Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 70/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z par. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

|Przewodniczący | |Sędzia WSA Marzena Kowalewska | Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat J. B. kwotę [...] ([...]) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności finansowanych przez J. G. jako płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia [...]r. J. G. wystąpił z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Swoją prośbę umotywował dramatyczną sytuacją własną i rodzinną. Wskazał, że nie pobiera żadnych świadczeń oraz nie uzyskuje dochodów oraz, że utrzymuje się z pobieranego przez żonę świadczenia emerytalnego, które jest bardzo niskie. Nadto wskazał, że po uregulowaniu bieżących opłat i zakupie lekarstw niewielka kwota pozostaje na przeżycie. J. G. wskazał również, że od [...]r. z uwagi na orzeczony zakaz nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazując na powyższe okoliczności wniósł o umorzenie zobowiązań.

Rozpoznając sprawę Zakład ustalił, że zadłużenie dotyczy składek na ubezpieczenie własne J. G. jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnianych pracowników.

Zakład powołując treść przepisu art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że składki za pracowników w części przez nich finansowanej nie podlegają umorzeniu z mocy prawa, a postępowanie w tej sprawie należało umorzyć (decyzja ZUS z dnia [...]r., nr [...]).

Odnośnie składek finansowanych przez płatnika, Zakład przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż mogą być one umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w opisanych w przepisie przypadkach. Nadto Zakład wskazał, że istnieje również możliwość umarzania należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład ustalił, że postanowieniem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w [...] oddalił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ogłoszenie upadłości skarżącego. Podstawę oddalenia wniosku stanowił art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze, tj. brak po stronie dłużnika środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Okoliczność ta stanowi przesłankę, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którą przepisy prawa wiążą możliwość umorzenia długu. Jednakże w przedmiotowej sprawie nie mogła to być okoliczność uzasadniająca umorzenie, gdyż z ustaleń Zakładu wynikało, że wnioskodawca jest w [...] współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS i z której - w przypadku braku dobrowolnych wpłat - dług może być egzekwowany.

Zakład dodał, że podstawy do umorzenia nie stanowił również fakt stwierdzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...]r., nieściągalności z majątku ruchomego oraz wierzytelności Strony. We [...] bieżącego roku obciążające J. G. zobowiązania wobec ZUS ponownie zostały skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Prowadzone jest ono przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] z rachunku bankowego skarżącego. Postępowanie to jest nadal aktualne. Wobec powyższego brak było uzasadnienia do umorzenia zadłużenia ze względu na całkowitą nieściągalność.

Z uwagi na fakt, że należności w części dotyczą składek na ubezpieczenie własne skarżącego, Zakład rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Jednakże jak stwierdził organ, w aktach sprawy brak było jakichkolwiek dokumentów, w oparciu o które możliwa byłaby ocena obecnej sytuacji finansowej, rodzinnej czy zdrowotnej i przyjęcie, że skarżący spełnia przesłanki określone w powołanym wyżej rozporządzeniu. Pomimo zobowiązania Pana - pismo ZUS z dnia [...]r. - do przedłożenia stosownych na tę okoliczność dowodów, nie zostały one złożone. Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Nie udokumentował okoliczności potwierdzających brak możliwości zarobkowania ze względu na stan zdrowia albo na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Z ustaleń Zakładu wynikało natomiast, że aktualnie J. G. nie jest zgłoszony do ubezpieczenia z żadnego tytułu. Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej został orzeczony przez Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...]r. na okres [...] lat. Zakład wskazał ponadto, że obciążające skarżącego zobowiązania w części dotyczą należności z tytułu składek za pracowników. Opłacenie tych należności może mieć wpływ na wysokość przysługujących im świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W ocenie Zakładu dokonane ustalenia nie dały podstaw do umorzenia obciążających J. G. zobowiązań na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii dotyczącej obciążenia go obowiązkiem opłacenia składek za [...]r., Zakład wyjaśnił, że prowadzona przez Stronę działalność gospodarcza została wyrejestrowana z ewidencji z dniem [...]r., wobec czego do tego dnia należne są składki ubezpieczeniowe.

Dodatkowo Zakład wskazał, że wobec J. G. w [...]r. zastosowano już pomoc, przysparzającą korzyść finansową w postaci umorzenia składek za lata [...] w kwocie [...] zł.

Z uwagi na dokonane w sprawie ustalenia Zakład decyzją z dnia [...]r. nr [...] odmówił J. G. umorzenia należności z tytułu składek.

J. G. wnioskiem z dnia [...]r. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zadłużenia w łącznej kwocie [...] zł. Wskazał, że decyzja Zakładu z dnia [...]r. nie odzwierciedla faktycznego stanu dowodowego i prawnego, bowiem składki za lata [...] w kwocie [...] zł zostały umorzone przez ZUS Oddział w [...]. Natomiast skarżący posiada dowody wpłaty tych składek za rok [...] na kwotę [...] zł oraz za rok [...] na kwotę [...] zł. Ponadto na przełomie lat [...]r. składki zostały zapłacone i potwierdzone przekazaniem wpłat. W związku z powyższym należało przenieść umorzenie na inne lata, w których składki nie zostały opłacone.

Nadto, skarżący zaznaczył, że posiada dowody wpłat składek na ubezpieczenia ZUS do [...]r. Poza tym wskazał, że ogólnie dokonał wpłaty na rzecz ZUS w kwocie około [...] zł, co zostało potwierdzone dowodami wpłat. W tej sytuacji wnosi o dokonanie korekty oraz ponownego rozliczenia wpłat składek na ubezpieczenia za lata [...] oraz do [...]r., gdyż takiego rozliczenia organ ZUS w [...] nie dokonał pomimo wniesionych przez w tej materii pism.

W związku z powyższym J. G. wniósł o umorzenie oraz wnikliwe rozliczenie się przez ZUS z płatności składek za okres od [...]r. do [...]r.

Organ ponownie rozpoznający sprawę, decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności finansowanych przez J. G. jako płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, że powołane okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji. Skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności w okresie nieprzedawnionym, bądź z uwagi na szczególną sytuację osoby zobowiązanej. W świetle art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych możliwość umorzenia należności z tytułu składek jest uprawnieniem Zakładu, a nie obowiązkiem. Podejmując decyzję o umorzeniu, Zakład musi stwierdzić zaistnienie choćby jednej z przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach. Jednakże mimo stwierdzenia takich przesłanek nie jest obowiązany do przysporzenia dłużnikowi takiej korzyści. Zakład jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, dlatego rezygnacja ZUS z dochodzenia ciążących na dłużniku z mocy prawa zobowiązań i ich umorzenie należy traktować jako instytucję o charakterze wyjątkowym. Szczególnie ważna w sprawach o umorzenie jest ocena, czy mimo wystąpienia ustawowych przesłanek do umorzenia, uzasadnione jest uszczuplenie państwowych funduszy celowych dla poprawy sytuacji finansowej dłużnika. W ramach tej oceny bierze się pod uwagę zarówno stan obecny, jak również możliwość zmiany sytuacji finansowej dłużnika.

Organ wskazał dalej, iż w rozpoznawanej sprawie istotnie wystąpiła okoliczność, która -zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - mogłaby stanowić podstawę umorzenia skarżącemu zobowiązań z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych. Jednak rozważając możliwość umorzenia zaległości należy wziąć pod uwagę nie tylko fakt zaistnienia formalnej przesłanki, ale także wszelkie okoliczności występujące w sprawie.

Jak wynika z akt sprawy skarżący jest w [...] współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Okoliczność ta powoduje zatem, iż istnieje majątek, z którego możliwe jest dochodzenie długu. Podstawy do umorzenia nie może stanowić również fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]r. - stwierdził nieściągalność z majątku i wierzytelności strony, bowiem obecnie Dyrektor Oddziału ZUS w [...] prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego. Tym samym stwierdzić należy, że Zakład w decyzji z dnia [...]r. słusznie przyjął, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia z powodu całkowitej nieściągalności.

W kwestii rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek organ stwierdził, że Zakład właściwie ocenił i słusznie przyjął, iż pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie całości długu mimo braku całkowitej nieściągalności byłoby nieuzasadnione. Wskazał przy tym, że możliwość umarzania na podstawie powołanego rozporządzenia przewidziana jest dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne, czy nadzwyczajne zdarzenia losowe nie jest możliwe wywiązanie się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Z ustaleń Zakładu wynika, że aktualnie skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczenia z żadnego tytułu, co oznacza jedynie, że nie posiada stałego źródła dochodu. Natomiast orzeczony wobec skarżącego zakaz prowadzenia działalności w [...] roku obowiązywał przez okres [...] lat, co oznacza, że na dzień dzisiejszy skarżący może prowadzić działalność gospodarczą.

Nadto organ wskazał, iż mimo wezwania Zakładu z dnia [...]r., skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej i majątkowej, tj. np. kserokopii rachunków z tytułu opłat za czynsz, energię, gaz itp. Nie przedstawił również żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie udokumentował także okoliczności uzasadniających umorzenie długu ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, powodującą konieczność sprawowania nad nim opieki, co pozbawiłoby skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego spłatę długu wobec ZUS.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, J. G. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] r.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że decyzją Dyrektora ZUS w [...] z dnia [...] r., utrzymano w mocy swoją wcześniejszą decyzję odmawiającą skarżącemu prawa do umorzenia składek ZUS za okres [...] r. na kwotę -[...] zł. Skarżący wskazał dalej, że organ wydając kolejne decyzje wskazuje na rozbieżność ustalonych kwot zadłużenia. W tej sytuacji jest zasadne ustalenie jaką kwotę obecnie ma zadłużenie wnioskodawcy oraz dlaczego ZUS w [...] nie zastosował ustawy abolicyjnej ZUS która weszła w życie w listopadzie 2012 r.

Pismem procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów procedury, które miały wpływ na treść wydanej decyzji - w postaci naruszenia zasady wyrażonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszenia art. 77 § 1 i 4 w zw. z art. 7 KPA - o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] r.

Uzasadniając powyższe wskazał, iż zasadniczym argumentem na podstawie którego odmówiono skarżącemu umorzenia należności finansowanych przez skarżącego jako płatnika składek było to, że nie zachodziła ich całkowita nieściągalność a nadto nie doszło do wykazania przez skarżącego faktu, że pomimo braku całkowitej nieściągalności zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie składek - w rozumieniu art. 28 ust. 3a w/w ustawy.

Skarżący wskazał dalej, iż zgodnie z informacjami przekazanymi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez skarżącego -pismo z dnia [...] r. (złożone do sprawy I SA/Sz 69/13, jednakże znane uczestnikowi) -do nieruchomości przy ulicy [...] w [...], prawa rości sobie aż [...] osób, będących spadkobiercami i konieczne będzie uregulowanie stanu prawnego nieruchomości. Co za tym idzie, J. G. nie jest osobą będącą wyłącznym właścicielem przedmiotowej nieruchomości - tym samym, ewentualna egzekucja będzie napotykała na ograniczenia oraz roszczenia osób trzecich. Prawdopodobnie więc ostatecznie egzekucja okaże się bezskuteczna, a z pewnością nie zaspokoi całości czy znacznej części zobowiązań skarżącego.

Nadto, egzekucja z rachunku bankowego, pomimo jej kontynuowania, wobec trudnej sytuacji majątkowej skarżącego prawdopodobnie również nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela.

W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie dochodzi do sytuacji objętej zakresem art. 28 ust. 3a o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący wielokrotnie wykazywał swoją trudną sytuację majątkową. Nie można więc zaakceptować twierdzenia organu, że skoro skarżący nie wykonał zakresu nałożonego na niego pisemnego zobowiązania (wezwania), to automatycznie skutkuje to szkodą w jego interesach. J. G. co prawda faktycznie nie wykonał nałożonego na niego zobowiązania - mimo wezwania z dnia [...] r. jednakże zgodnie z zasadą wyrażoną chociażby w art. 7 KPA organ powinien był z urzędu dołączyć do akt sprawy dokumenty oraz uwzględnić okoliczności, o których istnieniu wiedział - bowiem skarżący w sposób dokładny przez lata opisywał swoją sytuację majątkową.

W ocenie skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał świadomość trudnej sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. W składanych wnioskach, J. G. wskazywał na trudną sytuację majątkową (wniosek z dnia [...] r. i z dnia [...] r.) - podnosząc tak okoliczność braku możliwości opłacenie należności z tytułu składek, gdyż ich opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak i to, że jego żona jest osobą chorą. Co więcej, m. in. na podstawie powyższych okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych o/[...] umorzył skarżącemu w [...] r. należności w kwocie [...] zł.

Zdaniem skarżącego, w rozpoznawanej sprawie organ nie podjął starań do wyjaśnienia całej sprawy czy wzięcia pod uwagę ważnego interes osoby zobowiązanej co do ew. opłacenia należności z tytułu składek - co nie było trudne, bowiem przy piśmie z dnia [...] r. (do sprawy I SA/Sz 69/13) skarżący przedłożył decyzję o przeliczeniu emerytury swojej żony, która znajdowała się posiadaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o/[...] (decyzja z dnia [...] r.).

W związku z powyższym, w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów tak prawa materialnego - tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - jak i przepisów procedury administracyjnej - tj. art. 77 § 1 i 4 w zw. z art. 7 KPA.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić legalność działania organu orzekającego. Oznacza to, iż Sąd nie może kształtować sytuacji prawnej obywatela poprzez zmianę treści zaskarżonej decyzji.

Podkreślić należy, że w świetle art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz.1270 ze zm.) zwaną dalej: P.p.s.a., sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2005r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j: Dz.U. z 2009 r. Nr 205,poz.1585 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 Kodeksu cywilnego. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

Przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa powyżej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ –Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wprawdzie wystąpiła formalna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu – postanowieniem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w [...] oddalił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ogłoszenie upadłości z przyczyn o których mowa w art. 13 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze tj: braku po stronie dłużnika, środków na zaspokojenie postępowania upadłościowego i obciążenie majątku dłużnika w takim stopniu, że nie wystarcza na zaspokojenie kosztów, to jednak biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności występujące w sprawie, organ rentowy uznał, że nie jest to okoliczność uzasadniająca i przesądzająca o umorzeniu.

Jak prawidłowo ustalił organ, ciążące na skarżącym zobowiązania zostały we wrześniu ponownie skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Prowadzone jest ono przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] z rachunku bankowego skarżącego. Postępowanie to trwa nadal, co oznacza, że do czasu jego zakończenia istnieje potencjalna możliwość wyegzekwowania długu. Uprawniony do oceny obecnej sytuacji majątkowej i finansowej, organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję bądź też, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nadto, należności dochodzone przez organ rentowy zabezpieczone są hipoteką przymusową ustanowioną na nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], której skarżący jest w [...] współwłaścicielem. Oznacza to, iż w przypadku braku spłaty zadłużenia istnieje możliwość sprzedaży tego składnika majątkowego i pokrycia choćby części zobowiązań z tytułu składek.

Wobec tego, uprawnionym było przyjęcie przez skarżony organ, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie było podstaw do umorzenia zobowiązań z powodu całkowitej nieściągalności.

Zasadnie organ odwoławczy uznał również, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia należności składkowych określona w art.28 ust.3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaprzestanie prowadzenia działalności stanowi wprawdzie przesłankę do umorzenia, ale jedynie przy jednoczesnym braku majątku podlegającego egzekucji, co nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Organ rentowy rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zakaz prowadzenia działalności gospodarczej został orzeczony przez Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...]r. na okres [...] lat, co oznacza, że na dzień dzisiejszy skarżący może prowadzić działalność gospodarczą. Aktualnie skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczenia z żadnego tytułu, co oznacza jedynie, że nie posiada stałego źródła dochodu.

Nadto organ wskazał, iż mimo wezwania Zakładu z dnia [...]r., skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o jego trudnej sytuacji finansowej i majątkowej. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o poniesieniu przez skarżącego bądź jego rodzinę, strat materialnych związanych z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym. Skarżący nie udokumentował również okoliczności uzasadniających umorzenie długu ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, powodującą konieczność sprawowania nad nim opieki, co pozbawiłoby skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego spłatę długu wobec ZUS.

W ocenie organu skarżący nie wykazał, że sytuacja w jakiej się znajduje jest sytuacją szczególną o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Mając na uwadze zatem podniesione wyżej okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości, uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu a w tej sprawie organ po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia, podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to nie ma podstaw do uznania, że w spawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości, w tym te wskazane w skardze.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego należy stwierdzić, że organ prowadzący postępowanie obowiązany jest podejmować w postępowaniu wyjaśniającym, wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy, będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika że skarżący był wzywany w toku postępowania o dostarczenie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o stanie zobowiązań i ewentualnym prowadzeniu działań egzekucyjnych, oświadczenia - informację o posiadanych składnikach majątkowych mogących stanowić zabezpieczenie długu ( kwestionariusza o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej), zeznań podatkowych za lata [...], innych dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie umorzenia należności składkowych. Mimo zobowiązania skarżącego do przedłożenia ww. dokumentów ( wezwanie z dnia [...] r.).nie zostały one złożone. Skarżący został również poinformowany o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, pismem z dnia [...] r. ,co wynika z akt sprawy.

Nie uprawniony jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. oraz art.77 k.p.a. W ocenie Sądu organ podatkowy, działał na podstawie przepisów prawa, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Według Sądu, taka ocena, jaką wyżej przedstawił organ w zaskarżonej decyzji, mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. To, że skarżący odmiennie ocenia materiał dowodowy nie znaczy, że ocena dowodów została dokonana przez organ z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów.

Również sposób uzasadnienia decyzji nie budzi zastrzeżeń, bowiem wynika z niego podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być one tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja spełnia powyższe kryteria.

Organ w obszernym uzasadnieniu przedstawił ustalony stan faktyczny oraz wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się odmawiając umorzenia należności składkowych.

Końcowo Sąd wskazuje, iż na gruncie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności, powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), która weszła w życie 15 stycznia 2013 r., z prawa do abolicji nie mogą skorzystać dłużnicy zalegający z płatnościami za zatrudnionych pracowników.

Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada prawu materialnemu, względnie że wydana została z mającym, co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania, stosownie do przepisu art. 151 P.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego dla strony skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu o przed sądami administracyjnymi i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm).