Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 525/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 9 ust. 2, par. 16, par. 17
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Dnia 16 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant Specjalista Aneta Brzezińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 roku sprawy ze skargi I. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego w Aleksandrowie Łódzkim w dniu [...] r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW).

Uzasadniając wydana decyzję organ odwoławczy stwierdził, że wnioskiem z dnia 12 maja 2008 roku I.J. zadeklarował do płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej płatność ONW) 13,59 ha, do tej też powierzchni Kierownik Biura Powiatowego przyznał decyzją nr [...] w dniu [...] roku płatność w wysokości 2432,61 zł. Od dnia przekazania środków pieniężnych na rachunek bankowy tj. 23 grudnia 2008 roku strona jest zobowiązana do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW o powierzchni 13,59 ha.

W dniu 14 maja 2009 roku strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności deklarując do płatności 13,59 ha. Rozpatrując wniosek o przyznanie płatności ONW Kierownik Biura Powiatowego w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdził powierzchnię 13,4921 ha i do tej powierzchni przyznał decyzją [...] z dnia [...] roku, płatność w wysokości 2415,09 zł.

W dniu 14 maja 2010 roku strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności deklarując do płatności 13,54 ha. Rozpatrując wniosek o przyznanie płatności ONW Kierownik Biura Powiatowego w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdził powierzchnię 13,50 ha i na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1975/2006 przyznał decyzją [...] z dnia [...] roku, płatność do powierzchni deklarowanej w wysokości 2423,66 zł.

W dniu 04 maja 2011 roku strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności deklarując do płatności 13,49 ha. Rozpatrując wniosek o przyznanie płatności ONW Kierownik Biura Powiatowego w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdził powierzchnię 13,49 ha i do tej powierzchni przyznał decyzją [...] z dnia [...] roku, płatność w wysokości 2414,71 zł.

W dniu 24 kwietnia 2012 roku w Biurze Powiatowym w Aleksandrowie Łódzkim M.J. złożył oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych oraz ich części położonych na obszarach ONW, w treści którego wskazał, że przejął posiadanie w dniu 26 lipca 2010 roku. Do oświadczenia dołączono akt notarialny "umowa darowizny" rep. A nr [...] oraz umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia 26 lipca 2010 roku między M.J.-R. a M.J.

W dniu 08 maja 2012 roku I.J. złożył oświadczenie, że w związku z pogarszającym się stanem zdrowia i stwierdzonym zwyrodnieniem obu stawów kolanowych oraz przebytą w dniu 17 lutego 2011 roku operacją osteotomii stawu kolanowego lewego jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym położonym we wsi S. ul. A. 33 w gminie Z. Do oświadczenia załączył kartę informacyjną Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Z. z dnia 25 lutego 2011 roku, kartę informacyjną Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Z. z dnia 17 sierpnia 2010 roku, decyzję Prezesa KRUS z dnia 09 czerwca 2011 roku, wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia 13 lipca 2011 roku.

Wezwaniem z dnia 24 października 2012 roku Kierownik Biura Powiatowego w A. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień z uwagi na brak złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2012. W odpowiedzi I.J. wyjaśnił, że nikt nie poinformował go, że w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, takich jak choroba, na którą zapadł konieczne jest poinformowanie urzędu w ciągu 10 dni.

W dniu 21 listopada 2012 roku Kierownik Biura Powiatowego poinformował stronę o możliwości dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odpowiedzi I.J. wskazał, że czuje się pokrzywdzony i źle poinformowany przez organ, a skromna renta chorobowa nie pozwala na zwrot nienależnie pobranych środków.

W dniu 16 stycznia 2013 roku Kierownik Biura Powiatowego w A.Ł. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w treści której ustalił jako nienależną kwotę 9686,07 zł wypłaconą począwszy od decyzji nr [...] z dnia [...] roku za lata 2008-2011.

Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji Kierownika Biura Powiatowego, w treści którego podnosi, że organ podczas wydawania decyzji naruszył art. 7, 8 i 9 kpa. Ponadto wskazała, że pomimo przeniesienia własności gospodarstwa rolnego I.J. nadal był faktycznym użytkownikiem deklarowanych działek do płatności ONW w 2011 roku, natomiast z uwagi na zły stan zdrowia od 2012 roku użytkowanie działek przejął strony M.J., który złożył wniosek na 2012 rok. Dalej pełnomocnik podnosi, że organ nie poinformował strony o konieczności złożenia oświadczenia w ciągu 10 dni kalendarzowych o wystąpieniu siły wyższej, a także że producent rolny jest obecnie na rencie chorobowej i nie ma innego dochodu, natomiast jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Organ odwoławczy po zapoznaniu się z treścią odwołania stwierdził, że zgodnie z § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007r., Nr 68, poz. 448 ze zm.):

"Płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391);

" 2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej " numerem identyfikacyjnym ".

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na:

* Prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW).

* Prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

* Stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego, w szczególności chodzi o zrównoważone gospodarowanie.

Producent rolny składając wniosek w dniu 14 maja 2008 roku zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej przez 5 lat od dnia, w którym otrzymał pierwszą płatność ONW. W latach 2008-2011 producent rolny składał wnioski i otrzymywał płatność do powierzchni, na której prowadził działalność rolniczą.

W niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego w dniu 29 października 2012 roku wezwał stronę do złożenia wyjaśnień z uwagi na brak złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW. Strona zaś odpowiedziała, że nie została poinformowana o konieczności składania oświadczenia o wystąpieniu siły wyższej oraz dodała, że została zapewniona przez pracownika Biura Powiatowego, że przeniesienie własności gospodarstwa rolnego nie wpłynie na podjęte zobowiązanie.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych 5-letnim zobowiązaniem ONW następuje zwrot przyznanej płatności zgodnie z § 9 rozporządzenia ONW, który stanowi, że jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca:

całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności:

a) na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW,

b) na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Wyjątkiem od tej zasady jest możliwość przejęcia zobowiązania przed upływem 5-letniego okresu i jego kontynuowania przez przejmującego posiadanie gruntów rolnych, co do których uprzednio przyznano płatność ONW. Kwestię tę reguluje § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW. zgodnie z którym jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW:

1) które pozostały w posiadaniu rolnika, gdy ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż 1 ha, chyba że posiadanie tych działek lub ich części zostało przeniesione przez uprawnionego do renty strukturalnej;

których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że:

a) rolnik złożył niezwłocznie do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na którego rzecz zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, zawierające zobowiązanie tego podmiotu do:

- kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach ONW,

* zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, położonych na obszarach ONW, w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwszym

* lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma Agencji wzywającego do złożenia wyjaśnień, albo

b) podmiot przejmujący posiadanie tych działek lub ich części złożył oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1, wraz z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2.

Za dzień przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW zadeklarowanych we wniosku na rzecz innego podmiotu uznaje się dzień określony w umowie sprzedaży, dzierżawy lub innej umowie, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania. Jeżeli w umowie nie został określony termin przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części zadeklarowanych we wniosku, za dzień przeniesienia posiadania tych działek lub ich części przyjmuje się dzień zawarcia umowy (§ 6 ust. 6 w związku z § 9 ust. 4 rozporządzenia ONW).

Wskazać trzeba dodatkowo, że istnieje również możliwość przejęcie zobowiązania ONW w trybie przewidzianym w § 6. ust. 1. Rozporządzenia ONW jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich działek rolnych oraz wszystkich części działek rolnych, położonych na obszarach ONW i zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW, na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi:

1) w przypadku gdy przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW;

2) na jego wniosek złożony do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW.

Podmiot przejmujący posiadanie, we wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, podaje numer identyfikacyjny albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru.

3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, podmiot przejmujący posiadanie dołącza:

oświadczenie, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w którym zobowiązuje się do:

a)kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, podjętym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,

b)zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych obszarach - w przypadku zaniechania prowadzenia tej działalności w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a;

2) umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW zadeklarowanych we wniosku, lub kopię takiej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy i przedłożone przez stronę dokumenty w dniu 24 kwietnia 2012 rok organ odwoławczy stwierdził, że dokumenty te mogły co prawda stanowić podstawę do przekazania zobowiązania ONW w trybie określonym w § 6 rozporządzenia ONW, jednakże z uwagi na okoliczność, że zgodnie z treścią oświadczenia przejmującego posiadanie z dnia 24 kwietnia 2012 roku, umowy dzierżawy z dnia 26 lipca 2010 roku i aktu notarialnego z dnia 26 lipca 2010 roku własność została przeniesiona w 2010 roku, a oświadczenie o przejęciu zobowiązań zostało złożone w dniu 24 kwietnia 2012 roku. Stąd skoro Pan I.J. nadal był faktycznym użytkownikiem działek (posiadaczem) po przeniesieniu prawa własności oznacza, że brak było możliwości skutecznego przejęcia zobowiązań ONW w 2011 roku i w 2012 roku, gdyż przepis § 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia stanowi, że istnieje możliwość przejęcia zobowiązań w przypadku przeniesienia własności i posiadania w roku, w którym został wniesiony wniosek o przyznanie płatności, za datę przeniesienia własności przyjmuje się zgodnie z § 6 ust. 6 rozporządzenia ONW datę wskazaną w umowie lub jeżeli taka data nie została wskazana to datę zawarcia umowy. Pan I.J. pomimo przekazania gruntów rolnych na rzecz M.J. i M. J.-R. nadal użytkował działki rolne objęte zobowiązaniem (co wynika okoliczności, że został złożony wniosek o przyznanie płatności na 2011 roku i z oświadczeń strony z dnia 10 listopada 2012 roku i z treści odwołania), zatem był uprawniony do uzyskania płatności ONW w roku 2011, bowiem płatność przysługuje producentowi rolnemu, który posiada grunty. Posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe, samo pojęcie posiadania na gruncie ustawy o płatnościach bezpośrednich należy interpretować w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu ustawy o płatnościach, należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż rozporządzenie ONW i Ustawa wiąże posiadanie z produkcją rolną i pozwala na przyznawanie płatności podmiotom, które faktycznie uprawiają grunty, decydują o rodzaju upraw i zabiegów agrotechnicznych, podejmują działania organizacyjne, kierownicze, zarządcze, i choć nie muszą osobiście i bezpośrednio angażować się w tę produkcję, niezbędne jest dokonywanie przez nie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. Płatności przysługują więc rolnikowi, który faktycznie uprawia grunty rolne, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki wymagane przepisami prawa krajowego i unijnego. Nie ma możliwości również zastosowania § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW, gdyż warunkiem skutecznego przejęcia zobowiązania ONW, tym samym wyłączenia obowiązku zwrotu płatności jest m. in. niezwłoczne złożenie oświadczenia przez przejmującego zawierające zobowiązanie do kontynuowania przez przejmującego działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem albo złożenie tego oświadczenia wraz z wnioskiem o przyznanie płatności na deklarowane działki rolne objęte zobowiązaniem ONW innego rolnika, z tym, że w tym przypadku także należy przedstawić dokumenty stanowiące podstawę przeniesienia, a za dzień przemienienia posiadania przyjmuje się zgodnie z § 6 ust. 6 dzień wskazany w umowie lub jeśli ten dzień nie został oznaczony to tym dniem jest dzień zawarcia umowy. W niniejszej sprawie jak już zostało wskazane umowa przenosząca własność zawarta została w 2010 roku, w oświadczeniu z dnia 24 kwietnia 2012 roku wskazano również że posiadanie przekazano w dniu 26 lipca 2010 roku, dlatego też nie ma możliwości w 2012 roku dokonać skutecznego przekazania zobowiązania, bowiem w 2012 roku nie nastąpiło, żadne zdarzenie prawne z którego mogło by wynikać przeniesienie posiadania. Przedstawione dokumenty dotyczą jedynie czynności prawnych mających miejsce w 2010 roku.

Ustawa WROW przewiduje możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu przyznanej płatności, w art. 28 ust. 4 ustawy wskazano, że pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.), lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3.

Zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006:

1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta łub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Strona podnosi, że z uwagi na ciężką chorobę nie może realizować zobowiązania i w związku z tym gospodarstwo zostało przekazane na rzecz M.J. i M.J.-R. Organ odwoławczy nie kwestionuje okoliczności wystąpienia siły wyższej w rozpatrywanej sprawie, zaistnienie długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu zostało przez stronę w wystarczający sposób udowodnione, tym niemniej samo wystąpienie siły wyższej czy wyjątkowych okoliczności zgodnie z przywołanym powyżej przepisem nie wystarczającą przesłanką wyłączającą obowiązek zwrotu przyznanej uprzednio płatności. Wymagane jest dodatkowo złożenia oświadczenia przez beneficjenta lub jego pełnomocnika na piśmie do organu przyznającego płatność wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie wyły wyższej w ciągu 10 dni od dnia kiedy strona lub jej pełnomocnik są w stanie dokonać takiej czynności. W niniejszej sprawie termin ten nie został dochowany, bowiem pobyt w szpitalu z uwagi na dokonaną operację stawów kolanowych zakończył się w dniu 25 lutego 2011 roku, a orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KURS o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnych wydane zostało w dniu 13 lipca 2011 roku. Strona złożyła oświadczenie o zaistnieniu siły wyższej dopiero w dniu 08 maja 2012 roku, zatem niezależnie, od tego którą datę uzna się za datę od której należy liczyć termin 10-dniowy, termin ten nie został dochowany.

Termin 10-dniowy jest terminem materialnym, nieprzywracalnym, jego uchybienie powoduje utratę możliwości uwzględnienia dołączonych do sprawy dowodów. Dla oznaczenia charakteru danego przepisu miarodajny jest zawsze przedmiot i treść tego przepisu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r. \ w sprawie sygn. akt SA/Ka 1230/94). Z reguły przepisami procesowymi są przepisy o właściwości organów \administracji publicznej i o postępowaniu przed takimi organami. Natomiast przepisy dotyczące przesłanek, treści, powstania, zmiany lub wygaśnięcia prawa należą do przepisów materialnoprawnych. O charakterze terminu nie decyduje także długość terminu; decydujące znaczenie ma rodzaj uprawnienia realizowanego w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Do dochodzenia uprawnień składających się na określone prawo podmiotowe przewidziane są terminy materialnoprawne, natomiast dla uprawnień (obowiązków) procesowych - terminy procesowe (uchwała SN z dnia 7 października 2009 r. sygn. akt III CZP 71/09). Terminów prawa materialnego, co nie jest kwestionowane, ani w orzecznictwie, ani w doktrynie nie można przywrócić. Do terminów materialnoprawnych nie mają więc zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 58-60) dotyczące możliwości przywrócenia terminu przewidzianego przez prawo dla dopełnienia określonej czynności procesowej. /

Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy przyjął, że pomimo zaistnienia jednego z przypadków siły wyższej, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie został wyłączony z uwagi na uchybienie terminowi 10-dniowemu, o którym mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Rozporządzenie ONW przewiduje dodatkowo możliwość wyłączenia obowiązku z zwrotu przyznanej płatności w sytuacji określonej w § 9 ust. 5. Rozporządzenia ONW, Płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek:

1) rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności;

(uchylony);

3) wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych;

4) przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW;

Powyższe szczególne przypadki wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w niniejszej sprawie nie wystąpiły, zatem nie można odstąpić od ustalenia kwoty nienależnie pobranych.

Podnieść w tym miejscu należy, że zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 9 rozporządzenia ONW, stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW. Oznacza to, że do powstania obowiązku zwrotu nie jest konieczne wystąpienie innych, dodatkowych okoliczności. Sam fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze powoduje, że po stronie producenta rolnego powstaje obowiązek zwrotu otrzymanej płatności, zaś po stronie organów ARiMR - obowiązek i uprawnienie do wydawania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków. Zaniechanie działalności rolniczej jest zdarzeniem, z którego zaistnieniem przepisy bezpośrednio wiążą określone skutki prawne w postaci zwrotu całości lub części płatności.

Organ odwoławczy uznał za nietrafny zarzut naruszenia art. 8 i 9 k.p.a. Odnosząc się do podnoszonej w odwołania okoliczności poinformowania skarżącego przez pracownika Agencji, że istnieje możliwość przeniesienia zobowiązania ONW, możliwość taka istnieje o czym była mowa powyżej, przy zachowaniu jednakże określonych warunków wynikających w rozporządzenia ONW - wskazać należy, iż rolnik składając wniosek o płatności deklaruje, że ma świadomość w jakim systemie uczestniczy i jakie zasady obowiązują w ramach postępowania. Potwierdzeniem tego faktu jest podpis w części X na stronie 4, pkt 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że: zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Ponadto, zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r. ( sygn. Akt. V SA/Wa 3133/08) "dyspozycja art. 9 kpa nakłada na organ administracyjny obowiązek należytego, wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, jednak nie zwalnia beneficjentów działania ONW z obowiązku zaznajamiania się z przepisami prawa regulującymi ich uprawnienia i obowiązki wynikające z otrzymania pomocy finansowej "

Organ odwoławczy stwierdził, że bez znaczenia dla sprawy o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności pozostaje sposób rozdysponowania przez skarżącego środków przyznanych tytułem płatności ONW na rok 2008 i lata następne, jak i sytuacja rodzinna i majątkowa strony.

W przedmiotowym postępowaniu Kierownik Biura Powiatowego był zatem zobowiązany do ustalenia, czy beneficjent pobrał nienależne lub nadmierne płatności ONW za lata 2008-2011 .

Nienależnie pobrana kwota płatności wynosi 9686.07 zł. Na wysokość tej kwoty składają się kwoty wypłacone skarżącemu w latach 2008 – 2011.

Stosownie do treści art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie należy oceniać dobrą lub złą wiarę wnioskodawcy, ponieważ okres miedzy datą pierwszej płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności przekracza cztery lata (w odniesieniu do środków wypłacanych w roku 2008 i 2009 zastosowanie ma art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004). W rozpatrywanej sprawie wyplata ONW za rok 2008 na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 04 grudnia 2008 (zgodnie z danymi zawartymi w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli ustanowionym na podstawie art. 14 rozporządzenia Rady nr 73/2009 w zw. z art. 2 rozporządzenia Nr 1975/2006), natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] roku, którą należy uznać " za pierwsze powiadomienie Pana I.J. przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu 23 stycznia 2013 r., a więc po upływie czterech lat od daty płatności. Podkreślić należy, że producent rolny na zadeklarowanych działkach rolnych zaniechał prowadzenia działalności rolniczej i przekazał grunty do użytkowania innej osobie, stąd nie można mówić o jego dobrej wierze. Organ odwoławczy stwierdza, że obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie przedmiotowej płatności jest zaznajomienie się z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa oraz złożenie wniosku, w którym wykazane zostaną dane zgodne ze stanem faktycznym na gruncie. Kwestię tę poruszył Wojewódzki Sąd Administracyjny (wyrok z dn. 27 marca 2006 r., II S.A./Łd 1174/05, niepublikowany) "Skoro przez skarżącego podpisane zostało oświadczenie o określonej treści, wskazujące na wiedzę w zakresie przyznawania płatności, to należy uznać, iż skarżący miał świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godził się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Traktowanie owych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dlań korzystne, nie może znaleźć akceptacji. Skoro skarżący wystąpił o przyznanie określonych świadczeń publicznych i oświadczył, że znane mu są zasady ich przyznawania, to należy uznać, iż znane mu były owe zasady w ich całokształcie". W ocenie organu istotne znaczenie ma to, że strona wniosek podpisała, składając oświadczenia i przyjmując na siebie zobowiązania wymienione na str. 4/4 wniosku.

Wyjątek od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określa art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Przepisy te stanowią że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Zatem zgodnie z przytoczoną powyżej regulacją obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajduje zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponadto w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstanie wyłącznie wówczas, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie nie doszło także do sytuacji o jakiej mowa w powyższych przepisach. Zasadą jest zatem, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone. Celem wyjątków od tej zasady jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd organu spowodował wypłatę nienależnych lub nadmiernych płatności i brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Jednocześnie zgodnie z ww. regulacją nawet jeśli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i nawet jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeśli nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej droczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W przedmiotowej sprawie płatności ONW, przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu 05 grudnia 2008 roku, 23 października 2009 roku, 21 października 2010 roku, 20 października 2011 roku nie wynikały z pomyłki ARiMR. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku zaprzestania przez Skarżącego działalności rolniczej na deklarowanych działach rolnych objętych zobowiązaniem, co miało miejsce po wydaniu ww. decyzji. Zatem w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez producenta rolnego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2008-2011, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

Jednocześnie należy wskazać, że stosowanie ulg w spłacie należności, w tym ich umarzanie, odraczanie lub rozkładanie na raty, uregulowane jest - od dnia 1 stycznia 2011 r. - przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Powyższe wymaga jednak złożenia odrębnego wniosku do Prezesa ARiMR, a postępowanie w sprawie umorzenia, odroczenia bądź rozłożenia na raty nienależnych płatności jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

I.J. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi żądając jej uchylenia, a także uchylenia decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania:

- art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez zaniechania organu prowadzącego postępowanie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie obowiązków skarżącego w prowadzonym postępowaniu, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że skarżący nie został poinformowany o fakcie, że przypadku zaistnienia siły wyższej, jest on zobowiązany do jej zgłoszenia właściwemu organowi w terminie 10 dni roboczych od dnia, kiedy będzie on wstanie dokonać takiej czynności,

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez ten organ, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające odpowiedzialność skarżącego w postaci jego dobrej wiary,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji

II. przepisu prawa materialnego art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji praz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady ( WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia dla rolników ( Dz.U.L 141 z 30.4.2004) poprzez przyjecie, że skarżący nie legitymował się dobrą wiarą jako okolicznością wyłączającą jego odpowiedzialność z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW), podczas gdy ustalenie przez organ, że skarżący legitymował się dobra wiarą, spowodowałoby konieczność odstąpienia od żądania zwrotu pobranych płatności.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że kolejny wniosek o przyznanie płatności z tytułu ONW w dniu 24 kwietnia 2012 r. złożył M.J. Zgodnie z podjętym w 2008 r. zobowiązaniem wniosek winien był złożyć I.J. Nie uczynił tego jednak, bowiem przestał być faktycznym użytkownikiem gospodarstwa ze względu na postępującą chorobę. Do roku 2011 faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, a tym samym uprawnionym do uzyskania płatności z tytułu ONW był I.J. Organ uznał, że niezłożenie wniosku o płatności ONW przez I.J. powoduje naruszenie prawa, a tym samym skutkuje koniecznością zwrotu dotychczas pobranych środków. Jednocześnie organy administracji obu instancji uznały, że całkowita niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, która była przyczyną zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i niezłożenia wniosku w 2012 r. jest kategorią siły wyższej, która wyłącza częściowy lub pełny zwrot środków, pod warunkiem zawiadomienia organu o wystąpieniu tych okoliczności w terminie 10 dni od dnia w którym strona mogła tego dokonać, zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 1974/2006. Na żadnym etapie przeprowadzonego postępowania skarżący nie został poinformowany, że w przypadku zaistnienia przesłanki siły wyższej zobowiązany jest do zawiadomienia organu o powyższym 10 dniowym terminie. Nie można się zgodzić z organem, iż sam fakt podpisania przez skarżącego, że zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych znajdujących się w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, świadczy o tym, ze był on świadomy ciążących na nim obowiązków.

Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji praz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady ( WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia dla rolników obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres pomiędzy datą pierwszej płatności a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany jest ograniczony do 4 lat. W niniejszej sprawie ma zastosowanie czteroletni okres przedawnienia, z uwagi na fakt, że skarżący działał w dobrej wierze. Skarżący z chwilą złożenia wniosku zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze przez okres 5 lat, od dnia otrzymania pomocy. Niniejsze zobowiązanie przyjęte zostało w dobrej wierze. W chwili składania wniosku nie mógł i przy należytej staranności nie był w stanie przewidzieć, ze jego sytuacja rodzinna i zdrowotna zmusza go do przekazania gospodarstwa rolnego swoim dzieciom. Ponadto, w chwili przekazywania gospodarstwa rolnego został wprowadzony przez organ administracji wprowadzony w błąd, z uwagi na to, ze pouczono go o możliwości dalszego ubiegania się o przyznanie płatności jako faktyczny użytkownik. Na cała sytuację wpłynął również nieustannie pogarszający się stan zdrowia skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do jego całkowitej niezdolności do pracy.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270)- dalej – p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia pod kątem ich zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Niewątpliwie uchybieniem organu odwoławczego było wskazanie jako podstawy prawnej wydanej decyzji rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007 – 2013 ( Dz. U z 2007 r., nr 68, poz. 448 ze zm.). W dacie wydania zaskarżonej decyzji ten akt prawny nie obowiązywał. Jak wynika z § 16 i § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007 – 2013 ( Dz.U. z 2009 r., nr 40, poz. 329) rozporządzenie ONW z dnia 11 kwietnia 2007 r. utraciło moc w dniu 11 marca 2009 r.

Jednakże powołane w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji przepisy rozporządzenia ONW z 2007 r. analogicznie kształtują sytuację prawną rolnika jak przepisy rozporządzenia ONW z 2009 r. . Dlatego też powyższe uchybienie nie skutkuje uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie pozostaje bezsporne, iż skarżący w lipcu 2010 r. przeniósł własność gospodarstwa rolnego na syna i córkę, w roku 2011 nadal był faktycznym użytkownikiem przedmiotowych działek rolnych w związku z czym otrzymał płatność za ten rok, natomiast dopiero w 2012 r. zostało złożone przez jego syna oświadczenie o przejęciu zobowiązań. Wobec powyższego nie istniała możliwość zastosowania w sprawie § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW z 2009 r., gdyż warunkiem skutecznego przejęcia tego zobowiązania, a tym samym wyłączenia obowiązku zwrotu płatności jest niezwłoczne złożenie oświadczenia przez przejmującego, zawierającego zobowiązanie do kontynuowania przez przejmującego działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem.

W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty skargi dotyczące zaniechania organu prowadzącego postępowanie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie jej obowiązków. Skarżący we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 zawarł oświadczenie, iż są mu znane zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Ponadto zobowiązał się niezwłocznie informować na piśmie Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a ponadto o każdej zmianie , która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności, gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Podobne pouczenia znajdowały się w treści wniosków składanych przez stronę w następnych latach.

Zdaniem Sądu strona podpisując wnioski i poświadczając okoliczność zapoznania się z treścią pouczeń nie może podnosić obecnie skutecznie zarzutu nieprawidłowego powiadomienia jej o istniejących obowiązkach. Pouczenia zawarte w formularzu wniosku nakazywały rolnikowi informowanie organu niezwłocznie o zmianach okoliczności dotyczących gospodarstwa rolnego. Jeżeli stan zdrowia rolnika uniemożliwiał mu dalsze prowadzenie gospodarstwa, to zgodnie z pouczeniem, zobowiązany był skontaktować się niezwłocznie osobiści lub przez pełnomocnika ( np. syna lub innych członków rodziny) z biurem powiatowym AR i MR i powiadomić o zaistniałej sytuacji. O okolicznościach tych skarżący powiadomił organ dopiero po upływie kilku miesięcy od ich powstania. Dlatego też nie jest obecnie uzasadnione podważenie prawidłowości stanowiska organu, iż samo zaistnienie " siły wyższej" w postaci zaprzestania produkcji rolnej z powodu choroby, nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności z tytułu ONW. Niezbędne bowiem było, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 1974/2006 zawiadomienie na piśmie organu w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej.

W ocenie Sądu nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skargi naruszenia przez organ administracji art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady ( WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu ( WE) nr 479/2008 ( Dz.Urz. UE L 141 z 30.04.2004). Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Z treści cytowanego przepisu wynika, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności, za wyjątkami sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze. Analizy pojęcia " dobra wiara" podjął się Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 ( v. System Informacji Prawnej LEX nr 1137853), wyjaśniając że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiążą się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób wg schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Zła wiara nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Oczywiście szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Analizowany przepis tego rodzaju unormowań nie zawiera. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w obecnym składzie, podziela stanowisko przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że skarżący w ciągu kilku lat pobierania płatności i po złożeniu oświadczenia o zapoznaniu się z zasadami ich przyznawania miał obowiązek stosować się do powyższych zasad. Powinien zatem w przypadku zaniechania działalności rolniczej powiadomić organ o tej okoliczności. Była to bowiem okoliczność o istotnym znaczeniu, zmieniająca diametralnie jego sytuację prawną. Był przecież świadomy, że podjął się prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach przez okres 5 lat. Zakończenie tej działalności wcześniej obligowało go do niezwłocznego powiadomienia o zaistniałej sytuacji pracowników biura powiatowego AR i MR. Skarżący przekazał własność gospodarstwa dorosłym dzieciom. Jeśli nie był w stanie samodzielnie powiadomić organu administracji o zaprzestaniu działalności, mógł rozważyć przekazanie istotnych w sprawie okoliczności za ich pośrednictwem, bądź za pośrednictwem innych osób.

Istnienie dobrej lub złej wiary oparte jest o wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Brak zgłoszenia przez stronę informacji o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa nie wynikał z usprawiedliwionego błędu. Skarżący posiadał wiedzę dotyczącą jego praw i obowiązków. Niezgłoszenie w terminie niezwłocznym organowi administracji istotnych informacji wynikało jedynie z jego niedbalstwa.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art.. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

bg