Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 489/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.4 i art.5
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Dnia 18 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2020 roku sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. Z. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN", "organ II instancji") z [...] stycznia 2020 r., w której utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2019 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych [(Dz. U. z 2018 r., poz. 690 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji"].

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 25 lipca 2019 r. W. Z. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Po rozpatrzeniu wniosku, Prezes IPN decyzją z [...] listopada 2019 r. odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z [...] listopada 2019 r.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes IPN decyzją z [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2019 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN, po przytoczeniu treści art. 4 ust. 1 i ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, wskazał że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m. in. następujące zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego, jak:

1) zapis na karcie [...] (karta Personalna i

kafta* Rejestracyjna) z Kartoteki Odtworzeniowej MSW w [...] z treści którego wynika, że W. Z. s. A., ur. [...] sierpnia 1946 r. w dniu [...] czerwca 1987 r. został pozyskany do nr [...] jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]". Pozyskania do sprawy SO "[...]" (zagadnienie: [...], [...] i [...]) dokonał, na zasadzie dobrowolności kpt. T.

B.. Z treści zapisu wynika ponadto, że w dniu [...] czerwca 1987 r. Wydz. [...] WUSW [...] zarejestrował sprawę do numeru [...];

2) zapis na karcie [...] w [...] z dnia [...] stycznia 1990 r. z treści którego wynika, że materiały dotyczące W. Z. s. A., ur. [...] sierpnia 1946 r. - TW ps. "[...]", zarejestrowanego do numeru [...], pozostającego na kontrakcie kpt. T. B. z Wydz. OKPP WUSW w [...], jako nie przedstawiające wartości operacyjnej zostały wybrakowane;

3) zapis do numeru [...] z Dziennika Rejestracyjnego WUSW [...] (sygn. PN [...]) z treści którego wynika, że w dniu [...] października 1985 r. Wydz. [...] zarejestrował jako Z.O. (zabezpieczenie operacyjne) Z.W.W. (Z. W.), przerejestrowanego następnie na TW "[...]". Sprawę zdjęto z ewidencji [...] grudnia 1989 r. i wybrakowano za protokołem [...]w dniu [...] stycznia 1990 r.;

4) zapis do numeru 50 z protokołu brakowania akt nr [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. (sygn. [...]) potwierdzający zniszczenie akt sprawy rejestrowanej pod numerem [...] dot. "[...]". Z treści zapisu wynika ponadto, że w skład zniszczonych dokumentów wchodziły 2 teczki;

5) zapis z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) z treści którego wynika, że w dniu 25 sierpnia 1982 r. zdjęto z ewidencji sprawę tajnego współpracownika – W. Z. s. A., ur. [...] sierpnia 1946 r. Jako powód wskazano nieprzydatność. Materiały archiwalne numer [...] złożono w WUSW w [...] Pion [...] (mikrofilm [...]). Odnośnie powyższego organ wskazał, że dziennik rejestracyjny (w pkt 3) był księgą, w której w kolejności chronologicznej rejestrowano wszelkie "zainteresowania operacyjne" SB, tj. kandydatów na współpracowników i różne kategorie współpracowników oraz sprawy operacyjne lub "zabezpieczenie operacyjne". Według wzoru [...] każda pozycja dziennika rejestracyjnego obejmowała następujące kolumny: liczbę porządkową (numer rejestracyjny); datę rejestracji, nazwę jednostki rejestrującej, kategorię sprawy, numer rejestracyjny sprawy, do której osoba jest rejestrowana; kryptonim sprawy lub pseudonim współpracownika, datę zdjęcia sprawy z ewidencji i przekazania do archiwum lub innej jednostki (oprócz daty archiwizacji akt wpisywano również numer archiwalny sprawy lub nazwę jednostki przejmującej materiały). W przypadku zmiany kategorii sprawy operacyjnej bądź współpracy, zmiany jednostki SB prowadzącej sprawę z zasady dokonywano nowych wpisów w obrębie tej samej pozycji dziennika (tj. nie rejestrowano sprawy od nowa), skreślając poprzednie. W dzienniku rejestracyjnym nie umieszczano personaliów (ze względu na konspirację zainteresowań operacyjnych).

Karty ewidencyjne wymienione w pkt 1-2 to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Zdecydowana większość kart miała swój symbol, zazwyczaj składający się z części literowej i liczby arabskiej, niekiedy uzupełniany datą wprowadzenia lub modyfikacji karty. Karta [...] (pkt 1) była kartą rejestracyjną, na której znajdowały się cztery rodzaje zapisów: 1. dane personalne osoby rejestrowanej; 2. informacje, kto prowadzi sprawę (osobę); 3. informacje o charakterze rejestracji (np. tajny współpracownik, figurant SOR itd.); 4. numer rejestracyjny sprawy (osoby). Po - wyrażonym pieczęcią i podpisem - zaakceptowaniu karty przez przełożonego, pracownik operacyjny udawał się z kartą EO-4/77 do pracownika pionu ewidencji czyli "C" celem dokonania rejestracji. W przypadku, gdy osoba pozyskana do współpracy nie była uprzednio zarejestrowana jako kandydat, jednostka operacyjna SB zgłaszała ją do rejestracji kartą [...] Wówczas w jednostce pionu "C" sprawdzano, czy osoba zgłoszona do rejestracji nie została już zarejestrowana przez inną jednostkę SB; w przypadku, gdy tak nie było, osoba taka była rejestrowana w dzienniku rejestracyjnym i wypełniano kartę [...], którą włączano do kartoteki ogólnoinformacyjnej. Karta [...] lub karta [...] zawierała pełne informacje o personaliach osoby rejestrowanej, kategorii sprawy operacyjnej/współpracy, powodach zakończenia sprawy względnie wyeliminowania współpracownika z sieci agenturalnej, jednostce prowadzącej sprawę, numerze archiwalnym. Natomiast karta [...] lub karta [...] (wymieniona w pkt 2), zwana była kartą aktualizacyjną, łącznikową. W trakcie rejestracji czynnej pracownik operacyjny przekazywał na niej informacje dotyczące zmian w statusie rejestrowanego, a więc informował o zmianie nazwiska, adresu, miejsca pracy, a także zmian na linii rejestrowany - SB (nowy oficer prowadzący, przekwalifikowanie sprawy z SOS na SOR itp.). Po naniesieniu informacji z kart [...] na karty [...], karty [...] były niszczone. Sytuacja uległa zmianie w 1990 r., w momencie, gdy szereg akt i innych kart uległo zniszczeniu, karty [...], na których obowiązkowo widniały dane personalne i numer rejestracyjny, nabrały dodatkowego waloru, wykorzystano je w Urzędzie Ochrony Państwa do tworzenia kartoteki odtworzeniowej.

Natomiast Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych ZSKO (pkt 5) to zbiór informacji kartotecznych przeniesionych na nośniki komputerowe. Istnieje w dwóch wersjach: 88 obejmującej zapisy z roku 1988 i 90 - z roku 1990. Zarówno z jednej, jak z drugiej wersji szereg zapisów usunięto, tym niemniej niekiedy stanowią one jedyne źródło informacji o osobie.

Wskazane w pkt 1-2 karty ewidencyjne, zapis z dziennika rejestracyjnego (pkt 3) oraz zapis z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa ZSKO (pkt 5) mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty, tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 września 2019 r. (sygn. akt II OSK 3835/18) orzekając w aktualnym stanie prawnym w analogicznej sprawie stanął na stanowisku, że dokumenty stanowiące zapisy ewidencyjne odnoszące się do skarżącego, z których wynikało, że był on zarejestrowany jako tajny współpracownik SB, stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Tego rodzaju dokumenty, odnalezione w archiwum IPN, są dokumentami wyczerpującymi przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2, co stanowi przeszkodę do wydania decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ odnosząc się do treści zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Rolą organu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce (pod. WSA w Warszawie w wyroku z 12 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 306/17). Odpowiadając na zarzut nieuwzględnienia w sprawie gróźb i szantażu ze strony Służby Bezpieczeństwa oraz sytuacji, w jakiej ówcześnie był skarżący – organ wskazał, że nie był uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy wnioskodawca faktycznie podjął współpracę i czy w tamtej rzeczywistości działania jego odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa. Z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, a po drugie - czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m. in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Postępowanie prowadzone w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania danej strony i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd. Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ww. ustawy jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Ustawodawca nie upoważnił Prezesa IPN do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 -1990 oraz treści tych dokumentów. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez ww. lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności czy przyczyny rozpoczęcia zakończenia współpracy, ewentualnej działalności opozycyjnej danej osoby. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Kwestia działalności strony (kwestia internowania, inwigilowania) nie może mieć w świetle art. 4 pkt 2 powoływanej ustawy znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W wyroku z 20 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób z którymi współpracował" (sygn. akt IV SA/Wa 1416/17). Odnosząc się do kwestii braku czynnika ludzkiego przy wydawaniu rozstrzygnięcia i opieranie się jedynie na przepisach należy podnieść, że Prezes IPN w wydawanej decyzji nie zaprzecza okolicznościom wskazywanym przez skarżącego. Prezes IPN jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób, których postawa i odwaga może budzić podziw i zasługiwać na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa.

W. Z. w skardze na decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2020 r., uzupełnionej w piśmie, które wpłynęło do Sądu 23 marca 2020 r., wskazał że organ wydając zaskarżoną decyzję opierał się jedynie na informacjach SB, nie uwzględniając ówczesnej sytuacji skarżącego oraz tego, że informacje zawarte w dokumentach stanowiących podstawę rozstrzygnięcia są nieprawdziwe. Przyczyną działań SB przeciwko niemu było krytykowanie ówczesnej sytuacji politycznej oraz wytrącenie funkcjonariuszowi legitymacji służbowej. Do podpisania zgody na współpracę został zmuszony szantażem, groźbami i biciem. Skarżący podkreślił, że nikogo nie sprzedał i nikt nie miał przez niego przykrości. W skardze opisał również prowadzoną przez siebie działalność opozycyjną.

Prezes IPN - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Prezesa IPN z [...] stycznia 2020 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji - potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Rola Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, określona przytoczoną regulacją, została więc ogranicza do potwierdzenia lub zaprzeczenia istnienia co do zainteresowanej osoby kumulatywnie przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Z kolei, według art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Ustawodawca używając zwrotu "rozumie się także" zwrócił uwagę, że do katalogu dokumentów, które w istocie blokują możliwość nadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, włączają się dokumenty takie jak pomoce ewidencyjne, dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt II OSK 3835/18; wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2178/19) zauważył, że "obowiązująca konstrukcja ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których:

(-) uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzić związki tych osób z organami bezpieczeństwa państwa,

(-) istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień,

(-) ww. skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa państwa, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy".

Z przedstawionego stanu sprawy wynika, że decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] stycznia 2020 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wydaną na podstawie art. art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, stwierdził że skarżący jako osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie spełnia warunku, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. U podstaw tego stwierdzenia legło ustalenie, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty w postaci pomocy ewidencyjnych, takich jak: karty ewidencyjne, dziennik rejestracyjny i zapis z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa - dotyczące skarżącego. Organ szczegółowo przywołał je i opisał na stronie 3 zaskarżonej decyzji. Sąd, akceptując te ustalenia, uznał za zbędne ich ponowne przytaczanie. Z przedmiotowych zapisów ewidencyjnych wynika, że skarżący został pozyskany i zarejestrowany jako tajny współpracownik pod pseudonimem "[...]" na zasadzie dobrowolności. Następnie, skarżącego jako tajnego współpracownika zdjęto z ewidencji, jako powód wskazano nieprzydatność.

W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji słusznie wskazano, że wymienione dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych, które zostały wyszczególnione w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i które spełniają kryteria dokumentów określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zatem dokumentów potwierdzających fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]" i wytworzonych przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]".

Stwierdzenie przez Prezesa IPN w postępowaniu zakończonym kontrolowaną pod względem legalności decyzją, że w przypadku skarżącego zachowały się dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, czyli brak spełnienia jednego z warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, musiało skutkować odmownym rozstrzygnięciem w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego. Innymi słowy, dokumenty jakie zachowały się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej stanowią przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji w aspekcie statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawą o działaczach opozycji Prezes IPN został upoważniony wyłącznie do zbadania i przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wykazane spełnienie tego warunku oznacza zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Tego rodzaju postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym przez sąd powszechny w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. W kontrolowanym postępowaniu Prezes IPN nie był uprawniony do badania okoliczności w jakich doszło do współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, motywów podjęcia, przebiegu, czy efektów współpracy. W przedmiotowym postępowaniu ani kwestia działalności skarżącego jako działacza opozycji, ani jego własna ocena słuszności podejmowanych działań, wobec brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, nie mogła mieć miarodajnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, czy innymi słowy, nie mogła mieć żadnego wpływu na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie organ uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji dających podstawę organowi do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego i uznanie to Sąd ocenił jako prawidłowe, tym samym i zgodne z prawem. Zasadność stanowiska organ wykazał w motywach wydanych decyzji, popartych orzecznictwem sądów administracyjnych.

Wobec stwierdzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. - oddalił skargę.