Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1043/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 1, art. 30 par. 4, art. 104, art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 147
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2015r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015 r. znak [...] Wojewoda Wielkopolski (dalej: "Wojewoda", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania J. G. (dalej również: "zainteresowany", "wnioskodawca" lub "skarżący"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej: "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") z dnia [...] 2015 r. znak [...] (L.dz [...]).

Utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] 2015 r. Prezydent Miasta, działający jako prezydent miasta na prawach powiatu, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012 r., poz. 83, z późn. zm. – dalej: ustawa o przekształceniu użytkowania wieczystego) umorzył postępowanie z wniosku J. G. w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], następująco oznaczonej geodezyjnie: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m².

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Zainteresowany w dniu 20 kwietnia 2012 r., działając za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, skierował do Prezydenta Miasta w trybie ustawy o przekształceniu użytkowania wniosek (datowany na 18 kwietnia 2012 r.) o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako: obr. [...], ark. mapy [...], dz. nr [...], zapisanej w KW nr [...]. We wniosku podniósł, że nabył przedmiotowe prawo użytkowania wieczystego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...] o przysądzeniu własności, wobec czego w konsekwencji jest uprawniony do złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności na podstawie art. 1 ust. 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego – jako następca prawny poprzedniego użytkownika wieczystego tej nieruchomości. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: [...].

Na dzień złożenia wniosku zainteresowany był użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Skarbu Państwa położonej w [...], ujawnionym w księdze wieczystej tej nieruchomości.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego zainteresowany w drodze umowy z dnia [...] stycznia 2015 r. przeniósł prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości (oraz znajdującego się na tej nieruchomości budynku stanowiącego odrębną nieruchomość) na rzecz spółki A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] (dalej: spółka A sp. z o.o.), tytułem wkładu niepieniężnego (aportu) na podwyższenie kapitału tej spółki (akt notarialny z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...]). Nabywca prawa użytkowania wieczystego został ujawniony w księdze wieczystej na podstawie postanowienia sądu wieczystoksięgowego z dnia [...] lutego 2015 r. [...].

Zawiadomieniem z dnia 10 marca 2015 r. Prezydent Miasta poinformował zainteresowanego oraz spółkę A sp. z o.o., że działka ewidencyjna nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym A Sp. z o.o. co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...].

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] 2015 r., Prezydent Miasta stwierdził, że umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości jest uzasadnione z uwagi na fakt, że przedmiotowa nieruchomość jest w użytkowaniu wieczystym spółki A Sp. z o.o.

W odwołaniu do decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. zainteresowany podniósł zarzuty dotyczące naruszenia art. 6 i art. 30 § 4 K.p.a. , art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a także art. 61 § 4 oraz art. 8 i art. 10 K.p.a. związane z nieuwzględnieniem okoliczności, że w toku postępowania doszło o zbycia prawa użytkowania wieczystego, a spółka A Sp. z o.o. wstąpiła do tego postępowania i uzyskała status strony. Zainteresowany domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z dna [...] września 2015 r. w ustaleniach stanu faktycznego stwierdził m.in., że aktualnie nieruchomość stanowiąca działkę nr [...], będącą własnością Skarbu Państwa, pozostaje w użytkowaniu wieczystym spółki A Sp. z o.o., co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...] oraz treść aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...].

Ponadto objaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności, natomiast na podstawie art 1 ust. 3 tej ustawy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 1a, oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art 1 ust. 2 ustawy. Dalej zaznaczył, że przedstawiona regulacja ustawowa uległa zasadniczej zmianie, wskutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt K 29/13 (obowiązującym od dnia ogłoszenia, tj. 17 marca 2015 r.), że art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w zakresie, w jakim przyznaje uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osobom fizycznym i prawnym, które nie miały tego uprawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 187, poz. 1110), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Organ II instancji w następnej kolejności stwierdził, że zainteresowany na dzień złożenia wniosku był użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, jednak w toku prowadzonego postępowania administracyjnego przeniósł on w drodze zawarcia umowy z dnia [...] stycznia 2015 r. to prawo użytkowania wieczystego na rzecz spółki BUD sp. z o. o., zatem od tej chwili zainteresowany utracił możliwość żądania przekształcenia ustanowionego na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] prawa użytkowania wieczystego – w prawo własności. Organ odwoławczy podkreślił, że w obecnym stanie prawnym użytkownikiem wieczystym działki nr [...] jest spółka A Sp. z o.o., co ustalił na podstawie podglądu treści księgi wieczystej KW nr [...] w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości (wpis w dziale II na podstawie postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lutego 2015 r.).

Uzasadniając podstawę prawną rozstrzygnięcia, Wojewoda powołał się na treść art. 105 § 1 K.p.a., stwierdzając bezprzedmiotowość postępowania. W ocenie organu odwoławczego od chwili zamiany wpisu użytkownika wieczystego w księdze wieczystej zainteresowany utracił możliwość żądania przekształcenia ustanowionego na działce nr [...] prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Zdaniem Wojewody, odwołującego się tym zakresie do stanowiska orzecznictwa, organ administracji obowiązany jest badać na każdym etapie postepowania, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Zdaniem Wojewody w obecnym stanie faktycznym zainteresowany nie może być stroną postępowania o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na działce nr [...]. ponieważ nieruchomość jest w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu. Z tychże względów zarzuty wnioskodawcy organ odwoławczy uznał za niezasadne, zaś rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe.

Ponadto ubocznie organ odwoławczy stwierdził, że nawet uznanie przez organ I instancji spółki A Sp. z o.o. za następcę prawnego wnioskodawcy doprowadziłoby do wydania przez ten organ rozstrzygnięcia o tożsamej treści, bowiem w obecnym stanie prawnym wyłączenie ustawowej podstawy uwłaszczenia obejmuje przede wszystkim osoby prawne, a do tej kategorii należą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji J. G., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, zarzucił tej decyzji analogicznie jak w odwołaniu naruszenie art. 6-8, art. 10, art. 30 § 4, art. 61 § 4 i art. 77 § 1 K.p.a., związane z nieuwzględnieniem przejścia na inny podmiot prawa użytkowania wieczystego w toku postępowania w sprawie przekształcenia tego prawa w prawo własności, a spółka A Sp. z o.o. wstąpiła do tego postępowania i uzyskała status strony, jednak z uwagi na niezawiadomienie jej o toczącym się postępowaniu uniemożliwiono tej stronie wzięcie czynnego udziału w tym postępowaniu. Zainteresowany domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o przeprowadzenie dowodu z wyciągu z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...], załączonego do odwołania z dnia 30 lipca 2015 r. od decyzji Prezydenta Miasta w sprawie znak [...], wskazując, że jego przeprowadzenie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości będących podstawą wydania decyzji negatywnych dla skarżącego przez organy obydwu instancji.

W uzasadnieniu podniósł, że organy obu instancji przede wszystkim nie zebrały materiału dowodowego potwierdzającego przejście prawa użytkowania wieczystego nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] na rzecz spółki A Sp. z o.o. oraz podstawy prawnej tego przeniesienie prawa, wobec czego nie wyjaśniono w jakikolwiek sposób na jakiej podstawie nastąpiła zmiana użytkownika wieczystego spornej nieruchomości. Ponadto podniósł, że organ II instancji całkowicie pominął wniosek dowodowy skarżącego zgłoszony w odwołaniu. Zdaniem skarżącego w konsekwencji powyższych uchybień organ II instancji naruszył również przepis art. 30 § 4 K.p.a., bowiem nie uwzględnił, że w toku postępowania nastąpiła zmiana użytkownika wieczystego nastąpiła w wyniku wniesienia spornego prawa użytkowania wieczystego jako elementu zorganizowanej części przedsiębiorstwa J. G. tytułem wkładu niepieniężnego do spółki A Sp. z o.o., a jest on nadal wspólnikiem A Sp. z o.o. Tym samym, w ocenie skarżącego, organ pominął całkowicie fakt, że w toku omawianego postępowania doszło do zbycia prawa skutkującego wstąpieniem następcy prawnego wnioskodawcy w jego miejsce w charakterze strony.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski podtrzymał stanowisko wyrażone w swojej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze, Wojewoda stwierdził, że nie stanowią one nowych okoliczności w sprawie, lecz znane były organowi w przeprowadzonym postępowaniu, gdzie też ustosunkowano się do nich.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wnioski zwarte w skardze, a ponadto zgłosił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest całkowicie niezasadna.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wbrew zarzutom skargi, Wojewoda, ustalając stan faktyczny, uwzględnił również fakt, że skarżący w drodze umowy z dnia [...] stycznia 2015 r. przeniósł prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki A Sp. z o.o. i nieruchomość ta jest aktualnie w użytkowaniu wieczystym tej spółki, o którym to fakcie skarżący został poinformowany przez Prezydenta Miasta w piśmie z dnia 10 marca 2015 r. Wynika to wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zarzut skargi jest w tym względzie całkowicie niezrozumiały, skoro takie ustalenia Wojewody zostały poczynione m.in. właśnie na podstawie wyciągu z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...].

Co się tyczy wniosku o przeprowadzenie przez Sąd uzupełniającego dowodu z treści wyciągu z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...], stwierdzić należy, że w sprawie nie było żadnych podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W niniejszym postępowaniu nie wystąpiły żadne wątpliwości co do stanu sprawy, które uniemożliwiałyby jej rozstrzygnięcie przez tutejszy Sąd. Należy w tym miejscu podkreślić, że postępowanie dowodowe ma charakter wyjątku. Celem zaś art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest ponowne, czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod dyspozycję przepisów prawa materialnego. Przepis ten może mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych (tak NSA w wyroku z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2331/13, LEX nr 1754715). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miało doniosłego znaczenia, to w jakim konkretnie celu skarżący przeniósł prawo użytkowania wieczystego na spółkę A Sp. z o.o. – o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia. Fakt nabycia prawa użytkowania wieczystego przez tę spółkę w toku postępowania w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności był oczywisty i doprowadził organy do uznania wystąpienia podstaw do umorzenia postępowania. Sąd uwzględnił również treść wspomnianego wyciągu z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...], gdyż dokument ten był podstawą do poczynienia ustaleń faktycznych przez Wojewodę, a Sąd orzeka na podstawi akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.).

W następnej kolejności Sąd zaznacza, że rozstrzygając sprawę, Wojewoda trafnie odwołał się do przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego, zwracając uwagę na brzmienie tej ustawy obowiązujące w dacie rozstrzygania o wniosku skarżącego.

Przed omówieniem kwestii dotyczących oceny zasadności zastosowania w sprawie art. 105 § 1 K.p.a. i dopuszczalności umorzenia postępowania w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, należy przedstawić wykładnię przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w aktualnym brzmieniu, uwzgledniającym przywołany przez Wojewodę wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego. Kwestie istotne w niniejszej sprawie sprowadzają się do oceny, czy skarżącemu w dacie rozstrzygania jego sprawy przez organy przysługiwało prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości bliżej opisanej w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, które nabył w dniu 17 grudnia 2009 r., a w dalszej kolejności, czy w sprawie zaszło następstwo prawne stron postępowania.

Wniosek o przekształcenie złożony został w dniu 20 kwietnia 2012 r. i był rozpatrywany w trybie przepisów ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 187, poz. 1110 – dalej: nowelizacja ustawy). W toku postępowania został jednakże wydany wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt. K 29/13 (Dz.U. z 2015 r., poz. 373; OTK-A 2015/3/28), następnie sprostowany postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt K 29/13 (Dz.U. z 2015 r., poz. 524; OTK-A 2015/3/41).

Wyrok Trybunału opublikowany został w dniu 17 marca 2015 r. w Dzienniku Ustaw z dnia 17 marca 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 373), wobec czego stosownie do przepisu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie to weszło w życie z dniem ogłoszenia, bowiem Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Rozważając skutki tego orzeczenia dla stanu prawnego mającego zastosowanie w kontrolowanej przez tutejszy Sąd sprawie, w szczególności ze względu na charakter wyroku Trybunału oraz argumenty podane w jego uzasadnieniu, niezbędne jest poczynienie pewnych uwag ogólnych dotyczących charakterystyki tzw. wyroku zakresowego. W tym celu tutejszy Sąd uznał za zasadne odwołać się do zwięzłych, spójnych i klarownych rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który w wyrokach z dnia 12 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Op 426/15 i z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Op 439/15 (odrzeczenia odstępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zajmował się znaczeniem, jakie dla wykładni prawa materialnego, tj. tych samych przepisów, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, ma fakt wejścia w życie wyroku TK z dnia 10 marca 2015 r.

Otóż wyrok zakresowy to takie rozstrzygnięcie, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyroków zakresowych nie należy utożsamiać z tzw. wyrokami interpretacyjnymi. Pomijając złożoną problematykę dopuszczalności wydawania wyroków interpretacyjnych i towarzyszące temu zagadnieniu spory, wymaga podkreślenia, że wyrok interpretacyjny ma na celu rozstrzygnięcie, czy możliwe jest określone rozumienie poddanego kontroli przepisu, przy którym dany przepis będzie zgodny z Konstytucją. Wyrok zakresowy zaś rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104 ).

Jak już wspomniano, w niniejszej sprawie wniosek skarżącego, jako osoby fizycznej (prowadzącej jednakże działalność gospodarczą), dotyczy nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, której użytkownikiem wieczystym skarżący został już po wejściu w życie ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego (ustawa weszła w życie w dniu 13 października 2005 r.). Wobec tak kształtujących się wyjściowych okoliczności faktycznych wymaga przybliżenia treść i wykładnia art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 9 października 2011 r. (Dz.U. z 2012 r. nr 15, poz. 83), jak i – względu na przywołany wyrok Trybunału – przed tym dniem.

Otóż, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 9 października 2011 r., z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wystąpić mogły osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Przepis art. 1 ust. 3 tej ustawy przyznał prawo do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie również następcom prawnym osób wymienionych w art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy. Z powyższego wynika, że aby osoba fizyczna mogła żądać przekształcenia przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, musiała spełniać kryteria określone w art. 1 ust. 1, ust. 1a lub ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Norma ustanowiona w przepisie art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wskazuje, że możliwość wystąpienia z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego została przyznana jedynie podmiotom, którym w dniu 13 października 2005 r. przysługiwało to prawo rzeczowe, względnie ich następcom prawnym – i to co do zasady nieleżenie od stanu zagospodarowania lub przeznaczenia nieruchomości (wyłączenia przewiduje art. 1 ust. 2 powołanej ustawy).

Niemniej jednak w sprawie nie mogłyby mieć zastosowania przepisy art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w przywołanym brzmieniu, a to z tej przyczyny, że z dniem 17 marca 2015 r. wyeliminowany został on z porządku prawnego, wobec uznania go przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP. W postanowieniu TK z dnia 21 marca 2000 r. (sygn. K 4/99, OTK 2000/2/65), Trybunał stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż bezpośrednim skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego (określonych przepisów lub norm) z Konstytucją, jest utrata mocy obowiązującej przepisów niezgodnych z Konstytucją z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału lub w innym terminie określonym przez Trybunał (art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji). Inaczej mówiąc, z chwilą ogłoszenia wyroku TK niekonstytucyjny akt (przepis) traci moc obowiązującą. Powyższe oznacza, że uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją przepis prawa nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału, a więc sprawę należy rozpoznać z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu (por. przywołane wcześniej wyroki WSA w Opolu sygn. akt II SA/Op 426/15 i sygn. akt II SA/Op 439/15).

W tym miejscu zasadne jest również wskazanie na zawarte w uzasadnieniu przywołanego wyroku TK stanowisko co do skutków stwierdzonej niezgodności art. 1 i ust. 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w zakresie, w jakim przyznaje uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osobom fizycznym i prawnym, które nie miały tego uprawnienia przed dniem 9 października 2011 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skutek ten jest ograniczony tylko do sytuacji, w których – do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2011 r., czyli na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów – użytkownikowi wieczystemu nie przysługiwało uprawnienie do żądania przekształcenia. Trybunał stwierdził także, że na skutek niniejszego wyroku Trybunału ustawowa podstawa do administracyjnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności została wyłączona w odniesieniu do wąskiego kręgu osób fizycznych, którym ustawodawca w przepisach poprzedzających wejście w życie ustawy nowelizującej z 2011 r. nie przyznał możliwości żądania przekształcenia. Stąd też, a contrario, zachowuje podstawę prawną uwłaszczenie osób fizycznych na podstawie wcześniejszych ustaw z 1997 r., 2001 r., 2003 r., a także uwłaszczenie przewidziane w ustawie o przekształceniu z 2005 r. w jej pierwotnym zakresie i w zakresie ukształtowanym nowelizacją z 2007 r.

Na podstawie tak sformułowanego stanowiska Trybunału uznać należało, że zachowana została podstawa prawna uwłaszczenia osób fizycznych przewidziana w ustawie o przekształceniu użytkowania wieczystego w jej pierwotnym zakresie oraz w zakresie ukształtowanym ustawą z 2007 r. To zaś oznacza obowiązek stosowania przy rozpatrywaniu wniosków o przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności przepisów tej ustawy, rozstrzygających o zakresie podmiotowym i przedmiotowym tego rodzaju uwłaszczenia, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2011 r.

Z uwagi na przywołany już wyrok zakresowy TK z dnia 10 marca 2015 r. i znacząco odmienne – bo zawężone co do kręgu podmiotów uprawnionych i rodzaju nieruchomości, w odniesieniu do których mogło nastąpić przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności – w sprawie mogły znaleźć jednak zastosowanie wyłącznie przepisy art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2011 r., tj. przed dniem 9 października 2011 r.

Przed tym dniem przepis art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego stanowił, że osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 3 tej ustawy – z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogły również wystąpić osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.

W przepisie art. 1 ust. 1 ustanowione zostały dwie przesłanki przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, tj. przesłankę podmiotową oraz przesłankę przedmiotową. Przesłanka podmiotowa dotyczy ograniczenia tego prawa do osób fizycznych. Druga przesłanka – przedmiotowa wskazuje na rodzaj nieruchomości, której dotyczy prawo użytkowania wieczystego, a mianowicie dotyczy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub garażowe albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę.

W świetle powyższego od dnia 17 marca 2015 r. nie można inaczej odczytywać przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego, jak tylko w ten sposób, że osoby fizyczne i prawne, które nie były w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości zagospodarowanych w ściśle określony sposób lub przeznaczonych na takie cele, nie są uprawnione do żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. W konsekwencji również osoby fizyczne będące następcami prawnymi takich podmiotów w stosunku do nieruchomości, które nie spełniały warunków określonych w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, nie mają uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie.

Przybliżenie wykładni przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego, zasygnalizowanej już trafnie przez Wojewodę, pozwoliło Sądowi na jednoznacznie pozytywną ocenę rozstrzygnięcia formalnego, jakie organy zastosowały w przedmiotowej sprawie. Dodać należy, że ewentualnie niedostatki uzasadnienia organu I instancji w odniesieniu do wykładni przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego zostały usunięte przez Wojewodę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co jest w pełni dopuszczalne ze względu na zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) oraz brzmienie art. art. 138 § 1 i 2 w zw. z art. 136 K.p.a.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy art. 105 § 1 K.p.a. oraz – w odniesieniu do Wojewody – art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Przepis art. 105 § 1 K.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania dotyczy z kolei takich przypadków, gdy odpadł choćby jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 K.p.a., a zatem w szczególności brak jest podmiotu, do którego miałaby się odnosić decyzja administracyjna, albo brak jest praw lub obowiązków, które miałyby być skonkretyzowane w decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r. sygn. akt III SA 102/00 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2903/14, LEX nr 1640445 – dostępny jw.)

Bezprzedmiotowość postępowania będzie zachodziła np. w przypadku śmierci strony w toku postępowania dotyczącego praw ściśle związanych z osobą zmarłej strony, ustania bytu prawnego osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, zmiany tytułu własności rzeczy, jej zniszczenia, zniesienia uprawnień lub obowiązków, uchylenia podstaw prawnych do działania administracji publicznej w formach władczych w określonych sprawach (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 62/13, LEX nr 1321520 – dostępny jw.).

Bezprzedmiotowość o charakterze podmiotowym polega na tym, że przestaje istnieć podmiot stosunku prawnego. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy następuje np. śmierć podmiotu uprawnionego, zmiana (przekształcenie) podmiotu uprawnionego lub likwidacja uprawnionej jednostki organizacyjnej. Do grupy tej należy zaliczyć także utratę przez stronę kwalifikacji niezbędnych do wykonywania określonej funkcji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 1179/14, LEX nr 1748814 – dostępny jw.).

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego rozumiana jako występowanie tego typu przeszkody, która uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, może jednak również powstać w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 168/14, LEX nr 1485671 – dostępny jw.). Wobec tego, jak trafnie zauważył Wojewoda, na każdym etapie postępowania organ administracji jest obowiązany badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, a zatem, czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 1471/13, LEX nr 1675970 – dostępny jw.). Może bowiem zdarzyć się sytuacja, że podmiot mający przymiot strony w postępowaniu, utraci go następnie w tej samej albo nawet w późniejszej fazie postępowania, np. w wyniku zbycia tytułu prawnego do nieruchomości.

W takiej sytuacji wniosek podmiotu niebędącego już stroną postępowania nie może być załatwiony co do istoty, jak to nakazuje art. 104 K.p.a., ale odmiennie. W zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie oraz na jakim etapie postępowania następuje, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a § K.p.a. – poprzez wydanie postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. – w drodze decyzji o umorzeniu postępowania.

W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącego, który był w dacie jego złożenia (20 kwietnia 2012 r.) użytkownikiem wieczystym nieruchomości, której dotyczyło żądanie przekształcenia w prawo własności. Z uwagi na ówczesne brzmienie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego mógł on domagać się merytorycznego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, istniały bowiem przedmiot sprawy (użytkownie wieczyste na nieruchomości), podmiot uprawniony do złożenia wniosku (wnioskodawca będący użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości) i podstawa prawa – przepisy powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 9 października 2011 r.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący przeniósł prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki A Sp. z o.o. na podstawie umowy z dnia [...] stycznia 2015 r., tytułem wkładu niepieniężnego (aportu) na podwyższenie kapitału tej spółki (akt notarialny z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...]). Nabywca prawa użytkowania wieczystego został ujawniony w księdze wieczystej na podstawie postanowienia sądu wieczystoksięgowego z dnia 24 lutego 2015 r [...].

W sposób oczywisty zatem na dzień wydania decyzji przez organ I instancji skarżący nie był użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Ta podstawowa okoliczność nie mogła być zignorowana przez organy administracji, bowiem przekształcenie użytkowania wieczystego mogłoby nastąpić tylko na rzecz aktualnego użytkownika wieczystego nieruchomości – i to po spełnieniu przez niego przesłanek z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego. Skoro skarżący przestał być użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w trakcie postępowania administracyjnego w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości w prawo własności, to nie mógł skutecznie domagać się wydania merytorycznej decyzji administracyjnej w tym zakresie. Stąd też umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość – było w pełni zasadne.

Co się tyczy podnoszonego przez skarżącego zarzutu nieuwzględnienia przez organy następstwa prawnego i niezawiadomienia o postępowaniu nabywcy użytkowania wieczystego, tj. spółki A Sp. z o.o., po pierwsze stwierdzić należy, że w sprawie nie było podstaw do przyjęcia, że ten podmiot wstąpił w niniejszej sprawie w miejsce skarżącego w rozumieniu art. 30 § 4 K.p.a. Powołany przepis stanowi, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

W tym zakresie przede wszystkim trzeba podkreślić, że sam skarżący żądanie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności zgłosił jako osoba fizyczna. Z kolei z uwagi na aktualne brzmienie przepisów ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego dopuszczalność takiego przekształcenia w odniesieniu do użytkowników wieczystych będących osobami prawnymi uległa zasadniczemu ograniczeniu, sprowadzając się do sytuacji określonych w art. 1 ust. 2 i 3 powołanej ustawy w brzmieniu sprzed 9 października 2011 r. Innymi słowy, w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego, osoby prawne jako następcy prawni osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, nie mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Taka możliwość w odniesieniu do osób prawnych dotyczy jedynie sytuacji określnych w art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, tj. w odniesieniu do następstwa prawnego po następujących podmiotach: osobach fizycznych i prawnych będących właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego (pkt 1); spółdzielniach mieszkaniowych będące właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży (pkt 2).

Ubocznie należy też podnieść, że treść umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...] nie wskazuje na to, że następuje w wykonaniu zobowiązania do wniesienia aportu stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa skarżącego, a jedynie, że jest związana z wniesieniem aportu na pokrycie podwyższenia kapitału zakładowego spółki. Nie ma to zresztą większego znaczenia dla przedmiotowej sprawy, bowiem wspomniana spółka nie mogła wstąpić w prawa skarżącego jako wnioskodawcy domagającego się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności. Zarzut dotyczący braku zbadania przez organy okoliczności faktycznych i prawnych, w jakich doszło do umownego przeniesienia użytkowania wieczystego na spółkę ze skarżącego, był całkowicie chybiony. Okoliczności te nie miały doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli zaś spółka A Sp. z o.o. uważa, że w aktualnym stanie prawnym jest uprawniona do domagania się przekształcenia przedmiotowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, może we własnym imieniu skierować do Prezydenta Miasta wniosek w tym względzie.

W drugiej kolejności warto zaznaczyć, że nawet gdyby uznać prawo spółki A Sp. z o.o. do wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym, to nie polegałoby ono na wstąpieniu w sytuację prawną skarżącego jako wnioskodawcy, lecz ograniczałoby się do występowania obok tego wnioskodawcy, jako podmiotu żądającego przekształcenia w prawo własności prawa użytkowania wieczystego, które przysługuje aktualnie tej spółce.

W konsekwencji zarzut pominięcia takiego podmiotu w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowym, mogłaby skutecznie zgłosić jedynie sama spółka, jako domniemana strona postępowania. Wniosek taki wynika z treści art. 145 § 1 pkt 4 i art. 147 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit b. P.p.s.a., bowiem wznowienie postępowania z przyczyny pominięcia strony następuje tylko na żądanie tej strony. Zasadą jest bowiem, że prawami procesowymi rozporządza strona. Takie rozwiązanie ustawowe powoduje, że tylko od woli strony, która została pominięta w postępowaniu, zależy, czy skorzysta z prawa do podniesienia zarzutu zaistnienia przesłanki wznowieniowej w skardze wniesionej do sądu administracyjnego. Inne podmioty – powołując się na to, że nie wszystkie podmioty, które powinny brać udział w postępowaniu, zostały do udziału w nim dopuszczone – nie mają prawa do zastępowania uprawnionej strony i korzystania z zarzutu wystąpienia tej podstawy wznowienia. Dlatego też, jeżeli domniemana strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym, nie wniesie skargi, nie można wbrew jej stanowisku uznać, że zaistniała w sprawie okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i uwzględnić tę okoliczność na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 990/10 i z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 277/10 – dostępne jw.).

Sąd uznał za stosowne również zasygnalizować, że przy zawieraniu umowy z dnia [...] stycznia 2015 r. rep. [...] nr [...] o przeniesienie praw dotyczących użytkowania wieczystego spółkę A Sp. z o.o. reprezentował ten sam pełnomocnik, który reprezentował również skarżącego w postępowaniu administracyjnym. Trudno zatem uznać, że pełnomocnik ten, a w konsekwencji spółka A Sp. z o.o., nie wiedzieli o toczącym się postępowaniu w przedmiocie przekształcenia nabywanego prawa użytkowania wieczystego – w prawo własności. Ponadto pełnomocnik ten w imieniu spółki oświadczył przy zawieraniu przedmiotowej umowy, że jest mu znany stan prawny i fizyczny przedmiotów umowy (§ 7 umowy); przy tym również sam skarżący, będąc wspólnikiem tej spółki, niewątpliwe mógł poinformować ją o toczącym się postępowaniu w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Warto też mieć na uwadze, że zawiadomienie z dnia 10 marca 2015 r. o stanie prawnym przedmiotowej nieruchomości Prezydent Miasta skierował nie tylko do zainteresowanego, ale również do spółki A Sp. z o.o.

Reasumując wszystko powyższe, Sąd stwierdza, że niezasadne, względnie bezskuteczne, okazały się zarzuty naruszenia przez Wojewodę i organ I instancji przepisów postępowania, tj. art. 6-8, art. 10, art. 30 § 4, art. 61 § 4 i art. 77 § 1 K.p.a. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zatem skarga podlegała oddaleniu.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.