Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 829/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 57a, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3, art. 4, art. 15 par. 1, art. 33 par. 1, art. 34 par. 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1, 2 i 11
journal: Dz.U. 2008 nr 234 poz 1570
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
article: art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 16
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.
article: art. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1263
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skarg M. J. i M. J. na postanowienia Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] i [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego; oddala skargi


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. na podstawie art. 34 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1618 z późn. zm., dalej: "p.e.a.") uznał za niezasadne zarzuty M. J. dotyczące postępowania egzekucyjnego w sprawie poddania obowiązkowym szczepieniom jego nieletniego syna M. J.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że Przychodnia Lekarska Z. s.c. w K., gdzie zadeklarowany jest M. J., zgłosiła niestawienie się, mimo wezwania, na szczepienia syna skarżącego, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na 2013 r. Pismami z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], i [...] listopada 2013 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wezwał skarżącego do stawienia się z synem w Przychodni Lekarskiej Z. s.c. w K. w celu wykonania szczepień ochronnych przeciw odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, haemophilus influenzae. Z uwagi na niewywiązanie się z tego obowiązku organ I instancji wystawił upomnienie z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], a następnie – tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.) i rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień (Dz. U. nr 182 poz. 1086 z późn. zm.). Wymieniony tytuł wykonawczy został skierowany do Wojewody Wielkopolskiego w celu przymusowego wykonania wskazanego w nim obowiązku. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski nałożył na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 420 zł. Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. M. J. złożył zażalenie na powyższe postanowienie oraz zarzuty w sprawie prowadzenia postepowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski przekazał pismo skarżącego z dnia [...] sierpnia 2014 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. W wymienionym piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący sformułował zarzut: (1) nieważności postanowienia w postaci niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz (2) art. 119 § 1 p.e.a. poprzez nieistnienie obowiązku w dniu wydania postanowienia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. stwierdził zatem, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być w świetle art. 33 pkt 1 p.e.a. w szczególności wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.), osoby, określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 powołanej ustawy, są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym w art. 17 ust. 10 pkt 1 tejże ustawy. Przepis ten dotyczy osób w wieku od 0 do 19 roku życia. Jednocześnie art. 17 ust. 2 cytowanej ustawy wskazuje, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazać do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W tej mierze bezzasadny jest zatem zarzut dotyczy zbadania M. J. Przed wystawieniem tytułu wykonawczego skarżący był bowiem wielokrotnie wzywany do poddania swojego syna wspomnianemu badaniu. Termin badania mógł być dowolnie obrany przez skarżącego, gdyż data wystawienia tytułu wykonawczego nie jest tożsama z datą poddania dziecka badaniom i szczepieniom. Co więcej, z opinii lekarskiej załączonego do zgłoszenia Przychodni Lekarskiej Z. s.c. w K. z dnia [...] lutego 2015 r., wynika, że brak jest przeciwwskazań do szczepienia M. J. Jak wynika przy tym z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. nr 182 poz. 1086 z późn. zm.), obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Zgodnie z § 3 pkt 1-3, 5 i 11-12 cytowanego rozporządzenia M. J. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego podlegał wymienionym wcześniej szczepieniom. Jednocześnie jest to tylko część szczepień, którym dziecko powinno być poddane w ciągu życia. Terminy szczepień określa właśnie Program Szczepień Ochronny, tworzony przez ekspertów w zależności od sytuacji epidemiologicznej i zgodnie z zaleceniami producentów szczepionek. Organ I instancji wyjaśnił zarazem, że uzyskanie przez dziecko pełnej odporności na choroby podlegające obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymaga szczepień wielokrotnie powtarzających na przestrzeni 19 lat życia. Program Szczepień Obowiązkowych wskazuje zarazem optymalny wiek dziecka dla poddania go poszczególnym dawkom szczepień. Jednocześnie wspomniany Program jest aktem prawa resortowego, wydanym na podstawie § 5 powołanego rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., Znaczne odstępstwa od wykonania szczepień dzieci w terminach wskazanych w tym Programie wymagają każdorazowo indywidualnej konsultacji lekarskiej w wojewódzkim punkcie konsultacyjnych z uwagi na możliwość wstąpienia powikłań. Dlatego nietrafne jest również wywodzenie, że obowiązek poddania M. J. szczepieniom ochronnym jeszcze się nie zaktualizował.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wydał w odniesieniu do M. J., matki M. J., analogiczne postanowienie jak opisane wyżej postanowienie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...].

Pismem z dnia [...] maja 2015 r. M. J. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że postanowienie dotknięte jest wadą nieważności z uwagi na niewykonalność obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 powołanej ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do przeprowadzenia tego zabiegu. Poddanie dziecka szczepieniu bez wspomnianego badania jest zatem niezgodne z prawem, a taki obowiązek – niewykonalny. Tymczasem M. J. nie został zbadany ani w dniu wystawienia tytułu wykonawczego, ani w dniu wydania przedmiotowego postanowienia. Brak zaświadczenia o nieistnieniu przeciwwskazań do szczepienia wyklucza również uznanie, że rozważany obowiązek stał się wymagalny. Ponadto skarżący wskazał, że przepisy powołanego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronny wskazują terminy, w których dziecko powinno być zaszczepione. W dniu wydaniu postanowienia M. J. miał 3 lata, a zatem nie przekracza przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień. Co więcej, komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie szczepień nie stanowi źródła prawa obowiązującego w Polsce. Skarżący zaznaczył ponadto, że jego decyzja była przemyślana i poprzedzona wizytami u lekarzy. M. J. jest alergikiem, ma osłabioną odporność, co objawia się katarem utrzymującym się przez cały rok. Lekarz badający syna skarżącego nie ocenił jednak tego faktu z należytą staranność oraz odmówił zadeklarowania, że wykonane szczepienie jest bezpieczne.

Pismem z dnia [...] maja 2015 r. M. J. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], o identycznej treści jak opisane wyżej zażalenie M. J. z dnia [...] maja 2015 r.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. – po rozpoznaniu zażalenia M. J. – na podstawie art. 17 § 1 i art. 18 p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podzielił przy tym ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z świetle § 7 pkt 3 powołanego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, to lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia, określając zarazem szczepionkę, którą ma otrzymać. Tryb postępowania w takim przypadku został uregulowany w art. 17 ust. 9 cytowanej ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Jak wynika bowiem z tego przepisu, lekarz sprawujący opiekę zdrowotną zobowiązany jest powiadomić osobę, której dotyczy obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu (lub osobę sprawującą pieczę nad małoletnim) o tym obowiązku. Tym samym lekarz realizuje obowiązujące w zakresie szczepień ochronnych zasady, w tym również Kalendarz Szczepień Ochronnych na dany rok. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest zatem integralną częścią szczepienia i dokonywane jest bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, jeżeli nie zostaną stwierdzone przeciwwskazania. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, z którego wynika, że rodzice dziecka nie zgłosili się z synem do przychodni w celu wykonania szczepień. Dlatego też nie zostało wykonane kwalifikacyjne badanie lekarskie i nie określono nazwy preparat szczepionkowego. Organ II instancji wskazał również, że szczepienia ochronne stanowią jedną z najskuteczniejszych form zapobiegania chorobom zakaźnym. Powszechny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciw wybranym chorobom zakaźnych zapewnia odpowiednio wysoki odsetek osób uodpornionych, co z kolei zmniejsza ryzyko epidemiologiczne. Wysoki poziom zaszczepienia populacji pozwala korzystać z ochrony przed chorobami zakaźnym także osobom, które ze względów zdrowotnych nie mogły być poddane szczepieniom. Organ II instancji podkreślił ponadto, że szczepionki podlegają rygorystycznym wymogom zarówno w zakresie produkcji, jak i kontroli jakości przed dopuszczeniem do obrotu. Ich jakość oraz działania niepożądane są monitorowane także po wprowadzeniu tego produktu leczniczego do obrotu.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny – po rozpoznaniu zażalenia M. J. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], powołując się na te same przepisy i tę samą argumentację jak w opisanym wyżej postanowieniu z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. M. J. zaskarżył postanowienie z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Po 829/15.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że egzekucja administracyjna prowadzona jest przez niewłaściwy organ administracji publicznej. Organy inspekcji sanitarnej zostały bowiem powołane do sprawowania kontroli przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne. W ramach przysługujących im kompetencji są one również uprawnione do wydawania zarządzeń i decyzji lub występowania do innych organów o ich wydanie. Jednocześnie powołana ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych nie przewiduje wydawania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniu jest bowiem bezpośrednio wykonalny, wynika wprost z przepisów. Wobec powyższego nie można również uznać, że organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnych w zakresie omawianego obowiązku jest organ inspekcji sanitarnej. Kompetencję w tym zakresie posiada natomiast wojewoda. W pozostałym zakresie skarżący powtórzył swoją wcześniejszą argumentację.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. M. J. zaskarżyła postanowienie z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając zarzuty i argumentację zawartą w skardze M. J. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Skarga M. J. z dnia [...] sierpnia 2015 r. została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Po 830/15.

W odpowiedzi na obie skargi Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o ich oddalenie.

W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że skarżący błędnie przyjęli w niniejszej sprawie, że postępowanie egzekucyjne w zakresie wykonania obowiązku niepieniężnego prowadzi organ inspekcji sanitarnej. Organem egzekucyjnym jest bowiem w tym przypadku Wojewoda Wielkopolski, który rozpoczął egzekucję na wniosek wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. Jednocześnie Wojewoda Wielkopolski wystąpił do organu I instancji o zajęcie stanowiska przez wierzyciela w kwestii podniesionych przez skarżących zarzutów. Tym samym niniejsze postępowanie dotyczy jedynie stanowiska wierzyciela. W pozostałym zakresie organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r., II SA/Po 830/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") połączył sprawy ze skargi M. J. i M. J. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Jednocześnie postanowiono, że sprawa będzie dalej prowadzona pod sygnaturą II SA/Po 829/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skargi okazały się nietrafne.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Na wstępie trzeba zauważyć, że pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. (data wpływu do organu I instancji) lekarz Przychodni Lekarskiej Z. s.c. powiadomił Państwowego Powiatowego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w K., że M. J., syn M. i M. J., uchylił się od szczepień ochronnych (k. 5 akt adm. organu I instancji). Pismami z dnia [...] marca 2013 r. i [...] maja 2013 r. organ I instancji wezwał skarżących do stawienia się z dzieckiem na szczepienie ochronne w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania (k. 7, 9 akt adm. organu I instancji). Ponowne zawiadomienie zostało skierowane w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r., w którym wezwano do zaszczepienia dziecka w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania (k. 11, 13 akt adm. organu I instancji). Mimo prawidłowego doręczenia powyższych pism M. i M. J. nie stawili się z synem we właściwej przychodni lekarskiej w celu poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu (zwrotne potwierdzenia odbioru – k. 8, 10, 12, 14 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

W konsekwencji w pismach z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] i [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wystawił upomnienie M. i M. J., wzywając ich do wykonania omawianego obowiązku w terminie 7 dni od dnia doręczenia powyższego wezwania (k. 15, 17 akt adm. organu I instancji). Pisma te zostały skutecznie doręczone skarżącym w dniu [...] listopada 2013 r. (k. 16, 18 akt adm. organu I instancji). Niemniej do chwili obecnej M. J. nie został poddany obowiązkowym szczepieniom. Konkluzja ta również nie była negowana przez żadną ze stron postępowania.

W tej sytuacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. przeciwko M. J. oraz nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. przeciwko M. J. (k. 22-23, 28-29 akt adm. organu I instancji). Na wniosek wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. – organ egzekucyjny Wojewoda Wielkopolski w dniu [...] lipca 2014 r. skierował wymienione tytuły wykonawcze do egzekucji oraz postanowieniami z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] i [...], nałożył na każdego ze skarżących grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 420 zł (k. 24-27, 30-33 akt adm. organu I instancji). W pismach z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący wnieśli zarzuty wobec postępowania egzekucyjnego (k. 38-42, 46-50 akt adm. organu I instancji). Wobec tego pismami z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda Wielkopolski w trybie art. 34 § 1 p.e.a. wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. w celu uzyskania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (k. 45, 53 akt adm. organu I instancji).

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm., dalej: "p.e.a."). Zgodnie z art. 33 § 1 p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: (1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; (2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; (3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 p.e.a.; (4) błąd co do osoby zobowiązanego; (5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; (6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; (7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 p.e.a.; (8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; (9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; (10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 p.e.a., a w zagranicznym tytule wykonawczym – wymogów określonych w art. 102 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1289 z późn. zm.).

Jak wynika przy tym z art. 34 § 1 p.e.a., zarzuty zgłoszone przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym rozpatruje się po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o jakich mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 p.e.a., stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 34 § 2 p.e.a., że wierzyciel prezentuje swoje stanowisko w formie postanowienia, zaskarżalnego zażaleniem. Ponadto w myśl art. 34 § 4 p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty zostały uwzględnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy wskazać, że w wymienionych wcześniej pismach z dnia [...] sierpnia 2014 r. M. i M. J. podnosili zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a.), niewymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 p.e.a.) oraz jego niewykonalności (art. 33 § 1 pkt 5 p.e.a.). Żaden z tych zarzutów nie okazał się jednak trafny.

Należy najpierw podkreślić, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom wynika z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. nr 182 poz. 1086 z późn. zm.), są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w tym rozporządzeniu. Jak wskazuje § 2 powołanego rozporządzenia, obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: (1) błonica, (2) gruźlica, (3) inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, (4) inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, (5) krztusiec, (6) nagminne zakażenie przyusznic (świnka), (7) odra, (8) ospa wietrzna, (9) ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), (10) różyczka, (11) tężec, (12) wirusowe zapalenie wątroby typu B, (13) wścieklizna. Szczegółowe terminy poddania danej osoby szczepieniom obowiązkowym zostały określone w § 3 tego rozporządzenia.

Z karty uodpornień M. J. (k. 2-3 akt adm. organu I instancji), jak i pozostałych dokumentów zgromadzonych przez organy administracji publicznej wynika, syn skarżących miał się poddać szczepieniu w zakresie następujących chorób zakaźnych: błonica, inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b – IV dawka, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec. Opisane wyżej szczepienia odpowiadały § 2 pkt 1, 3, 6-7, 9-11 powołanego rozporządzenia, a zatem miały one charakter obowiązkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 powołanej ustawy. Jednocześnie wymieniony obowiązek nie musi być skonkretyzowany w decyzji administracyjnej, gdyż wynika on z mocy samego prawa (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 21 lutego 2013 r., II SA/Ke 7/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia. nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r. II OSK 32/11, tamże; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 maja 2011 r. sygn. II SA/Bk 79/11, tamże).

Zarówno w pismach z dniach [...] sierpnia 2014 r., jak i w zażaleniach z dnia [...] maja 2015 r. (k. 73-76, 79-81 akt adm. organu I instancji) oraz w skargach z dnia [...] sierpnia 2015 r. (k. 3-4 akt sądowych II SA/Po 829/15 i k. 3-4 akt sądowych II SA/Po 830/15) M. i M. J. wywodzili jednak, że obowiązek ten nie jest wiążący, gdyż jego podstawę stanowi komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, mający jedynie wewnętrzny charakter. Argument ten nie jest jednak trafny. Z art. 17 ust. 11 powołanej ustawy wynika wprawdzie, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania konkretnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów tego rozporządzenia oraz rozporządzenia wydanego na mocy art. 19 ust. 10 wymienionej ustawy, a także zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Niemniej oświadczenie to ma przede wszystkim walor informacyjny i organizacyjny, pozwalając na zaplanowanie i sprawne przeprowadzenie szczepień w danym roku, na co wskazuje wyraźnie § 5 wymienionego rozporządzenia.

Należy podkreślić, że obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy w zw. z § 2 i 3 cytowanego rozporządzenia, a nie z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Słusznie podnoszą skarżący, że komunikat tego ostatniego organu administracji publicznej nie zalicza się do źródeł prawa powszechnie wiążącego w rozumieniu art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483 z późn. zm.). Nie zmienia to jednak faktu, że obowiązek poddania się szczepieniom ma oparcie normatywne w aktach powszechnie wiążących, tj. w wymienionych powyżej przepisach. Dlatego należy uznać, że obowiązek poddania M. J. szczepieniom ochronnym istniał, a zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a. okazał się nieuzasadniony. Podobny pogląd jest również prezentowany w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2015 r., II SA/Po 534/15, Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący wywodzili także w pismach z dnia [...] sierpnia 2014 r., jak i w zażaleniach z dnia [...] maja 2015 r. i w skargach z dnia [...] sierpnia 2015 r., że powyższy obowiązek nie zaktualizował się jeszcze w odniesieniu do ich syna. Stanowisko to jednak okazało się także nietrafne. Należy bowiem zaznaczyć, że w myśl § 3 pkt 1 lit. a, § 3 pkt 5-7, 9-10 i § 3 pkt 11 lit. a M. J. powinien poddać się obowiązkowym szczepieniom zasadniczo do ukończenia 19 roku życia. Terminy wskazane w wymienionych przepisach odnoszą się jednak do daty powstania i ustania rozważanego obowiązku, a nie do jego wymagalności. Obowiązek ten jest bowiem wymagalny przez cały czas swojego istnienia, jeżeli nie został już wcześniej wykonany. Powyższa argumentacja spotkała się również z aprobatą w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2015 r., II SA/Po 534/15, Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z kolei z wymienionej wcześniej karty uodpornień, syn M. i M. J. urodził się w dniu [...] marca 2011 r., a zatem nie ukończył on jeszcze 19 lat. Tym samym, wbrew powyższym wywodom skarżących, ich syn podlegał i w dalszym ciągu podlega obowiązkowi poddania się szczepieniu. Jednocześnie wbrew sugestiom skarżących, terminy wskazane w § 3 cytowanego rozporządzenia mają charakter organizacyjny i nie pozostają w dyspozycji podmiotu zobowiązanego do poddania się szczepieniom ochronnym. Oznacza to w szczególności, że w powyższych terminach organy administracji publicznej powinny doprowadzić do zaszczepienia osób, na których ciąży omawiany obowiązek. M. i M. J. nie mogą natomiast sami wybierać daty szczepienia, która w ich ocenie będzie adekwatna. W konsekwencji również zarzut z art. 33 § 1 pkt 2 p.e.a. okazał się nietrafny.

W toku postępowania skarżący podnosili poza tym zarzut niewykonalności poruszanego obowiązku, wskazując na brak uprzedniego zbadania M. J. przez lekarza. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 powołanej ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Jak wynika z kolei z art. 17 ust. 4 tejże ustawy, po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy nie znajduje się takie zaświadczenie. Wynika to jednak wyłącznie z niestawienia się skarżących wraz z dzieckiem we właściwej placówce medycznej. Dopiero bowiem przybycie do przychodni zdrowia umożliwia dokonanie kwalifikacji lekarskiej dziecka oraz ocenę zasadnością poddania go szczepieniom obowiązkowym. Konsekwentnie zatem w rozpatrywanej sprawie nie doszło do niewykonalności obowiązku. Należy przy tym zaznaczyć, że zarzut z art. 33 § 1 pkt 5 p.e.a. dotyczy jedynie trwałej niemożliwości zrealizowania powinnego zachowania. Tymczasem w niniejszej sprawie w dalszym ciągu możliwe jest dokonanie badania kwalifikacyjnego M. J. i poddanie go szczepieniom obowiązkowym.

Na marginesie Sąd pragnie wskazać, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym nie ma charakteru bezwyjątkowego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 powołanej ustawy, w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Jak wynika przy tym z art. 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, uzyskanie odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego odnotowuje się w karcie medycznej wraz ze wskazaniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionki objętej przeciwwskazaniem lub indywidualnego programu szczepień. Weryfikacja obaw skarżących co do zasadności poddania ich dziecka szczepieniom powinna być zatem dokonana na etapie lekarskiej kwalifikacji M. J.

Rodzice dziecka objętego obowiązkiem szczepień ochronnych nie mogą przy tym odmówić poddania ich syna albo córki wspomnianemu badaniu, powołując się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 z późn. zm.). Jak wynika bowiem z art. 15 powołanej ustawy, powyższe uregulowanie stosuje się jedynie w przypadku, gdy ustawy odrębne nie stanowią inaczej. Tymczasem rozważana regulacja dotycząca szczepień obowiązkowych powinna być uznana za przepisy szczególne względem art. 16 powołanej ustawy. Powyższe wywody są również akceptowane w judykaturze (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2015 r., II SA/Po 534/15, Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

M. i M. J. argumentowali ponadto, że zaskarżone przez nich postanowienia Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] i [...], oraz poprzedzające je postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] i [...] (k. 55-59, 64-68 akt adm. organu I instancji) są w świetle art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) nieważne, gdyż zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązku niepieniężnego jest bowiem wojewoda, a nie organy inspekcji sanitarnej.

Odnosząc się do tego argumentu, należy najpierw zgodzić się, że egzekucja rozważanego obowiązku powinna być prowadzona przez wojewodę. Takie stanowisko dominuje również w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2014 r., III SA/Po 756/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2013 r., IV SA/Po 534/13, tamże; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 października 2013 r., III SA/Po 318/13, tamże; wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., II OSK 745/12, tamże).

Należy jednak podkreślić, że przedmiotem kontroli sądowej w rozpatrywanej sprawie są postanowienia wyrażające stanowisko wierzyciela, a nie postanowienia organu egzekucyjnego dotyczące zarzutów. Jak sygnalizowano wcześniej, wniesienie zarzutów w świetle art. 34 § 1 p.e.a. nakłada bowiem na organ egzekucyjny – w niniejszej sprawie Wojewodę Wielkopolskiego – obowiązek uzyskania stanowiska wierzyciela, które w myśl art. 34 § 2 p.e.a. przybiera postać procesową postanowienia zaskarżalnego zażaleniem. Dopiero gdy stanowisko wierzyciela stanie się ostateczne, organ egzekucyjny wydaje postanowienie rozstrzygające w kwestii zarzutów, co wynika z art. 34 § 4 p.e.a. Obie skargi z dnia [...] sierpnia 2015 r. dotyczą stanowiska wierzyciela, a zatem organem administracji publicznej wydającym kwestionowane postanowienia nie mógł być w niniejszej sprawie Wojewoda Wielkopolski.

Nie ulega zarazem wątpliwości, że organy inspekcji sanitarnej występują w omawianej sprawie w charakterze wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. nr 212 poz. 1263 z późn. zm.), do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych należy ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Takie ujęcie spotkało się również z aprobatą w judykaturze (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2015 r., II SA/Po 534/15, Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podsumowując, M. J. był i nadal jest obowiązany poddać się szczepieniom ochronnym. Powyższy obowiązek ma charakter wymagalny, a zatem podlega także przymusowej egzekucji. Stanowisko wierzyciela w kwestii zarzutów podniesionych przez skarżących okazało się trafne, wobec czego nie zachodziły podstawy do wyeliminowania kontrolowanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skarg M. J. i M. J. Skargi jako niezasadne podlegały zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.