Wyrok NSA oz. w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1114/97
NSA oz. w Rzeszowie
Data orzeczenia: 1999-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. a
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Termin "nieodstępowanie" oznacza nie tylko zakaz przeniesienia własności, ale także zakaz odstąpienia "prawa do czegoś", "zrzeczenia się na czyjąś korzyść" i zakaz użyczenia.

Fakt oddania samochodu sprowadzonego w ramach mienia przesiedleńczego do używania na podstawie umowy użyczenia osobie trzeciej pozbawia go przywileju zwolnienia od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

Nie było bowiem zamiarem ustawodawcy aby z przywileju przysługującego osobie przesiedlającej się korzystały inne osoby.

TEZY

Termin "nieodstępowanie" oznacza nie tylko zakaz przeniesienia własności, ale także zakaz odstąpienia "prawa do czegoś", "zrzeczenia się na czyjąś korzyść" i zakaz użyczenia.

Fakt oddania samochodu sprowadzonego w ramach mienia przesiedleńczego do używania na podstawie umowy użyczenia osobie trzeciej pozbawia go przywileju zwolnienia od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

Nie było bowiem zamiarem ustawodawcy aby z przywileju przysługującego osobie przesiedlającej się korzystały inne osoby.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Daniela S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 30 czerwca 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru należności celnych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 maja 1996 r. Dyrektor Urzędu Celnego w P. - na podstawie art. 4, art. 23 ust. 1, art. 70 i art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm. - zwanej dalej Prawo celne/ w związku z par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 151 poz. 737 ze zm./ i par. 19 pkt 1a rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. 1995 nr 30 poz. 155 ze zm./ oraz w związku z decyzją własną z dnia 26 maja 1996 r. stwierdzającą wygaśnięcie decyzji z dnia 8 maja 1996 r. - postanowił Danielowi S.:

- wymierzyć od samochodu marki Honda Prelude cło przywozowe w kwocie 8.172,30 zł,

- wymierzyć od ww. samochodu opłatę manipulacyjną w kwocie 20 zł i zarachować na jej poczet uiszczoną wpłatę z dnia 8 maja 1996 r. w wysokości 20 zł.

Następnie podał sposób wyliczenia kwoty cła oraz przeliczenia FRF i ECU, a także pouczył o obowiązku wpłaty powyższych kwot w terminie 7-miu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że przywóz towaru z zagranicy podlega cłu na podstawie art. 4 ust. 1 Prawa celnego z wyjątkami określonymi w przepisach prawa, zaś wymiaru cła dokonuje się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących /art. 23 ust. 1/. Przytoczył treść art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego i wyjaśnił, że użyte w nim pojęcie "nieodstępowania" należy rozumieć szerzej niż przeniesienie czy wyzbycie się własności, ponieważ oddanie rzeczy stanowiących mienie przesiedleńcze do używania lub eksploatacji byłoby sprzeczne z celem, dla którego przyznano ulgi celne. W związku z niedopełnieniem przez Daniela S. warunku nieodstępowania zawartego w decyzji celnej o odprawie przedmiotowego samochodu, decyzją z dnia 26 maja 1996 r. stwierdzono wygaśnięcie decyzji uznającej ten samochód za wolny od cła. Ponieważ opłaty celne stały się wymagalne, postanowiono jak w sentencji decyzji.

W odwołaniu od opisanej decyzji Daniel S. zarzucił naruszenie art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego oraz przepisów procedury administracyjnej. Podniósł, że umowa użyczenia zawarta była na czas oznaczony i nie powodowała odstąpienia samochodu, jako wykonywana okazjonalnie a nie w sposób stały. Nie pozbawiała go prawa własności, ani władztwa nad rzeczą. Samochód był użyczany kilka razy w roku na 2-3 dni w celu wyjazdu zagranicę, zaś umowę zawarto tylko w celu wykluczenia podejrzeń Sylwestra Ł. o ewentualną kradzież.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. decyzją z dnia 30 czerwca 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podał następujące motywy rozstrzygnięcia: Dyrektor Urzędu Celnego w P. w dniu 8 maja 1996 r. dokonał odprawy celnej samochodu marki Honda Prelude jako wolnego od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dokonania odprawy celnej. Na skutek pisma Komendy Rejonowej Policji w L. informującego o naruszeniu przez Daniela S. tego zastrzeżenia, Urząd Celny w P. wezwał go celem przesłuchania w charakterze świadka. W odpowiedzi na to wezwanie Jadwiga M. /babka strony/ pisemnie powiadomiła, że Daniel S. odbywa służbę wojskową i nie może się zgłosić do Urzędu Celnego. Do pisma dołączyła wypis umowy użyczenia sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 9 maja 1996 r., z której to umowy wynikało, że Daniel S. użycza bezpłatnie Sylwestrowi Ł. przedmiotowy samochód. Tym samym został naruszony warunek nieodstępowania i zasadnym było stwierdzenie z urzędu wygaśnięcia decyzji z dnia 9 maja 1996 r. oraz wymierzenie należności celnych od sprowadzonego samochodu.

Prezes Głównego Urzędu Ceł nie podzielił zarzutów odwołania i powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 1996 r., V SA 552/96 wyjaśnił, że termin "nieodstępowanie" oznacza nie tylko zakaz przeniesienia własności, ale także zakaz odstąpienia "prawa do czegoś", "zrzeczenia się na czyjąś korzyść" i zakaz użyczenia. Zawierając umowę użyczenia pojazdu obciążonego mocą ustawy zastrzeżeniem nieodstępowania, Daniel S. naruszył to zastrzeżenie. Fakt ten rodzi obowiązek uiszczenia należności celnych przez podmiot, który dokonał obrotu towarowego z zagranicą. Z tych przyczyn Dyrektor Urzędu Celnego w P. zasadnie wymierzył należności celne.

W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze Daniel S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuty i uzasadnienie skargi są takie same jak podnoszone w odwołaniu.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny. Oto bowiem skarżący Daniel S. uzyskał zwolnienie od cła od samochodu osobowego sprowadzonego w ramach mienia przesiedlenia, z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 2 lat licząc od dnia odprawy celnej /8 maja 1996 r./. Na podstawie umowy z dnia 9 maja 1996 r. zawartej w formie aktu notarialnego skarżący przedmiotowy samochód użyczył i oddał w bezpłatne używanie na okres 3 lat Sylwestrowi Ł. Dyrektor Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia 26 maja 1997 r. stwierdził z urzędu wygaśnięcie decyzji własnej zawartej w dowodzie odprawy celnej przywozowej z dnia 8 maja 1996 r. uznającej tenże samochód za wolny od cła. Następnie kolejną decyzją, utrzymaną w mocy przez decyzję zaskarżoną, dokonał wymiaru należności celnych. Skarżący nie kwestionuje wysokości tych należności, ani sposobu ich wyliczenia. Decyzja w tym zakresie - także w ocenie sądu - nie budzi zastrzeżeń, a jej uzasadnienie odpowiada treści art. 107 par. 3 Kpa.

Natomiast kwestią sporną między stronami jest interpretacja pojęcia "nieodstępowanie" użytego w art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego.

Skarżący twierdzi, że nie naruszył zakazu nieodstępowania samochodu, ponieważ umowa użyczenia była zawarta na czas określony i wykonywana okazjonalnie, nie pozbawiała go własności i władztwa nad rzeczą. Pozostawał właścicielem samochodu zarówno w czasie jej trwania, jak i po jej wygaśnięciu.

Przeciwnego zdania są organy celne wskazując, że pojęcie "nieodstępowania" należy rozumieć szerzej niż tylko przeniesienie własności rzeczy, w tym zakaz odstąpienia prawa do czegoś i zakaz użyczenia.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sąd podzielił stanowisko organów celnych. Zgodnie z omawianym przepisem art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego za wolny od cła uznaje się przywóz z zagranicy rzeczy stanowiących mienie osoby fizycznej będącej w rozumieniu przepisów prawa dewizowego osobą krajową, przebywającą czasowo za granicą za zgodą władz kraju pobytu przez co najmniej 12 miesięcy, które służyły jej do użytku osobistego lub domowego - z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dokonania odprawy celnej. Zastrzeżenie tej treści zostało wpisane w dowodzie odprawy celnej przywozowej samochodu Honda Prelude z dnia 8 maja 1996 r. (...), z którym skarżący został zapoznany i co potwierdził własnoręcznym podpisem. Potwierdził także fakt otrzymania dowodu odprawy celnej.

Ustawodawca w powołanym wyżej przepisie użył pojęcia "nieodstępowania" niezdefiniowanego na gruncie Prawa celnego. Przy jego wykładni - w ocenie sądu - należy przede wszystkim oprzeć się na wykładni językowej. Jest to uzasadnione także i tym, że wszelkie zwolnienia od cła udzielane są w ściśle określonych przypadkach przy przestrzeganiu warunków, od spełnienia których udzielenie tego zwolnienia jest uzależnione, bowiem są one wyjątkiem od zasady powszechności podlegania cłu /art. 4 ust. 1 Prawa celnego/. W "Małym słowniku języka polskiego" pod redakcją Elżbiety Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, str. 551, termin "odstępować" może oznaczać m.in. "zrzec się czegoś na czyjąś korzyść", "odprzedać", czy "użyczyć". Zatem zakaz nieodstępowania, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego dotyczyć będzie również zakazu użyczania i nie ogranicza się wyłącznie do przeniesienia własności. Należy mieć także na uwadze, że uregulowana przepisami art. 710 i nast. Kodeksu cywilnego umowa użyczenia jest umową realną, a do jej zawarcia niezbędne jest wydanie rzeczy biorącemu, a więc odstąpienie rzeczy.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący z naruszeniem, zastrzeżenia z omawianego przepisu i wyartykułowanego w dowodzie odprawy celnej oddał uprzednio zwolniony od cła samochód osobowy do używania osobie trzeciej na okres 3 lat. Równocześnie w par. 5 umowy upoważnił biorącego do używania do oddawania przedmiotu użyczenia do dalszego użyczenia lub najmu bez jego zgody. W świetle tych postanowień twierdzenia skarżącego o okazjonalnym korzystaniu z samochodu przez Sylwestra Ł. nie zasługują na wiarę. Fakt oddania samochodu sprowadzonego przez Daniela S. w ramach mienia przesiedlenia do używania na podstawie umowy użyczenia osobie trzeciej pozbawia go przywileju zwolnienia od cła na podstawie. art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. "a" Prawa celnego. W tych okolicznościach z uprawnień przysługujących osobie przesiedlającej się korzystałyby inne osoby, co zapewne nie było zamiarem ustawodawcy. Umieszczenie w art. 14 ust. 1 pkt 7 Prawa celnego warunku rozwiązującego uzależnia ustanie zwolnienia celnego od odstąpienia rzeczy stanowiącej mienie przesiedlenia. Wówczas towar podlega cłu na zasadach ogólnych, a organy celne uprawnione są do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji uznającej go za wolny od cła i do dokonania wymiaru stosownych należności celnych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.