Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 980/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2, par. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 2, art. 16 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 2 pkt 1 a), art. 23 a), art. 50 ust. 1, art. 68;
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 3 pkt 7
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 151;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lutego 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A w R. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 21 października 2009r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę /-/Sz. Widłak /-/M. Kosewska /-/B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 maja 2009 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu przyznał spółce A w R. pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanej dalej płatnością ONW) na rok 2008 w łącznej wysokości [...] zł, w tym:

- ONW – Nizinne strefa II w kwocie [...] zł (w tym środki budżetu UE – [...] zł, środki krajowe – [...] zł),

- ONW – Nizinne strefa I w kwocie [...] zł (w tym środki budżetu UE – [...] zł, środki krajowe – [...] zł).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 13 maja 2008 r. spółka A złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2008. Powierzchnia deklarowana oraz deklarowana kwalifikowana do płatności na obszarze ONW strefa nizinna II wynosiła [...] ha. Natomiast powierzchnia stwierdzona w wyniku kontroli administracyjnej i na miejscu przeprowadzonej w dniu 8 października 2008 r. wyniosła [...] ha. Dla działki rolnej AC, na której wnioskodawca zadeklarował grupę upraw JPO TUZ na powierzchni [...] ha, inspekcja terenowa po przeprowadzeniu pomiarów stwierdziła bowiem mniejszą powierzchnię użytkowaną rolniczo, a mianowicie [...] ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek położonych na obszarze ONW strefa nizinna II zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej i na miejscu wynosi 7,34 %. W związku z powyższym organ naliczył płatność do powierzchni [...] ha, powołując jako podstawę prawną art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady WE nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 z późn. zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm.) w zw. z art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z dnia 23.12.2006 r. str. 74), stosownie do którego jeśli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy dla płatności ONW oraz gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosi mniej niż 3 %, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej.

Z kolei powierzchnia deklarowana na obszarze ONW strefa nizinna I wynosiła [...] ha, powierzchnia deklarowana kwalifikowana do płatności [...] ha, a powierzchnia stwierdzona w wyniku kontroli administracyjnej i na miejscu wyniosła [...] ha. Po wskazaniu nieprawidłowości dla poszczególnych działek zadeklarowanych we wniosku (polegających w szczególności na zawyżeniu bądź zaniżeniu powierzchni użytkowanej rolniczo), organ dokonał stosowniej kompensacji i stwierdził, że wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek położonych na obszarze ONW strefa nizinna I zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej i na miejscu wynosi 0 %. W związku z powyższym organ naliczył płatność do powierzchni stwierdzonej, jako podstawę prawną powołując również art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 w zw. z art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006.

Od powyższej decyzji odwołała się spółka A, podnosząc, że działka AC podlegała w ubiegłych latach kontrolom, które nie wykazywały uchybień, a w 2008 roku wielkość pastwiska na tej działce nie zmniejszyła się. Ponadto obszar ten jest objęty czterema różnymi formami ochrony przyrody (zespół przyrodniczo – krajobrazowy, [...], [...], dęby – pomniki przyrody oraz NATURA 2000), z czym wiąże się zakaz usuwania zarośli wierzbowych, wycinki drzew itp. Odwołująca się spółka wskazała również, że cały teren jest wypasany za pomocą owiec specjalnie dobranej rasy ekstensywnej (biała masywu centralnego), które zgryzają trawę, ziołorośla, samosiewy, ograniczając naturalną sukcesję także pod drzewami lub krzewami. Zdaniem odwołującej się byłoby nielogiczne, gdyby rolnik z jednej strony dostawał premię za realizację programów na terenach chronionych, a z drugiej strony zmniejszanoby mu obszar objęty dopłatami.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia 21 października 2009 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Ponadto wskazał, że w toku postępowania odwoławczego włączono dowody zgromadzone w sprawie w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych, w tym pismo Kierownika Biura Kontroli na Miejscu WOR ARiMR z dnia 1 czerwca 2009 r., dwa załączniki graficzne nr [...] i [...], załącznik do raportu z kontroli na miejscu - płyta CD, wyjaśnienia inspektorów terenowych przeprowadzających kontrolę na miejscu z dnia 23 maja 2009 r. Z dowodów tych wynika, że Biuro Działań Społecznych i Środowiskowych oraz Płatności Bezpośrednich zwróciło się do Biura Kontroli na Miejscu o odniesienie się do zarzutów strony oraz o weryfikację różnic pomiędzy oznaczeniami fotografii naniesionymi na szkicach pomiarów wykonanych na podkładzie ortofotomapy a oznaczeniami na tablicy identyfikującej działkę i widocznej na zdjęciu, a także o rozszerzenie dokumentacji fotograficznej, o czym poinformowano stronę. Biuro Kontroli na Miejscu przekazało wyjaśnienia, w których wskazano, że wykonawca zewnętrzny – spółka B stwierdziła, że kontrola z października 2008r. została przeprowadzona prawidłowo. W dniu kontroli na działkach rolnych AC i AM inspektorzy terenowi stwierdzili, iż użytkowana jest jedynie część powierzchni w/w działek ewidencyjnych jako JPO TUZ/pastwisko trwałe. Pozostała część działek ewidencyjnych była i nadal jest porośnięta przez zadrzewienia oraz zakrzaczenia, które stopniowo zajmują nowe obszary wykorzystywane dotychczas rolniczo. Z uwagi na charakter i ukształtowanie działek rolnych AC i AM oraz w celu zweryfikowania, iż prawidłowo zostały zmierzone w 2008 r. wszystkie uprawnione do płatności grunty rolne w dniu 23.05.2009 r. wykonawca zewnętrzny przeprowadził w obecności beneficjenta ponowną rekontrolę. Materiał dowodowy wzbogacono o dodatkowe zdjęcia, które jednoznacznie potwierdzają poprawność kontroli z października 2008 r. Wykonawca przekazał uzupełnione o dodatkowe zdjęcia szkice działek rolnych AC i AM. Odnośnie błędnego oznaczenia fotografii na szkicu, tabliczce informacyjnej i raporcie z kontroli wyjaśniono, że wykonawca pomylił numeracje zdjęć naniesioną na szkice działek. Aktualnie numeracja fotografii w raporcie z kontroli pokrywa się z numeracją na szkicu działek rolnych AC i AM. Inspektorzy terenowi w przekazanych wyjaśnieniach wskazali m.in., że na działce AC tylko wcześniej zmierzona powierzchnia jest działką użytkowaną rolniczo. Na reszcie działki znajdują się gęste zakrzaczenia, które nie zostały wliczone do powierzchni działki rolnej. Na zmierzonej części działki widać ślady wypasania. Producent rolny oświadczył, że na całej działce wypasa owce, ale nie jest możliwe aby owce weszły w gęste zakrzaczenia. Na działce uzupełniono dokumentację fotograficzną (fotografie nr 100-106).

W odpowiedzi na zawiadomienie organu odwoławczego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, M. P. – D. w imieniu spółki podniósł, że deklarowane grunty spełniają warunki przewidziane w § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12.03.2007 r. w sprawie minimalnych norm. Ponadto zarzucił, że pierwsza kontrola na miejscu była prowadzona bez jego udziału, ponowna kontrola została przeprowadzona przez to samo przedsiębiorstwo i tych samych kontrolerów, kontrola ta była niezapowiedziana, a jego obecność w tym czasie na terenie łąk była przypadkowa, nie został mu przedstawiony protokół ponownej kontroli, a protokół pierwszej kontroli został przesłany w jednym egzemplarzu i nie został przez niego podpisany.

Organ II instancji włączył ponadto dowody zgromadzone w sprawie w przedmiocie płatności z lat wcześniejszych, w szczególności protokół kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach: 30.08.2004 r. – 2.09.2004 r., protokół z kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 22.08.2005 r. Na tej podstawie, odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że w 2004 r. na działce AC (zadeklarowanej wówczas jako działka AJ) został stwierdzony w pierwotnej wersji nieużytek, a kod nieprawidłowości został wykreślony ze względu na to, że producent rolny zadeklarował wypasienie pastwiska do końca okresu wegetacyjnego. Natomiast w roku 2005 na działce AC został zastosowany kod DR25, tj. działka rolna położona na obszarze o jednolitym sposobie użytkowania znacznie większym od zadeklarowanej powierzchni bez możliwości identyfikacji jej granic; z uwagi na to, że działka nie została zmierzona, przyjęto powierzchnię deklarowaną przez producenta rolnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że w odniesieniu do części deklarowanej powierzchni na działce AC nie została spełniona przesłanka z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie minimalnych norm, gdyż – jak wynika z wyników kontroli miejsca nieużytkowane (porośnięte krzewami i drzewami) wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną. Zdaniem organu miejsca ewidentnie nieużytkowane nie mogą zostać zakwalifikowane do powierzchni, do których przysługują płatności. Natomiast w postępowaniu rolnośrodowiskowym obowiązują inne zasady, inne są również wymagania wobec terenów chronionych. Ponadto organ wskazał, że obszar części działki rolnej AC odpowiada definicji "niezagospodarowanego terenu wypasu" zawartej w załączniku I rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych. Zgodnie z zapisami przywołanego rozporządzenia, grunty takie, jak "nieużywane pastwiska niezagospodarowane podlegają wyłączeniu", w związku z czym spółka powinna wyłączyć ten obszar z deklaracji gruntów użytkowanych rolniczo. Ponadto organ podkreślił, że grunty zgłasza się do płatności zgodnie z formą ich użytkowania, a nie według zapisów w ewidencji gruntów i budynków. Dane z ewidencji gruntów i budynków mogą być jedynie traktowane jako materiał pomocniczy, jednakże możliwe jest, że dane w nim zawarte nie oddają rzeczywistych obszarów powierzchni użytkowanej rolniczo działki rolnej.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących kontroli, organ odwoławczy wskazał, że kontrola na miejscu jest co do zasady niezapowiedziana, co wynika z art. 25 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, w związku z czym kontrole na miejscu mogą być przeprowadzane bez uprzedzenia i podczas nieobecności rolnika. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 w przypadku wykrycia nieprawidłowości rolnik otrzymuje kopię raportu z przeprowadzonej kontroli. Na podstawie art. 31 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku, gdy rolnik nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do ustaleń w nim zawartych, dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu. Natomiast brak wniesionych uwag w niniejszej sprawie stanowił przesłankę do przyjęcia, iż producent rolny zgodził się z ustalonym stanem faktycznym wskazanym w sporządzonym sprawozdaniu z czynności kontrolnych. Z kolei zarzuty odnośnie braku obiektywizmu i stronniczości kontrolerów nie znajdują potwierdzenia na gruncie stanu faktycznego, gdyż do raportu z kontroli dołączona została dokumentacja fotograficzna, która potwierdza opisane spostrzeżenia.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące działki AM, ponieważ nie była ona przedmiotem rozważania w prowadzonym postępowaniu odwoławczym, gdyż nie ma związku ze zmniejszeniem płatności w ramach płatności ONW - nizinne strefa II - 2008.

Spółka A złożyła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że działka nr [...] (działka AC) podczas jednej z kontroli została określona jako nieużytek, jednak następna kontrola nie wykazała nieprawidłowości, o czym – zdaniem skarżącej świadczy uwaga, że kontrolerzy mieli jedynie problem z jej zmierzeniem. Skarżąca przyznaje, że w miejscu, w którym rosną drzewa czy krzewy, rośliny paszowe nie rosną lub są trudne do pobrania, jednak stoi na stanowisku, że na przedmiotowym gruncie są spełnione wszystkie wymogi z § 4 ust. 1 pkt 1, niezależnie od tego, że wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Skarżąca kwestionuje prawidłowość przyjęcia pomiarów działki zgodnie z zasięgiem poszczególnych upraw z wyłączeniem terenów porośniętych drzewami i krzewami, wskazując, że pod koronami drzew odbywa się wypas, a usunięcie drzew jest niemożliwe z powodu ochrony przyrody, a ponadto w toku postępowania skarżącej nie przedstawiono wyliczeń, które wskazywałyby na przekroczenie limitu 50 drzew na 1 ha i nie wykazano, na jakiej podstawie stwierdzono pięćdziesięcioletni las. Ponadto skarżąca podtrzymała zastrzeżenia do powtórnej kontroli, wskazując że dokonującym tej kontroli był ten sam wykonawca instytucjonalny i te same osoby, które dokonywały pierwszej kontroli.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

W dniu 25 stycznia 2010 r. skarżąca spółka złożyła – na potwierdzenie okoliczności przytoczonych w skardze, list [...], w którym podniesiono, że rolnicy nie powinni być pozbawiani dopłat na skutek stosowania się do zakazów wycinki drzew i wprowadzania zmian w krajobrazie wynikających z aktów prawa miejscowego wydanych na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem MRiRW, płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym".

Działką rolną w rozumieniu powyższego przepisu jest – stosownie do art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) działka rolna w rozumieniu art. 2 pkt 1 a) rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha. Zgodnie z art. 2 pkt 1 a) tego rozporządzenia działka rolna oznacza zwarty obszar gruntu, na którym jeden rolnik prowadzi jedną grupę upraw; jednak w przypadku gdy w kontekście niniejszego rozporządzenia wymagane jest oddzielne zgłoszenie użytkowania pewnego obszaru w ramach gruntów objętych grupą upraw, działka rolna jest ograniczona na podstawie tego konkretnego użytkowania.

Ponadto w myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia MRiRW płatność ONW jest przyznawana rolnikowi do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, użytkowanych jako grunty orne, sady oraz trwałe użytki zielone.

Z powyższej regulacji wynika, że przy spełnieniu warunków uzyskania płatności ONW wynikających w szczególności z powołanego § 2 rozporządzenia MRiRW płatność jest przyznawana do powierzchni działek rolnych lub ich części, czyli obszarów faktycznie uprawianych, użytkowanych jako grunty orne, sady oraz trwałe użytki zielone (§ 2 pkt 3 i § 3 ust. 2 rozporządzenia MRiRW). Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo uznały, że do płatności ONW kwalifikowała się tylko ta część spornej działki AC, która była wykorzystywana jako pastwisko, z wyłączeniem pozostałej części działki, na której występowały zadrzewienia i zakrzewienia (objęte różnymi formami ochrony przyrody) uniemożliwiające produkcję roślinną i wypas, jako nieużytkowanej rolniczo.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że wprawdzie organ odwoławczy stwierdził, że na części działki AC nie został spełniony warunek z § 4 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 48, poz. 306 ze zm.), wskazując że występujące na części tej działki drzewa i krzewy wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną, jednak w tym tylko sensie, że części działki porośnięte drzewami i krzewami nie są użytkowane rolniczo. Organy w istocie nie kwestionowały spełnienia warunku utrzymywania gruntów zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej w odniesieniu do działki AC. Niekwestionowana była również okoliczność, że występujące na tej działce zadrzewienia i zakrzewienia korzystają z różnych form ochrony przyrody. W związku z powyższym działka AC nie została w całości wykluczona z płatności, a jedynie te jej części, które nie były użytkowane rolniczo.

Stąd też chybione na gruncie niniejszego postępowania w przedmiocie płatności ONW było powoływanie się na okoliczność uzyskania dofinansowania za realizację programów na terenach chronionych, ponieważ płatności te są od siebie niezależne i inne są przesłanki ich przyznawania. Płatności ONW – jak wykazano powyżej są przyznawane do działek rolnych lub ich części, czyli powierzchni faktycznie użytkowanych rolniczo, co skutkuje koniecznością wyłączenia z tych płatności powierzchni niespełniających powyższego wymogu niezależnie od tego, że obszar wyłączony może być objęty różnymi formami ochrony przyrody i może korzystać z innego rodzaju dofinansowania, co jednak nie rodzi żadnych uprawnień w zakresie płatności ONW.

Obszar faktycznie użytkowany został ustalony zgodnie z wynikami kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 8 października 2008 r. Prawidłowo w ocenie Sądu organy przyjęły je jako miarodajne dla dokonania powyższych ustaleń. Należy bowiem zwrócić uwagę, że – jakkolwiek z samego protokołu kontroli (znajdującego się w aktach administracyjnych) wynika, że o kontroli powiadomiono prezesa skarżącej spółki, kontrola ta mogła być również niezapowiedziana, a nieobecność kontrolowanego nie stanowiła przeszkody do jej przeprowadzenia. Przy czym powyższe wynika nie z powołanego przez organ odwoławczy art. 25 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 (który został uchylony z dniem 24 grudnia 2007 r. na mocy art. 1 pkt 7 rozporządzenia Komisji WE nr 1550/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r., Dz. U. UE L. Nr 337 s. 79), lecz z art. 23a ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 (w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006), stosownie do którego kontrole na miejscu mogą być zapowiadane, jeżeli nie zagraża to celowi kontroli, co oznacza, że zasadą są kontrole niezapowiedziane. Nie stanowiło również uchybienia przesłanie skarżącemu raportu z kontroli w jednym egzemplarzu, ani brak podpisu skarżącego na tym raporcie, skoro skarżący nie był obecny podczas kontroli, a złożenie przez niego podpisu byłoby uprawnione (choć nie konieczne) w przypadku uczestniczenia w czynnościach kontrolnych. Po otrzymaniu raportu z kontroli skarżący nie zgłosił zastrzeżeń do wyników kontroli, pomimo stwierdzonych w niej nieprawidłowości i nie wnosił i ponowne przeprowadzenie kontroli, wobec czego uprawnione jest stwierdzenie, że nie zakwestionował sposobu przeprowadzenia kontroli ani ustaleń poczynionych w trakcie tej kontroli. Natomiast po wezwaniu przez organ I instancji do wyjaśnienia nieprawidłowości dotyczących użytkowanej powierzchni działki AC, skarżący podtrzymał deklarację powierzchni zawartą we wniosku, powołując się na wypis z ewidencji gruntów i budynków. Tymczasem – jak słusznie zauważył organ odwoławczy, powierzchnia ewidencyjna działki nie musi pokrywać się z powierzchnią faktycznie użytkowaną (uprawianą) i w razie rozbieżności decydujący na gruncie postępowania w przedmiocie płatności jest rzeczywisty obszar gruntu, na którym prowadzona jest określona uprawa, ustalony zgodnie z wynikami kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 259/07). Okoliczność zadeklarowania powierzchni działek rolnych zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków może mieć jedynie znaczenie w kwestii odstąpienia od obniżek i wyłączeń (art. 68 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006), co jednak nie wymagało dalszych rozważań w niniejszej sprawie ze względu na to, że w odniesieniu do spornej działki AC organ I instancji przyznał skarżącemu płatność do powierzchni stwierdzonej (w powołaniu na art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006), nie stosując obniżenia płatności, pomimo że obliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wyniosła 7,34 %, a stosownie do art. 16 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006 jeżeli obszar zadeklarowany do płatności w ramach danej grupy upraw przewyższa obszar stwierdzony, pomoc oblicza się w oparciu o stwierdzony obszar pomniejszony o dwukrotną różnicę, jeżeli stwierdzona różnica wynosi więcej niż 3% lub 2 ha, ale nie więcej niż 20% stwierdzonego obszaru.

W postępowaniu odwoławczym wyniki powyższej kontroli z dnia 8 października 2008 r. zostały uzupełnione i potwierdzone za pomocą dokumentów z akt sprawy dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych, w których przeprowadzono ponowną kontrolę w tym zakresie, wobec czego nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego w tym zakresie w przedmiocie płatności ONW. Należy przy tym dodać, że wszelkie ewentualne zastrzeżenia dotyczące samej ponownej kontroli skarżący mógł zgłosić w toku postępowania, w którym ta kontrola była przeprowadzona. Natomiast włączone do akt niniejszej sprawy wyjaśnienia inspektorów kontroli dotyczące nieprawidłowości stwierdzonych na działce AC znajdują odzwierciedlenie w dodatkowo załączonej dokumentacji fotograficznej (obrazującej zadrzewienia i zakrzaczenia na działce AC) oraz wyjaśniają zaistniałe wcześniej rozbieżności w zakresie oznaczeń fotografii. Wbrew zarzutom skargi nie budzi przy tym zastrzeżeń okoliczność, że wyjaśnienia te zostały sporządzone przez te same osoby, które przeprowadzały pierwszą kontrolę, skoro chodziło o wyjaśnienie jej wyników. Zastrzeżenia co do braku obiektywizmu i stronniczości pozostają więc gołosłowne. Warto również zwrócić uwagę, że kontrolującym był podmiot zewnętrzny, a w wyniku kontroli w odniesieniu do niektórych działek stwierdzono nie tylko zawyżenie, ale także zaniżenie powierzchni faktycznie użytkowanych, co również wskazuje na obiektywny wynik kontroli.

Wyniki te nie mogły być również skutecznie podważone w powołaniu na wyniki kontroli z 2004 i 2005 roku, które nie mogą być miarodajne w odniesieniu do roku 2008 z uwagi na znaczny upływ czasu, a nadto ze względu na brak możliwości ich weryfikacji na gruncie niniejszego postępowania, skoro kontrole te zostały przeprowadzone w innych postępowaniach.

Jednocześnie należy zauważyć, że zadrzewienie i zakrzewienie występujące na części działki AC znajduje również odzwierciedlenie na wydrukach załączników graficznych (ortofotomapy), a skarżący w istocie nie kwestionował powyższych ustaleń, przyznając, że na działce AC występują zadrzewienia i zakrzaczenia, a w miejscu, w którym rosną drzewa czy krzewy, rośliny paszowe nie rosną lub są trudne do pobrania. Natomiast zarzuty dotyczące stwierdzenia przez organy pięćdziesięcioletniego lasu na działce i przekroczenia limitu 50 drzew na 1 ha nie odnoszą się do działki AC, lecz do działki AM, która nie była przedmiotem rozważań z uwagi na to, że została zadeklarowana i uwzględniona w ramach płatności ONW – nizinne strefa II.

Należy przy tym dodać, że wobec tego, iż w ramach płatności ONW – nizinne strefa I stwierdzono mniejszą powierzchnię kwalifikującą się do płatności w stosunku do powierzchni zadeklarowanej, w ramach płatności ONW – nizinne strefa II dokonano stosownej kompensacji powierzchni działek rolnych stwierdzonych w wyniku kontroli, tak iż w rezultacie przyznano ogółem płatności ONW do maksymalnej powierzchni uprawnionej do płatności ONW, tj. 300 ha, określonej w § 2 pkt 3 rozporządzenia MRiRW. Nie była natomiast możliwa kompensacja powierzchni działki AC w ramach strefy nizinnej I z uwagi na brak nadwyżki powierzchni działek z tej samej strefy, a jednocześnie niedopuszczalność potrącenia z nadwyżką powierzchni działek ze strefy nizinnej II.

Z przepisu art. 50 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 (w zw. z art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 1975/2006) wynika bowiem, że dopuszczalne jest kompensowanie powierzchni gruntów rolnych w ramach jednej grupy upraw. Nie można jednak dokonać tego zabiegu w sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mamy do czynienia z dwoma różnymi stawkami pomocy (strefa nizinna I i strefa nizinna II), a zatem z dwoma różnymi grupami upraw (art. 49 ust. 1 lit. b rozporządzenia). Podział grup ONW na dwie strefy prowadzi do wniosku, że nie można dokonać potrącenia nadwyżki powierzchni działek z jednej strefy nizinnej ONW względem powierzchni działek z drugiej strefy nizinnej ONW (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 157/09).

Jednocześnie należy zauważyć, że ewentualne uwzględnienie całej powierzchni działki AC w ramach płatności ONW – nizinne strefa I musiałoby skutkować stosownym obniżeniem powierzchni działek rolnych w ramach płatności ONW – nizinne strefa II z uwagi na wskazany wyżej ogólny limit powierzchni (300 ha), do której mogą być przyznane płatności ONW.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

/-/Sz. Widłak /-/M. Kosewska /-/B. Sokołowska