Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1121/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Cezary Koziński (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1637/15 w sprawie ze skargi M.C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M.C. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 23 października 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 1637/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.C. (dalej: "skarżący", "dłużnik") na postanowienie Ministra Finansów z 8 sierpnia 2014 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na podstawie tytułów wykonawczych z 15 grudnia 2011 r., o numerach: [...], obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2006 – 2008, prowadził egzekucję administracyjną do majątku skarżącego. W dniu w 15 grudnia 2011 r. odnotowano doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, z adnotacją odmowy ich przyjęcia przez skarżącego. Następnie zawiadomieniem z 25 maja 2012 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego. Odpis ww. zawiadomienia doręczono skarżącemu i dłużnikowi zajętej wierzytelności 30 maja 2012 r.

Dłużnik wniósł skargę na ww. czynność egzekucyjną, a Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem z 27 lipca 2012 r. oddalił ją jako nieuzasadnioną.

Po rozpoznaniu zażalenia dłużnika, Minister Finansów postanowieniem z 8 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w G..

Minister Finansów stwierdził, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny zgodnie z art. 72 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej określanej jako: "u.p.e.a.", poprzez przesłanie pracodawcy zawiadomienia z 25 maja 2012 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Zwrócił przy tym uwagę, że ze względu na odmowę przyjęcia przez skarżącego w dniu 15 grudnia 2012 r. tytułów wykonawczych nr [...] zasadnie uznano, iż zgodnie z art. 47 § 1 i § 2 K.p.a. ich doręczenie nastąpiło w tym dniu. W ocenie Ministra Finansów, skoro w postępowaniu egzekucyjnym organ stosuje przymus administracyjny w celu wyegzekwowania ciążącego na skarżącym obowiązku poprzez zastosowanie określonych środków egzekucyjnych, to doręczenie tytułu wykonawczego dokonuje się bezpośrednio skarżącemu. Tym samym stwierdził, iż odmowa przyjęcia tytułów wykonawczych stanowiła o skuteczności ich doręczenia, zgodnie z art. 47 K.p.a. Jednocześnie organ zaznaczył, że skoro dopiero moment wszczęcia egzekucji uprawnia zobowiązanego do ustanowienia pełnomocnika w tym postępowaniu, to organ egzekucyjny słusznie skierował przedmiotowe tytuły wykonawcze bezpośrednio do skarżącego. Oznacza to, że strona może korzystać z pomocy pełnomocnika w trakcie postępowania egzekucyjnego, ale doręczenie odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego dłużnika są czynnościami, które bezpośrednio jego dotyczą i muszą być do niego skierowane. Nie wyklucza to możliwości poinformowania również pełnomocnika o podjęciu tych działań, szczególnie przy podejmowaniu kolejnych czynności egzekucyjnych, ale o ich skuteczności decyduje moment zawiadomienia skarżącego a nie pełnomocnika. Zdaniem Ministra Finansów uprawnienie do działania przez pełnomocnika jest warunkowe i nie jest możliwe, gdy charakter dokonywanych czynności wymaga osobistego działania strony, a niewątpliwie odbiór odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o dokonanej czynności egzekucyjnej wymaga osobistego działania podmiotu zobowiązanego. O wszczęciu postępowania egzekucyjnego i stosowaniu środków przymusu przez organ egzekucyjny zobowiązany winien być informowany bezpośrednio przez organ, a nie przez pełnomocnika. Zobowiązany, chcąc skorzystać z pomocy prawnej, czemu służy instytucja pełnomocnictwa, może w postępowaniu egzekucyjnym upoważnić go do wnoszenia środków zaskarżenia określonych w ustawie, celem ochrony swoich praw.

Dodatkowo Minister Finansów nadmienił, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zastosowania instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 17 § 2 u.p.e.a.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił wydanemu postanowieniu naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu pierwszej instancji;

- art. 54 § 1, § 5 i § 6 w związku z art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, ze zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym nieuwzględnieniu skargi na czynności egzekucyjne;

- art. 54 § 1, § 5 i § 6 w związku z art. 72 § 1 - § 3 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że organ egzekucyjny nieprawidłowo zastosował środek egzekucyjny;

- art. 54 § 6 u.p.e.a., poprzez zaniechanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2011 r. o numerach [...] w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi na czynności egzekucyjne;

- art. 47 § 1 i § 2, art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 26 § 5 i art. 32 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu faktycznym, iż skarżący w dniu 15 grudnia 2011 r. odmówił przyjęcia tytułów wykonawczych;

- art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z art. 54 § 5 i art. 18 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym ustosunkowaniu się przez organy obydwu instancji do treści skargi na czynności egzekucyjne i wadliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym ww. postanowień;

- art. 17 § 2 u.p.e.a., poprzez zaniechanie przez Ministra Finansów rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym względem strony w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem zażalenia i bezzasadną odmowę wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z 8 sierpnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną podkreślając, że przedmiotem oceny w sprawie były postanowienia organów egzekucyjnych wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., a powołany przepis stanowi swoistą ochronę zobowiązanego przed naruszeniami przepisów postępowania. W ramach tego środka zaskarżenia można wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie jest możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu.

Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się nieprawidłowości w prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu egzekucyjnym wskazując, że zajęcie wynagrodzenia za pracę dokonane zostało zgodnie z art. 72 ww. ustawy poprzez przesłanie do firmy P. Sp. z o.o. zawiadomienia z 25 maja 2012 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej skarżącego z wynagrodzenia za pracę. Podstawę dokonania zajęcia wierzytelności skarżącego stanowiły tytuły wykonawcze nr [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., których przyjęcia skarżący odmówił w dniu 15 grudnia 2011 r., co zgodnie z art. 47 § 1 i § 2 k.p.a. oznacza, że ich doręczenie dłużnikowi nastąpiło w tym dniu. Sąd podkreślił również, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że na oryginałach tytułów wykonawczych widnieje adnotacja o odmowie przyjęcia przez skarżącego wszczynających postępowania egzekucyjne tytułów wykonawczych. Adnotacja ta została sporządzona przez doręczającego urzędnika skarbowego Tadeusza Wiśniewskiego, którego pieczęć widnieje na tytułach egzekucyjnych. Z tych też powodów Sąd uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował przepis art. 47 § 1 K.p.a.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego niedoręczenia odpisów tytułów wykonawczych pełnomocnikowi skarżącego, WSA w Warszawie stwierdził, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu, powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie innej osoby, jak choćby pełnomocnika zobowiązanego. Doręczenia tego dokonuje organ egzekucyjny lub egzekutor, w momencie przystąpienia do czynności egzekucyjnych, o ile odpis tytułu wykonawczego nie został wcześniej doręczony (art. 32 u.p.e.a.). Wysłanie tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu, celem jego doręczenia, a w konsekwencji doprowadzenie do wszczęcia egzekucji, powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie pełnomocnika.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 54 § 6 u.p.e.a. - poprzez zaniechanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi na czynności egzekucyjne – Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu nadzoru, że tryb art. 54 § 6 u.p.e.a. jest integralną częścią postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, opiera się na przesłance uznaniowości i nie podlega odrębnej kontroli zażaleniowej. Organ zatem może wstrzymać postępowanie egzekucyjne w uzasadnionych przypadkach lub rozpoznając skargę na czynności egzekucyjne wskazać okoliczności, które stanowiły o braku podstaw do wstrzymania tego postępowania. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w G. uznał wniesioną przez pełnomocnika skargę za nieuzasadnioną, wskazując ponadto, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wstrzymania przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazał, iż należy odróżnić tryb wstrzymania postępowania egzekucyjnego w ramach złożonego środka zaskarżenia od trybu wstrzymania postępowania egzekucyjnego objętego odrębnym rygorem postępowania na mocy art. 23 § 6 u.p.e.a, gdy jego uruchomienie następuje w sytuacji zaistnienia szczególnych okoliczności stanowiących przesłankę do czasowego zaprzestania prowadzenia egzekucji administracyjnej. Badanie wstrzymania postępowania w związku z wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 6 u.p.e.a. jest zatem częścią postępowania skargowego. Wymóg wydania postanowienia w trybie art. 54 § 6 u.p.e.a., na które nie przysługuje zażalenie, powstaje jedynie w sytuacji, gdy organ uznał za zasadne wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik M.C. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł także o zawieszenie postępowania kasacyjnego w niniejszej sprawie do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Gd 820/14.

Powołując przepisy art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", zarzucono wyrokowi naruszenie:

- art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu VAT egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie trzech tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2011 r. o numerach [...], w trakcie którego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę skarżącego należne od firmy "PUBLICZNY TRANSPORT CIĘŻAROWY" Spółka z o.o. na podstawie zawiadomienia z dnia 25 maja 2012 r., doręczonego zobowiązanemu w dniu 30 maja 2012 r.;

- art. 70 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędem polegającym na nieuwzględnieniu skargi;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 5 i § 6 w związku z art. 72 § 1 - § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 239a ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż organy I i II instancji bezzasadnie nie uwzględniły skargi na czynność egzekucyjną, albowiem: 1) zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w oparciu o decyzję organu pierwszej instancji - Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 4 października 2011 r., a decyzje ostateczne Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 20 lutego 2012 r. zostały uchylone prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Wydział I z dnia 20 sierpnia 2013 r.; organ egzekucyjny obciąża pełne ryzyko i koszty postępowania egzekucyjnego prowadzone w oparciu o decyzję, która nie była prawomocna, tzn. przed wydaniem prawomocnego wyroku przez sądy administracyjne; 2) postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nie zostało skutecznie doręczone, 3) treść postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest wadliwa;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 5 w związku z art. 72 § 1-3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż organy obydwu instancji bezzasadnie nie uwzględniły skargi na czynność egzekucyjną, gdyż środek egzekucyjny został zastosowany nieprawidłowo - organ egzekucyjny nie dopełnił swoich obowiązków; zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego z dnia 25 maja 2012 r. jest nieprawidłowe, bowiem nie określono rodzaju egzekwowanych należności i naliczono nieprawidłowo koszty egzekucyjne; zajęcie zostało dokonane bez doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych wymienionych w treści zawiadomienia z dnia 16 grudnia 2011 r.;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 47 § 1 i § 2, art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 26 § 5, art. 32 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż organy administracji obydwu instancji nieprawidłowo ustaliły, iż dłużnik w dniu 15 grudnia 2011 r. odmówił przyjęcia tytułów wykonawczych o numerach: [...];

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 5 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż rozstrzygnięcia i uzasadnienia tych postanowień są nieprawidłowe;

- art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 54 § 1 i § 5, w związku z art. 72 § 1- 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z art. 239a ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku z dnia 23 października 2015 r., w którym Sąd I instancji błędnie ocenił, iż organy administracji obydwu instancji zasadnie oddaliły skargę na czynność egzekucyjną, mimo że: 1) zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w oparciu o decyzję organu pierwszej instancji - Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 4 października 2011 r., a decyzje ostateczne Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 20 lutego 2012 r. zostały uchylone prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Wydział I z dnia 20 sierpnia 2013 r. i organ egzekucyjny obciąża pełne ryzyko i koszty postępowania egzekucyjnego prowadzone w oparciu o decyzję, która nie była prawomocna, tzn. przed wydaniem prawomocnego wyroku przez sądy administracyjne, 2) postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nie zostało skutecznie doręczone, 3) treść postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest wadliwa.

Minister Finansów nie sporządził odpowiedzi na wniesioną skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Kontroluje zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej i nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Skarżący podniósł zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 p.p.s.a. i dotyczą one głównie nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji przedawnienia egzekwowanych zaległości podatkowych oraz ich nieistnienia ze względu na uchylenie decyzji wymiarowych, a także pominięcia okoliczności nieprawidłowego wszczęcia egzekucji (nieprawidłowego doręczenia dłużnikowi odpisów tytułów wykonawczych). Podkreślić również należy, iż zarzuty te są podobne do tych, jakie skarżący zawarł w skargach kasacyjnych od wyroków WSA w Warszawie (z dnia 8 kwietnia 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 1569/14 i III SA/Wa 1570/14) w przedmiocie czynności egzekucyjnych podjętych na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2011 r. obejmujących właśnie zaległości w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2006, 2007 i 2008 r. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje argumentację zawartą w wyrokach z dnia 8 grudnia 2017 r. o sygn. akt II FSK 3047/15 i II FSK 3048/15, którymi oddalono skargi kasacyjne M.C. od ww. wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż także przedmiot tej sprawy dotyczy skargi na czynności egzekucyjne, uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. W myśl tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Ten przedmiot postępowania wyznaczał zatem zakres i przedmiot kontroli Sądu pierwszej instancji. Odnosząc się do przedmiotu sprawy zasadny jest wniosek, że zastosowana w analizowanym postępowaniu egzekucyjnym czynność egzekucyjna została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a), art. 32, art. 67 § 1 i art. 72 § 1 - § 4 tej ustawy. Procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady, nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia.

W przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zatem na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Przy czym chodzi tu nie tylko o działania, jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty.

Z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznacznie, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zatem zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13 - dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Wobec powyższego za nieuprawnione i niedopuszczalne zarazem należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez WSA w Warszawie przepisów art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a odnoszące się do przedawnienia, albowiem okoliczność ta może być przedmiotem zarzutu uregulowanego w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., czyli jak wspomniano nie może być przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną.

Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem stwierdził, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy skarżący zmierza do zakwestionowania zasadności samego zajęcia wynagrodzenia za pracę i zastosowania tego środka, co mógł realizować na zasadach opisanych w przepisie art. 33 u.p.e.a. W tej sytuacji trafnie sąd pierwszej instancji uznał dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne za zgodne z przepisami prawa i prawidłowo dokonane. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika bowiem, że organ egzekucyjny, działając zgodnie z art. 72 § 1 u.p.e.a., przesłał pracodawcy zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia dłużnika zawierające informację o wysokości kwoty podlegającej zajęciu. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 30 maja 2012 r. (co potwierdził pełnomocnik skarżącego w skardze kasacyjnej). Skoro zatem zawiadomienie (sporządzone na odpowiednim druku urzędowym, niezawierające żadnych braków) zostało skutecznie doręczone skarżącemu, to czynność ta nie zawiera żadnych wad formalnych. Przedstawione okoliczności faktyczne, zweryfikowane przez Sąd pierwszej instancji, uzasadniały ocenę co do zasadności oddalenia skargi strony skarżącej na czynności egzekucyjne, których formalnoprawne elementy znajdują oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

Autor skargi kasacyjnej podniósł także, iż zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego z dnia 25 maja 2012 r. jest nieprawidłowe, bowiem nie określono rodzaju egzekwowanych należności i nieprawidłowo naliczono koszty egzekucyjne. Zgodne z art. 67 § 2 pkt 5 i 6 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera m.in.: kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie, kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia oraz kwotę należnych kosztów egzekucyjnych. Zatem wbrew stanowisku skarżącego przepisy u.p.e.a. nie wymagają wskazania rodzaju egzekwowanych należności, a jedynie rodzaj odsetek. Jeśli chodzi zaś o zarzucaną nieprawidłowość w naliczeniu kosztów egzekucyjnych, strona nie podała na czym miałaby ona polegać i nie przedstawiła też innego wyliczenia tych kosztów, a co istotniejsze nie wykazała, że owo uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak wymaga tego przepis art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła także naruszenie przepisów proceduralnych mogące mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, w szczególności przepisów art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) w związku z art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z art. 54 § 5 u.p.e.a. i art. 18 K.p.a. Formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej należy mieć na uwadze, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ na wynik sprawy" należy zaś rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu środka prawnego a wydanym w sprawie orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji. "Istotny wpływ na wynik sprawy" to taki, który wskazuje, że gdyby błędu nie popełniono wynik sprawy mógłby być inny. W niniejszej sprawie takiego związku przyczynowego oraz istotnego wpływu nie wykazano.

Co do zarzutów procesowych w istocie skarżący powielił argumentację skargi do sądu pierwszej instancji, nie przedstawiając uzasadnienia, które wskazywałoby, że Sąd ten dopuścił się błędu w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia. Z jednej strony w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) albo lit. a) p.p.s.a., które to przepisy określają sposób rozstrzygnięcia sądowego, ale co ważne ich zakresy wzajemnie się wykluczają. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c sąd stosuje, gdy uwzględnia skargę, natomiast art. 151 p.p.s.a. daje kompetencję do oddalenia skargi. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a zatem oczywistym jest, że nie mógł dopuścić się naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a, których to przepisów w ogóle nie stosował. Wbrew zarzutowi naruszenia przepisu art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. uzasadnienie skontrolowanych przez sąd pierwszej instancji postanowień organów obu instancji jest prawidłowe i trafnie zostało zaakceptowane. Skarga kasacyjna zarzucając naruszenie powyższych przepisów postępowania powołuje również art. 54 § 5 u.p.e.a., podczas kiedy Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował dopuszczalności wydania postanowienia jako formy rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Natomiast zarzut naruszenia art. 18 K.p.a. nie został w ogóle uzasadniony.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za nieuzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej powiązane z art. 47 § 1 i § 2, art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., a dotyczące kwestii nieprawidłowych ustaleń co do odmowy odbioru tytułów wykonawczych. Rozważania Sądu pierwszej instancji w tym zakresie są prawidłowe i mają odzwierciedlenie w aktach sprawy. Znajdująca się na tytułach wykonawczych adnotacja, że skarżący odmówił przyjęcia tytułów wykonawczych, wszczynających postępowanie egzekucyjne, została sporządzona przez urzędnika skarbowego, którego imienna pieczęć widnieje na tytułach egzekucyjnych. Co istotne wiarygodność tych zapisów nie została skutecznie przez skarżącego obalona. Z tych też powodów sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował przepis art. 47 § 1 K.p.a., co znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści notatki urzędowej, sporządzonej przez poborcę skarbowego. Trafnie także Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił zarzutu dotyczącego niedoręczenia wspomnianych tytułów wykonawczych pełnomocnikowi przyjmując, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie innej osoby, np. pełnomocnika zobowiązanego, skoro takowy nie został ustanowiony w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, w ślad za ugruntowanym i przedstawionym powyżej stanowiskiem judykatury i doktryny, że skarga na czynności egzekucyjne służy zaskarżaniu czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym. W jej ramach dopuszczalne jest zatem podnoszenie takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych, a nie - jak stara się uczynić to skarżący w niniejszej sprawie - materialnoprawnych.

Za pozbawiony podstaw uznano także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. powiązany z przepisami art. 54 § 1 i 5, art. 72 § 1 - 3 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 239a Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym art. 141 § 4 p.p.s.a. i w pełni umożliwia jego kontrolę instancyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia i przekonująco uzasadnił swoje stanowisko co do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi. To, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z tak wyrażoną oceną, nie mogło być skuteczną podstawą do postawienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09).

Wniosek o zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu rozpatrzenia przez NSA skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku z dnia 7 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Gd 820/14 nie mógł być uwzględniony, gdyż powyższy wyrok jest prawomocny - Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego na postanowienie w przedmiocie nadania decyzji pierwszoinstancyjnej (wymiarowej) rygoru natychmiastowej wykonalności (wyrok z dnia 9 listopada 2016 r. o sygn. akt I FSK 501/15).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.