odwołania, w szczególności decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy negatywną dla strony decyzję organu pierwszej instancji. Tymczasem zakres tego zakazu jest niewątpliwie węższy i wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać – określonej decyzją organu pierwszej instancji – sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia (tak: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 139.).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w ramach podejmowanej uchwały komisja nie wydała rozstrzygnięcia, mocą którego ustaliłaby sytuację prawną Strony (uzyskany wynik z egzaminu notarialnego) w sposób mniej korzystny niż to nastąpiło w uchwale KE. Komisja II stopnia utrzymała bowiem w mocy uchwałę KE, tym samym podtrzymując zasadność dokonanej oceny niedostatecznej z pierwszego projektu aktu notarialnego a co za tym idzie i negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego osiągniętego przez Skarżącą. Trzeba bowiem tutaj zgodzić się ze stanowiskiem Komisji, że ,,niekorzyść" w rozumieniu art. 139 Kpa to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza zestawienie sentencji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego.

W tej kwestii nie jest natomiast miarodajne żądanie odwołania, bowiem każda decyzja organu odwoławczego nieuwzględniająca żądania strony byłaby decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się, chociaż obiektywnie nie pogarszałaby jej sytuacji prawnej, np. decyzja utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję. Takie też jest rozstrzygnięcie przyjęte w zaskarżonej uchwale mocą którego Komisja II stopnia utrzymała w mocy uchwałę KE stwierdzającą uzyskanie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego przez Stronę. W tym stanie rzeczy nie doszło do pogorszenia sytuacji prawnej strony i naruszenia zakazu reformationis in peius albowiem sytuacja Skarżącej nie uległa zmianie – wynik z egzaminu pozostał w dalszym ciągu określony jako negatywny.

W dalszej kolejności trzeba zatem też podzielić stanowisko Komisji o dopuszczalności oparcia rozstrzygnięcia zaskarżonej uchwały także na nowych zarzutach co do pracy Strony, które nie zostały sformułowane przez egzaminatorów oceniających pracę. Zdaniem Sądu, niewątpliwie rolą Komisji II stopnia jest rozważenie zasadności zarzutów zawartych w odwołaniu. Taki wniosek należałoby wyprowadzić z brzmienia § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Rozporządzenia, z których wynika konieczność rozważenia przez Komisję II stopnia zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Nie oznacza to jednak, że w takim przypadku Komisja II stopnia była wolna od oceny pracy pisemnej Strony w jej całokształcie. Sąd dostrzegł, że w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia nie odniosła się do wszystkich zarzutów odwołania (co do niesłusznego zarzutu naruszenia art. 603 Kc przy konstrukcji oświadczeń woli stron umowy zamiany, nieprawidłowej reprezentacji małoletniego, nieprawidłowej konstrukcji zobowiązania do zapłaty 150 000 zł.) tym niemniej w ramach dokonywanej kontroli zaskarżonej uchwały Sąd doszedł do wniosku, że uchybienie wymogom, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie tej uchwały nie było tego rodzaju aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia w pracy Skarżącej, które zadecydowały o ocenie niedostatecznej zostały bowiem wskazane i zasadnie Komisja przyjęła, że uzasadniają przyznanie takiej oceny.

Przechodząc do szczegółowej oceny pracy Sąd podkreśla zatem, że w rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia wskazała wyraźnie na uchybienia w pracy przygotowanej przez Stronę, które przemawiały za zasadnością oceny niedostatecznej z pracy pisemnej z pierwszego projektu aktu notarialnego. Ostateczna w tym zakresie ocena przedstawiona przez Komisję została uznana przez Sąd za usprawiedliwioną w świetle treści projektu aktu notarialnego sporządzonego przez Skarżącą. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały faktycznie, jak to słusznie wskazała Strona, Komisja użyła zwrotu ,,trochę jednak mniej znaczącym obniżeniem oceny" w odniesieniu do dodatkowo spostrzeżonych przez tę Komisję uchybień pracy. Jednak to niezbyt fortunne sformułowanie ostatecznie nie zmienia prawidłowo dokonanej przez Komisję oceny pracy Strony jako niedostatecznej.

Komisja II stopnia dostrzegła błędy dotyczące projektu pierwszego aktu notarialnego, które musiały zdeterminować rozstrzygnięcie w sprawie albowiem jest ich po pierwsze wiele a nadto są on istotnej wagi albowiem ich skutki dotykają stron tego aktu a nadto świadczą o stopniu przygotowania do wykonywania zawodu zaufania publicznego, które w przypadku Strony nie osiągnęło poziomu pozwalającego na powierzenie jej tej funkcji. Jak oceniła Komisja błędy popełnione przez Skarżącą w projekcie pierwszego aktu notarialnego, zarówno te dostrzeżone przez KE i ponownie przywołane przez Komisję II stopnia, jak i te podniesione dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu. Przy uwzględnieniu zaś zasadniczego błędu pracy, jak i innych wskazanych przez Komisję uchybień trudno też przyjąć, że pozytywne jej elementy pozwoliłby na zrównoważenie dostrzeżonych uchybień pozytywnymi elementami pracy i pozwoliły na przyjęcie oceny pozytywnej. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania tego stanowiska.

Sąd podziela stanowisko Organu, że w projekcie znajdują się na tyle poważne uchybienia przepisom prawa, w tym podstawowe dotyczące braku decyzji Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości (niedostrzeżenie tego zagadnienia prawnego przez Stronę), które dodatkowo w powiązaniu z innymi uchybieniami wskazanymi na str. 5-6 zaskarżonej uchwały, nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej z pierwszego aktu notarialnego.

W sporządzonych ocenach cząstkowych pracy, egzaminatorzy wskazali nie tylko na błędy pracy ale również pozytywne jej elementy. Przy czym w ocenie sporządzonej przez członka KE K. R. rozważenie negatywnych i pozytywnych aspektów pracy prowadziło do oceny niedostatecznej z uwagi na wagę dostrzeżonych błędów i uchybień. W przypadku zaś oceny sporządzonej przez członka KE K. B. za taką oceną przemawia nieprzedłożenie zgody Dyrektora KOWR na zbycie nieruchomości skutkujące bezwzględną nieważnością umowy.

W odniesieniu do zasadniczego uchybienia pracy związanego z brakiem zgody Dyrektora KOWR, w ocenie Sądu, Komisja prawidłowo wyjaśniła swoje stanowisko wskazując w treści zaskarżonej uchwały, że w razie istnienia rzeczywistych, istotnych rozbieżności w orzecznictwie sądowym i (lub) literaturze prawniczej co do wykładni danego przepisu, świadomy wybór przez zdającego jednego z wariantów wykładni, który mieści się w jednej z linii orzeczniczych lub interpretacyjnych, nie może negatywnie rzutować na ocenę pracy egzaminacyjnej. Zdaniem Sądu nastąpi to wówczas, gdy zdający dostrzegł zaistniałe zagadnienie prawne a przyjęcie przez niego określonego wariantu wykładni nie budzi wątpliwości, jest należycie umotywowane i może mieć zastosowanie w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego.

Przedmiotem objętej poleceniem zadania egzaminacyjnego umowy zamiany była nieruchomość rolna, zatem rozwiązanie zadania wymagało uwzględnienia regulacji zawartych w u.k.u.r. obowiązujących w dacie egzaminu. Zgodnie z art. 2a ust. 1 u.k.u.r. nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast w myśl art. 2a ust. 4 u.k.u.r. nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty lub w innych przypadkach niż wymienione w ust. 1 i 3 powyższego przepisu może nastąpić za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa ("KOWR"), wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej.

W art. 2b u.k.u.r. przewidziano natomiast obowiązek nabywcy nieruchomości rolnej – osoby fizycznej, osobistego prowadzenia gospodarstw rolnego, w skład którego weszła nabyta nieruchomość rolna, przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia przez niego tej nieruchomości (ust. 1) oraz zakaz zbywania i oddania w posiadanie nabytej nieruchomości w tym o okresie (ust. 2). Art. 2b ust. 3 u.k.u.r. przewiduje jednak, że Dyrektor Generalny KOWR w drodze decyzji administracyjnej może wyrazić zgodę na zbycie lub oddanie w posiadanie nieruchomości przed upływem powyższego okresu i określa przesłanki takiej zgody. Przepis art. 9 ust. 1 pkt 2 u.k.u.r. przewiduje natomiast, że w szczególności nieważne jest zbycie albo oddanie w posiadanie nieruchomości rolnej bez zgody Dyrektora Generalnego KOWR, o której mowa w art. 2b ust. 3 u.k.u.r.

W związku z powyższym rozwiązanie zadania wymagało oceny przez zdających, czy zbycie przez A. N. nieruchomości rolnej, nabytej w dniu 5 maja 2020 r. nastąpiło od osoby bliskiej i czy wymaga decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 2b ust. 3 ustawy. Ponadto, należało ocenić, czy do nabycia tej nieruchomości stosownie do art. 2a ust.1 i 3 u.k.u.r. przez A. K. konieczna jest decyzja administracyjna przewidziana w art. 2a ust. 4 ustawy.

Nie jest sporne w sprawie, że Skarżąca w swoim projekcie założyła konieczność wyrażenia zgody przez Dyrektora Generalnego KOWR na nabycie nieruchomości przez A. K. i powołała się w projekcie aktu notarialnego na decyzję wydaną na podstawie art. 2a ust. 4 u.k.u.r. (§ 3 projektu aktu). Żaden z egzaminatorów oceniających pracę nie zakwestionował prawidłowości tego rozwiązania. Egzaminatorzy prawidłowo wskazali, jako istotny błąd pracy brak decyzji Dyrektora Generalnego KOWR wyrażającej zgodę na zbycie przez A. N.nieruchomości rolnej. Skutek prawny zaś braku takiej zgody wynika wprost z przepisów prawa i jest nim nieważność umowy zamiany.

Analiza pracy Skarżącej pozwala bowiem na jednoznaczne stwierdzenie, że nie wskazano w niej wprost na nabycie nieruchomości przez A. N. od osoby bliskiej w rozumieniu art. 2 pkt 6 u.k.u.r. W całym projekcie nie zamieszczono żadnej informacji bezpośrednio świadczącej o tej okoliczności. Nie świadczy o tym zaświadczenie wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego na które powołuje się Strona albowiem odnosi się ono jedynie do kwestii zwolnienia z podatku od spadków i darowizn i trudno z niego wywodzić dalej idące skutki co do innych okoliczności (nabycie od osoby bliskiej) uznanych przez Zdającą za zaistniałe. Brak też stwierdzenia w akcie o zwolnieniu z konieczności uzyskania zgody Dyrektora KOWR na zbycie w takim przypadku nieruchomości. Z powyższego wynika zatem, że Skarżąca nie wykazała podstaw do przyjęcia, że zbycie nieruchomości przez A. N. nie wymaga zgody Dyrektora Generalnego KOWR, co świadczyło o niedostatecznej znajomości przepisów u.k.u.r., zatem było błędem, który w praktyce notarialnej mógł skutkować nieważnością zawartej umowy.

Rozbieżności co do powyższego zagadnienia co prawda zachodziły w literaturze prawniczej, jednakże jak wynika z treści pracy Skarżącej, nie były jej znane.

Ponadto trzeba tutaj zwrócić uwagę, że obowiązek uzyskania dwu oddzielnych zgód na przeprowadzenie transakcji takich, jak w kazusie egzaminacyjnym, potwierdza Wspólne Stanowisko Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] lutego 2020 r. w sprawie stosowania w praktyce ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W porozumieniu tym wskazano m.in., że "Możliwość nabycia nieruchomości przez nabywcę, ustalana zgodnie z art. 2a ustawy, oraz możliwość jej zbycia przez zbywcę ustalana na gruncie art. 2b ustawy, podlegają przy każdej transakcji odrębnemu rozstrzyganiu. Stąd także wydana przez Dyrektora Generalnego KOWR w trybie art. 2b ust. 3 ustawy zgoda na zbycie nieruchomości oraz wydana przez niego w trybie art. 2a ust. 4 ustawy zgoda na nabycie nieruchomości, to mimo wydawania ich przez ten sam organ, osobne instrumenty ustawowe wydawane wedle odmiennych procedur i przesłanek."

Sąd podziela co do zasady stanowisko, że w razie istnienia rzeczywistych, istotnych rozbieżności w orzecznictwie sądowym i literaturze prawniczej co do wykładni danego przepisu, wybór przez zdającego jednego z wariantów wykładni, który mieści się w jednej z linii orzeczniczych, nie może negatywnie rzutować na ocenę pracy egzaminacyjnej. W szczególności dokonanie takiego wyboru nie może prowadzić do dyskwalifikacji pracy, która nie zawiera innych wadliwości. Brak jednak podstaw do wnioskowania, że Strona takiego wyboru dokonała. W pracy są także inne uchybienia. Taka sytuacja, jak wyżej opisana, nie występuje zatem w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu wskazane powyżej uchybienie związane z niedostrzeżonym wymogiem uzyskania zgody Dyrektora KOWR czy też zaistnieniem podstaw do zwolnienia z obowiązku jej uzyskania, było najistotniejszym, podstawowym uchybieniem pracy Skarżącej, które musiało w połączeniu z innymi stwierdzonymi uchybieniami determinować końcową ocenę tej pracy jako niedostateczną.

Za oceną taką, zdaniem Komisji, przemawiało bezpodstawne przyjęcie przez Stronę przy określaniu reprezentacji małoletniego, że w sprawie będzie miał zastosowanie art. 159 Krio. Sąd nie podziela jednak w tym zakresie stanowiska Komisji albowiem w doktrynie przyjmuje się, że przepis ten będzie miał zastosowanie także do jednostronnych czynności prawnych. ,,Przepis ten dotyczy każdej czynności materialnoprawnej – jednostronnej, dwustronnej, rozporządzającej, zobowiązującej, inter vivos, mortis causa (zob. art. 1048 k.c., art. 159 § 1 k.r.o.), zbliżonej do niej czynności np. uznania długu (art. 651 k.c.) i czynności procesowej w postępowaniu przed sądami powszechnymi, administracyjnymi i innymi organami administracyjnymi i samorządowymi (art. 159 § 2 k.r.o.) przedstawiciela ustawowego małoletniego z samym sobą oraz czynności prawnej przedstawiciela i jego małżonka, zstępnego, wstępnego lub rodzeństwa z wyjątkiem bezpłatnej czynności przysparzającej na rzecz małoletniego" (tak: P. Zakrzewski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 159). Trzeba też dodać, że jeden z egzaminatorów uwzględnił prawidłowość rozwiązania przyjętego przez Stronę. Komisja zaś w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie wyjaśniła swojego odmiennego stanowiska odwołując się jedynie do faktu, że zrzeczenie się służebności jest czynnością jednostronną.

Praca zawierała jednakże także inne błędy wskazane przez Komisję II stopnia:

1) brak opisu pełnomocnictwa sporządzonego przez notariusza niemieckiego (zakresu umocowania);

2) wyrzeczenie nie spełnia wymogów art. 603 Kc, który zawiera definicję umowy zamiany;

3) błędne wskazanie, że wszyscy stawający są uczestnikami postępowania wieczystoksięgowego,

4) w nieprawidłowej wysokości jest pobrana opłata sądowa od wniosku od wykreślenia służebności (powinno być 3x100 zł.), co stanowi naruszenie art.7 § 1 w związku z art. 89 § 2 Prawa o notariacie;

5) w nieprawidłowej wysokości została pobrana taksa notarialna (w wyższej niż należna od oświadczenia o zrzeczeniu się służebności tj. powinno być 2x60 zł. plus VAT).

Dodatkowo Komisja II stopnia spostrzegła, że

1) błędnie wskazany został konsulat jako organ nadający apostille,

2) interesujące jest oświadczenie, że nieruchomość nie jest zanieczyszczona niewypałami,

3) brak jest pouczeń o:

- skutkach podatkowych zamiany (art. 4 pkt 2), art. 5 oraz 6 ust. 1 pkt 2) i ust.2, 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych),

- art. 246 § 2 Kc,

- art. 10 ust. 1 pkt.8 lit.a, art. 19, art. 21 ust. 1 pkt. 13l i art. 30e ust. l, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

4) brak jest wskazania dokumentów, które zostaną przesłane do sądu wieczystoksięgowego,

5) zbędne jest oświadczenie o wydawaniu wypisów stawającym bez ograniczeń, co świadczy o nieznajomości art. 110 Prawa o notariacie.

Zdaniem Sądu powyższe błędy, choć samodzielnie nie przesądzały o negatywnej ocenie z tej części egzaminu to ich zaistnienie dodatkowo, nie pozwalało na podjęcie innej oceny pracy Strony. W zakresie tych wskazanych powyżej uchybień Skarżąca albo ich nie kwestionuje, albo też fakt ich zaistnienia przyznaje bądź też im wyraźnie zaprzecza.

Co do kwestii braku opisu pełnomocnictwa Strona przyznała w treści odwołania, że nie wykonała tego polecenia, które należało wyprowadzić z treści zadania egzaminacyjnego.

W odniesieniu zaś do stwierdzonego naruszenia przez Stronę art. 603 Kc trzeba wskazać, że zgodnie z postanowieniem tego artykułu ,,przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy". Nie ulega wątpliwości, że w akcie notarialnym obejmującym umowę zamiany wymaganym było posłużenie się definicją tej umowy zawartą w Kc. Przyjęta zaś w postanowieniu § 8 projektu aktu istota zobowiązań stron umowy zamiany nie została określona przy wykorzystaniu definicji ustawowej a właśnie z wykorzystaniem języka prawnego Kc winna zostać ona w tym akcie prawnym uwzględniona. Niezależnie bowiem od precyzji, jaka z zastosowanego przepisu Kc wynika dla opisu określonej instytucji prawnej to posługiwanie się definicją ustawową jest świadectwem znajomości przepisu prawa ją zawierającego. Brak tutaj miejsca zatem na posługiwanie się pojęciami ,,nabywa" (tak jak w projekcie aktu) zamiast ,,zobowiązuje się przenieść własność" (czynność prawna kauzalną ex definitione). O ile uchybienie to, jak słusznie podnosi Strona we wniesionym odwołaniu nie pociąga za sobą negatywnych skutków co do skuteczności zawartej umowy, o tyle nie powinno mieć miejsca. Z tego też względu nie mogło mieć samodzielnie przesądzającego wpływu na przyjętą ocenę pracy.

Należy zgodzić się ze Skarżącą, że nie zostało wyjaśnione przez Komisję dlaczego zamieszenie w pracy dodatkowego oświadczenia, że nieruchomość nie jest zanieczyszczona odpadami stanowi błąd. Brak też wyjaśnienia przez Komisję II stopnia zasadności wniosku, co do uchybienia przepisowi art. 110 Prawa o notariacie. Choć stwierdzone w tym zakresie uchybienia nie zdeterminowały ostatecznej oceny pracy Strony to jednak o ile są formułowane powinny być też objęte stosownym wyjaśnieniem Komisji. Braki zaskarżonej uchwały w tym przedmiocie, z uwagi inne, istotne błędy pracy, nie mogą jednak zmienić oceny co do zasadności rozstrzygnięcia w niej przyjętego.

Co do pouczeń zawartych w projekcie aktu to zgodnie z art. 80 § 3 Prawa o notariacie notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej. W ocenie Sądu brak podstaw do przyjęcia, że pouczenie o treści art. 246 § 2 Kc jest całkowicie zbędne. Z samego bowiem wniosku o wykreślenie z działu III księgi wieczystej (§ 11 ust. 3 projektu) strony stawające do aktu mogą wcale nie wywodzić o wygaśnięciu ujawnionych tam służebności i poczynienie w tym zakresie wyjaśnień mieściłoby się w wymaganiu art. 80 § 3 Ustawy. Trzeba zaś przyznać rację Stronie, że w projekcie aktu zawarto pouczenie o treści art. 6 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych ( § 10 ust. 3 projektu). W ocenie Sądu zasadne jest jednak stanowisko Komisji II stopnia o potrzebie pouczenia o treści art. 4 i art. 5 tej ustawy bo chociaż notariusz jest płatnikiem tego podatku to podatnikami są strony umowy i w tym zakresie wiedza powinna zostać im przekazana. Trzeba też mieć na uwadze wskazane uchybienia w pracy co do wysokości opłaty sądowej czy wyliczonej taksy notarialnej.

W świetle powyższego zasadniczy błąd pracy wskazany powyżej, wespół z innymi uchybieniami mniejszej wagi, prawidłowo należy uznać za takie, których ciężar gatunkowy nie pozwala na przyznanie oceny pozytywnej pracy Strony z projektu pierwszego aktu notarialnego.

Za nieusprawiedliwione należy również uznać zarzuty natury procesowej, tj. naruszenia art. 7 Kpa, art. 10 § 1, art. 15 Kpa, art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa.

Ustosunkowując się do tak postawionych zarzutów procesowych, należy podkreślić, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu notarialnego sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Materiał dowodowy, na który składają się poszczególne zadania egzaminacyjne, jak i prace zaprezentowane w wykonaniu tych zadań, z założenia jest zatem materiałem dowodowym kompletnym i po oddaniu prac nie można go już uzupełniać (por. wyroki NSA z 7 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2351/14, 6 kwietnia 2017 r., sygn. II GSK 2149/15).

Art. 80 kpa z kolei stwierdza, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Komisje obu instancji dokonały takiej oceny i przyjęły, że projekt aktu zasługuje na ocenę niedostateczną ze względu na uchybienia, których dopuściła się Skarżąca na etapie jego opracowania. Analiza akt sprawy dowodzi, że egzaminatorzy wytknęli wiele uchybień w tym zakresie, przy czym obydwoje niezależnie ocenili pracę na ocenę niedostateczną. Komisja II stopnia ze względu na zaistnienie wspomnianego podstawowego błędu, jak i innych uchybień uznała, że łączne ich potraktowanie uzasadnia wystawienie tylko oceny niedostatecznej. Sąd akceptuje takie stanowisko, jednocześnie wskazując, że sądowa kontrola tego rodzaju sprawy administracyjnej polega na ustaleniu, czy organy dokonały poprawnej oceny ustalonych w sprawie faktów z punktu widzenia przepisów określających sposób prowadzenia egzaminu. Komisje w niniejszej sprawie, opierając się na całokształcie tak zgromadzonego materiału dowodowego, dokonały jego oceny.

Zatem zarzucane przepisy Kpa dotyczące kwestii wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, jak i rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie mogły być naruszone przez komisje egzaminacyjne. W sprawie został bowiem zebrany i poddany ocenie kompletny materiał dowodowy, jaką jest dokumentacja egzaminacyjna.

Nie został również naruszony art. 107 § 3 Kpa w sposób, który powinien skutkować uchyleniem zaskarżonej uchwały. Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 Kpa może tylko w wyjątkowych wywoływać ten skutek. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ewentualne braki w uzasadnieniu decyzji (tutaj uchwały) zasadniczo nie mają wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela pogląd, że nawet ewentualne naruszenie przepisu art. 107 § 3 Kpa, polegające nie tyle na braku uzasadnienia co do spornych kwestii, ile na jego lakoniczności przy prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, nie stanowi przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2021r. poz. 1598, dalej ,,Ppsa" (vide wyrok NSA z 13 lipca 2006 r. sygn. I OSK 1087/05).

Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 Kpa może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Sąd dostrzega mankamenty uzasadnia uchwały związane z brakiem wyczerpującego ustosunkowania się do zarzutów odwołania, czy też wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich uchybień stwierdzonych w odniesieniu do pracy Strony. Tym niemniej dokonana kontrola zaskarżonej uchwały, nawet w przypadku gdyby spostrzeżone przez Sąd niedomagania jej uzasadnienia zostały usunięte, nie prowadziłaby do innego wniosku jak tego, że praca egzaminacyjna Strony nie zasługiwała na ocenę pozytywną, a i zatem wynik z egzaminu notarialnego nie byłby inny jak negatywny.

Sąd zauważa, że argumentacja skarżonej uchwały wykazała prawidłowość kwestionowanej przez Skarżącą oceny KE. Ocena ta jest wynikiem ocen pracy egzaminacyjnej Strony, dokonanych przez niezależnych od siebie egzaminatorów, którzy sporządzili przy tym pisemne uzasadnienia tych ocen. W sporządzonych ocenach egzaminatorzy, wyważając negatywne i pozytywne aspekty prac, wskazali nie tylko błędy, ale również pozytywne elementy. Fakt skoncentrowania się Komisji II stopnia na brakach i błędach, wynikł z niesprzecznego faktu, że to te elementy były wyłączną przyczyną negatywnej oceny pierwszej części egzaminu a nadto nie mogły być w pełni zrekompensowane pozytywnymi walorami przedłożonego projektu aktu notarialnego i to w zakresie, jaki pozwalałby na uzyskanie przez Stronę oceny pozytywnej. Z tych też względów ustalenie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego do jakiego przystąpiła Strona jest w świetle powyższego usprawiedliwione.

Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 74 § 3 Prawa o notariacie celem egzaminu notarialnego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Do pozytywnej weryfikacji pracy egzaminacyjnej kandydata do zawodu notariusza konieczne jest spełnienie wszystkich kryteriów wymienionych w art. 74d i nast. Ustawy. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu i na jakim poziomie są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowne oceny w przewidzianej skali ocen. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. II GSK 1950/11). W realiach stanu faktycznego tej sprawy w szczególności istotne jest dla tej oceny, aby opracowywany projekt aktu notarialnych był skuteczny, a więc pozbawiony wad godzących nie tylko w ich ważność (taka wada jest najdalej idąca), ale również wad istotnie obniżających ich prawną jakość, mimo zachowania poziomu ważności.

Tymczasem w sprawie wykazano, i wynika to zarówno z ww. ocen cząstkowych egzaminatorów, jak treści zaskarżonej uchwały, że praca Strony z pierwszej części egzaminu dotknięta jest istotnymi brakami. W tych warunkach sporządzony przez Skarżącą akt notarialny nie może być uznany za skuteczny, jeżeli przez skuteczność rozumiemy gwarancję bezproblemowego funkcjonowania tego typu aktów w rzeczywistym obrocie prawnym i gospodarczym.

W związku z niezasadnością skargi oraz brakiem stwierdzenia z urzędu innych naruszeń prawa, które powinny skutkować uchyleniem zaskarżonej uchwały, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.

Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 z późn. zm.) to jest przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.