Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 822/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 pkt 5a i art. 9 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr SKO.4112/8/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego P. M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. M. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 822/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2022r. nr SKO.4112/8/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 21 stycznia 2022r. nr MOPS.5320.34.2021 w sprawie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. M. na okres od 1 października 2021r. do 30 września 2022r.

Jak wynika z akt sprawy, po rozpatrzeniu wniosku A. M. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna P. M., reprezentowanego przez matkę, Burmistrz [...] decyzją z 21 stycznia 2022r. nr MOPS.5320.34.2021 odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na P. M. na wyżej wskazany okres.

Organ I instancji negatywne rozstrzygniecie uzasadnił przekroczeniem kryterium dochodowego, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz.877, dalej: ustawa).

Burmistrz stwierdził, że A. M. zgodnie z weryfikacją systemu Ministerstwa Finansów oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych osiągnęła w grudniu 2020r. dochód w wysokości 7749,38 zł. Miesięczny dochód rodziny na osobę za 2020r wynosił 3874,69zł. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 900 zł na osobę w rodzinie. Miesięczny dochód rodziny wynoszący 3874,69zł przekracza kwotę kryterium dochodowego o kwotę 2974,69zł.

Łączna kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosząca 500 zł, jest mniejsza od kwoty 2974,69zł tj. różnicy pomiędzy miesięcznym dochodem na członka rodziny a kryterium dochodowym. W związku z powyższym świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może być przyznane od 1 października 2021r. do 30 września 2022r.

A. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest rażąco niesprawiedliwe. Podniosła, że otrzymana 16 grudnia 2020r. renta została wypłacona z wyrównaniem. W rezultacie otrzymaną kwotę netto – w wysokości 7005,38 zł należy podzielić przez 6 miesięcy. Otrzymany dochód miesięczny w kwocie - 1167,56 należało podzielić przez dwie osoby – żyjące w gospodarstwie domowym. W rezultacie dochód na osobę w rodzinie wynosi 583,78 zł a nie 3874,69 zł, jak przyjął organ.

SKO w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 12 kwietnia 2022r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zagadnieniem spornym w sprawie jest, czy otrzymana kwota renty (wraz z wyrównaniem od lipca 2020r.) powinna być zaliczona do dochodów rodziny wnioskodawczyni za rok , w którym ją wypłacono czy przeciwnie , powinna być uwzględniona jako dochód z okresu na który nominalnie ona przypada , a nie na okres , kiedy faktycznie osiągnięto dochód z tego tytułu jak wywodzi Odwołująca.

Po przytoczeniu treść art. 2 pkt 4-5a, art. 9 ust. 1, ust. 2 ustawy Kolegium stwierdziło, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie definiują samodzielnie pojęcia dochodu, odsyłając w tej mierze do art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wśród możliwych źródeł dochodu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje na przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, do których należy również renta. Przepisy tej ustawy nie wyłączają dochodu z jednorazowej wypłaty świadczeń rentowych nawet za okres wsteczny co oznacza, że świadczenia te podlegają uwzględnieniu w całości przy obliczaniu dochodu dla celów ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. W praktyce to przepisy dochodowe decydują do jakiego roku kalendarzowego należy zaliczyć uzyskane dochody.

W dalszej kolejności organ odwoławczy odwołał się do treści art. 9 ust. 3 , 4 i 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz do definicji "utraty dochodu" z art. 2 pkt 17 ww. ustawy.

Kolegium stwierdziło, że stosownie do art. 2 pkt 18 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uzyskaniem dochodu jest m in. uzyskanie renty. Z kolei nieuzyskiwanie tego dochodu w momencie ustalania prawa do świadczenia nie daje podstawy do uznania, że mamy do czynienia z dochodem utraconym, o którym mowa w art. 2 pkt 17 ww. ustawy. Na gruncie omawianej ustawy dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlega modyfikacji, poprzez obniżenie, jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności definiowanych jako "utrata dochodu".

Kolegium przyznało rację organowi I instancji, że w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca enumeratywnie wymienia przypadki, w których następuje utrata dochodu. Niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej i kwalifikowanie do dochodu utraconego tych źródeł dochodu, których nie wymienia ta regulacja. Ponadto ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera przepisu, który dałby podstawę do rozliczenia kwoty wyrównania świadczenia rentowego wypłaconego członkowi rodziny w roku bazowym na poszczególne miesiące, za które była należna. Brak jest mechanizmu prawnego dokonywania takiego rozliczenia. Wprawdzie istnieje możliwość potraktowania jako utraty dochodów zmniejszenia dochodu, ale wyłącznie w ramach źródeł dochodu wymienionych w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Kolegium stwierdziło więc, że skoro Odwołująca w 2020 r. uzyskała dochód z tytułu wypłaconej jej w tym roku renty i w roku tym powstał obowiązek podatkowy związany z tą okolicznością, to dochód z tego tytułu należało uwzględnić przy obliczaniu dochodu rodziny Odwołującej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

SKO wywiodło, że dochód z wyrównania renty stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W analizowanej sprawie dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył ustawowo określoną kwotę 900 zł. Zasadnie zatem organ odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

A. M., reprezentowana przez radcę prawnego R. B. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 12 kwietnia 2022r. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z 21 stycznia 2022r., a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji postawiono zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i proceduralnych, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art 107 § 3 k.p.a., poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji wyliczenia dochodu rodziny i w konsekwencji niewykazanie, na podstawie jakich wyliczeń organ II instancji uznał, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego

- art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt 1 lita, pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 4, 5, 5a ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez niewłaściwą interpretację i zastosowanie a w konsekwencji uznanie, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest nienależne z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Jako dowód w sprawie powołano decyzję ZUS z [...] grudnia 2020 r. znak [...] na okoliczność wysokości miesięcznej renty netto i kwoty dochodu w 2020 r.

W uzasadnieniu wskazano, że za podstawę do wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny organ I instancji uznał kwotę 7749,38 zł, którą według organów stanowiła renta uzyskaną przez matkę skarżącego w grudniu 2020 r. Jednakże decyzją z [...] grudnia 2020 r. została przyznana matce skarżącego renta w wysokości po 1419,30 zł brutto miesięcznie. Dnia 16 grudnia 2020 r. ZUS wypłacił na konto matki skarżącego kwotę 7005,38 zł tytułem renty za okres od lipca 2020 r. do grudnia 2020 r., a więc jest to należność za okres 6 miesięcy, a nie miesięczny dochód, jak uznały organy administracyjne. Miesięczny dochód rodziny w roku 2020 wyniósł netto 1167,56 zł, co daje kwotę 583,78 zł miesięcznie na jednego członka rodziny, a więc znacznie niższą od obowiązującego kryterium dochodowego.

Strona skarżąca podniosła, że dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód należy podzielić przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany.

W związku z powyższym strona skarżąca podniosła, że przy ustalaniu przez organy administracyjne dochodu miesięcznego na członka rodziny doszło do nieuprawnionego zawyżenia miesięcznego dochodu członka rodziny w 2020r. poprzez przyjęcie, że wyniósł on kwotę 3874,69 zł. Ponadto, kwota 7749,38 zł, jaką uwzględniały organy I i II instancji, jest kwotą brutto sumy należnej matce skarżącego renty za okres od lipca do grudnia 2020 r. Zgodnie jednak z przepisem art.3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należy brać pod uwagę dochód netto przy ustalaniu, czy doszło do przekroczenia kryterium dochodowego.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W osobiście sporządzonej skardze z 14 czerwca 2022r. A. M. ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu. Przedstawiła obliczenia, na podstawie których należało obliczyć miesięczny dochód przypadający na członka jej rodziny. Przedstawiła również okoliczności dotyczące trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i materialnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji lub postanowienia, stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.), jest możliwe w razie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, który w tej sprawie nie ma zastosowania.

Skarga jako zasadna zasługiwała w pełni na uwzględnienie, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, który decydował o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego został przez organy obliczony nieprawidłowo.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f.

Jak stanowi art. 10 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. W niniejszej sprawie, z uwagi na wysokość zasądzonych małoletniemu P. M. alimentów – kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego w przypadku pozytywnego zweryfikowania wniosku wynosiłaby 500 zł.

Kluczowe dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było natomiast ustalenie dochodu na osobę w rodzinie.

Wątpliwości nie budziło, że matka skarżącego uzyskała dochód w roku kalendarzowym 2020r. – tj. w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przypadający od 1 października 2021r. do 30 września 2022r. Był to dochód uzyskany tytułem renty z powodu [...] niezdolności do pracy, przyznanej na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2020r. znak [...] w kwocie 1419,30 zł brutto. Co istotne, na podstawie ww. decyzji renta została przyznana na okres od 1 lipca 2020r. do 31 października 2023r., co wynika wprost z samej decyzji ZUS. Oznacza to, że dochód z tytułu renty był uzyskiwany w okresie, na jaki było ustalane prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe okoliczności oznaczają, że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 9 ust. 4 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z przepisu art. 9 ust. 4 ustawy wprost wynika, że przy ustaleniu dochodu członka rodziny należy dochód podzielić przez liczbę miesięcy w których był uzyskiwany.

Z przedstawionych przez ZUS rozliczeń renty, które znajdują się w aktach administracyjnych sprawy wynika bezspornie, że 15 grudnia 2020r. A. M. wypłacono w formie wyrównania kwotę netto 7005,38 zł z tytułu renty z powodu [...] niezdolności do pracy. Jednakże kwota ta – co wynika z rozliczenia ZUS - została wypłacona za poszczególne miesiące, przypadające kolejno od lipca do grudnia 2020r. Renta w wysokości 7005,38 zł netto przysługiwała łącznie za okres 6 miesięcy a nie wyłącznie za miesiąc grudzień 2020r. Choć ww. kwota została wypłacona jednego dnia – 15 grudnia 2020r. to była ona należna za kolejne miesiące od lipca do grudnia 2020r. Przy czym należność przypadająca na każdy kolejny miesiąc w okresie od lipca do grudnia 2020r. wynosiła 1419,30 zł brutto. Nie można więc przyjąć, że dochód w wysokości 7005,38 zł netto stanowił dochód uzyskany wyłącznie za miesiąc grudzień. Dotyczył on bowiem łącznie sześciu miesięcy.

Nie można również pominąć, że pojęcie dochodu członka rodziny, od którego uzależnione jest przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego – zostało wprost zdefiniowane w art. 2 pkt 5a ustawy. Zgodnie z tym przepisem, dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Zatem równo art. 2 pkt 5a, jak i art. 9 ust. 4 ustawy nakazują uwzględniać rzeczywisty dochód, jaki przypadał za dany miesiąc. Należy więc kwotę całkowitą, uzyskaną w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy – odnieść do okresu, za jaki została uzyskana. W niniejszym przypadku kwota wypłacona w grudniu 2020r. została uzyskana za okres 6 miesięcy co przesądza o tym, że nie można jej potraktować jako jednorazowy dochód – należny wyłącznie za jeden miesiąc w ciągu roku. Należy bowiem pamiętać, że matce skarżącego, na podstawie decyzji z [...] grudnia 2020r. przyznano rentę od [...] lipca 2020r.

Podstawową funkcją art. 9 ust. 4 ww. ustawy jest ustalenie aktualnego i realnego dochodu rodziny osoby ubiegającej się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Sformułowane w jego treści zastrzeżenie o konieczności uzyskiwania "tego dochodu" zarówno w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, jak i w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń z funduszu wyznacza pewną perspektywę czasową, w której dochód ten jest niezmienny i stabilny, a zatem pozwala na realny wgląd w sytuację finansową rodziny.

Sąd uznał więc, że organy wadliwie uwzględniły wypłaconą matce skarżącego kwotę 7005,38 zł tytułem wyrównania przyznanej renty od 1 lipca 2020 r., uznając, że stanowi ona dochód wyłącznie za jeden miesiąc – grudzień 2020r. Uzyskano w ten sposób zniekształcony obraz dochodu rodziny skarżącego, który wykazywał miesięczny dochód członka rodziny w wysokości 3874,69zł zł. Jest to wartość oczywiście zawyżona, albowiem dystrybuuje kwotę stanowiącą wyrównanie należnej matce skarżącego renty za okres sześciu miesięcy w przedział jednego miesiąca (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 28 lipca 2020 r., II SA/Rz 399/20, LEX nr 3047758). Powyższe powoduje w świetle art. 2 pkt 5a w zw. z art. 9 ust. 4 ustawy nieuprawnione zawyżenie miesięcznego dochodu członka rodziny.

Odnosząc się do argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji należy wskazać, że nie można renty z tytułu [...] niezdolności do pracy traktować jako dochód utracony, bowiem matka skarżącego rentę tą uzyskiwała w spornym okresie świadczeniowym. Należy natomiast podkreślić, że to z treści art. 2 pkt 5a i art. 9 ust. 4 ustawy wynika nakaz uwzględnienia przeciętnego dochodu członka rodziny, co implikuje konieczność powiązania wypłaconego w danym roku dochodu z okresem – za jaki został uzyskany.

Zatem rozpoznając sprawę ponownie Kolegium zobowiązane będzie uwzględnić, że wypłacony matce skarżącego tytułem wyrównania dochód w wysokości 7005,38 zł został uzyskany za okres 6 miesięcy. Powyższe prowadzić będzie do konstatacji, że w przypadku skarżącego małoletniego nie zostało przekroczone kryterium dochodowe osoby w rodzinie, co rodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy.

Sąd uznał więc, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 2 pkt 5a i art. 9 ust. 4 ustawy, które przełożyło się na wadliwe ustalenie dochodu członka rodziny Skarżącego w powiązaniu z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które z przyczyn wyżej opisanych miało istoty wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) - Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.