Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III ARN 28/96
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1996-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1, 3 i 5
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 233
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie uzależnia podziału nieruchomości od wydzielenia działek pod budowę ulic, lecz jedynie od zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego.

TEZY

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie uzależnia podziału nieruchomości od wydzielenia działek pod budowę ulic, lecz jedynie od zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zarządu Miasta (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 26 października 1995 r. SA/Po 488/95

oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w L. decyzją z dnia 30 maja 1994 r. (...) zatwierdził projekt podziału nieruchomości, będącej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Budowy Domów Jednorodzinnych "J." w L., położonej w L.-G., oznaczonej jako działka nr 493. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że projekt podziału został dokonany w oparciu o aktualną mapę ewidencyjną oraz zgodnie z opinią Urzędu Miasta L. co do możliwości i sposobu podziału nieruchomości oraz że w wyniku tego podziału powstają działki nr 493/21 i 493/23 przeznaczone pod budowę ulicy.

Wojewoda L. decyzją z dnia 30 listopada 1994 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem Zarządu Miasta L. decyzję. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono, że decyzja zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości jest zgodna z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./. Zarzut Zarządu Miasta L. dotyczący braku uprawnienia Spółdzielni Mieszkaniowej "J." do wystąpienia z wnioskiem o podział nieruchomości jest bezzasadny, bowiem Spółdzielnia jako użytkownik wieczysty tej nieruchomości ma interes prawny w żądaniu wszczęcia postępowania administracyjnego, co potwierdza także treść przepisu art. 233 Kc.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 października 1995 r. (...) uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji. W ocenie Sądu organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie dokonał wyczerpujących wyjaśnień przesłanek swego rozstrzygnięcia, a w szczególności nie określił swego stanowiska odnośnie przyjętej przez siebie interpretacji art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto organy administracji państwowej przyjęły szeroką interpretację powyższego przepisu wbrew jego wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 29 marca 1993 r., W 13/92 /Dz.U. nr 27 poz. 126/.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 10 ust. 1, 3 i 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 207 par. 5 Kpa, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

Prokurator wniósł o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd wnoszącego rewizję nadzwyczajną, że z wnioskiem o podział nieruchomości, o którym mowa w art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, może wystąpić także użytkownik wieczysty takiej nieruchomości, jest trafny. Z literalnego brzmienia art. 10 ust. 5 tej ustawy mogłoby wprawdzie wynikać, że uprawnionym do żądania podziału nieruchomości w trybie art. 10 ustawy jest jedynie właściciel nieruchomości, to jednak należy w pełni podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 25 maja 1995 r., III ARN 16/95 /OSNAPU 1995 nr 21 poz. 258/, zgodnie z którym prawo do wystąpienia z wnioskiem o podział nieruchomości w trybie art. 10 ust. 1 i 5 ustawy przysługuje podmiotom dysponującym tytułem prawnym własności lub użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Za trafnością takiego stanowiska przemawia wzgląd na istotę prawa użytkowania wieczystego. W myśl przepisu art. 233 Kc w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób i swoim prawem rozporządzać. Uprawnienie do rozporządzania prawem użytkowania wieczystego jest skuteczne również wobec właściciela gruntu i nie wymaga jego zgody, a zatem użytkownik wieczysty jest uprawniony także do żądania podziału nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego. Właściciel takiej nieruchomości staje się stroną postępowania administracyjnego w sprawie podziału nieruchomości, wszczętego na żądanie użytkownika wieczystego, bowiem postępowanie to niewątpliwie dotyczy jego praw i obowiązków wynikających z prawa własności / art. 28 Kpa/.

Odnośnie zaś kwestii zakresu stosowania przepisów art. 10 ust. 1, 2, 3 i 5 ustawy, Sąd Najwyższy jest zdania, że przepisy art. 10 ust. 1, 2 i 3 określają przesłanki dopuszczalności podziału nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej zatwierdzającej projekt podziału, natomiast przepis art. 10 ust. 5 określa jedynie skutki prawne ostatecznej, względnie prawomocnej decyzji o podziale nieruchomości, z której to nieruchomości zostały wydzielone działki przeznaczone pod budowę ulic. Trafnie wskazuje wnoszący rewizję nadzwyczajną, że przepis art. 10 ust. 1 nie uzależnia podziału nieruchomości od wydzielenia działek pod ulice, lecz jedynie od zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego. Przyjęcie odmiennego poglądu byłoby równoznaczne z uznaniem niedopuszczalności podziału nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej w każdym przypadku, w którym z nieruchomości nie wydzielono działek pod budowę ulic, co jest sprzeczne z brzmieniem i celem powołanego przepisu. Należy zatem przyjąć, że przesłanką dokonania podziału nieruchomości w trybie administracyjnym jest zgodność zamierzonego podziału z planem zagospodarowania przestrzennego.

W kwestii zakresu stosowania przepisu art. 10 ust. 5 ustawy Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 września 1993 r., III CZP 84/93, że zawarte w tym przepisie uregulowanie oznacza, iż przejście własności wydzielonego pod budowę ulic gruntu na rzecz gminy następuje z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału stała się ostateczna lub prawomocna, a zatem bez potrzeby wydania odrębnej decyzji rozstrzygającej o takim skutku. Należy w związku z tym przyjąć, że w przypadku, gdy w wyniku podziału nieruchomości powstaną wydzielone z niej działki przeznaczone pod budowę ulic, decyzja administracyjna zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości powinna zawierać dokładne oznaczenie takich działek, np. przez wskazanie numeru ewidencyjnego.

Zawarte w przepisie art. 10 ust. 5 ustawy sformułowanie: "pod budowę ulic" zostało wyjaśnione w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 marca 1993 r., W. 13/92 w sprawie wykładni art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /OTK 1993 cz. I poz. 17/. W sentencji tej uchwały Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "użyte w przepisie art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ sformułowanie "pod budowę ulic" oznacza, że wydzielenie gruntów z nieruchomości objętej podziałem na wniosek właściciela następuje pod budowę nowych ulic przeznaczonych do obsługi działek powstałych w wyniku tego podziału". Z sentencji powyższej uchwały wynika, że dyspozycją powołanego przepisu objęte jest wydzielenie gruntów z nieruchomości objętej podziałem pod budowę jakichkolwiek nowych ulic, jeżeli ulice te są przeznaczone do obsługi działek powstałych w wyniku podziału nieruchomości i są przewidziane w planie zagospodarowania przestrzennego.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu powyższej uchwały Trybunału Konstytucyjnego, że przewidziany w art. 10 ust. 5 ustawy tryb pozyskiwania gruntów przez gminę jest równorzędny z wywłaszczeniem nieruchomości, wobec czego konieczna jest wąska interpretacja tego przepisu. W myśl tej reguły interpretacyjnej skutek przewidziany w art. 10 ust. 5 ustawy następuje z mocy prawa wówczas, gdy z nieruchomości podlegającej podziałowi w trybie postępowania administracyjnego zostaną wydzielone działki pod budowę nowych ulic przeznaczonych do obsługi działek powstałych w wyniku takiego podziału. Oznacza to, że w przypadku, gdy z nieruchomości takiej wydzielono działki pod rozbudowę lub modernizację ulic istniejących, wówczas decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału nie wywołuje skutku, o którym mowa w przepisie art. 10 ust. 5 in fine.

Oddalając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy uwzględnił, że treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na wyraźną intencję tego Sądu ograniczenia zakresu stosowania art. 10 ust. 5 zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w powołanej wyżej uchwale z dnia 29 marca 1993 r., a zatem podniesiony przez wnoszącego rewizję nadzwyczajną zarzut rażącego naruszenia art. 10 ust. 5 ustawy należy uznać za nietrafny. Odnośnie zaś kwestii uprawnienia użytkownika wieczystego do żądania podziału nieruchomości w drodze decyzji Sąd Najwyższy z przyczyn wymienionych we wstępnej części niniejszego uzasadnienia uznaje za błędny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że uprawnienie takie służy jedynie właścicielowi nieruchomości podlegającej podziałowi. Biorąc jednakże pod rozwagę, że Kierownik Urzędu Rejonowego w L. decyzją z dnia 4 marca 1996 r. (...) wydaną, po ponownym rozpatrzeniu sprawy podziału przedmiotowej nieruchomości, na wniosek Spółdzielni Budowy Domów Jednorodzinnych "J." w L. oraz Urzędu Miasta L., orzekł o zatwierdzeniu podziału tej nieruchomości, Sąd Najwyższy stwierdza, że uchylenie zaskarżonego niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku tylko ze względu na błędny pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu tego wyroku, byłoby w tych warunkach nieuzasadnione.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.