Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2158/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Jacek Fronczyk (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi L.J. – przedstawiciela ustawowego małoletniego M.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata T.P. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L.J. z dnia [...] marca 2012 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla jej małoletniego syna – M.J., po zmarłym ojcu – R.J.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż R.J. – zmarły w wieku [...] lat ojciec dziecka – posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący [...]. Organ podał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano tylko [...] miesiące okresów składkowych. W latach [...] oraz w okresie od dnia [...] kwietnia 2004 r. do dnia [...] maja 2011 r. (do dnia śmierci ojca dziecka) wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające zmarłemu ojcu małoletniego dziecka przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wymienionych okresach nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Organ dodał również, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna rodziny, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy L.J. podniosła, że powyższa decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała na bardzo trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz zły stan zdrowia jej syna. Podkreśliła, iż śmierć ojca dziecka była konsekwencją jego długotrwałej choroby [...], problemów finansowych i podejrzewanej choroby nowotworowej syna. Wyjaśniła także, że w [...] r. zmarły ojciec dziecka uległ wypadkowi w pracy i przeszedł operację [...], co wykluczyło możliwość kontynuowania przez niego zatrudnienia na wiele miesięcy. Z kolei po zakończeniu leczenia lekarz nie wyraził zgody na podjęcie pracy fizycznej.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku i przedstawiając wcześniej zaprezentowaną argumentację.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L.J. wyraziła swoje niezadowolenie z powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na argumentację podnoszoną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła również, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, bowiem nie uwzględnił faktu, iż zmarły ojciec jej małoletniego syna był osobą ubezpieczoną przez okres [...] dni. W tym zakresie przedstawiła przebieg zatrudnienia R.J., jak również czasokres prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, załączając do skargi dokumentację w postaci m.in. zaświadczenia ze szpitala, zaświadczenia o zarobkach, świadectw pracy i deklaracji rozliczeniowych ZUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wyrażając stanowisko prezentowane w wydanych w sprawie decyzjach.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2012 r. L.J. podtrzymała swoje zarzuty i twierdzenia, jakie zawarła w skardze.

W dniu [...] stycznia 2013 r. L.J. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r. o sygn. akt II SA/Wa 2158/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał L.J. – przedstawicielce ustawowej małoletniego M.J., adwokata.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2013 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Podniósł, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 77, art. 86 i art. 107 § 3 kpa, co nie pozostało bez wpływu na wynik sprawy, bowiem nie podjął wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i nie podał w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmowy, nie odnosząc się do podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących [...] ubezpieczonego – charakteru oraz przebiegu choroby i ewentualnych prób leczenia, długotrwałej depresji, której konsekwencją była samobójcza śmierć ojca dziecka. Pełnomocnik skarżącej zaznaczył także, że Prezes ZUS nieprawidłowo oparł swoje decyzje na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, gdyż stwierdzono w nim, że na podstawie dostępnej dokumentacji nie można stwierdzić, że ubezpieczony był niezdolny do pracy przed dniem [...] maja 2011 r. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, tego rodzaju stwierdzenie jest niejednoznaczne, co winno skłonić organ do wyjaśnienia, czy ubezpieczony był przed tą datą zdolny do pracy, czy też przed tym dniem był on niezdolny do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej.

Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie bezspornym jest, że M.J. (ur. [...] 1998 r.) jest dzieckiem zmarłego R.J., który podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Jest więc pozostałym po nim członkiem jego rodziny i ze względu na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, nie ma również niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację materialną jego matki, pod której opieką pozostaje.

Organ oparł swoje decyzje na braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać fakt nienabycia przez R.J. uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, nie wyjaśniając jednak wszystkich aspektów sprawy w kontekście tej przesłanki.

Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 25-letni staż ubezpieczeniowy, o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym.

Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 83 ust. 1. Przy ustalaniu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepublikowany), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Artykuł 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może być – co czyni organ – interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2003 r. o sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2012 r., na którym oparł się organ, wydając zaskarżoną decyzję, podano, że na podstawie dostępnej dokumentacji nie można stwierdzić, że R.J. był niezdolny do pracy przed dniem [...] maja 2011 r. Tego rodzaju stwierdzenie może rodzić i rodzi wątpliwości interpretacyjne, zważywszy że może być dwojako odczytywane. Po pierwsze, może wskazywać, że przedstawiona dokumentacja medyczna jest niewystarczająca, by przyjąć, że zmarły przed datą zgonu był niezdolny do pracy, co wymagałoby poczynienia dodatkowych ustaleń w tym zakresie. Po drugie, może świadczyć, że niezdolność do pracy przed tą datą nie istniała, ewentualnie, że istniała, ale nie można tego stwierdzić w oparciu o przedstawioną dokumentację. Zatem w celu przyjęcia jednoznacznego rozumienia zawartych w orzeczeniu stwierdzeń Prezes ZUS winien usunąć wszelkie wątpliwości i wyjaśnić, jak przedstawiał się stan zdrowia R.J. od momentu pojawienia się jego przerw w zatrudnieniu, na które powołuje się organ, zważywszy że w treści ww. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, oprócz powyższego stwierdzenia, zawarto także informację, że zostało ono wydane po dokonaniu analizy dokumentacji z przebiegu leczenia m.in. w latach [...], zaś skarżąca powołuje się na fakt hospitalizowania ojca dziecka w tym okresie z uwagi na operację [...], co – jak podała – było następstwem wypadku przy pracy, i co spowodowało niemożność kontynuowania przez niego zatrudnienia na wiele miesięcy, nie pozwalając na pełną aktywność zawodową. Wypadek przy pracy i jego skutki z pewnością mogły powodować niezdolność do pracy. Jeśli zatem przed datą śmierci ubezpieczony mógł być niezdolny do pracy, to należało ustalić, czy istotnie tak było, od kiedy niezdolność ta istniała i czy miała charakter częściowy czy całkowity. Innymi słowy, organ powinien wyjaśnić, czy niezdolność do pracy ubezpieczonego miała charakter przemijający (czasowy), czy też trwały, i jak wpływała na dalszą aktywność zawodową ojca dziecka. Ma to tym większe znaczenie, że – jak wskazała skarżąca – lekarz nie wyraził zmarłemu zgody na podjęcie pracy fizycznej. Są to okoliczności przemawiające za koniecznością zweryfikowania istniejącego wówczas stanu faktycznego, czego w sprawie dotychczas nie uczyniono.

Ponadto, długotrwała choroba [...] zmarłego, która na skutek pogłębiającej się depresji doprowadziła do jego [...] śmierci, również może wskazywać, że stan psychiczny ojca dziecka był zły na wiele lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Stan zdrowia zmarłego mógł więc przed dniem [...] maja 2011 r. wskazywać na istnienie obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia, które powodowały jego niezdolność do pracy i uniemożliwiały mu kontynuowanie zatrudnienia, wpływając negatywnie na jego aktywność zawodową. Organ powinien był zatem przeanalizować przebieg dolegliwości i chorób zmarłego, winien także – wobec podnoszonych przez stronę zarzutów – dokonać ponownego przeliczenia stażu ubezpieczeniowego ojca dziecka, wzywając skarżącą do nadesłania posiadanej dokumentacji medycznej i zatrudnieniowej, czego jednak nie uczynił, a co ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem skarżąca nie tylko kwestionuje dokonaną przez Prezesa ZUS ocenę, ale również długość stażu ubezpieczeniowego zmarłego, jaki został przez organ przyjęty.

Zdaniem Sądu, rozwijająca się przez wiele lat choroba [...] zmarłego, skutkująca depresją, na pewno uniemożliwiała czy wręcz udaremniała podjęcie przez niego zatrudnienia. Prezes ZUS winien więc uwzględnić tę okoliczność i zbadać ją w kategoriach okoliczności szczególnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. o sygn. akt I OSK 733/08 (publ. LEX nr 516015), skutki choroby [...] ojca dziecka mogą być ocenione w kategoriach szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Sam fakt choroby [...] ojca, mającej wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może być traktowany jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dziecko z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 tej ustawy. W niniejszej sprawie – w myśl wcześniejszych rozważań Sądu odnośnie pojęcia "szczególnych okoliczności" – jest to nader istotne, bowiem stan zdrowia ojca dziecka wpłynął na możliwość uzyskania przez niego świadczenia w trybie zwykłym, a tym samym może wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie.

W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić wskazania poczynione przez Sąd i wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z poszanowaniem reguł procedury administracyjnej, w tym słusznego interesu strony – art. 7 kpa.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Stosując art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 2 i 3 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.