Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 279/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i ust. 7
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 81
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3, art. 18 ust. 1,
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie SO del. Piotr Popek / spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant specjalista Teresa Tochowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2015r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego za 2012 rok - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencja) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] listopada 2014 roku Nr [...] o ustaleniu R .S. (dalej: skarżący/rolnik) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 5 929,91 zł.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 15 maja 2012 roku w Biurze Powiatowym Agencji złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 deklarując realizacje: pakietu nr 2 - Rolnictwo ekologiczne, i w jego ramach wariant nr 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 4,94 ha oraz pakietu nr 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, i w jego ramach wariant nr 4.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków na powierzchni 7,12 ha.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] stycznia 2013 roku Kierownik Biura Powiatowego Agencji wydał decyzję o nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, przyznając płatność na rok 2012 w łącznej wysokości 17 983,60 zł w tym:

1) w pakiecie nr 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie nr 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) w wysokości 7 607,60 zł do powierzchni 4,94 ha;

2) w pakiecie nr 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie nr 4.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 10 376,00 zł do powierzchni 6,98 ha;

Płatności przyznane w/w decyzją zostały w dniu 4 marca 2013 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego

W dniu 15 maja 2013 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym Agencji wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w którym zadeklarował analogiczne zobowiązanie.

W dniu 16 lipca 2013 r. i 3 października 2013 r. w gospodarstwie skarżącego zostały przeprowadzone kontrole na miejscu dotyczące programu rolnośrodowiskowego w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz w zakresie przestrzegania norm i wymogów wzajemnej zgodności. W trakcie tych kontroli na miejscu stwierdzono, że w przypadku działki rolnej I położonej na działce ewidencyjnej nr 914/3, zadeklarowanej w ramach wariantu 4.1, powierzchnia faktycznie użytkowana przez skarżącego jest mniejsza od powierzchni zadeklarowanej we wniosku o 0,13 ha i wynosi 2,15 ha. Wobec powyższego płatność w pakiecie 2 w wariancie 4.1 została przyznana do powierzchni 6,85 ha stwierdzonej podczas kontroli na miejscu.

W trakcie przeprowadzonych kontroli na miejscu stwierdzono również uchybienia w przestrzeganiu przez skarżącego wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego w ramach poszczególnych pakietów/wariantów. I tak W pakiecie nr 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków w przypadku:

- działki rolnej G położonej na działce ewidencyjnej nr 489 o powierzchni 1,34 ha stwierdzono: pozostawienie większej niż 10%, lecz mniejszej niż 50% nieskoszonej powierzchni działki rolnej, a w przypadku występowania wodniczki większej niż 50%o, lecz mniejszej niż 80% nieskoszonej powierzchni działki rolnej (kod nieprawidłowości P018);

- działki rolnej H położonej na działce ewidencyjnej nr 2105 o powierzchni 1 ha stwierdzono: pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym (kod nieprawidłowości P020);

- działki rolnej J położonej na działkach ewidencyjnych nr 96/11, 96/12 i 96/13 o powierzchni 1,99 ha stwierdzono: pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym (kod nieprawidłowości P020);

W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] stycznia 2014 roku Kierownik Biura Powiatowego Agencji wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, na mocy której przyznał skarżącemu płatność na rok 2013 w łącznej wysokości 10 879,36 zł w tym: w pakiecie nr 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie nr 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) w wysokości 6 086,08 zł do powierzchni 4,94ha a w pakiecie nr 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie nr 4.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków w wysokości 4 793,28 zł do powierzchni 6,85 ha.

W dniu 20 marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji wystosował do strony informację o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych rolnośrodowiskowych za rok 2012. W terminie wskazanym w w/w piśmie skarżący nie dokonał zwrotu należności.

Po uzyskaniu przez decyzję z dnia [...] stycznia 2014 roku o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości Kierownik Biura Powiatowego Agencji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych Panu R .S. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 roku o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012.

W w/w zawiadomieniu rolnik została poinformowany o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu.

Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. organ I instancji ustalił R .S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 5 929,91 zł.

W odwołaniu od tej decyzji rolnik zarzucił naruszenie art. 2, 7 i 32 ust 2 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia wskazującego na nierówne i dyskryminujące traktowanie jego osoby. Ponadto podniósł, że decyzja organu I Instancji została wydana z naruszeniem;

- art. 23 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 796/2004 poprzez przyjęcie za wiążące wyników kontroli bez należytej ich weryfikacji przy jednoczesnym pominięciu działań skarżącego zmierzających do wykazania braku znamion jakiegokolwiek zawinienia w uchybieniach, jakie dotyczyły jego wniosku,

- art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.; dalej k.p.a.) poprzez zaniechanie działań mających na celu wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

- art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie ewentualnie dodatkowego postępowania dowodowego, które w oczywisty sposób mogłoby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy,

- art. 8 k.p.a. poprzez działania Agencji powodujące podważenie zaufania do organów państwa w szczególności poprzez czynności podejmowane przez organ w zakresie procedury przeprowadzonej kontroli i sposobu informowania o zasadach odwoływania się od ustaleń przyjętych w jej wyniku,

- art. 11 k.p.a. z uwagi na brak wyjaśnienia zasadności przesłanek stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie w jakim Agencja pominęła, że wyniki nie odpowiadają rzeczywistości, zaś skarżący zgodnie z zasadą należytej staranności usiłował wykazać brak zawinienia w swoim działaniu oraz w sposób wiarygodny podważył zasadność ustaleń organu,

- art. 107 § 3 k.p.a. wobec pominięcia w uzasadnieniu decyzji oceny faktów podanych przez skarżącego oraz faktów na których oparto rozstrzygniecie.

Odwołujący podniósł również, że według niego wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz prawa materialnego, w szczególności:

1) art. 10 § 1 k.p.a. polegające na nieumożliwieniu mu wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów zebranych w toku postępowania odwoławczego,

2) art. 67 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. polegające na oparciu rozstrzygnięcia na notatkach służbowych,

3) art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego,

4) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. polegające na niedokonaniu oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego;

5) art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. oraz 9 k.p.a. polegające na przeprowadzeniu postępowania niezgodnie z zasadami wyrażonymi w tych przepisach;

6) § 1, § 2 ust. 1 i 3 oraz § 16 ust. 1 Rozporządzenia rolno środowiskowego polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu;

7) art. 50 ust 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, polegające na jego niezastosowaniu;

8) art. 72 w związku z art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, polegające na jego błędnej interpretacji.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji po rozpatrzeniu odwołania R .S. opisaną na wstępie zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Dokonując takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 173) której rozporządzeniem wykonawczym jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.), adekwatny do stanu faktycznego sprawy, pomoc i pomoc techniczną, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt. 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej, a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie zaś z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1438; dalej: ustawa o Agencji), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy dalej podniósł, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki finansowe z tytułu realizacji płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 i 2 pkt a ustawy o Agencji.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący składając w dniu 15 maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok zobowiązał się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji tj. od dnia 15 marca 2012 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z którym jako termin rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania przyjęto dzień 15 marca 2012 r., co równocześnie wynika z § 2 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz.262 z późn. zm.; dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe), który stanowi, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady ( WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str.l z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. W myśl art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) 1698/2005 płatności rolnośrodowiskowe udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe na okres co najmniej 5 lat i zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego nie może ulec ono zmianie w trakcie jego realizacji, z wyjątkiem przypadków określonych w § 5 ust. 1 pkt 1-5, które to sytuacje, zdaniem organu, nie zachodzą w niniejszej sprawie.

Natomiast zgodnie z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. obowiązującego od 15 marca 2013 r. tj. w dacie wydania decyzji organu I instancji, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietów, wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, płatność rolnośrodowiskową w części dotyczącej danego wariantu przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o kwotę stanowiącą iloczyn:

1) współczynnika procentowego określonego w załączniku nr 7 do rozporządzenia, oraz

2) kwoty stanowiącej iloczyn:

a) wysokości płatności, jaka przysługiwałaby w ramach danego wariantu, gdyby rolnik przestrzegał tych wymogów, oraz

b) procentowego stosunku powierzchni obszaru, na którym stwierdzono to uchybienie, do powierzchni obszaru, na którym powinny być przestrzegane te wymogi w ramach danego wariantu.

Jednocześnie zgodnie z § 39 ust. 1 w/w Rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolno środowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Zgodnie zaś z § 39 ust. 2 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub miedz śródpolnych objętych danym wariantem;

2) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

Biorąc to wszystko pod uwagę, zdaniem organów ze względu na zmniejszenie powierzchni użytkowanej rolniczo na działce rolnej I objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym (pakiet nr 4) na powierzchni 0,13 ha, powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 156,00 zł.

Ponadto Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego w Rzeszowie powołał się na przepis art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011) stanowi, że pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Mając na uwadze powyżej powołane przepisy oraz nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli w gospodarstwie Pana R .S. w dniu 16 lipca 2013 r., zwrot nienależnie pobranych płatności zdaniem organów przedstawia się następująco:

W odniesieniu do nieprawidłowości na działce rolnej G:

- kwota płatności przyznana do działki rolnej G w wariancie 4.1 w 2012 r. - 1608,00 zł,

- procent zmniejszenia płatności do działki rolnej G w 2013 r. - 30% (kod POI 8 - 30%),

- kwota płatności za którą powinien być dokonany zwrot płatności za działkę rolną G wynosi 597,58 zł w tym 482,40 zł ( 30% płatności przyznanej w 2012 r.) + 115,18 zł (koszty transakcyjne).

W odniesieniu do nieprawidłowości na działce rolnej H:

- kwota płatności przyznana do działki rolnej H w wariancie 4.1 w 2012 r. - 1200,00 zł

- procent zmniejszenia płatności do działki rolnej H w 2013 r. - 50% (kod P020- 50%)

- kwota płatności za którą powinien być dokonany zwrot płatności za działkę rolną H wynosi 743,27 zł w tym 600,00 zł ( 50% płatności przyznanej w 2012 r.) + 143,27 zł (koszty transakcyjne).

W odniesieniu do nieprawidłowości na działce rolnej J:

- kwota płatności przyznana do działki rolnej J w wariancie 4.1 w 2012 r. - 2292,00 zł

- procent zmniejszenia płatności do działki rolnej J w 2013r. - 50% (kod P020- 50%)

- kwota płatności za którą powinien być dokonany zwrot płatności za działkę rolną J wynosi 1419,64 zł w tym 1146,00 zł (50% płatności przyznanej w 2012 r.) + 273,64 zł (koszty transakcyjne).

Zatem kwota do zwrotu z tytułu stwierdzonych uchybień w przestrzeganiu wymogów w ramach poszczególnych pakietów i wariantów wynosi 2760,49 zł.

Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe: zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidziane w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody.

Według organów, na tej podstawie, zobowiązanie Pana R .S. do utrzymania trwałych użytków zielonych wynosiło 6,98 ha (tj. suma działek rolnych deklarowanych w wariancie 4.1). Jednocześnie zgodnie z § 27 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20% w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie.

Organy zauważyły, że podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 16 lipca 2013 r. w gospodarstwie Pana R .S. stwierdzono, na działce rolnej I położonej na działce ewidencyjnej nr 914/3 zadeklarowanej w ramach wariantu 4.1, zmniejszenie powierzchni użytkowanej rolniczo z powierzchni zadeklarowanej 2,28 ha do powierzchni 2,15 ha. Zatem powierzchnia trwałych użytków zielonych stwierdzona w trakcie kontroli na miejscu wyniosła 6,85 ha

Wobec powyższego zdaniem Dyrektora POR Agencji prawidłowo dokonano zmniejszenia przyznanej za rok 2012 płatności rolnośrodowiskowej w związku z niespełnieniem warunków utrzymania trwałych użytków zielonych o kwotę wynoszącą 3 013,42 zł, co stanowi 20% naliczonej płatności i wynika z następujących wyliczeń:

17 983,60 zł (kwota płatności rolnośrodowiskowej przyznana w roku 2012) - 2 916,49 zł (zmniejszenie płatności ze względu na stwierdzone nieprawidłowości: 156,00 zł + 2 760,49 zł) = 15 067,11 zł x 20% = 3 013,42 zł

Łączna kwota do zwrotu wyniosła 5 773,91 zł (156,00 zł + 2760,49 zł + 3013,42 zł), co zdaniem organu odwoławczego prawidłowo wyliczył organ I instancji, a przy uwzględnieniu kwoty 156 zł wykazanej uprzednio daje dochodzoną od skarżącego kwotę 5 929.91 zł tytułem nienależnie pobranych płatności w związku z realizacją programu rolnośrodowiskowego w 2012 r. Organ przy tym zaznaczył, że w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania, jakiekolwiek przypadki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia przez Agencję należnych od skarżącego kwot.

Organ odwoławczy podkreślił przede wszystkim, że podnoszone przez skarżącego zarzuty związane z nieprawidłowościami powstałymi podczas przeprowadzonych w jego gospodarstwie kontroli na miejscu oraz odnoszące się do płatności rolnośrodowiskowej przyznanej na 2013 rok, stanowią w istocie przedmiot postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na dany rok wnioskowanej pomocy a nie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Postępowanie dotyczące przyznania płatności rolnośrodowiskowych, poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności nienależnie lub nadmiernie pobranych.

Zwrócił uwagę, że R .S. przystępując do programu rolnośrodowiskowego złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2012 a składając podpis pod częścią IX ww. wniosku (oświadczenia i zobowiązania), oświadczył m. in., że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności (pkt. 3) oraz że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (pkt. 5b) a także zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego (pkt. 4). Powyższe oznacza, że skarżący potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2012 oraz jakie sankcje wynikają z niewykonania zobowiązań rolnośrodowiskowych.

Dyrektor POR Agencji podkreślił też, że kontrola na miejscu w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego przeprowadzona w gospodarstwie rolnika w dniach 16 lipca 2013 r. i 3 października 2013 r. stwierdziła uchybienia w przestrzeganiu wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego w ramach poszczególnych pakietów/wariantów oraz niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce rolnej I zadeklarowanej w ramach wariantu 4.1. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń dokonanych w trakcie powyższych kontroli i zapisanych w protokole z czynności kontrolnych. Z raportów z kontroli na miejscu, które to dokumenty mają moc dokumentów urzędowych, wynika, że kontrola została przeprowadzona w obecności R. S. który był upoważniony do reprezentowania R .S. podczas kontroli. Pełnomocnik rolnika R. S. podpisał protokoły oraz zgodnie z informacją zawartą na str. 27 raportu z kontroli nie wnosił żadnych zastrzeżeń co do ustaleń w nim zawartych bezpośrednio po zakończeniu kontroli ani też w terminie 7 dni od dnia doręczenia raportu co jest zgodne (w przypadku kontroli programu rolnośrodowiskowego) z § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U.2007 Nr 168 poz. 1181, z późn. zm.). Sporządzony protokół oraz załączone do nich zdjęcia cyfrowe zdaniem organu nie budzą wątpliwości co do ich rzetelności i merytorycznej poprawności. Wskazał, że kontrole na miejscu zostały przeprowadzone przez uprawnionych kontrolerów, zgodnie z obowiązującymi w tej materii przepisami prawa, a sporządzone protokoły z czynności kontrolnych nie budzą zastrzeżeń co do ich rzetelności i prawidłowości ustaleń.

Odnosząc się zarzutu naruszenia w postępowaniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a to art. 7 k.p.a. , art. 9 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wyjaśnił, że warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), która w art. 21 stanowi, że, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu w sprawie dotyczącej m.in. zwracania pomocy finansowej organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Oznacza to, że w świetle art. art. 21 ust. 2 pkt. 2 cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Zatem zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., należało uznać za bezzasadny.

Podkreślił Dyrektor POR Agencji w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających fakt użytkowania działek rolnych zgłoszonych do płatności rolnośrodowiskowej w inny sposób niż stwierdzony w trakcie kontroli na miejscu. Wobec powyższego podnoszony przez Stronę zarzut naruszenia art. 136 k.p.a. należy uznać za bezzasadny, ponieważ zdaniem organu brak było podstaw do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów.

Również stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). zostały w cytowanej ustawie z dnia 7 marca 2007 r ograniczone do tego, że organ administracji ma obowiązek zapewnić stronom, ale jedynie na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, umożliwić stronom, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, udzielić stronom, również wyłącznie na ich żądanie niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zgodnie z art. 21 ust. 3 tej ustawy z dnia 7 marca 2007 r., to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności, to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ administracji, wydając decyzję w sprawie przyznania płatności, opiera rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, zarówno tych, co do których strona się wypowiedziała, jak też i tych, co do których strona nie składała żadnych oświadczeń. Te drugie nie mogą być jednak uznane za przyznane i podlegają obiektywnej ocenie organu administracji.

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że w dniu 23 czerwca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. wysłał do skarżącego zawiadomienie Nr [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego, które zawierało pouczenie w oparciu o art. 10 § 1 k.p.a., że stronie przysługuje prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone za potwierdzeniem odbioru w dniu 3 lipca 2014 r. skarżący nie zgłosił się w wyznaczonym terminie i nie skorzystał z przysługującego mu prawa wglądu do akt oraz możliwości składania wyjaśnień. Zauważył, że od dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do dnia wydania decyzji nie pojawiły się żadne nowe dowody w sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia [...] listopada 2014 roku nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności wniósł w dniu 27 lutego 2015 R .S. za pośrednictwem swojego pełnomocnika R. S..

Skarżący zaskarżył w całości w/w decyzję organu odwoławczego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 21 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w zw. z art. 21 ust.3 pkt. 1 tej ustawy poprzez przyjęcie ze w przedmiocie udzielania płatności rolnośrodowiskowej wystąpiły przesłanki do zastosowania zmniejszeń i wykluczeń,

- art. 21 ust. 2 pkt. 1, 3 i 4 cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z art. 77 i 80 k.p.a. poprzez pominięcie twierdzeń strony skarżącej w przedmiocie braku możliwości zapoznania się z raportami pokontrolnymi, pomimo ze postępowanie o przyznanie płatności obszarowej winno także uwzględniać stanowisko strony, tj. jej argumenty i wyjaśnienia zgłaszane przez nią w toku postępowania administracyjnego, tym bardziej iż ciężar dowodzenia w łych sprawach ustawodawca przerzucił właśnie na stronę postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się przede wszystkim na tożsame zarzuty, które podniósł w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a sprowadzające się przede wszystkim do kwestionowania sposobu przeprowadzenia w jego gospodarstwie kontroli na miejscu, ustalenia jej wyników, jak też w ogólności do wykazania błędnych ustaleń w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r. Zdaniem skarżącego organy Agencji działają na niekorzyść rolników i wprowadzają ich celowo w błąd zmieniając interpretację przepisów prawa.

Podniósł także skarżący, że system jakim posługuje się Agencja jest niespójny z systemem geodezyjnym w starostwach. Jego zdaniem dane dotyczące działek, których źródłem jest system LPIS mogą być wykorzystywane jedynie w zakresie przybliżonej identyfikacji i lokalizacji przestrzennej działki oraz oszacowania jej powierzchni. Zaznaczył, że do raportu nie został dołączony raport z pomiaru odbiornika GPS ani opracowane wyniki poprawione o błędy pomiaru z zaznaczonymi elipsami błędów. Brak uwzględnienia błędów pomiaru czyni zaś wyniki pomiaru dokonane przez urzędnika obsługującego urządzenie za poglądowe a nie miarodajne.

Zdaniem skarżącego przy realizacji programu rolnośrodowiskowego za 2012 r. dopełnił należytej staranności, gdyż stawał przed wyborem czy ocalić siedlisko przyrodnicze i przesunąć odrobinę pokos, czy też skosić działkę zgodnie ze szkicem i to siedlisko zniszczyć. Zwrócił tez uwagę, że zapisy dotyczące wymogów wariantowych są nieprecyzyjne a i interpretacja tych przepisów przez pracowników Agencji zmieniają się co też wprowadza rolników błąd.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zgodnie z art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz podstawą prawną. W ramach tej kontroli Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych 2012 r.

Dokonując kontroli tej decyzji we wskazanych wyżej granicach Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia, zaskarżona decyzja odpowiada bowiem zarówno przepisom prawa materialnego jak też została wydana z zachowaniem przepisów prawa procesowego.

W pierwszej kolejności słusznie wskazuje organ odwoławczy na okoliczność, że skarżący składając w dniu 15 maja 2012 roku w Biurze Powiatowym Agencji wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 r.(później uzupełnianym) zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego ostatecznie w pakiecie nr 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie nr 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe do powierzchni 4,94 ha oraz w pakiecie nr 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie nr 4.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni 6,98 ha;

Warunkiem otrzymywania płatności przez okres realizacji programu jest dochowywanie warunków pakietowych przez cały okres zobowiązania. W związku z powyższym nieprawidłowości stwierdzone w późniejszym okresie mają wpływ na nienależność płatności już przyznanych, co wynika wprost z przepisów o których będzie niżej mowa.

Zobowiązania tego skarżący nie wykonał czego jednoznacznym dowodem jest zapadła wskutek wniosku kontynuacyjnego ostateczna decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia [...] stycznia 2014 roku nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. w pomniejszonej wysokości. W decyzji tej stwierdzono niedotrzymanie przez skarżącego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nieprzestrzeganie wymogów pakietowych oraz nie utrzymanie trwałych użytków zielonych, a ustalenia w tamtej sprawie są częścią stanu faktycznego w sprawie kontrolowanej.

Powtórzyć wypada za organami, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 416/13, który skład orzekający w pełni podziela, stwierdził, że: "1. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji, zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne".

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z drugą z opisanych sytuacji, tj. gdy stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego zostało ustalone ostateczną decyzją dotyczącą płatności, a skarżący wykorzystał także możliwości podważenia tej decyzji w przed sądem administracyjnym.

Należy przypomnieć, że skarżący zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Stwierdzenie nieprawidłowości w postępowaniu dotyczącym wniosku kontynuacyjnego z 2013 r. oznacza, że nie wykonał tego zobowiązania.

Słuszne są argumenty organów, że zarzuty dotyczące wyników kontroli stanowiące podstawę wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie dopłat w roku 2013 nie mogą być skutecznie podważane w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, o ile nie pojawią się nowe dowody. Ostateczna decyzja wiąże organ jak również strony co do prawa jak i stwierdzonych w niej faktów. Przypomnieć wszak wypada, że kontrole na miejscu w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego przeprowadzone w gospodarstwie skarżącego w dniach 16 lipca 2013 r. i 3 października 2013 r. stwierdziły uchybienia w przestrzeganiu wymogów określonych w ramach poszczególnych pakietów i wariantów oraz niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce rolnej I zadeklarowanej w ramach wariantu 4.1. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności dokonanych wówczas ustaleń, udokumentowanych w stosownym protokole z czynności kontrolnych. Z raportów z kontroli na miejscu, które to dokumenty mają moc dokumentów urzędowych, wynika, że kontrola została przeprowadzona w obecności R. S. który był upoważniony do reprezentowania skarżącego podczas kontroli. Przedstawiciel skarżącego, R. S. podpisał protokoły a także otrzymał kopię protokołów, ale nie wnosił żadnych zastrzeżeń co do ustaleń w nim zawartych. Kwestionowanie obecnie prawidłowości pomiarów dokonanych przez upoważnionych pracowników Agencji odpowiednio w tym zakresie przeszkolonych i kompetentnych jest bezskuteczne. Zastrzeżenia do protokołu należało wnosić w określonym czasie, tymczasem R. S. obecny podczas kontroli ograniczył się do stwierdzenia na piśmie z dnia 3.10.2013 r., "że grunty pod sadami nie były meliorowane".

O wadze dowodu z protokołu kontroli wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 kwietnia 2008 r. sygn. akt. II GSK 492/07, cytowany zresztą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zwrócił on uwagę, że o znaczeniu tego protokołu świadczy fakt, że kontrole przeprowadzane mogą być tylko przez określone podmioty, wyspecjalizowane, dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowanymi i technicznymi oraz bezstronne.

Godzi się przy tym zauważyć, że skarżący przystępując do programu rolnośrodowiskowego podpisując wniosek potwierdził m.in. że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (pkt. 5b zawartego we wniosku oświadczenia) a także zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego (pkt.4) a także do informowania Agencji o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na przyznanie płatności i o każdej zmianie okoliczności (pkt.1 a i b). Powyższe oznacza, że skarżący miał świadomość konieczności respektowania wymogów pakietowych i wariantowych, a w razie zaistnienia jakichkolwiek przeszkód do tego poinformowania o tym Agencję. Bezskutecznie zatem skarżący powołuje się na dylematy związane z wykonaniem obowiązku wykonania pokosu zgodnie ze szkicem z naruszeniem siedliska przyrodniczego. O takim fakcie, jeżeli miał on miejsce, winien zawiadomić Agencję, a nie postępować samowolnie. Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że podczas kontroli na miejscu żadnych tego rodzaju uwag czy zastrzeżeń nie podnoszono.

Dalej wskazać należy, że w sprawie zastosowanie miały prawidłowo powołane przez organy przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, określone zostały w § 39 tego rozporządzenia. Za organem odwoławczym wskazać należy rozwiązania przyjęte w § 39 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, które było obowiązujące w dacie podejmowania decyzji przez organ I instancji. Zgodnie z treścią wskazanych przepisów, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno środowiskowej określonych w rozporządzeniu (§ 39 ust 1). Płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2 ) oraz gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizacje tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4 w/w rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

W świetle powyższego organ I instancji dokonał prawidłowo, a organ odwoławczy słusznie zaakceptował istnienie nieprawidłowości w realizacji przez skarżącego R .S. w jego gospodarstwie rolnym zobowiązania rolnośrodowiskowego za 2012 r., co skutkowało naliczeniem niesłusznie pobranych kwot skrupulatnie, klarownie a przede wszystkim poprawnie wyliczonych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji i nie ma powodu aby ich w tym miejscu przytaczać. zaznaczyć trzeba, że skarżący prawidłowości wyliczeń kwot płatności do zwrotu nie kwestionuje, negując li tylko ich zasadność.

Prawidłowo także powołały się organy na przepis art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 obowiązującego w czasie realizacji przez skarżącego przedmiotowego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Otóż z tych regulacji prawodawcy europejskiego wynika, że:

1. Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

Przy czym w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Powyższe wskazuje, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w sprawie, kiedy to w dniu 4 marca 2013 r. przyznane płatności rolnośrodowiskowe za 2012 r. zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe lub nie przestrzega wymogów pakietowych i wariantowych. Odnotować też należy, że organ I instancji powiadomił skarżącego o możliwości dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2012 r., po wydaniu decyzji o przyznaniu tej płatności na 2013 r. w pomniejszonej wysokości. W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje – co do zasady – podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 21 ust.2 pkt. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w zw. z art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. skonstatować należy, że są one bezzasadne. Z treści uzasadnienia skargi wynika, że skarżący zdaje sobie sprawę, że postępowanie dotyczące przyznania płatności w tym wypadku rolnośrodowiskowej czy zwrotu nienależnie pobranych płatności charakteryzuje się odrębnością w odniesieniu do zasad ogólnych obowiązujących w kodeksie postępowania administracyjnego. Przypomnieć należy, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania i zwrotu tej pomocy finansowej organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom - na ich żądanie - niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom - znów na ich żądanie - czynny udział w każdym stadium postępowania, a przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zgodnie więc z art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. we wskazanych postępowaniach ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Stosownie do art. 77 k.p.a. to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, tutaj jednak obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności, czy braku obowiązku zwrotu takiej płatności. Z powyższego wynika, że wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W tym postępowaniu, to nie organ, ale rolnik powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ administracji, wydając decyzję w sprawie przyznania płatności czy jej zwrotu, opiera rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, zarówno tych, co do których strona się wypowiedziała, jak też i tych, co do których strona nie składała żadnych oświadczeń.

Skarżący otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, które zawierało pouczenie w oparciu o art. 10 § 1 k.p.a., że stronie przysługuje prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak skarżący nie zgłosił się w wyznaczonym terminie i nie skorzystał z przysługującego mu prawa wglądu do akt oraz możliwości składania wyjaśnień. W gruncie rzeczy udział skarżącego w postępowaniu, pomimo stworzonych mu do tego warunków, sprowadził się do słownej polemiki z ustaleniami organów w ramach przysługujących mu środków zaskarżenia. Nie przedstawił natomiast skarżący ani nie wskazał żadnego dowodu, który pozwoliłby na dokonanie odmiennych ustaleń czy wyciągnięcie odmiennych wniosków aniżeli te, które zawarte zostały w decyzjach organów obu instancji.

Końcowo zaznaczyć należy, że ustalona przez organy łączna kwota nienależnie pobranych kwot (5 929,91) przekraczała dopuszczalną kwotę – równowartości 100 Euro, do odstąpienia przez organ od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy – art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenie rady ( EWG) nr 352/78 (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 ( Dz. Urz. UE L 347 , poz. 547 ). Nie zachodziła również żadna z przesłanek skutkująca brakiem obowiązku zwrotu przez Skarżącego nienależnie pobranych płatności wskazana w art. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji ( UE) Nr 65/2011, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nie znajduje zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Prawidłowo organ przyjął również, że w spawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROTOM) termin ten wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. W przypadku zaś nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała i biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Termin przerywa każdy akt właściwego organu, o którym zawiadamia się daną osobę. Biorąc pod uwagę, że Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, którego dotyczy przedmiotowe zobowiązanie został zamknięty w dniu 31 grudnia 2015 r., a decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z dnia [...] grudnia 2014 r. została Skarżącemu doręczona w dniu 5 grudnia 2014 r. nie doszło do przedawnienia roszczenia.

Trafnie także organ ustalił rozpoczęcie terminu naliczania odsetek tj. 60 dnia od daty odebrania decyzji - art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji w zw. z art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) oraz stawkę odsetek w wysokości 8 %na podstawie Obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 r. ( M.P. z 2014 r., poz. 905 ).

Reasumując zaskarżona decyzja Dyrektora POR Agencji odpowiada prawu, co mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.