Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 983/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 11,  art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, 2, art. 60 ust. 1, 3, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1,2, art. 103 ust. 2, art. 107 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.D. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (organ I instancji) z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 8 ust. 11, art. 59, art. 60, art. 61, art. 62, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.): obciążył skarżącego od dnia 19 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. obowiązkiem wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pogodnej Starości im. [...] w D w wysokości 100% posiadanego dochodu, tj. w kwocie 1293,45 zł (pkt I decyzji); obciążył skarżącego od dnia 1 marca 2020 r. obowiązkiem wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pogodnej Starości im. [...] w D w wysokości 100% posiadanego dochodu, tj. w kwocie 3.410,00 zł (pkt II decyzji).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] skarżący został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Z kolei decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Starosta [...] umieścił skarżącego w Domu Pogodnej Starości im. [...] w D. (DPS). Organ I instancji na podstawie pisma z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] ustalił, że skarżący przebywa w DPS od dnia 19 lutego 2020 r.

Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w przypadku domu o zasięgu powiatowym ustalany jest przez starostę w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku. Ogłoszenie starosty o ustaleniu tego kosztu stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 60 ust. 3 u.p.s.).

Podmiotem obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni, przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 u.p.s.). Opłata ponoszona przez mieszkańca domu nie może być wyższa od 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.), a wysokość opłaty wnoszonej przez gminę jest równa różnicy wysokości między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca.

Stosownie zaś do treści art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Organ I instancji podał, że w dniu [...] marca 2020 r. otrzymał wywiad aktualizacyjny przeprowadzony przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., z którego wynikało, iż skarżący pobiera emeryturę z ZUS w kwocie 1.225,98 zł. Ponadto jak wynikało z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji skarżący w styczniu 2020 r. uzyskał dochód z tytułu sprzedaży gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem mieszkalnym w wysokości 200.000 zł. Organ wskazał, że kwota ta przekracza pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym stanowi art. 8 ust. 11 u.p.s i rozlicza się ją w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (200.000/12 miesięcy = 16.666,67 zł). W związku z powyższym łączna miesięczna wysokość dochodu skarżącego wynosi 17.892,65 zł (1.225,98 zł + 16.666,67 zł).

Mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że skarżący od dnia 19 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. poniesie odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 1.293,446 zł, natomiast od dnia 1 lutego 2020 r. będzie ponosił odpłatność w pełnej kwocie 3.410,00 zł miesięcznie, co stanowi średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej zgodnie z Zarządzeniem nr II/1/2020 Starosty [...] z dnia 22 stycznia 2020 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował sposób obliczenia przez organ I instancji jego dochodów. Skarżący podniósł, że przekazał w dniu [...] stycznia 2020 r. do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. kopie wszystkich aktów notarialnych, zarówno ze sprzedaży nieruchomości położonych w F., jak i darowizny uzyskanych z tego tytułu środków pieniężnych w kwocie 200.000 zł oraz pozostałych nieruchomości gruntowych na rzecz córki K.D. Skarżący wskazał, że K.D. została zobowiązana do przeznaczenia ww. środków na pokrywanie kosztów jego pobytu w DPS. W tym celu został otwarty rachunek bankowy, na który skarżący przelał ww. środki pieniężne. Skarżący stwierdził więc, że nie jest prawdą, iż w dalszym ciągu dysponuje środkami pieniężnymi ze sprzedaży nieruchomości zabudowanych, ponieważ faktycznie dysponuje nimi jego córka K.D..

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do treści art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Stosownie natomiast do ust. 4 art. 8 u.p.s., do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Z kolei przepis art. 8 ust. 11 u.p.s. wskazuje, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub w przypadku osób w rodzinie, kryterium dochodowego rodziny, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy organ odwoławczy zauważył, że skarżący - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - pobiera emeryturę z ZUS w kwocie 1.225,98 zł. W styczniu 2020 r. skarżący uzyskał dochód z tytułu sprzedaży gospodarstwa rolnego wraz z budynkiem mieszkalnym w wysokości 200.000 zł. W oparciu o ww. dane organ I instancji dokonał oceny, że łączna wysokość dochodu miesięcznego skarżącego wynosi 17.892,65 zł. Szczegółowe ustalenia organu I instancji w zakresie dochodu skarżącego jako prawidłowe organ odwoławczy uznał za własne.

Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że w świetle przepisów u.p.s. przychodem uwzględnianym przy obliczaniu dochodu na potrzeby pomocy społecznej jest każde przysporzenie finansowe, niezależnie od jego źródła i tytułu jego otrzymania. Środki uzyskane ze zbycia nieruchomości są niewątpliwie przychodem, który uwzględniany jest przy obliczaniu dochodu skarżącego wraz z jego emeryturą. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje, o jakie świadczenia ponoszone przez osobę korzystającą z pomocy społecznej zmniejsza się dochód. Są to wyłącznie: podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zapłacone alimenty. Zatem organ I instancji prawidłowo zaliczył jako przychód po stronie skarżącego środki ze sprzedaży nieruchomości. Jako, że dochód ten przekracza pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, kwotę przychodu skarżącego z tytułu zbycia rozliczyć należy w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy zauważył, że w oparciu o darowiznę nieruchomości uczynioną przez skarżącego na rzecz córki K.D. w styczniu 2020 r. i zapis tej umowy, że w przypadku konieczności otrzymane środki pieniężne ma ona przeznaczyć na opłaty związane z utrzymaniem darczyńcy w dowolnym domu pomocy społecznej - organ administracji nie może się domagać zapłaty z tych pieniędzy opłaty za pobyt w DPS od córki skarżącego. Te środki należą bowiem do córki skarżącego, która z uwagi na dochód ojca nie jest aktualnie zgodnie z u.p.s. zobowiązana do ponoszenia opłaty za DPS. Podstawą ustalenia zobowiązania jest wyłącznie kwota osiąganego dochodu przez osoby wskazane w przepisie art. 61 ust. 2 u.p.s. Nie zmienia tego okoliczność, że własność nieruchomości została przeniesiona na córkę skarżącego w drodze darowizny. Żaden przepis obowiązującego prawa nie daje organowi możliwości "zmuszenia" córki skarżącego do sprzedaży nieruchomości czy jakiejkolwiek innej rzeczy, której jest właścicielem.

Organ odwoławczy zauważył, że na podstawie zaskarżonej decyzji skarżący będzie ponosił opłatę za DPS w całości. Zaskarżona decyzja organu I instancji powinna jednak zostać zmieniona po upływie 12 miesięcy od daty jej wydania. Po upływie tego czasu organ I instancji powinien ponownie zbadać dochód skarżącego i wydać decyzję. Jeżeli dochodem skarżącego będzie wyłącznie jego emerytura to decyzja będzie wskazywać, że skarżący ma ponosić odpłatność w wysokości 70% jego dochodu. Pozostałą kwotę ponosić będą zstępni, a jeżeli te osoby nie będą ponosiły odpłatności lub ustalona ich odpłatność nie wyczerpie w całości (łącznie z opłatą ponoszoną przez skarżącego) opłaty - gmina, z której skarżący został skierowany do DPS.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że w styczniu 2020 r. rozpoczął starania o skierowanie go do domu opieki społecznej. Do czasu skierowania mieszkał samotnie. W 1992 r. jego małżeństwo się rozpadło, a dzieci prawie nie utrzymują z nim kontaktów. Skarżący podał również, że ukończył 80 lat życia i jest osobą z licznymi dolegliwościami zdrowotnymi i orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto często się zapomina i nie jest zdolny do dalszej samodzielnej egzystencji. Aby uniknąć dochodzenia kosztów pobytu w domu opieki społecznej od jego dzieci, w uzgodnieniu z córką K.D., która uzgodniła to również z pozostałymi dziećmi, skarżący podjął decyzję o sprzedaży wszystkich nieruchomości zabudowanych i przekazaniu środków pieniężnych córce, z zobowiązaniem do ich przeznaczenia na opłacanie kosztów jego pobytu w DPS. Ponadto ustalił, że na K.D. zostaną przepisane wszystkie pozostałe nieruchomości gruntowe, zaś K.D. zadeklarowała, że po wyczerpaniu na ww. opłaty, uzyskanych środków ze sprzedaży nieruchomości zabudowanych, jeżeli zajdzie taka konieczność, również nieruchomości gruntowe będą przeznaczone na ten cel. Zgodnie z ww. ustaleniami skarżący przekazał umową darowizny K.D. wszystkie nieruchomości gruntowe oraz wszystkie środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zabudowanych, w kwocie 200.000 zł, zobowiązując córkę do pokrywania kosztów pobytu w DPS. Całość dokumentacji została przekazana do MGOPS w B..

W ocenie skarżącego organy obu instancji nie uwzględniły faktycznego stanu majątkowego skarżącego oraz faktu, że środkami pieniężnymi ze sprzedaży nieruchomości aktualnie dysponuje jego córka K.D. Skarżący zwrócił uwagę, że K.D. pokrywa koszty jego pobytu w DPS.

Skarżący powołał się również na pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2019 r., w którym wskazano, że wysokość odpłatności ponoszonej przez członków rodziny mieszkańca DPS ustalana jest w umowie zawartej pomiędzy nimi i kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego nie było przeszkód, aby zawrzeć taką umowę z jego córką. Ponadto z uwagi na to, że koszty pobytu w DPS są pokrywane przez K.D. z środków, które otrzymała, umowa taka została zawarta "przez stosowanie".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2020 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie procesowym z dnia 18 grudnia 2020 r. pełnomocnik skarżącego zażądał rozpatrzenia sprawy na rozprawie, nie wskazując jednak żadnych nowych okoliczności, dowodów lub twierdzeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako pozbawiona w stopniu oczywistym usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, po uprzednim umożliwieniu skarżącemu przedstawienia nowych twierdzeń i dowodów na ich poparcie, w związku z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 15 grudnia 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa procesowego i materialnego, których rodzaj i stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych orzeczeń na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Podjęta przez stronę skarżącą, reprezentowaną przez pełnomocnika (brata skarżącego), próba podważenia obowiązku skarżącego w zakresie wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości ustalonej przez organy nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Niezależnie od aspektów czysto prawnych argumentacja strony skarżącej jest również niespójna i pozbawiona logicznego uzasadnienia.

Z jednej strony skarżący podnosi, że nie istnieją przeszkody w pokrywaniu przez niego opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ze środków, które przekazał w drodze darowizny pieniężnej w kwocie 200.000 złotych swojej córce A.S (akt notarialny z dnia 24 stycznia 2020 r., Rep. A Nr 274/2020), a które pozostają w dyspozycji reprezentującego go w niniejszym postępowaniu brata K.D.) (zob. s. 2 skargi: "(...), moja córka, która otrzymała wskazane wyżej środki pieniężne, a w zasadzie mój brat, K.D., który otrzymał od niej pełnomocnictwo do dysponowania tymi środkami, w określonym wyżej celu, pokrywa koszty mojego pobytu, w kwotach wskazanych przez DOS, po potrąceniu części mojego świadczenia z ZUS"). Z drugiej zaś strony skarżący domaga się, by z jego obdarowaną córką (A.S.) zawrzeć formalną umowę w sprawie ustalenia wysokości opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując, że umowa taka została nawet już de facto zawarta "przez zastosowanie". Powstaje jednak pytanie, z czego wynika dążenie skarżącego do uzyskania zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat w sytuacji, gdy reprezentujący go brat (K.D.) dysponuje środkami ze wskazanej wyżej darowizny (na mocy pełnomocnictwa udzielonego przez A.S.), a z samego aktu darowizny z dnia [...] stycznia 2020 r. wynika zobowiązanie obdarowanej do tego, aby "otrzymane środki pieniężne w razie konieczności przeznaczyła na opłaty związane z utrzymaniem darczyńcy w dowolnym Domu Pomocy Społecznej" (§ 3).

Treść skargi oraz podejmowane w imieniu skarżącego przez jego brata działającego jako pełnomocnik (K.D.) przed jej wniesieniem czynności prawne związane z wyzbyciem się przez skarżącego majątku nieruchomego (sprzedaż nieruchomości w dniu [...] stycznia 2020 r.) oraz ruchomego (darowizna z dnia [...] stycznia 2020 r. kwoty pieniężnej w wysokości 200.000 złotych), po dniu złożenia wniosku o przyjęcie do domu pomocy społecznej ([...] stycznia 2020 r.) i przed dniem wydania decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej ([...] lutego 2020 r.), mogą być nawet oceniane jako próba obejścia prawa w zakresie art. 8 ust. 11 u.p.s.

Przechodząc do zagadnienia bezpośredniej oceny legalności kontrolowanych decyzji, należy przede wszystkim wskazać, że zagadnienie kolejności podmiotów zobowiązanych do pokrywania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz maksymalnej wysokości wnoszonych obowiązkowo opłat zostało ściśle wyznaczone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z powyższych przepisów wynika, że podmiotem zobowiązanym do wnoszenia opłat w pierwszej kolejności jest sam mieszkaniec domu pomocy społecznej. Dopiero w sytuacji, gdy maksymalna wysokość 70% dochodu mieszkańca nie jest wystarczająca do pokrycia ustalonej na drodze administracyjnej kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, aktualizuje się obowiązek dalszych zobowiązanych, a więc małżonka, zstępnych, wstępnych mieszkańca, a w ostatniej kolejności – właściwej gminy. Należy jednak zastrzec, że małżonek, zstępni i wstępni mieszkańca oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust. 1 u.p.s.). Jeżeli natomiast obowiązek małżonka, zstępnych lub wstępnych mieszkańca stanie się aktualny, podmioty zobowiązane oraz wysokość ponoszonych opłat są ustalane zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Jeżeli do zawarcia tego rodzaju umowy nie dojdzie, podmioty, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (małżonek, zstępni, wstępni mieszkańca), zobowiązane do ponoszenia w całości albo w części opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 60 ust. 3 u.p.s.) oraz wysokość ponoszonych kwot są ustalane przez organ właściwej gminy w formie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s.).

W związku z zarzutem skarżącego, że jego obdarowana córka może przejąć obowiązek ponoszenia opłat na podstawie umowy w sprawie ustalenia wysokości opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., konieczne jest wyraźne wskazanie, że wysokość osiągniętego przez skarżącego dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości z dnia [...] stycznia 2020 r. (Rep. A Nr [...]) w wysokości 200.000 złotych nakazuje, aby przez okres kolejnych 12 miesięcy od dnia jego uzyskania ([...] stycznia 2020 r.) (zob. art. 8 ust. 11 u.p.s.) skarżący był obciążony obowiązkiem uiszczania opłat w kwocie nieprzekraczającej wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (zgodnie art. 60 ust. 1 u.p.s.), pomimo iż stawka 70% dochodu mieszkańca (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.), uwzględniającego dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości (200.000 złotych), podlegający rozliczeniu w okresie 12 miesięcy, jest znacznie wyższa niż średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca. Tym samym w okresie do końca stycznia 2021 roku (jest to ostatni miesiąc okresu 12 kolejnych miesięcy od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 u.p.s.) skarżący jako mieszkaniec domu pomocy społecznej pozostaje jedynym zobowiązanym do ponoszenia opłat, niezależnie od tego, jak zostały umownie uregulowane sprawy dysponowania kwotą pieniężną uzyskaną z tytułu sprzedaży nieruchomości z dnia [...] stycznia 2020 r. Oczywiście córka skarżącego (A.S.) oraz jego brat (K.D.) muszą mieć na względzie, że zgodnie z § 3 notarialnej umowy darowizny z dnia [...] stycznia 2020 r. (Rep. A Nr [...]) podjęli względem skarżącego zobowiązanie do wnoszenia z uzyskanej kwoty 200.000 złotych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, w razie takiej konieczności. Przekazywanie skarżącemu wymaganych kwot opłat (co najmniej w okresie do końca stycznia 2021 roku) celem wniesienia ich do kasy domu lub na jego rachunek bankowy (art. 62 ust. 1 u.p.s.) może odbywać się przez przekazanie skarżącemu odpowiedniej kwoty w gotówce albo przez dokonanie przelewu na konto bankowe skarżącego.

Sąd dokonuje jednak częściowej zmiany, na korzyść skarżącego, oceny prawnej wyrażonej w zaskarżonej decyzji (s. 3 decyzji organu odwoławczego z dnia 3 lipca 2020 r.) w ten sposób, że skierowane do organu pierwszej instancji polecenie organu odwoławczego, że decyzja z dnia [...] marca 2020 r. powinna zostać zmieniona "po upływie 12 miesięcy od daty jej wydania", zastępuje oceną, że rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt skarżącego w domu pomocy ma zostać zmienione po upływie 12 miesięcy do daty wypłacenia dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości z dnia [...] stycznia 2020 r., więc już po dniu [...] stycznia 2021 roku, albowiem podlegająca rozliczeniu w okresie 12 miesięcy kwota 200.000 złotych ulegnie wyczerpaniu (rozliczenie zostało rozpoczęte od dnia 1 lutego 2020 r., jak wynika z decyzji z dnia 31 marca 2020 r., s. 2).

Z powyższych uwag wynika zatem, że obowiązek podmiotów, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (małżonka, zstępnych lub wstępnych), może w przedmiotowej sprawie (co do zstępnych, w tym córki skarżącego) zaktualizować się najwcześniej od miesiąca lutego 2021 roku w związku z tym, że dochód skarżącego zostanie wtedy zredukowany jedynie do wysokości uzyskiwanego świadczenia emerytalnego. Obowiązki zstępnych skarżącego w zakresie ponoszenia uzupełniającego lub całkowitego opłaty za pobyt domu pomocy społecznej zostaną wtedy ustalone w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., albo – jeśli do tego nie dojdzie – w drodze decyzji zmieniającej decyzję ustalającą odpłatność (opłaty) za pobyt w domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji właściwe organy mają obowiązek poinformowania zstępnych o możliwości zawarcia tego rodzaju umowy, co nie wyklucza możliwości złożenia przez zstępnych (w tym np. przez obdarowaną A. S.) wniosku o zawarcie tego rodzaju umowy w celu kompleksowego ustalenia zasad wnoszenia kwot uzupełniających opłatę wnoszoną przez skarżącego. Nie można też wykluczyć, że obdarowana córka złoży wniosek o zawarcie umowy za okres przed dniem [...] lutego 2021 r., jeśli należne opłaty za miesiące poprzedzające ten dzień nie zostały jeszcze przez skarżącego uiszczone, zgodnie z zaskarżoną decyzją.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącego, że "nie dysponuj" on kwotą 200.000 złotych uzyskaną z tytułu sprzedaży nieruchomości z dnia [...] stycznia 2020 r. (Rep. A Nr [...]), gdyż kwota ta została przekazana córce A.S. na podstawie notarialnej umowy darowizny z dnia [...] stycznia 2020 r. (Rep. A Nr [...]), należy wyjaśnić, że okoliczność rozdysponowania dochodu uzyskanego przez skarżącego w miesiącu złożenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej ([...] stycznia 2020 r.) nie ma znaczenia prawnego dla oceny, że skarżący uzyskał dochód w wysokości 200.000 złotych podlegający zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. rozliczeniu w okresie 12 miesięcy od dnia jego uzyskania.

Sąd stoi na stanowisku, że nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 61 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 59 ust. 1-2 i art. 54 ust. 1 (prawo podmiotowe do umieszczenia w domu pomocy społecznej) w zw. z art. 8 ust. 11 oraz w zw. z art. 107 ust. 1 u.p.s., która prowadziłaby do uznania, że w okresie po złożeniu wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oraz przed wydaniem decyzji o skierowaniu oraz decyzji o umieszczeniu w tego rodzaju domu wnioskodawca może wyzbyć się zasadniczej substancji majątkowej, z której dochód nie podlegałby uwzględnieniu w procesie ustalania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. stanowi jedynie o dochodzie mieszkańca, nie precyzując, z jakiego okresu dochód ten ma pochodzić. Jednocześnie przepis art. 107 ust. 1 u.p.s. nakazuje, także w sprawach o skierowanie do domu pomocy społecznej przeprowadzać rodzinny wywiad środowiskowy. Wywiad ten przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 u.p.s. Oznacza to, że już po wszczęciu postępowania w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej i przed wydaniem decyzji o tego rodzaju skierowaniu ustala się miarodajną sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby ubiegającej się o przyjęcie do domu pomocy społecznej. Należy jednak pamiętać, że sprawy o skierowanie do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.) oraz o umieszczeniu w domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 2 u.p.s.) mają odrębny charakter i są rozstrzygane w drodze decyzji wydawanych na wniosek osoby ubiegającej się o przyjęcie do placówki. Oznacza to, że w sprawach tych powinny zostać złożone dwa odrębne wnioski (o skierowanie do domu pomocy społecznej oraz o umieszczenie w tego rodzaju placówce). Jeżeli nawet w praktyce akceptowane jest składanie tylko jednego rodzaju wniosku (o skierowanie do domu pomocy społecznej), to jest oczywiste, że postępowanie administracyjne w sprawie o umieszczenie w domu pomocy społecznej może zostać najwcześniej wszczęte po wydaniu decyzji o skierowaniu do tego rodzaju placówki. Postępowanie w sprawie o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest jednak postępowaniem wnioskowym, a sam wniosek może zostać cofnięty do dnia wydania decyzji o umieszczeniu w danej placówce.

W przedmiotowej sprawie decyzja o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej została wydana [...] lutego 2020 r., a zatem wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej mógł zostać skutecznie złożony najwcześniej w tym dniu (zob. pismo z dnia [...] stycznia 2020 r. dotyczy wprawdzie tylko skierowania do domu pomocy społecznej, jednak dorozumiane żądanie umieszczenia w placówce mogło stać skuteczne najwcześniej w dniu wydania decyzji o skierowaniu do placówki). Tak rozumiany wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej został następnie załatwiony decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Przyjmując zatem, że wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej został skutecznie złożony najwcześniej z dniem [...] lutego 2020 r. (w związku z pismem z dnia [...] stycznia 2020 r.), a dochód z tytułu sprzedaży nieruchomości został przez skarżącego uzyskany z dniem [...] stycznia 2020 r., nie było przeszkód do określenia wysokości dochodu skarżącego w celu ustalenia zakresu jego obowiązku co do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem jednorazowego dochodu z tytułu sprzedaży nieruchomości w wysokości przekraczającej pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w miesiącu poprzedzającym ([...] stycznia 2020 r.) miesiąc dorozumianego złożenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej ([...] lutego 2020 r.). Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W niniejszej sprawie dochód uzyskany w miesiącu poprzedzającym (styczeń 2020 r.) miesiąc najwcześniej możliwego złożenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej (luty 2020 r.) został rozliczony w okresie 12 miesięcy, poczynając od miesiąca lutego 2020 r., co oznacza, że z końcem stycznia 2021 r. zakończy się operacja zwiększania dochodu skarżącego o kwoty odpowiadające częściom dochodu w wysokości 200.000 złotych. Jak już stwierdzono, od miesiąca lutego 2021 r., dochód skarżącego będzie obejmował już tylko emeryturę, chyba że skarżący w okresie ostatnich 12 miesięcy uzyskał jeszcze inne dochody. Sąd podkreśla ponownie, że w takiej sytuacji zastosowanie art. 61 ust. 1 pkt i art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. będzie mogło zostać wyłączone przez zawarcie w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. przez zstępnych (np. przez obdarowaną córkę A. S.) umowy w sprawie ponoszenia opłat, w której zostanie ustalone, że opłaty te będą wnoszone w całości jedynie przez zstępną lub zstępnych.

Mając na względzie całość podniesionej wyżej argumentacji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.