Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 879/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 i 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi E. P., H. G. i Z. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz E. P., H. G. i Z. W. solidarnie kwotę 3155 (trzy tysiące sto pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Skarbu Państwa (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania E. P., reprezentowanego przez K. P., Z. W., reprezentowanej przez A. D. i K. T. od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

II. Zaskarżona do Sądu decyzja Ministra zapadła w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu 12 września 1990 r. E. P. złożył do Urzędu Miejskiego w G. wniosek o przyznanie rekompensaty za majątek pozostawiony w miejscowości S., gm. W., powiat [...].

W dniu 19 grudnia 2008 r. E. P., działając w imieniu własnym oraz w imieniu W. W., W. L., Z. W. i H. G. złożył do [...] Urzędu Wojewódzkiego wniosek o wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie. Wniosek o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za tzw. "mienie zabużańskie" w dniu 19 grudnia 2008 r. złożyli również Z. C., S. K., W. K., M. K. i D. B. W aktach sprawy znajduje się także wniosek D. W. i W. C. z dnia 12 sierpnia 2011 r. o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty.

2. Wojewoda dokonał podziału postępowania na wniosek następujących stron: S. K., W. C., M. K., W. K., A. B., P. B., D. W., H. G., Z. W. i W. L., z uwagi na trudności w prowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po J. K., B. P. i W. W. Wojewoda wyłączył również do odrębnego rozstrzygnięcia postępowanie prowadzone wobec W. L.

3. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 27 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej jako "ustawy o realizacji prawa do rekompensaty") potwierdził posiadanie przez E. P., H. G., Z. W., W. K., M. K., S. K., D. W., W. C., P. B., A. B., T. B., F. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości S., gmina W., powiat [...], województwo [...].

4. Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody złożyli do Ministra: E. P., reprezentowany przez K. P., Z. W., reprezentowana przez A. D. oraz K. T.

III. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r.:

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał w szczególności, co następuje:

1) Właścicielami pozostawionej nieruchomości położonej na dawnych Kresach Wschodnich RP w momencie opuszczenia byłego terytorium RP byli L. i B. K.

2) W aktach sprawy znajdują się różne dokumenty opisujące rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości. Dokumentami tymi są: opis mienia pozostawionego, zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum [...] z dnia 30 marca 2010 r. oraz zeznania świadków – protokół przesłuchania M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r.

3) Minister uznał, że jedynie dokument w postaci opisu mienia pozostawionego jest dokumentem urzędowym wskazującym na rodzaj i powierzchnie przedmiotowej nieruchomości, bowiem jako jedyny opisuje stan faktyczno - prawny owej nieruchomości na dzień jej opuszczenia przez B. T. i L. P., tj. w 1945 r.,

4) W ocenie Ministra zarówno znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r. Nr [...], stwierdzające, że w archiwach Sądu znajduje się dokument notarialny z dnia [...] lipca 1920 r., z którego wynika, że F. S. sprzedał L. i B. P. [...] morgów ze swoich dóbr S., jak i zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum [...] z dnia 30 marca 2010 r. - przestawiające stan nieruchomości w roku 1922 - nie spełniają wymogów dowodu, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, bowiem określają one stan przedmiotowej nieruchomości na okres dużo wcześniejszy niż moment jej opuszczenia. Zdaniem Ministra, pomiędzy rokiem 1922, a rokiem 1945 mogły nastąpić zmiany w stanie przedmiotowej nieruchomości. To, że Państwo P. byli w 1922 roku właścicielami majątku opisanego w ww. zaświadczeniu archiwalnym według organu nie dowodzi jednak, że ten stan musiał istnieć w 1945 r.

5. W ocenie Ministra opis mienia pozostawionego ma wyższą moc dowodową niż zeznania świadków – protokół przesłuchania świadków M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r. - potwierdzające, że L. P. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości do chwili śmierci w 1944 r.

IV. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Ministra wniósł E. P., Z. W. i H. G., zarzucając orzeczeniu:

1. Naruszenie art. 76 § 1, § 2 i § 3 K.p.a. poprzez błędne przyjęcia, ż w sprawie nie doszło do przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu, tj. dokumentowi urzędowemu Opisu Mienia Pozostawionego nr [...], co w konsekwencji doprowadziło do tego, iż rozstrzygnięcie sprawy oparto na dokumencie, który utracił walor dowodu urzędowego;

2. Naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak należnego wyjaśnienia sprawy oraz brak pełnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czego konsekwencja było błędne przyjęcie, ze nieruchomość opuszczona składa się z [...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi uprawnej, podczas gdy dowody z dokumentów, tj. zaświadczenia nr [...] Państwowego [...] z dnia 30 marca 2010 r. wraz z tłumaczeniem i zaświadczenia nr [...] Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r. oraz dowody z zeznań świadków w całości ze sobą korespondujące wskazują, że nieruchomość ta posiadała [...] morgów, tj. [...] ha;

3. Naruszenie art. 75 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 76 § 1, § 2 i § 3 K.p.a. i art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez błędne przyjęcie, że urzędowy opis mienia ma pierwszeństwo przed innymi dowodami określającymi rodzaj i powierzchnie opuszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy przepisy K.p.a. i ustawy o realizacji prawa do rekompensaty przyjmują zasady równej mocy dowodowej środków dowodowych;

4. Naruszenie art. 86 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na braku przesłuchania wszystkich stron postępowania ograniczając ten dowód jedynie do przesłuchania E. P., w sytuacji, gdy pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a pozostałe środki uległy wyczerpaniu;

5. Naruszenie zasady zaufania do organów administracyjnych, wyrażonej w art. 11 K.p.a.;

6. Naruszenie art. 81 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezawiadomienie skarżących o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez Ministra oraz błędne uznanie przez organ, że powierzchnia opuszczonej nieruchomości została udowodniona dokumentem urzędowym opisu mienia, w sytuacji, gdy strona nie mogła się wypowiedzieć co do przeprowadzonego dowodu z tego dokumentu;

7. Naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że jedynym dokumentem wskazującym rodzaj i powierzchnię opuszczonej nieruchomości jest Opis Mienia Pozostawionego nr [...];

8. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi konieczność zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a

V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody wymaga wzięcia pod uwagę następujących uregulowań:

1. Przepis art.1 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych.

Jak wynika z treści art. 1 ust. 2 ustawy, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy).

2. Przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nakładają na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie tzw. rekompensaty zabużańskiej, w tym faktu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami państwa polskiego, za pomocą szczególnych środków dowodowych.

Stosownie do powyższego, przepis 6 ust. 1 cyt. ustawy przewiduje wymóg, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączone zostały dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

W myśl art. 6 ust. 4 cyt. ustawy, takimi dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

W świetle art.6 ust.5 ustawy natomiast, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

3. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ w postępowaniu w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega ocenie na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Stosownie zatem do art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W świetle natomiast art.80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do następujących wniosków.

1. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezsporne jest, że skarżący spełniają formalne przesłanki uzyskania rekompensaty, określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Są oni bowiem następcami prawnymi osób będących w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi, zamieszkałymi przed wybuchem wojny na byłym terytorium Rzeczypospolitej (miejscowość S., gmina W., powiat [...], województwo [...]), opuszczonym następnie w związku z okolicznościami związanymi z wojną, co z kolei związane było z pozostawieniem w miejscu dawnego zamieszkania stanowiących ich własność nieruchomości. Okoliczności te znajdują potwierdzenie materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych i nie budzą wątpliwości Sądu.

2. Istota sporu sprowadza się w niniejszej sprawie do ustalenia wielkości powierzchni pozostawionej nieruchomości. Orzekające w niniejszej sprawie organy administracji, przyznając skarżącym rekompensatę za przedmiotową nieruchomość uznały, że powierzchnia opuszczonej nieruchomości wynosiła [...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi uprawnej. Swoje ustalenia w tym zakresie zarówno Minister jak i Wojewoda oparli dowodzie w postaci Opisu Mienia Pozostawionego nr [...], odmawiając wiarygodności innym zgromadzonym w sprawie dokumentom.

3. Zarówno Minister jak i Wojewoda odmówili mocy dowodowej zaświadczeniu Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] uznając, że przedstawiony przez strony dowód, wskazujący na inny obszar nieruchomości jest niemiarodajny w sprawie z uwagi na datę potwierdzającą stan prawny majątku. W ocenie orzekających organów powyższy dokument potwierdza powierzchnię i stan władania przedmiotowej nieruchomości wyłącznie na rok 1922, a zatem nie dowodzi stanu faktycznego i prawnego owej nieruchomości na dzień jej opuszczenia przez właścicieli, które miało nastąpić w 1945 roku. Minister wskazał zatem, że to że małżonkowie P. byli w 1922 r. właścicielami majątku opisanego w zaświadczeniu Państwowego Archiwum [...] z dnia 30 marca 2010 r. nie dowodzi faktu, że ten stan musiał istnieć również w roku 1945 r. Organ odwoławczy podtrzymał tym samym ocenę Wojewody, że dokumenty przedstawione przez strony, mające zaświadczać o obszarze nieruchomości innym niż wyszczególniony w opisie mienia pozostawionego, nie mogą być wiarygodnym dowodem przeciwko temu dokumentowi urzędowemu, albowiem dotyczą stanu tego majątku w innym okresie dwudziestolecia międzywojennego. Nie można w tej sytuacji wykluczyć - zdaniem organów - że przed wybuchem II wojny światowej doszło do cywilnoprawnego rozporządzenia przez właścicieli majątku jego częścią na rzecz osób trzecich, np. w drodze sprzedaży.

4. Niewątpliwie trafnie podniosły organy obu instancji, że przedłożone przez strony zaświadczenie archiwalne z dnia 30 marca 2010 r., wystawione przez Państwowe Archiwum [...], a odnoszące się do stanu posiadania (własności) małżonków P., stwierdza że osoby te posiadały ziemię o powierzchni [...] morgów, tj. ok. [...] ha w roku 1922. Sąd nie podziela jednakże rygorystycznej oceny organów, że treść przedłożonego zaświadczenia nie pozwala na wysuwanie jakichkolwiek innych wniosków odnośnie prawa właścicielskich małżonków P., aniżeli dotyczących ściśle roku 1922 r. Stanowisko organów nie bierze bowiem pod uwagę faktu, że – jak wynika z treści zaświadczenia – zawartych w nim informacji udzielono na podstawie kwerendy zbiorów archiwalnych, dotyczących okresu 1922-1939 r. ("W dokumentach Instytucji Naukowo – Metodycznej "Państwowe Archiwum [...]" za lata 1921–1939 znajdują się informacje o tym, że w roku 1922 małżonkowie P. (...) posiadali ziemię o powierzchni [...] mórg (...).". W ocenie Sądu fakt ten uprawnia do wnioskowania, że przedmiotowy dokument może być miarodajny przy ustaleniu stanu prawnego również po roku 1922, tj. co najmniej do 1939 r. Dopuszczalnym zdaniem Sądu jest bowiem przyjęcie, że skoro urzędowy zbiór dokumentów archiwalnych, obejmujący lata 1922–1939 zawiera wzmiankę o nabyciu i posiadaniu nieruchomości przez małżeństwo P., nie zawiera natomiast adnotacji o późniejszym zbyciu całości czy też części tej nieruchomości przez jej właścicieli, to do tego rodzaju rozporządzeń nie doszło, a zatem że stan prawny nieruchomości nie uległ zmianie do końca okresu, którego dotyczy przedmiotowy zbiór dokumentów, tj. do 1939 r. Nie wyklucza to zatem przyjęcia, że przedłożone zaświadczenie stanowi wiarygodny dowód na stan własności małżeństwa P. co najmniej na datę zajęcia przez ZSRR wschodnich terenów II Rzeczypospolitej w dniu 17 września 1939 r.

5. W art.6 ust.4 ustawy z 2005 r. ustawodawca wskazał rodzaje dokumentów urzędowych dowody, którymi osoby wnioskujące o rekompensatę winny wykazywać zarówno sam fakt pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, jak też rodzaj i powierzchnię tychże nieruchomości, zamieszczając na pierwszym miejscu urzędowy opis mienia. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że co do zasady dowodowi tego rodzaju należy przypisywać dużą wartością dowodową w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Nie jest to jednakże dyrektywa bezwzględnie obowiązującą w każdej sprawie. Po pierwsze, wskazać oczywiście należy, że w tym samym przepisie ustawodawca dopuścił przeprowadzanie na okoliczności faktyczne, o których mowa powyżej, również dowodów z innych dokumentów urzędowych, takich jak orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny (dokument taki nie występuje w niniejszej sprawie) oraz, co z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne, z dokumentów urzędowych, w tym sądowych, a także dokumentów pozyskanych z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Po drugie, zawarcie w art. 6 ust. 4 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej sformułowania: "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych, o których mowa w ww. przepisie ma charakter otwarty (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 796/12).

Oznacza to, że co do zasady dopuszczalne jest wywodzenie przez wnioskodawców faktu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, jak też rodzaju i powierzchni tychże nieruchomości także w oparciu o inne dowody, aniżeli wprost wymienione w art.6 ust.4 ustawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że w przypadku zgromadzenia w danej sprawie, oprócz dowodu w postaci opisu pozostawionego mienia, także innych dowodów, odnoszących się do nieruchomości opuszczonej w warunkach określonych w art.1 ustawy, koniecznym jest dokonanie przez organ oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, nie zaś automatyczne przypisanie najwyższej mocy dowodowej opisowi pozostawionego mienia.

6. Stosownie do powyższego stwierdzić należy, że w materiale dowodowym sprawy zgromadzono dokumenty, w oparciu o które spadkobiercy byłych właścicieli formułują odmienne wnioski na temat powierzchni pozostawionego majątku, aniżeli wynikające z opisu pozostawionego mienia, podnosząc że wbrew ocenie organów powierzchnia ta nie zmieniła się od momentu nabycia nieruchomości przez małżeństwo P. i przez cały czas, tj. aż do momentu opuszczenia gospodarstwa wynosiła [...] ha, zamiast ujętych w opisie [...] ha. Obok zaświadczenia archiwalnego z dnia 30 marca 2010 r. strony powołują się również na inny dowód, korespondujący z treścią tego zaświadczenia, sporządzony dużo wcześniej, tj. dowód z zeznań M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r., przesłuchanych w Wydziale Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w G. Obie te osoby pod rygorem odpowiedzialności karnej zgodnie oświadczyły, że L. P. pozostawił w miejscowości S. w województwie [...] użytki rolne o powierzchni [...] ha, w tym łąki i las.

7. Z przesłuchania E. P., syna małżeństwa P., przeprowadzonego w dniu 28 maja 2013 r. przez Wojewodę, wynika co następuje: (-) w dniu 10 lutego 1940 r. cała rodzina, za wyjątkiem matki – B. P. oraz siostry, nie zamieszkującej w majątku, została aresztowana a następnie wywieziona do obozu w [...], (-) ojciec przesłuchiwanego, tj. L. P. zmarł w A. w 1944 r., (-) przesłuchiwany wraz z resztą rodzeństwa wrócili do Polski w 1946 r. w ramach I fali repatriacji, (-) matka – B. P. po aresztowaniu rodziny w 1940 r. przez dłuższy czas się ukrywała, ale po wkroczeniu wojsk niemieckich w 1941 r. wróciła do majątku, (-) w 1946 r. matka repatriowała się do Polski. Przesłuchiwany zeznał również, że rozbieżność odnośnie określenia powierzchni pozostawionego majątku, zachodząca pomiędzy opisem mienia pozostawionego ([...] ha), zaświadczeniem archiwalnym ([...] mórg) oraz oświadczeniem świadków M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r. ([...] ha) wynika najprawdopodobniej z tego, że matka, która została na gospodarstwie sama po wywiezieniu reszty rodziny celowo podała mniejszą powierzchnię nieruchomości ówczesnym okupacyjnym władzom niemieckim, aby odprowadzać mniejszy, przymusowy kontyngent płodów rolnych. Stan taki, utrwalony w dokumentacji został uwzględniony przy sporządzaniu przez Komisję Polsko–Radziecką opisu mienia pozostawionego. Powierzchnia zabudowań, ujęta w opisie mienia pozostawionego, również została zaniżona.

8. W świetle wskazanych wyżej okoliczności stwierdzić niewątpliwie należy, że w niniejszej sprawy występuje co najmniej kilkuletnia przerwa w udokumentowaniu stanu prawnego nieruchomości, rozciągająca się pomiędzy rokiem 1939 (ostatni rok z okresu objętego zaświadczeniem archiwalnym z dnia 30 marca 2010 r.) a rokiem 1946 r., tj. rokiem faktycznego opuszczenia gospodarstwa przez B. P. Sam ten fakt nie może jednakże prowadzić w ocenie Sądu do automatycznego wniosku, że wyłącznie wiarygodnym dowodem w zakresie ustalenia powierzchni pozostawionej nieruchomości jest opis pozostawionego mienia.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga oczywistość faktu, że w wyniku szeregu okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, tj.: wybuchu II wojny światowej, anektowania w jej trakcie wschodnich obszarów II Rzeczypospolitej przez ZSRR, zaistniałych po wojnie daleko idących zmian terytorialnych i politycznych, polityki władz radzieckich zarówno wobec ludności polskiej zamieszkałej na ziemiach przyłączonych do ZSRR jak też w ogólności wobec grupy społecznej właścicieli ziemskich, uzasadnionym jest przyjęcie, że w dużej liczbie przypadków zgromadzenie przez osoby opuszczające swoje majątki i przesiedlające się do Polski po zakończeniu wojny aktualnej dokumentacji urzędowej, potwierdzającej stan prawny opuszczanych nieruchomości, było z obiektywnych przyczyn niemożliwe. Sytuację obywateli polskich zamieszkujących na terenach, które w wyniku wybuchu II wojny światowej znalazły się pod administracją radzicką, w tym w szczególności sytuację rodziny B. P. dobitnie ilustruje fakt, że zaledwie na klika lat przed opuszczeniem przez B. P. przedmiotowego majątku rodzina ta została poddana przez władze radzieckie dotkliwym represjom w postaci aresztowania i wywiezienia w głąb ZSRR (za wyjątkiem B. P.). W ocenie Sądu ówczesne uwarunkowania polityczne i społeczne nie mogą pozostawać bez wpływu na ocenę materiału dowodowego sprawy. Mając powyższe na uwadze sam fakt podpisania przez B. P. opisu pozostawionego mienia, sporządzonego - co należy podkreślić - w języku rosyjskim, a stwierdzającego powierzchnię pozostawionej nieruchomości w wymiarze [...] ha, nie jest w ocenie Sądu przesłanką wystarczającą do uznania, że treść opisu została w tym zakresie sporządzona z należytą starannością, a podpisująca dokument właścicielka majątku miała realną możliwość dokładnego zapoznania się z jego treścią i podnoszenia ewentualnych uwag i sprostowań. Dodatkowo, w ocenie Sądu względy doświadczenia życiowego w dalekim stopniu nie wykluczają, a wręcz uprawdopodobniają wystąpienie okoliczności, które w swoim zeznaniu z dnia 28 maja 2013 r. podniósł E. P., syn B. P. (uwzględnienie w opisie mienia zaniżonego areału nieruchomości, podanego przez właścicielkę pierwotnie na rzecz okupacyjnej administracji niemieckiej).

9. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że w sprawie wystąpiły przesłanki do ustalenia wielkości majątku opuszczonego przez B. P. w oparciu o dane zawarte w innych dowodach zgromadzonych w sprawie, aniżeli opis mienia pozostawionego, tj. w oparciu o dane zawarte w zaświadczeniu archiwalnym Państwowego Archiwum [...] z dnia [...] marca 2010 r. oraz w zeznaniach świadków M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r.

10. W konsekwencji powyższego uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.7, 77 § 1 i art.80 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji oba te orzeczenia należało wyeliminować z obrotu prawnego.

W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wojewoda ponownie rozpozna wniosek stron o potwierdzenie prawa do rekompensaty, uwzględniając okoliczność, że powierzchnia opuszczonego majątku posiadała powierzchnię wykazaną w zaświadczeniu archiwalnym Państwowego Archiwum [...] z dnia 30 marca 2010 r. oraz w zeznaniach świadków – protokół przesłuchania M. H. i A. C. z dnia 7 listopada 1990 r.

IX. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.