Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1003/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Nadzór budowlany
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4, art. 51 ust. 1 pkt 1, art. 51 ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 2, art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2204
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j.
article: art. 58 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: par. 12 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2019 poz 1065
law: Rozporządzenie Miniistra Infrastruktury  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie - tekst jedn.
article: art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Sebastian Michalski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: Inspektor wojewódzki; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] uchylił zaskarżoną przez J. Ł. decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. (dalej: PINB dla Miasta P.; Inspektor powiatowy; organ I instancji) nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] – i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

PINB dla Miasta P. decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] nakazał J. Ł., jako właścicielowi budynku przy ul. [...] w P. (nr [...], arkusza [...] obręb [...]), doprowadzenie wyżej wymienionego budynku do stanu poprzedniego poprzez likwidację 6 otworów okiennych znajdujących się w ścianie graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (nr [...], arkusz [...], obręb [...]), oznaczonych kolorem czerwonym na załączniku graficznym do tej decyzji. Jednocześnie Inspektor powiatowy stwierdził, że na wykonanie tego obowiązku wyznacza termin 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r., poz. 1333) i w zw. z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471).

W odwołaniu od decyzji organu I instancji J. Ł. (dalej również: uczestnik postępowania) domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, podnosząc m.in., że organ nie wyjaśnił, dlaczego jego zdaniem ustanowiona służebność nie pozwała na umiejscowienie tych otworów w ścianie granicznej.

Motywując swoje rozstrzygnięcie, Inspektor wojewódzki w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2021 r. w pierwszej kolejności wyjaśnił, że z uwagi na wcześniej przywołane przepisy przejściowe, na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe (tj. przepisy obowiązujące przed zmianą prawa budowlanego z dnia [...] września 2020 r.).

Przedstawiając przedmiot postępowania i stan faktyczny sprawy, organ odwoławczy wyjaśnił, że:

- postępowanie to było prowadzone w sprawie legalności 6 otworów okiennych znajdujących się w budynku przy ul. [...] w P. (nr [...]) w ścianie granicznej od strony nieruchomości przy ul. [...] (nr [...]), wskazanych kolorem czerwonym na załączniku do zawiadomienia z dnia [...] lipca 2020 r. (znak: [...]) o wszczęciu postępowania;

- kamienica na działce nr [...], obr. [...], ark. [...] (ul. [...]) powstała pomiędzy 1880 a 1890 r., jak to wynika z karty gminnej ewidencji zabytków,

- w budynku tym od strony działki nr [...] zlokalizowanych jest 6 otworów okiennych oraz 4 blendy,

- Inspektor powiatowy prowadził jednocześnie postępowanie w stosunku do 3 okien (usytuowanych na skraju ściany), wobec których organ wydał nakaz likwidacji (sprawa znak [...]),

- w ścianie budynku przy ul. [...], zlokalizowanej od strony granicy, ogółem było zlokalizowanych 9 okien oraz 4 blendy w jednej linii; na każdym piętrze dane okna są takiej samej wielkości.

Organ II instancji, przywołując brzmienie § 12 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.), stwierdził, że w obecnym stanie prawnym, okna zlokalizowane w ścianie szczytowej znajdującej się w granicy działek nr [...] (ul. [...]) i [...] (ul. [...]), nie mogą być zlokalizowane.

W następnej kolejności organ odwoławczy zauważył, że w dacie budowy obiektu budowlanego (lata 1880-1890) obowiązywało "prawo budowlane" w postaci ustawy mieszkaniowej z dnia [...] lipca 1875 r. i [...] marca 1918 r. Zbiór Ustaw Królewskich Prus w byłym zaborze pruskim, jednakże powyższe przepisy prawa nie regulowały kwestii lokalizacji okien w granicy działki. Zarazem Inspektor wojewódzki wyjaśnił, że nieruchomość położona przy ul. [...] (w okresie zaboru Pruskiego ulica nazywała się [...]i), która powstała w okresie 1880-1890, znajdowała się w granicach tzw. twierdzy poligonowej - murów obronnych miasta P.; prace rozbiórkowe twierdzy poligonowej zostały przeprowadzone po powstaniu pierścienia fortów otaczających miasto P., a pierwsze prace nad rozbiórką murów miejskich zostały zapoczątkowane w latach 1896-1902 staraniami ówczesnego nadburmistrza R. W., natomiast prace rozbiórkowe najbliżej zlokalizowanej bramy twierdzy poligonowej tzw. Bramy [...] względem ul. [...] (dawniej [...]) zostały wykonane w 1904 r.; dopiero rozbiórka murów twierdzy poligonowej pozwoliła na rozwój miasta. W takich okolicznościach organ II instancji stwierdził, że zabudowa w granicach twierdzy poligonowej była zabudową zwartą, wobec tego prawdopodobne jest, iż ówczesne władze nie zezwoliły na powstanie budynku mieszkalnego – kamienicy z otworami okiennymi w ścianie szczytowej, znajdującej się w granicy. Zatem organ odwoławczy podniósł, że należy sięgnąć do pierwszego aktu prawnego, który obowiązywał na terenach Polski po zaborach, tj. w okresie II Rzeczypospolitej Polskiej. W tym względzie organ, przywołując treść art. 196 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia [...] lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. nr 23, poz. 202) - dalej: rozporządzenie Prezydenta, stwierdził, że w okresie międzywojennym obowiązujące prawo budowlane zabraniało istnienia okien w granicy działki.

Zarazem Inspektor wojewódzki wskazał jednak na to, że z akt księgi wieczystej [...] wynika, że dokumentem z dnia [...] października 1931 r. Magistrat Stołecznego Miasta P. na nieruchomości dokonał parcelacji, a sam plan obejmował parcele 1, 2, 3 i 4; w powyższym dokumencie zostało zapisane, iż "prawo okien znajdujących się w murze budynku [...]. na projektowanej granicy e-f będzie zapisane w księgach wieczystych sąsiadujących działek budowlanych jako służebność, aż do czasu istnienia domu [...] w obecnych konstrukcyjnych swych częściach". Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że natomiast z innego dokumentu znajdującego się w aktach księgi wieczystej [...] wynika, co następuje: - "Ja niżej podpisany kupiec W. K. w P. jestem zapisanym właścicielem nieruchomości zapisanej w księdze gruntowej [...] tom II karta [...]. Nieruchomość ta składa się z 4 przy ul. [...] położonych budynków mieszkalnych, z których nieruchomość położoną w P. przy ul [...] nr [...], która przy pomiarze katastralnym otrzymała oznaczenie nr [...] nr parceli [...] sprzedałem na podstawie notarialnego kontraktu kupna-sprzedaży kierownikowi urzędu pocztowego L. K. w P. i nauczycielowi J. W. Ł. w P. (...).";

- "Dalej zezwalam i wnoszę w wykonaniu zastrzeżeń magistratu Stoł. Miasta P. o zapisanie w nowo utworzyć się mającej księdze wieczystej nieruchomości oznaczonej nr [...] nr parceli [...] w dziale II służebności tej treści, że każdorazowemu właścicielowi nieruchomości sąsiedniej oznaczonej jako parcela nr [...] nr parceli [...] ma służyć prawo posiadania i użytkowania okien znajdujących się w murze granicznym oznaczonym w planie podziału lit. e-f do czasu istnienia tam domu w obecnych konstrukcyjnych swych częściach.".

Mając na uwadze powyższe dokumenty, znajdujące się w aktach księgi wieczystej [...], Inspektor wojewódzki stwierdził, że [pierwotna] działka, na której znajduje się budynek przy ul. [...], została podzielna na mniejsze działki (parcele), zatem w dacie powstania budynku (1880-1890) ściana, w której znajdowały się sporne okna, nie znajdowała się w granicy działki, a ściana ta stała się ścianą graniczną w wyniku przeprowadzenia parcelacji na mniejsze działki w 1931 r. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe dokumenty świadczą jednocześnie o tym, że okna istniały w przedmiotowym budynku przed dokonaniem parcelacji nieruchomości; skoro w dokumentach tych nie ma podanej liczby okien, należy przyjąć (z uwagi na upływ czasu oraz równą ich wielkość), że w powyższych dokumentach mowa jest o przedmiotowych 6 oknach.

W takich warunkach organ II instancji uznał, że okna znajdujące się w ścianie granicznej powstały legalnie, a ich istnienie w granicy po pierwsze jest wynikiem wtórnego podziału działki, a po drugie – została ustanowiona dla nich służebność. Zdaniem organu, powyższe wynika z dokumentu z dnia [...] października 1931 r. sporządzonego przez Magistrat Stołecznego Miasta P. (Nr dz. [...]) na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów, tj. "art. 30 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o rozbudowie miast z dnia 22 kwietnia 1927 r. /Dz. Ust. Nr. 42 poz. 372/ wzgl Art: 52 i 57 Rozp. Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16. lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli /Dz. Ust. Nr. 23 poz. 202/.

Z tak przedstawionych powodów organ odwoławczy stwierdził, że nie może podzielić stanowiska organu I instancji, że przywołane zapisy nie mogą świadczyć o legalności – pod względem budowlanym – okien w ścianie granicznej budynku przy ul. [...]. Organ II instancji uznał, że Inspektor powiatowy nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego, co doprowadziło ten organ do nieuzasadnionego wydania na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego decyzji nakazującej doprowadzenie budynku do stanu poprzedniego poprzez likwidację 6 otworów okiennych znajdujących się w ścianie granicznej z nieruchomością przy ul. [...] w P..

Organ II instancji stwierdził, że z uwagi na powyższe okoliczności nie może podzielić stanowiska W. K., wyrażonego m.in. w piśmie z dnia [...] maja 2021 r., gdyż należało uwzględnić odwołanie i uchylić zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Na marginesie głównych rozważań organ II instancji zauważył, że spór o okna w ścianie granicznej, z uwagi na zapisy zawarte w księdze wieczystej, powinien być rozpatrzony przez sąd powszechny w celu zniesienia służebności zapisanej w księdze wieczystej [...], z uwagi na to, że prawo to mogło stracić swoje gospodarcze uzasadnienie i jest źródłem nadmiernych obciążeń dla właściciela nieruchomości sąsiedniej. W tym względzie organ odwoławczy wskazał na treść art. 294 i art. 295 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 z późn. zm.) - dalej: k.c.

W skardze na decyzję Inspektora wojewódzkiego W. K. decyzji tej zarzucił:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego:

a) art. 196 rozporządzenia Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zachowaniu osiedli, które zakazywało istnienia otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku przy ulicy [...] w P. (nr [...]) graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] w P. (nr [...]),

b) § 12 rozporządzenia z dnia [...] kwietnia 2002 r., które nie pozwala na istnienie otworów okiennych w ścianie szczytowej budynku przy ulicy [...] w P. (nr [...]) graniczącej z nieruchomością przy ulicy [...] w P. (nr [...]),

c) przyjęcie, że czynność prawna, jaką jest ustanowienie służebności sprzecznej z prawem budowlanym jest ważna (art. 58 § 1 i 2 k.c. oraz wcześniej obowiązujące przepisy),

– a wszystko to skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że w ścianie szczytowej budynku przy ul. [...] w P. (nr [...]) graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (nr [...]) mogą znajdować się przedmiotowe otwory okienne,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że mogą istnieć otwory okienne w ścianie szczytowej budynku przy ul. [...] w P. (nr [...]) graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (nr [...]).

Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie – z ostrożności procesowej na wypadek nieuznania przez Sąd, że powyższe naruszenie prawa miało charakter rażący – o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. O to samo wniósł uczestnik postępowania J. Ł., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, przedstawiając w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2022 r. dodatkową argumentację w celu wzmocnienia stanowiska organu II instancji, w tym odwołując się do treści kopii dokumentów, których oryginały znajdują się we właściwych księgach wieczystych, prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...] w P. V Wydział Ksiąg Wieczystych. Uczestnik wniósł również o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z kopii dokumentów dołączonych do jego odpowiedzi na skargę.

Na rozprawie w dniu [...] maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumentację i wnioski skargi (przy jednoczesnej obecności samej strony, która poparła stanowisko pełnomocnika). Pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł, jak w piśmie z dnia [...] maja 2022 r., domagając się oddalenia skargi. Pełnomocnikowi skarżącego doręczono na rozprawie odpis pisma uczestnika postępowania z dnia [...] maja 2022 r. Pełnomocnik ten po zapoznaniu się z treścią przedmiotowego dokumentu oświadczył, że podtrzymuje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd administracyjny uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1). Sąd orzeka (wyrokuje) na podstawie akt sprawy, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej, tutejszy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co też skutkuje oddaleniem skargi (art. 151 p.p.s.a).

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Inspektora wojewódzkiego z dnia [...] października 2021 r., którą organ odwoławczy uchylił zaskarżoną przez J. Ł. (właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położoną przy ul. [...] w P.) decyzję PINB dla Miasta P. nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Decyzja organu I instancji nakazywała J. Ł. doprowadzenie budynku przy ul. [...] w P. (nr [...], arkusza [...], obręb [...]) do stanu poprzedniego poprzez likwidację wskazanych w tej decyzji 6 otworów okiennych, znajdujących się w ścianie graniczącej z nieruchomością przy ul. [...] w P. (nr [...], arkusz [...], obręb [...]). Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego w brzmieniu sprzed [...] września 2020 r. Z kolei podstawę prawną zaskarżonej decyzji odwoławczej stanowił przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., który przewiduje, że w ramach kompetencji organ odwoławczy reformacyjno-kasacyjnych wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Stosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. i umorzenie postępowania (pierwszej instancji) jako bezprzedmiotowego pozostaje zaś w związku z art. 105 § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Postępowanie w danej sprawie administracyjnej jest zaś bezprzedmiotowe, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego. Bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. II OSK 686/17, dostępny w Internecie pod adresem: http:orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie też stanowisko prezentowane jest w doktrynie.

Na gruncie Prawa budowlanego postępowanie staje się co do zasady bezprzedmiotowe, jeżeli organy nadzoru budowlanego nie znajdują podstaw do nadania praw lub nałożenia obowiązków, w tym wydania nakazów bądź zakazów, wynikających z przepisów tej ustawy. Takie ustalenia uprawniają organy nadzoru budowlanego do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.

Sąd podkreśla, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.) okazały się nietrafne. Organ II instancji, korzystając z kompetencji wynikających z art. 136 k.p.a. przeprowadził bowiem uzupełniające postępowanie wyjaśniające. Przede wszystkim sprawdził, czy zachowała się w państwowych zasobach archiwalnych dokumentacja dotycząca budowy budynku przy ul. [...] (dawniej [...]), jak i pozyskał niezbędne informacje z Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego [...] w P., dotyczące istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów znajdujących się w księdze wieczystej nr [...] Należy zatem przypomnieć, że w świetle tych informacji wpis dokonany w dziale I-Sp kw [...] został przeniesiony z księgi wieczystej dawnej [...] Tom XII Karta [...], który z kolei został dokonany w tej księdze w wyniku podziału nieruchomości ujawnionej w księdze wieczystej dawnej [...] Tom II Karta [...]. Do akt gruntowych księgi wieczystej dawnej [...] Tom II Karta [...] dołączono stosowne dokumenty, dotyczące zatwierdzenia planu parcelacji /karta 8/ parcele [...] i [...], wydane przez Magistrat Stołecznego Miasta P. z dnia [...] października 1931 r. nr dz. [...] oraz oświadczenie o ustanowieniu służebności w formie aktu notarialnego właściciela nieruchomości W. K. z dnia [...] listopada 1932 r. Z dokumentów tych wynika, że już w tym czasie istniały okna w budynku przy ul. [...] od strony późniejszej działki nr [...] przy ul. [...] w P..

Wobec braku jakichkolwiek dowodów przeciwnych oraz uwzględniając treść przepisów art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204 z późn. zm.) - dalej: u.k.w., uznać należy, że skoro wpisy w księdze wieczystej zostały dokonane prawidłowo, zgodnie z przedłożonymi dokumentami i ówcześnie obowiązującym prawem, to brak podstaw do przyjęcia, że nie są one zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, a służebności tam ustanowione wygasły. Jeżeli skarżący uważa inaczej, ma do dyspozycji instrumenty prawne przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w., czy – w odniesieniu do służebności – w art. 293-295 k.c. Wszelkie uwagi dotyczące art. 58 § 1 i 2 k.c. są z gruntu chybione. Ani organy administracyjne, ani też sądy administracyjne nie mają kompetencji do oceny ustanowienia służebności – jak twierdzi skarżący, sprzecznej z prawem budowlanym [rozumieniu przepisów ustawowych i wykonawczych, jak warunki techniczne budynków] – jako czynności nieważnej na gruncie prawa cywilnego. Przeciwnie, wpis takiej służebności korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, ze względu na przywołane przepisy wieczystoksięgowe (por. np. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18, dostępny jw.). Co więcej, tego rodzaju wpis jest objęty rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.).

W odniesieniu do domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym Sąd wyjaśnia jeszcze, że organy i sąd administracyjny są związane wpisem określonego prawa do księgi wieczystej. Z kolei wzruszenie takiego wpisu do księgi wieczystej nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym. Wynikająca z art. 3 ust. 1 u.k.w. zasada jawności materialnej (domniemanie iuris tantum) – zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej – wiąże organy administracji i sąd administracyjny aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przed sądem powszechnym przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Omawiane domniemanie jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. poglądy piśmiennictwa przywołane w wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 108/15, dostępnym jw.). Co więcej, nawet przewidziane w art. 8 u.k.w. ostrzeżenie, ujawnione w dziale II księgi wieczystej, nie obala domniemania prawnego z art. 3 u.k.w., a więc domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Skutki ostrzeżenia polegają jedynie na wyłączeniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, ustanowionej w art. 5 u.k.w. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych.

Idąc dalej, Sąd podkreśla, że Inspektor wojewódzki całkowicie zasadnie przyjął, że przedmiotowych 6 okien, których dotyczy postępowanie, istniało w budynku przy ul. [...] – oznaczenie nr [...], nr parceli [...], jeszcze przed parcelacją, która miała miejsce w 1931 r. Nie ma żadnego przekonującego powodu ani argumentu, aby zaprzeczyć ustaleniu, iż w dacie powstania budynku na tej nieruchomości (lata 1880-1890) ściana budynku, w której znajdowały się sporne okna, nie znajdowała się w granicy nieruchomości (parceli), skoro ściana ta stała się ścianą graniczną w wyniku przeprowadzenia parcelacji na mniejsze działki w 1931 r. Nie podlega także skutecznemu zakwestionowaniu argument organu II instancji, że powyższe dokumenty świadczą jednocześnie o tym, że okna istniały w przedmiotowym budynku przed dokonaniem parcelacji nieruchomości. Skoro bowiem w dokumentach tych nie ma podanej liczby okien, należy przyjąć (z uwagi na upływ czasu oraz równą ich wielkość), że w powyższych dokumentach mowa jest o przedmiotowych 6 oknach. Sąd w całości podziela stanowisko organu odwoławczego, że okna znajdujące się w ścianie granicznej powstały legalnie – a w każdym razie, że istniały legalnie w granicy w 1931 r., a tym bardziej istniały legalnie wcześniej, skoro ściana budynku ówcześnie nie znajdowała się w granicy z sąsiednią nieruchomością. Aktualny stan faktyczny jest wynikiem wtórnego podziału działki, a ponadto dla przedmiotowych okien została ustanowiona odpowiednia służebność. Powyższe wynika z dokumentu z dnia [...] października 1931 r. sporządzonego przez Magistrat Stołecznego Miasta P. (Nr dz. [...]), dotyczącego wspomnianego zatwierdzenia planu parcelacji na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów – wskazanych w tym dokumencie przepisów art. 30 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o rozbudowie miast z dnia 22 kwietnia 1927 r. (Dz.U. nr 42, poz. 372), "wzgl Art: 52 i 57" rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. nr. 23, poz. 202).

Nie od rzeczy będzie też przypomnieć, że zasady in dubio pro reo i in dubiis benigniora praeferenda sunt nakazują przyjmować rozstrzygnięcie korzystniejsze dla zobowiązanego, a wszelkie wątpliwości rozstrzygać na korzyść takiej strony. Zasady te mają znaczenie przy ustalaniu i ocenie stanu faktycznego oraz przy stosowaniu prawa, nawet jeżeli wyłączone jest stosowanie art. 81a § 1 k.p.a. z uwagi na zaistnienie przesłanek z art. 81a § 2 k.p.a. Tym bardziej jest to aktualne w sprawie dotyczącej budynku powstałego jeszcze w XIX w., a istnienie przedmiotowych okien nie zostało przez tak długi czas zakwestionowane przez odpowiednie władze państwowe.

Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów § 12 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (aktualnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 1225), jak i art. 196 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. nr 23, poz. 202) również są nietrafne. Organ odwoławczy nie zaprzeczył temu, że tak aktualnie obwiązujące przepisy z dziedziny prawa budowlanego, jak i obowiązujące w okresie międzywojennym zabraniały istnienia okien w granicy działki. Skarżący pomija przy tym ten podstawowy fakt, że stosowanie takich przepisów może mieć co do zasady miejsce do nowych stanów faktycznych, które powstają po wejściu w życie danych przepisów reglamentujących m.in. warunki sytuowania obiektów budowlanych. Poza tym, nawet gdyby sporne okna powstały po wejściu w życie przywołanego rozporządzenia Prezydenta (do czego nie ma jednakże żadnych podstaw), to nadal nie byłyby sprzeczne z przywołanym przepisem tego aktu, skoro nie znajdowały się ówcześnie w ścianie granicznej budynku, następnie zaś ich istnienie usankcjonowane jest ustanowieniem odpowiedniej służebności ujawnionej w księdze wieczystej.

Z całą stanowczością należy podkreślić, że późniejszy, niż data wykonania robót budowlanych, podział działki inwestycyjnej, na której zlokalizowany był budynek, przy którym wykonywano roboty budowlane, nie daje podstaw do dokonywania oceny legalności robót budowalnych w aspekcie zasadności wydania decyzji nakazowej na podstawie art. 51 ust. 1 w zw. z ust. 7 i art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4 Prawa budowlanego, przy uwzględnieniu stanu faktycznego, jaki ów podział spowodował (por. motywy wyroków NSA z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt II OSK 1333/05 i 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2069/19, dostępnych jw.). Przywołane orzeczenia dotyczyły m.in. stosowania § 12 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. do stanów istniejących przed wejściem w życie tych warunków techniczno-budowanych i trafnie zwracały uwagę, chociażby na wnioski, jakie wynikają z treści § 2 i § 330 tego rozporządzenia.

Skoro brak było podstaw do formułowania nakazów na podstawie przywołanych przez organy nadzoru budowlanego przepisów prawa budowlanego, to postępowanie w całości stało się bezprzedmiotowe z przyczyn przedmiotowych (art. 105 § 1 k.p.a.). W takiej sytuacji zastosowywanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenie decyzji organu I instancji z jednoczesnym umorzeniem postępowania było zasadne. W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym organ nadzoru budowlanego nie miał podstawy ani do przyjęcia, że doszło do wykonania robot budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę (przesłanka z art. 50 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego), ani też w konsekwencji do zastosowania art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego i zobowiązania właściciela nieruchomości do doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie (likwidację) przedmiotowych okien, skoro istnienie tych okien uznane być musi za legalne i w istocie stanowiące ów "stan poprzedni".

Końcowo wyjaśnić jeszcze przyjdzie, że wniosek dowodowy zgłoszony przez uczestnika postępowania nie mógł być uwzględniony, ponieważ zgodnie art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd wyjaśnia, że nie miał żadnych wątpliwości co do stanu sprawy, które stanowiłyby przeszkodę w rozpoznaniu jej i ocenie zaskarżonej decyzji. Poza tym w świetle tego przepisu, w postępowaniu przed sądem administracyjnym, postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako uzupełniające, ograniczone do dowodu z dokumentów. Co ważne, wykluczone jest przy tym prowadzenie nowego postępowania o charakterze rozpoznawczym (a zatem zastępowanie organu administracji rozstrzygającego sprawę), do czego w istocie sprowadzałaby się analiza okoliczności sprawy w kontekście przedłożonej przez uczestnika dokumentacji wieczystoksięgowej. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że okoliczności, których miały dowodzić te materiały zostały już uprzednio prawidłowo ustalone i ocenione przez Inspektora wojewódzkiego. Stanowisko uczestnika postępowania jedynie dopełniało te słuszne rozważania, zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu organu II instancji. Sąd wziął je zatem pod uwagę, kierując się treścią przywołanych wcześniej przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., tj. orzekając na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy.

Podsumowując, Sąd nie stwierdził po stronie Inspektora wojewódzkiego naruszenia przepisów prawa, tym podniesionych w zarzutach skargi przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., jak również naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Organ II instancji nie popełnił też błędu w wykładni ani zastosowaniu prawa materialnego. Całkowicie zasadne było stwierdzenie przez organ odwoławczy braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów art. 51 ust. 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego (w brzmieniu sprzed [...] września 2020 r.), jak i prowadzenia postępowania naprawczego w stosunku do przedmiotowych okien w budynku przy ul. [...] w P.. W konsekwencji umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 (w zw. z art. 105 § 1) k.p.a. było trafne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.