Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 643/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Ubezpieczenia Rolniczego decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., znak [...] po rozpoznaniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] marca 2005 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), postanowił wniosek o umorzenie należności za okres od stycznia 2004 r. do kwietnia 2004 r. rozpatrzyć negatywnie. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS w S. postanowiono odmówić wnioskodawcy przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 1018, 20 zł wraz z odsetkami z uwagi na brak udokumentowanych zdarzeń losowych. Prezes KRUS stwierdził także, że w wyniku analizy dokumentów ustalono, iż strona może uregulować swoje zadłużenie w układzie ratalnym.

W skardze na powyższą decyzję M. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący stwierdził, że odmówiono mu umorzenia należności z tytułu składek, informując go o możliwości zawarcia układu ratalnego na całą zaległość. Zwrócił uwagę, że pismem z dnia [...] kwietnia 2004 r., znak [...] potwierdzono z nim zawarcie układu ratalnego na spłatę zaległości za okres od czwartego kwartału 2003 r. do drugiego kwartału 2004 r. w kwocie 680, 10 zł płatnej w 6 ratach.

Autor skargi zwrócił się o wyjaśnienie rozbieżności w wyliczeniach jego zadłużenia powołując się na fakt uiszczenia części składek w wymaganych wysokościach. Podniósł, że z powodu trudnej sytuacji materialnej jego rodziny (cztery osoby, w tym dwoje uczących się dzieci, utrzymujące się z zasiłku dla bezrobotnych) nie zapłacił składek za II - IV kwartał 2004 r., ale przypisywanie mu zadłużenia za okres, kiedy wywiązywał się ze swoich obowiązków, świadczy o bałaganie w dokumentacji Placówki Terenowej w G..

Strona podkreśliła również, że nie tylko sytuacja materialna spowodowała powstanie jej zaległości. Zawyżenie powierzchni gruntu wskutek błędu geodety spowodowało, że stała się płatnikiem składek KRUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1634/05 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Kasy Ubezpieczenia Rolniczego z dnia [...] kwietnia 2005 r.

W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że organ zaskarżoną decyzją rażąco naruszył przepis art. 138 k.p.a. Sąd wskazał że przepis art. 138 § 1 stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Natomiast z § 2 tego artykułu wynika, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Sąd wskazywał, że powołany przepis zawiera katalog zamknięty sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. O tym, iż jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań organu administracji drugiej instancji. Organ ten może utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, może ją uchylić w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, może umorzyć postępowanie pierwszej instancji lub postępowanie odwoławcze bądź też posiada uprawnienie do uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie, w wyniku złożonego środka zaskarżenia w toku instancji, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Przedmiotowy art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego jest jasny w swej treści co do sposobów ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Przepis ten w omawianym zakresie nie budzi również wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ drugiej instancji, nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego będzie zawsze w sposób rażący naruszało prawo.

Podobne stanowisko zostało przedstawione przez komentatorów Ordynacji podatkowej na gruncie art. 233 tego aktu, który jest swego rodzaju odpowiednikiem art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego. Autorzy komentarza stwierdzają, że art. 233 Ordynacji podatkowej zawiera wyczerpujące wyliczenie decyzji organu odwoławczego. W związku z tym wydanie przez ten organ decyzji nieprzewidzianej w tym przepisie stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 603 oraz B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa..., s. 740).

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 138 k.p.a. które na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiło podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji.

Ponadto Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. gdyż jej uzasadnienie prawne i faktyczne nie spełniało warunków określonych w tym przepisie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazywał, że w uzasadnieniu decyzji organ obowiązany jest przytoczyć przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygnięcia zawartego w decyzji oraz okoliczności faktyczne które uznał za udowodnione a także dowody, którym nie dał wiary.

Prezes Kasy rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że nie dopatrzył się uchybień w zaskarżonej decyzji, gdyż w sprawie skarżącego nie wystąpiły zdarzenia losowe a sytuacja materialna umożliwia mu zapłatę zaległych składek.

Na tę decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący podnosił, że jego sytuacja materialna nadal jest bardzo trudna, gdyż do września utrzymywał siebie i pozostałe trzy osoby wchodzące w skład jego rodziny z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 584 zł. Oprócz tego skarżący twierdził, że organ nie wykonał powołanego wyroku Sądu.

W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że zaskarżoną decyzją wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1634/05 i z tego względu skargę uznał za bezzasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których strona skarżąca nie wskazała w skardze. Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż z godnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd w wyroku z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa nie wypowiedział się co do zgodności z prawem poprzedzającej zaskarżoną decyzję decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2005 r. Dlatego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że nie jest związany wyrokiem z dnia [...] września 2005 r. w zakresie oceny zgodności z prawem decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję .

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zaskarzona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji. Zgodnie z treścią przepisu art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W tym miejscu należy podkreślić, że obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Masrtysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja w ogóle nie zawierają elementów wskazanych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. W decyzjach tych brak jest przytoczenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz dowodów które zdaniem organu potwierdzają że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra że może on spłacić zaległe składki bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Naruszenie art.. 107 § 3 występujące w zaskarżonej decyzji jest o tyle ewidentne, że w wyroku z dnia [...] września 2005 r. Sąd wskazał, że decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia z dnia [...] kwietnia 2005 r., znak [...] naruszała przepis art. 107 § 3 k.p.a. a ponadto wskazał w uzasadnieniu wyroku elementy, które zgodnie z tym przepisem powinno zawierać uzasadnienia decyzji. To wskazanie w wyroku elementów, które zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. winno zawierać uzasadnienie decyzji administracyjnej należało uznać za określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. adresowane do organu wskazania Sądu co do dalszego sposobu postępowania w sprawie. Wskazania te oraz stanowiący ich podstawę pogląd prawny Sądu rozpoznającego sprawę na podstawie art. 153 wiązały organ i miał on obowiązek wskazania te wykonać. W rozpoznanej sprawie, jak już Sąd stwierdził powyżej organ ponownie wydał decyzje z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. co świadczy o niewykonaniu wskazań Sądu zawartych w zapadłym w sprawie wyroku w wykonu, którego organ ponownie rozpatrywał sprawę. Zatem zasadny był podniesiony w skardze zarzut, że organ nie wykonał zapadłego w sprawie wyroku Sądu.

Z tych wszystkich względów należało uznać że decyzja zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja naruszały art.11 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy a zaskarżona decyzja również z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 153 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.