Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 458/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Przyznano pełnomocnikowi od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 23 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi K S na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział z dnia .... roku Nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje radcy prawnemu A od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

K S pismem z dnia 4 czerwca 2008 r. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Powołując się na brak majątku wnioskodawca szczegółowo przedstawił problemy jakie miał z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz przyczyny znalezienia się w trudnej sytuacji finansowej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją nr 197/2011 z dnia 29 września 2011r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.):

1. w oparciu o art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez płatnika za okres 05/2001-01/2002, 03/2002-12/2003, 07/2004-10/2004 wraz z odsetkami za zwłokę, składek na ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez płatnika za okres 05/2001-06/2001, 08/2001, 02/2002-05/2005 wraz z odsetkami za zwłokę i składek na Fundusz Pracy i FGŚP finansowanych przez płatnika za okres 05/2001-06/2001, 08/2001, 11/2001-12/2003 wraz z odsetkami

2. w oparciu o art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres 05/2001-01/2002, 03/2002-08/2002 wraz z odsetkami za zwłokę, składek na ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez płatnika za okres 05/2001-06/2001, 08/2001, 02/2002-05/2005 wraz z odsetkami za zwłokę i składek na Fundusz Pracy finansowanych przez ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres 05/2001-06/2001, 08/2001, 11/2001-08/2002 wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia 19 maja 2008 r. ZUS ustalił wysokość długu strony z tytułu nieopłaconych składek.

Ponieważ K S odwołał się od powyższej decyzji Zakład zawiesił postępowanie, a następnie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r. organ podjął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieuiszczonych składek.

Łączna kwota, która może podlegać umorzeniu wynosi 35.680,39 zł, w tym należność główna w kwocie 16.481,99 zł.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca jest zatrudniony na czas nieokreślony z wynagrodzeniem w wysokości 1.584,35 zł netto, otrzymuje ponadto rentę w kwocie 1.020,91 zł netto. Z tytułu prowadzonej egzekucji co miesiąc potrącana jest kwota ok. 750 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z H D, która ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.052,41 zł netto. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 1085 zł. Zobowiązany ponosi ponadto – według własnego oświadczenia - wydatki związane z leczeniem (250 do 300 zł), dojazdem do pracy (100 zł), rehabilitacją (40 zł), kredytem hipotecznym (530 zł) i ubezpieczeniem mieszkania (25 zł). Kredyt jest zaciągnięty przez H D a K S dobrowolnie dokonuje jego spłaty. Strona nie posiada majątku, ani zobowiązań publiczno i cywilnoprawnych. Nie korzysta z pomocy społecznej. W 2002 i 2004 r. wnioskodawca przebywał w ośrodku rehabilitacyjno-wczasowym i Szpitalu Uzdrowiskowym z powodu choroby płuc, żylaków kończyn dolnych i choroby niedokrwiennej serca. Na podstawie orzeczenia lekarza ZUS K S został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w okresie od 19 grudnia 2002 r. do czerwca 2003 r. W październiku 2007 r. przebywał na Oddziale Pulmonologii. Wnioskodawca załączył do akt sprawy szereg zaświadczeń lekarskich ZLA o niezdolności do pracy w latach 2001- 2002. Przedstawił też orzeczenie z dnia 10 maja 2011 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności H D.

Zakład podał, że za okres 02/2000 – 06/2001 Naczelnik US P prowadził wobec K S na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 lipca 2001 r., 7 listopada 2001r. oraz 14 lutego 2002 r. postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone.

Organ wskazał też, że z uwagi na ujawnienie składnika majątkowego ZUS wystawił tytuły wykonawcze z 23 marca 2008 r. , na których podstawie dokonano skutecznego zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego za pracę. Istnieje wobec tego możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji. W ocenie Zakładu wnioskodawca nie wykazał ponadto konieczności umorzenia należności z tytułu składek ze względu na trudną sytuację rodzinną czy zdrowotną (§ 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Strona nie udokumentowała trudnej sytuacji finansowej czy zdrowotnej - swojej oraz H D, która zgodnie z orzeczeniem lekarza ZUS nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki ani pomocy innej osoby w związku z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

Dochód netto na członka gospodarstwa domowego wynosi 1.453,84 zł, a ponieważ umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych ZUS nie uwzględnił wniosku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K S wskazał, że organy popełniły szereg błędów w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym. Zakład dokonał zajęcia rachunku bankowego za już uiszczone należności za styczeń 1997 r. Po przedstawieniu dowodu wpłaty egzekucję umorzono, ale wpłynęła ona ujemnie na dobrą opinię strony w banku, który odmówił kredytu w kwocie 150.000 zł zaproponował udzielenie kredytu na kwotę 60.000 zł na okres 7 miesięcy. Niższy kredyt spowodował konieczność zwolnienia 9 pracowników i pojawienie się problemów z odzyskaniem wierzytelności od kontrahentów.

W piśmie z dnia 15 listopada 2011 r. zobowiązany stwierdził, iż przed wydaniem decyzji z dnia 29 września 2011r. nie toczyło się postępowania egzekucyjne wobec świadczenia zajętego w dniu 30 września 2011 r.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 12 stycznia 2012 r. ... utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 29 września 2011 r.

Organ ponownie wskazał, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie zachodzi całkowita nieściągalność przedmiotowego zobowiązania, gdyż strona posiada stały dochód (wynagrodzenie za pracę, rentę). Dyrektor I Oddziału ZUS dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę strony i postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. W ocenie Zakładu brak też przesłanek wskazanych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Łączny dochód netto zobowiązanego i H D wynosi po uwzględnieniu potrąceń 2.779,87 zł – tj po ok. 1.390 zł na osobę. Miesięczne wydatki wynoszą 1.862 zł. Nie można stwierdzić ubóstwa, gdyż minimum socjalne wg danych za 2010 r. dla gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.553,37 zł tj. 776,69 zł na osobę. Strona nie wykazała ponadto, że jest niezdolna do wykonywania pracy zawodowej ani, że jest zmuszona do korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej.

Organ podał ponadto, że na podstawie tytułów wykonawczych z 23 września 2011 r. i 30 września 2011 r. wszczęto egzekucję administracyjną, dokonując dalszego zajęcia wynagrodzenia za pracę i renty oraz tak jak we wcześniejszej decyzji wskazał na tytuły wykonawcze z 25 lipca 2001 r., 7 listopada 2001 r., 14 lutego 2002r. oraz z 23 marca 2008 r. nie odnosząc się do kwestii ewentualnego przedawnienia części należności.

K S wniósł do Sądu skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, domagając się umorzenia spornych i nieprzedawnionych należności wobec ZUS. Skarżący podniósł jednocześnie zarzut przedawnienia należności za maj i czerwiec oraz za okres od października do grudnia 2011 r. z powodu wydania decyzji I i II instancji po upływie 10 letniego okresu przedawnienia.

W uzasadnieniu strona podała szczegóły dotyczące prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, podkreślając, że było ona prowadzone niezgodnie z prawem i dlatego nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia należności z tytułu składek.

K S powołał się po raz kolejny na trudną sytuację finansową swoją i H D i podał, że na jedzenie mają tylko 316 złotych.

Do skargi załączono pismo ZUS z dnia 8 listopada 2011 r. informujące stronę o tym, że z uwagi na przedawnienie należności za okres od 09/1999 do 07/2001 r. odstąpiono od ich dochodzenia, a na podstawie decyzji z 19 maja 2008 r. wystawiono tytuły wykonawcze za okres od 02/2002 do 07/2005 r. Jednocześnie upomnienie wystawione w dniu 16 września 2011 r. obejmujące należności za okres od 08/2004 do 05/2005 było w ocenie organu nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

W piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 9 sierpnia 2012 r. podniesiono dodatkowo zarzut naruszenia art. 136, 77 §1, 7, 8, 107 § 3 w zw. z art. 123 kpa poprzez naruszenie zasad postępowania dowodowego i dowolne ustalenie stanu faktycznego. Decyzja została wydana w styczniu 2012r., a ustalenia faktyczne dotyczące stanu majątkowego skarżącego organ oparł między innymi na dwóch oświadczeniach z 1 lipca 2011 r. i 26 sierpnia 2011 r., które różniły się co do treści. Zakład nie porównał prawidłowo dochodów strony z wydatkami i nie uwzględnił obciążeń kredytowych H D, choć prowadzi ona ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe.

Pełnomocnik wskazał też, że organ nie zweryfikował prawidłowo, jaki jest zakres składek podlegających umorzeniu mimo pisma z dnia 8 listopada 2011 r., z którego wynika, że należności za okres 09/1999 – 07/2001 uległy przedawnieniu.

Pełnomocnik K S wniósł także o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, nieopłaconej nawet w części.

Do pisma procesowego załączono m.in. kartę informacyjną z dnia 6 lipca 2012r. dotyczącą leczenia H D i orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 5 marca 2012 r. o częściowej niezdolności do pracy skarżącego oraz faktury VAT za zakup leków.

Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2012 r. skarżący oświadczył, że nie obciąża go aktualnie obowiązek alimentacyjny względem córki.

Pełnomocnik organu wyjaśnił, iż nie jest w stanie odnieść się do zarzutów przedawnienia, bowiem nie dokonał analizy akt egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie wskazać jednak należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a).

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyraźnie podkreślić trzeba, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

Niezależnie od powyższych regulacji prawnych nie ulega wątpliwości, że w sprawie dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu składek organ administracyjny może rozważać taką możliwość jedynie odnośnie składek istniejących, wymagalnych, a więc takich, które nie uległy przedawnieniu z powodu upływu odpowiednich terminów ustawowych. W ocenie Sądu Zakład nie wyjaśnił istotnej kwestii, a mianowicie czy część spornych należności z tytułu składek wraz z odsetkami nie wygasła na skutek przedawnienia, co stanowiłoby przeszkodę prawną w prowadzeniu sprawy w przedmiocie ich ewentualnego umorzenia. Zgodnie bowiem z art. 59 §1 Ordynacji podatkowej (stosowanym do należności ZUS na mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) należności z tytułu składek wygasają m. in. na skutek przedawnienia. Wygaśnięcie należności sprawia, że nie mogą być one skutecznie dochodzone przez podmiot uprawniony.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Po znowelizowaniu ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r. podstawowy termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, że znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 ustawy miał zastosowanie jedynie do tych należności z tytułu składek, które nie przedawniły się przed wejściem w życie tej nowelizacji, czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r. (zob. m. in. wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 466/08, lex nr 549018; wyrok SN z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I UK 204/08, M.P. Pr. 2009/7/375; wyrok WSA z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1481/08, lex nr 506627). Od dnia 1 stycznia 2012 r. termin przedawnienia należności wynosi wprawdzie znowu 5 lat (od daty ich wymagalności), jednak nowelizacja ta nie ma zastosowania do spornych składek.

Na dzień 1 stycznia 2003 r. zaległości skarżącego z tytułu składek (obejmujące okres od maja 2001 r.) nie były przedawnione, wobec czego objęte zostały nowym, 10 letnim ustawowym terminem przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ. Brak jednak wiedzy dłużnika na temat tej czynności powoduje, że przesłanka ta nie może skutecznie zawiesić biegu przedawnienia. Za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być przy tym uznane tylko takie czynności (orzeczenia, pisma kierowane do strony itd.), z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1479/09, lex nr 583503).

W uzasadnieniu decyzji z dnia 29 września 2011r. wskazano, że na podstawie tytułów wykonawczych z 25 lipca 2001 r., 7 lipca 2001 r. i 14 lutego 2002 r. prowadzono wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne za okres 02/2000-06/2001, które zostało umorzone ze względu na brak składników majątkowych podlegających egzekucji. Organ nie wyjaśnił jednak, jakich konkretnie składek (na które Fundusze) dotyczyło to postępowanie i czy są to należności, o których wspomina ZUS w pismach z 4 grudnia 2001 r. (k. 106-110 akt adm.) oraz kiedy postępowanie egzekucyjne umorzono.

Organ powołał się też na fakt wystawienia w dniu 25 marca 2008 r. kolejnych tytułów wykonawczych stanowiących podstawę do zajęcia wynagrodzenia za pracę, jednak nie wyjaśniono również, jakich składek (za jakie okresy) dotyczyły te tytuły. W szczególności z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy tytuły te obejmowały należności za okres od maja 2001 r. Nie zostały one załączone do akt sprawy.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona przedłożyła postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS z dnia 14 października 2010 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z 25 marca 2008 r. – z powodu nieskutecznego doręczenia upomnienia oraz o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr ... z dnia 25 marca 2008 r. (k. 129-138 akt). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że aktualne postępowanie egzekucyjne obejmuje składki za okres od marca 2002 do lipca 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 r. utrzymał w mocy powyższe orzeczenie (k. 160-144).

Organ w decyzji z dnia 12 stycznia 2012 r. nie odniósł się w ogóle do faktu wydania postanowienia z dnia 14 października 2010 r., nie wyjaśnił jakich składek dotyczył ten tytuł i jaki jest ewentualny wpływ powyższego postanowienia na kwestię przedawnienia spornych należności skarżącego wobec ZUS.

W uzasadnieniu Zakład, tak jak w decyzji z dnia 29 września 2011 r., wskazał jedynie ogólnie na prowadzenie postępowania egzekucyjnego za okres od 02/2000 do 06/2001 na podstawie tytułów wykonawczych z 25 lipca 2001r., 7 listopada 2001 r. oraz 14 lutego 2002 r., a także na wystawienie tytułów wykonawczych nr .... z dnia 25 marca 2008, na podstawie których zajęto wynagrodzenie za pracę skarżącego. Organ podał nadto, że na podstawie tytułów wykonawczych nr ... z dnia 23 września 2011 r. oraz nr ... z 30 września 2011 r. wszczęto egzekucję administracyjną dokonując dalszego zajęcia za pracę i świadczenia z ubezpieczenia społecznego strony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podnosił ponadto zarzut dotyczący nieprawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego co mogło mieć wpływ na skuteczny upływ biegu terminu przedawnienia należności wobec ZUS, jednak w decyzji II instancji organ nie odniósł się praktycznie do tej kwestii. Nie wyjaśnił też, czy decyzja z 19 maja 2008 r., na którą się powoływał, określająca wysokość zadłużenia K S miała wpływ na ewentualne zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Powyższa decyzja nie została załączona do akt administracyjnych sprawy.

Jednocześnie z pisma ZUS I Oddział z dnia 8 listopada 2011 r., sprzed daty decyzji II instancji wynika, że organ odstąpił od dochodzenia należności za okres 09/1999 r. do 07/2001 r. z uwagi na ich przedawnienie (k. 19 v akt sądowych). Pomimo tego Zakład decyzją z dnia 12 stycznia 2012 r. utrzymał w mocy w całości decyzję z dnia 29 września 2011 r. wydaną w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od maja 2001 r. W uzasadnieniu decyzji brak również jakiejkolwiek wzmianki na temat powyższego pisma, które winno być znane organowi z urzędu.

W skardze też podniesiono zarzut przedawnienia części należności i nielegalnego prowadzenia czynności egzekucyjnych. Pomimo tych zarzutów strony organ nie ustosunkował się do nich w jakikolwiek sposób w odpowiedzi na skargę. Także pełnomocnik organu nie na rozprawie nie odniósł się do zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego i przedawnienia części spornych należności.

W opinii Sądu brak bliższych wyjaśnień organu II instancji w zakresie tego, dlaczego część należności za okres od maja 2001 r. nie podlegała ostatecznie przedawnieniu powoduje, że decyzja ta nie poddaje się praktycznie pełnej kontroli sądowej w zakresie przestrzegania przez organ z urzędu przepisów dotyczących przedawnienia należności. Nie wiadomo bowiem, czy faktycznie zaistniały podstawy do zawieszenia biegu okresu przedawnienia należności wobec ZUS za okres od maja 2001 r. W aktach nie ma przy tym jakichkolwiek danych i dokumentów (w tym tytułów wykonawczych) umożliwiających Sądowi zbadanie tej okoliczności we własnym zakresie. Z tego też względu należało uchylić zaskarżoną decyzję.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że kwota zaległości z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami jest wysoka i obejmuje ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP. Wobec tego ustalenie, jakie składki i odsetki stanowią nieprzedawniony dług jest okolicznością niezwykle istotną dla dokonania prawidłowej oceny wniosku strony o jego umorzenie. Wniosek o umorzenie może bowiem dotyczyć tylko istniejących należności Zakładu. W związku z przedawnieniem części należności postępowanie w sprawie ich umorzenia winno być natomiast umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w części dotyczącej tych należności stanowi naruszenie art. 105 k.p.a.

Ponieważ w niniejszej sprawie nie wyjaśniono podstawowej kwestii dotyczącej ewentualnego przedawnienia części spornych należności i była to wystarczająca podstawa do uchylenia skarżonej decyzji, Sąd uznał, że na tym etapie badania legalności sprawy nie jest uprawniony do dokonywania szerszej oceny prawidłowości zastosowania przez organy przepisów art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien przede wszystkim ustalić w jednoznaczny sposób, czy wszystkie należności z tytułu składek mogą być aktualnie dochodzone przez Zakład (czy nie ma przedawnienia), gdyż tylko w takim przypadku można rozpatrywać merytorycznie żądanie umorzenia zaległości wraz z odsetkami. Przy ocenie stanu zdrowotnego i majątkowego strony i osoby prowadzącej wspólne gospodarstwo należy wziąć pod uwagę okoliczności faktyczne istniejące w dacie podejmowania decyzji oraz dokonać wyczerpującego zestawienia dochodów i wydatków skarżącego i H D, ponoszonych na wspólne gospodarstwo domowe. Należy przy tym uwzględnić, że spłata kredytu przez H D jest również obciążeniem dla wspólnego budżetu. Do wydatków trzeba też zaliczyć koszty żywności, środków czystości, odzieży, rehabilitacji i ewentualnie inne wykazane przez wnioskodawcę. Zakład powinien nadto mieć na względzie nowe dokumenty załączone do skargi – w tym dotyczące stanu zdrowia skarżącego i H D.

Jednocześnie wskazać należy, że to K S winien wykazać większą aktywność (inicjatywę) w celu dowiedzenia, że aktualnie istnieją przesłanki przemawiające za pozytywnym rozstrzygnięciem jego wniosku. Organ zaś w razie konieczności powinien ewentualnie rozważyć potrzebę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony.

Swoje stanowisko wraz z pełną argumentacją – czytelną dla wnioskodawcy Zakład powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji, które musi spełniać wymogi z art. 107 § 3 kpa i nie naruszać zasady przekonywania określonej w art. 11 kpa.

Ze względu na powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Sąd nie wyeliminował z obrotu prawnego również decyzji ZUS z dnia 29 września 2011 r. stojąc na stanowisku, że organ uwzględniwszy rozważania i wytyczne przedstawione powyżej – ponownie rozpoznając wniosek będzie mógł samodzielnie wydać decyzję zgodną z prawem.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w zw. z § 14 ust 2 pkt 1 litera c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.), a o wykonalności decyzji z dnia 12 stycznia 2012 r. postanowiono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.