Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 191/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 235
journal: Dz.U. 2019 poz 1040
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - t.j.
article: § 6 ust. 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant: Mariusz Sitny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2020 r. w Wydziale IV sprawy ze skargi T. M. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. na rzecz skarżącego T. M. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłego zapalenia okołostawowego barku u T.M.

Organ pierwszej instancji ustalił, że T. M. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę w Przedsiębiorstwie [...] Spółka z o. o. w R. w latach [...]. Na stanowiskach pomocnik stolarza, operator maszyn w Wydziale [...] (lata [...]) do jego obowiązków należała obsługa maszyn stolarskich i tartacznych, m. in. piły poprzecznej, piły tarczowej, wielopiły, grubościówki, strugarki czterostronnej. W 2005 r. jako brygadzista zajmował się obsługą wózka widłowego, załadunkiem i rozładunkiem materiałów z suszarni drewna, realizacją zleceń produkcyjnych. Od roku 2006 pracował w Wydziale [...] jako operator wózka widłowego oraz operator autoklawów. Do jego obowiązków należał załadunek i rozładunek samochodów ciężarowych oraz obsługa dwóch autoklawów ciśnieniowych do impregnacji drewna (większego o długości około 14 m i średnicy około 1,8 m oraz mniejszego o długości około 7 m i średnicy około 1,2 m). Praca przy obsłudze autoklawów polegała na: załadowaniu wózkiem widłowym materiału do impregnacji do wózków znajdujących się na torowisku, przerzuceniu pasów i spięciu nimi materiału przeznaczonego impregnacji, umieszczeniu za pomocą wciągarki wózków w autoklawie, ręcznym podniesieniu torów, zabezpieczeniu wózków przed wywróceniem się, ręcznym zamknięciu pokrywy autoklawu i jej uszczelnieniu. Po zaimpregnowaniu drewna pracownik powtarzał powyższe czynności w odwrotnej kolejności. Przy obsłudze dużego autoklawu przed wciągnięciem wózków do autoklawu za pomocą wciągarki elektrycznej konieczne było ręczne przeciągnięcie liny między wózkami a torowiskiem. Zainteresowany pobierał od 18 listopada 2011 r. do 17 maja 2012 r. świadczenie chorobowe, a od 18 maja 2012 r do 12 maja 2013 r. świadczenie rehabilitacyjne. Pracę w zakładzie zakończył 12 maja 2013 r. w wyniku rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę bez wypowiedzenia z uwagi na utratę zdolności do pracy.

Następnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w J. w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienionej w pozycji 19 pkt 4 wykazu chorób zawodowych. W orzeczeniu wskazano, że w przypadku zainteresowanego, w dopuszczalnym okresie 1 roku od zakończenia zatrudnienia, tj. do 12 listopada 2012 r. udokumentowane zostały objawy choroby narządu ruchu pod postacią łokcia tenisisty. Natomiast rozpoznanie częściowego zerwania ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego udokumentowane jest w badaniu rezonansem magnetycznym stawu barkowego prawego w dniu 22 listopada 2013 r., a zatem po wskazanym okresie 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Wielomiejscowy i wielopoziomowy proces zwyrodnieniowy wszystkich stawów, w tym stawów kręgosłupa, współistniejący obecnie z obustronnym okołostawowym zapaleniem barku powoduje, że stanu tego nie można od siebie oddzielić.

Po złożeniu przez zainteresowanego wniosku o przeprowadzenie ponownego badania w instytucie badawczym w dziedzinie medycyny pracy, w dniu 17 stycznia 2017 r. pracownicy organu pierwszej instancji dokonali oględzin – wizytacji stanowisk pracy zajmowanych przez zainteresowanego, z udziałem pracownika oraz przedstawicieli zakładu pracy. Wyniki obserwacji utrwalono w sporządzonej dokumentacji audiowizualnej z zapisem wykonywanych czynności podczas procesu impregnacji w autoklawie dużym, podczas pracy operatora wózka widłowego oraz operatora maszyn w hali przerzynalni. Sporządzono również chronometraże czynności wykonywanych przez pracownika.

Instytut [...] w S. wydał w dniu [...] marca 2017 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wskazując że przeprowadzona analiza narażenia zawodowego nie potwierdza, aby czynności wykonywane w trakcie pracy na stanowiskach operatora maszyn, operatora wózka widłowego, operatora autoklawów drewna i operatora frezarki stwarzały u badanego warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych. Badany nie wykonywał pracy, wymagającej w sposób ciągły pozycji wymuszonej z uniesionymi kończynami górnymi, ani wymagającej ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów przez większość zmiany roboczej.

W piśmie z dnia 27 lipca 2017 r. [...] stwierdził, że przeprowadzona analiza dokumentacji medycznej nie ujawniła, aby u opiniowanego w przeciągu roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym zostały udokumentowane objawy chorobowe, które wskazywałyby na wystąpienie u opiniowanego objawów chorobowych zapalenia pochewki ścięgien długich prostowników czy też zapalenia okołostawowego barku. Uwzględniono również zeznania świadków w sprawie karnej oraz wyjaśnienia badanego. Brak jest jednak podstaw do zmiany orzeczenia z dnia [...] marca 2017 r.

Organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że nie zostały spełnione warunki do rozpoznania choroby zawodowej. Mianowicie, żadna z jednostek orzeczniczych nie rozpoznała u pacjenta choroby zawodowej, a analiza narażenia zawodowego nie pozwala na ewidentne stwierdzenie zawodowej etiologii rozpatrywanej choroby.

W odwołaniu strona wniosła o zmianę decyzji i stwierdzenie choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia stawu barkowego lub uchylenie decyzji w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 2352 Kodeksu Pracy przez uznanie, że w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych powinno nastąpić rozpoznanie choroby zawodowej wymienionej w wykazie, podczas gdy wystarczające jest wystąpienie samych objawów, a nie rozpoznanie choroby,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że w okresie 1 roku od ustania zatrudnienia nie udokumentowano objawów schorzenia, a strona nie cierpi na schorzenie zapalenia stawu barkowego oraz nienależyte sporządzenie uzasadnienia przez nieprzedstawienie niezawodowych przyczyn powstania schorzenia,

- art. 10 § 1 k.p.a. przez pozbawienie strony czynnego udziału w postępowaniu przez nieprzesłanie pełnomocnikowi przed wydaniem decyzji powiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez brak wyjaśnienia pozazawodowego pochodzenia zapalenia stawu barkowego,

- art. 80 k.p.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez pominięcie dokumentacji medycznej, w szczególności z okresu od 2011 do 2012 r.,

- § 6 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez dokonanie oceny narażenia zawodowego przez Powiatową Stację Sanitarno - Epidemiologiczną, a nie przez lekarza, zatrudnionego w jednostce orzeczniczej,

- § 6 ust. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez niewykonanie badań diagnostycznych w przypadku kwestionowania treści badań przedstawionych przez stronę.

W piśmie z dnia 12 grudnia 2017 r. [...] ponownie uznał, że analiza przesłanego przez [...] materiału filmowego i chronometrażu wykonywanych czynności nie potwierdza, aby czynności te stwarzały warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych. Choroby zawodowe układu ruchu są zaliczane do chorób przeciążeniowych. Określa się je również jako choroby skumulowanych mikrourazów, zespoły urazów wynikających z chronicznego przeciążenia lub uszkodzenia układu mięśniowo – szkieletowego. Badany nie wykonywał pracy wymagającej w sposób ciągły pozycji wymuszonej z uniesionymi kończynami górnymi ani wymagającej ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów przez większość zmiany roboczej.

W piśmie z dnia 5 marca 2018 r. [...] wskazał, że brak jest danych co do występowania dolegliwości bólowych barków do marca 2013 r. Dolegliwości bólowych barków nie opisywano w karcie leczenia u ortopedy, w karcie leczenia reumatologicznego oraz w karcie szpitalnej. Po raz pierwszy zmiany w obrębie barku zostały opisane w listopadzie 2013 r. w [...] prawego barku. Istnieją podstawy do rozpoznania u opiniowanego przebytego okołostawowego zapalenia barku ze względu na długotrwałe występowanie dolegliwości o charakterze przewlekłym.

Natomiast w piśmie z dnia 16 października 2019 r. [...] ponownie wyjaśnił, że dolegliwości i schorzenia układu ruchu obserwowane są w sytuacjach, gdy sposób wykonywania pracy powoduje nadmierne obciążenie układu mięśniowo – szkieletowego. Znaczenie mają: wysiłek fizyczny, niedostosowanie ergonomiczne stanowiska pracy do rodzaju wykonywanych czynności zawodowych, konieczność ręcznego przemieszczania ciężarów, wykonywanie pracy w pozycji wymuszonej, nadmierny i długotrwały ucisk na tkanki i elementy tworzące układ ruchu, praca w zmiennych warunkach atmosferycznych, wibracja. Podtrzymano stanowisko orzecznicze zawarte w piśmie z dnia 12 grudnia 2017 r.

W piśmie z dnia 18 listopada 2019 r. [...] ponownie stwierdził, że zapalenie okołostawowe barku rozpoznano u opiniowanego po 2012 r., zatem brak jest podstaw do wiązania schorzenia z potencjalnym narażeniem zawodowym, które ustało w roku 2011. Ocena narażenia zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanego przez [...] materiału filmowego i chronometrażu wykonywanych czynności nie potwierdza, aby czynności wykonywane w trakcie pracy na stanowiskach operatora maszyn, operatora wózka widłowego, operatora autoklawów i operatora frezarki stwarzały warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych. Badany nie wykonywał pracy wymagającej w sposób ciągły pozycji wymuszonej z uniesionymi kończynami górnymi, ani wymagającej ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów przez większość zmiany roboczej.

Organ odwoławczy, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że zainteresowany wykonując swoje obowiązki zawodowe narażony był na sposób wykonywania pracy. Upoważnione placówki służby zdrowia były jednak zgodne, że schorzenie zostało rozpoznane po upływie 1 roku od ustania narażenia zawodowego, w którym winny wystąpić objawy choroby. Ponadto praca nie wymagała w sposób ciągły pozycji wymuszonej z uniesionymi kończynami górnymi, ani ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów przez większość zmiany roboczej. Pomimo narażenia na sposób wykonywania pracy oraz rozpoznania klinicznego jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych, nie wykazano związku przyczynowo – skutkowego między pracą a schorzeniem. Według organu, orzeczenia upoważnionych lekarzy są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości, spełniają zatem wymagania stawiane opiniom biegłego. Natomiast jednostki orzecznicze nie są zobowiązane do rozstrzygania kwestii przyczyn pozazawodowych powstania zmian chorobowych. Gołosłowne zarzuty kierowane pod adresem lekarzy nie mogą być dla organu prowadzącego postępowanie podstawą do weryfikacji stanowiska orzeczniczego.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że do sporządzenia oceny narażenia zawodowego właściwy był inspektor sanitarny. Ponadto dopełnione zostały przez organ pierwszej instancji obowiązki określone w art. 10 § 1 k.p.a. Natomiast strona nie wskazała, jakich czynności dowodowych nie mogła dokonać przed organem pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o zmianę decyzji i stwierdzenie choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia stawu barkowego lub uchylenie decyzji w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 2352 Kodeksu Pracy przez uznanie, że w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych powinno nastąpić rozpoznanie choroby zawodowej wymienionej w wykazie, podczas gdy wystarczające jest wystąpienie samych objawów, a nie rozpoznanie choroby,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że w okresie 1 roku od ustania zatrudnienia nie udokumentowano objawów schorzenia, a strona nie cierpi na schorzenie zapalenia stawu barkowego oraz pominięcie dokumentacji przedłożonej przez skarżącego, a także nienależyte sporządzenie uzasadnienia decyzji przez nieprzedstawienie pozazawodowych przyczyn choroby,

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez brak wyjaśnienia pozazawodowego pochodzenia zapalenia stawu barkowego,

- art. 80 k.p.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez pominięcie dokumentacji medycznej, w szczególności z okresu od 2011 do 2012 r.,

- § 6 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez dokonanie oceny narażenia zawodowego przez Powiatową Stację Sanitarno - Epidemiologiczną, a nie przez lekarza, zatrudnionego w jednostce orzeczniczej,

- § 6 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez niewykonanie badań diagnostycznych w przypadku kwestionowania treści badań przedstawionych przez stronę.

- swobodnej oceny dowodów przez pominięcie dokumentacji orzeczniczej i decyzji wydanej przed tym samym organem w sprawie stwierdzonej choroby zawodowej.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 4 czerwca 2020 r, uczestnik postępowania Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o. o. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest od względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze są zasadne.

Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Stosownie do art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała w dniu 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów inspekcji sanitarnej. Przepis § 2 rozporządzenia stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, o której mowa w § 5 ust. 2, to jest m. in. do poradni chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie przepisów ustawy o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej (§ 5 ust. 1). Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, państwowego powiatowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego przez podjęcie wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów przez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną, w tym zwłaszcza konsultacji jednostki orzeczniczej II stopnia.

W świetle wskazanych przepisów, wydając decyzję w przedmiocie choroby zawodowej, organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy spełnionych zostało kilka pozytywnych elementów jednocześnie, tj. rozpoznana choroba musi znaleźć się w wykazie chorób zawodowych, musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim rozpoznającym chorobę zawodową, a wyniki oceny warunków pracy pozwalać na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Brak jednego z tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Organ orzekający wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia. Orzeczenie to jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Powinno zatem być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, publ.: LEX nr 45833).

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że organ inspekcji sanitarnej nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia chorego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ. CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować dokonane przez niego ustalenia faktyczne, co prowadzi do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. z powodu wydania w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji stwierdziły, opierając się na opiniach uprawnionych jednostek medycznych, że udokumentowane objawy chorobowe przewlekłego zapalenia okołostawowego barku wystąpiły u skarżącego po upływie 1 roku od ustania narażenia zawodowego. Stosownie bowiem do pkt 18 ppkt 4 załącznika do rozporządzenia, w przypadku przewlekłego zapalenia okołostawowego barku okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 1 rok. Rozpoznanie częściowego zerwania ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego u skarżącego udokumentowane zostało dopiero w badaniu rezonansem magnetycznym stawu barkowego prawego w dniu 22 listopada 2013 r., a dopuszczalny okres 1 roku od faktycznego zaprzestania pracy upłynął 18 listopada 2012 r.

Należy jednak zwrócić uwagę na zapisy sporządzone przez lekarza specjalistę w ortopedii i chirurgii urazowej w Prywatnym Gabinecie Ortopedycznym w historii zdrowia i choroby, stanowiącej załącznik do pisma pełnomocnika strony z dnia 28 grudnia 2017 r. (tom II, k. 9 akt adm., brak numeracji kart załączników do pisma). Z wpisu z dnia 6 czerwca 2012 r. wynika, że "zaostrzyły się dolegliwości bólowe barku prawego". Natomiast z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 3 kwietnia 2013 r. wystawionego przez lekarza specjalistę w ortopedii i chirurgii urazowej w Gabinecie Chirurgii Urazowej i Ortopedii [...] Szpitala [...] z Przychodnią zapisano "chory z powodu narastających dolegliwości bólowych obu nadgarstków i barków"’ "początkowo poprawa, następnie pogorszenie, ból i ograniczenie ruchomości, promieniowanie do obu barków" (załącznik do pisma pełnomocnika strony z dnia 28 grudnia 2017 r.).

Również w piśmie [...] Oddział w J. z dnia 2 marca 2016 r. z wnioskiem o przeprowadzenie konsultacji ortopedycznej zapisano "wywiad chorobowy - diagnozowany od listopada 2011 r. z powodu uogólnionych dolegliwości ze strony kończyn górnych - szczególnie nadgarstków, łokci, stawów barkowych". Natomiast w orzeczeniu lekarskim nr [...] [...] z dnia [...] lipca 2016 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wskazano "wywiad chorobowy – pacjent diagnozowany od listopada 2011 r. z powodu dolegliwości ze strony kończyn górnych – początkowo szczególnie przedramion i łokci. W kolejnych okresach czasu prowadzony przez specjalistów z zakresu neurologii, ortopedii, reumatologii z powodu nasilającego się bólu barków i kręgosłupa".

Ponadto w konsultacji neurologicznej w [...] z dnia 5 października 2016 r. zapisano "Pierwsze dolegliwości bóle rąk, nadgarstków, przedramion, ramion stawów łokciowych i barkowych, drętwienie palców II – IV 2011 r." W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. [...] stwierdzono "pierwsze dolegliwości ze strony układu ruchu pod postacią silnych bólów rąk, nadgarstków, przedramion, ramion, stawów łokciowych i barkowych wystąpiły u pacjenta po kilkunastu latach pracy zawodowej. Dolegliwości nasiliły się w 2011 roku."

Z powyższej dokumentacji lekarskiej wynika, że dolegliwości bólowe barków występowały u skarżącego już na początku roku 2011 i dolegliwości te zgłaszane były w trakcie wizyt lekarskich. Należy zaznaczyć, że w okresie 1 roku od ustania narażenia zawodowego wymagane jest wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych, a nie rozpoznanie konkretnej jednostki chorobowej czy też udokumentowanie objawów chorobowych wynikami przeprowadzonych badań specjalistycznych. W konsekwencji organ winien wyjaśnić, czy zgłaszane przez skarżącego w trakcie wizyt lekarskich w latach 2011 – 2012 dolegliwości bólowe, dotyczące również barków, mogą świadczyć o występowaniu już wtedy objawów przewlekłego zapalenia okołostawowego barków. Wyjaśnienia wymaga również, z jakich względów [...] uznał za istotniejsze niektóre dokumenty wystawione przez lekarzy, wyrażając w piśmie z dnia 5 marca 2018 r. [...] stanowisko, że "brak jest danych na występowanie jakichkolwiek dolegliwości bólowych barków do marca 2013 r., tj. dolegliwości bólowych barków nie opisywano w karcie leczenia u ortopedy (17.11.2011 r., 29.11.2011 r.), w karcie szpitalnej ze Z. (wizyta w SOR) z 1.12.2011 r. oraz w karcie leczenia reumatologicznego (karta z 5.10.2012 r.)". Konieczne jest też wyjaśnienie, czy zdaniem jednostek orzeczniczych o wystąpieniu objawów chorobowych przewlekłego zapalenia okołostawowego barku mogą świadczyć również inne współistniejące dolegliwości zgłaszane przez skarżącego w latach 2011 -2012, skoro w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2016 r. [...] uznał, że "proces zwyrodnieniowy wszystkich stawów, w tym stawów kręgosłupa, współistniejący obecnie z obustronnym okołostawowym zapaleniem barku powoduje, że stanu tego nie można od siebie oddzielić".

W rozpatrywanej sprawie wymaga także ustalenia rzeczywisty czas pracy skarżącego oraz rozmiar czynności zawodowych faktycznie wykonywanych przez skarżącego w trakcie dnia pracy i w skali miesiąca. Konieczna jest więc analiza chronometrażu czynności rzeczywiście wykonywanych przez skarżącego z uwzględnieniem długości czasu trwania pracy strony. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na występowanie w tym zakresie rozbieżności, które nie zostały wyjaśnione przez organy.

Należy bowiem zauważyć, że skarżący i świadkowie przesłuchani zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i w trakcie postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Z. wskazywali, że skarżący regularnie wykonywał swoje obowiązki służbowe w godzinach nadliczbowych, nawet przez 12 – 13 godzin dziennie, także w niedziele i święta (świadek T. M., A. P., J. P., K. F., Z. S., J. S., A. B.).

Przedstawiony przez pracodawcę "Chronometraż wykonywanych czynności na stanowisku – operatora wózką widłowego z obsługą autoklawu ciśnieniowego" obejmuje 480 minut pracy (8 godzin). Z chronometrażu tego wynika, że na czynności związane z obsługą autoklawu operator poświęca 110 minut (rozładunek autoklawu, załadunek autoklawu, rozwiezienie zaimpregnowanego materiału na miejsce składowania), a w trakcie dniówki roboczej operator obsługuje 1 cykl pracy autoklawu. Z kolei "Chronometraż stanowiska operatora wózka widłowego z obsługą autoklawu ciśnieniowego" (duży autoklaw) obejmuje również 480 minut pracy (8 godzin). Z chronometrażu tego wynika, że na czynności związane z obsługą autoklawu operator poświęca 400 minut (rozładunek autoklawu, załadunek autoklawu, rozwiezienie zaimpregnowanego materiału na miejsce składowania), a w trakcie dniówki roboczej operator obsługuje 2 cykle pracy autoklawu.

Jednakże już w trakcie przeprowadzanych w dniu 17 stycznia 2017 r. oględzin stanowiska pracy skarżący wniósł zastrzeżenia co do przedstawionego sposobu wykonywania pracy przy dużym autoklawie, wskazując że używał większej ilości pasów spinających, inaczej zamykał klapę (całym swoim ciałem), przeciągał linę i zabezpieczał wózki w autoklawie. Poza tym podał, że dziennie w małym autoklawie dokonywał 5-6 cykli impregnacji, a w dużym autoklawie 4 cykle impregnacji. Natomiast dyrektor zakładu stwierdził, że od momentu zainstalowania dużego autoklawu w 2000 r. nic nie było zmieniane w jego obsłudze, niemożliwe są 4 wsady do dużego autoklawu i 5-6 do małego autoklawu ze względu na wymagany czas impregnacji, który wynosi 3,5 – 4 godziny, a mały autoklaw używany był sporadycznie.

W uwagach z dnia 7 lutego 2017 r. do chronometrażu sporządzonego przez zakład pracy (t. II akt adm., brak numeracji stron) skarżący zarzucił, że chronometraż odbiega znacząco od wykonywanych przez niego w rzeczywistości czynności – nie uwzględniono "odszczelniania" uszczelki od pokrywy autoklawu, lina ok. 28 m była przeciągana ręcznie pod wózkami, rozładunek i załadunek materiału do impregnacji trwał ok. 10 minut, a nie jak wyliczył pracodawca 100 minut, nie uwzględniono ręcznego podnoszenia torowiska, doszczelnianie autoklawu i blokowanie wózków trwało 10 minut, a nie jak podał pracodawca 25 minut, nie korzystał z przerwy śniadaniowej, materiał do impregnacji dostarczano już spakowany i nie przygotowywał tego materiału, praca pompy próżniowej trwała ok. 20 minut, a nie 40 minut, wprowadzenie wózków do autoklawu i zamknięcie klapy trwało ok. 10 minut, a nie jak twierdzi pracodawca 25 minut. Według pracownika proces przygotowania, impregnacja i wyjazd materiału na dwór trwał ok. 3 godzin, w dużym autoklawie wykonywał 3-4 cykle dziennie i jednocześnie w małym autoklawie 5-6 cykli. Praca przy małym i dużym autoklawie była prowadzona równocześnie, przechodził od jednego do drugiego autoklawu. Obsłużenie tej ilości cykli pracy autoklawów było niemożliwe w ciągu 8 godzin, dlatego skarżący pracował każdego dnia około 12 godzin. Do czynności wymagających znacznego nakładu siły należało zapinanie pasów (materiał do małego autoklawu znajdował się na dużej wysokości), domykanie i doszczelnianie klapy ważącej kilka ton, przeciąganie liny pod torowiskiem, podnoszenie części torowiska w celu zamknięcia autoklawów.

Z chronometrażu stanowiska operatora wózka widłowego z obsługą dużego autoklawu sporządzonego przez skarżącego wynika, że jeden cykl impregnacji trwał 2,5 – 3 godziny (wyładunek i załadunek materiału 75 minut, proces próżni 40 minut, proces ciśnienia 145 -175 minut). Natomiast z chronometrażu stanowiska operatora wózka widłowego z obsługą małego autoklawu sporządzonego przez skarżącego wynika, że jeden cykl impregnacji trwał 1,5 – 2 godziny (wyładunek i załadunek materiału 45 minut, proces próżni 25 minut, proces ciśnienia 95 -125 minut).

Świadek M.P. w swoich zeznaniach złożonych w postępowaniu karnym w dniu 18 stycznia 2017 r. podał, że pracował przy obsłudze autoklawów w godzinach nadliczbowych, w soboty i inne dni wolne od pracy, w dużym autoklawie wykonywał 3-4 cykle, a w małym najczęściej 6 cykli. Zeznania świadka są więc zgodne w tym zakresie z wyjaśnieniami skarżącego.

W orzeczeniu z dnia [...] lipca 2016 r. [...] przyjął zgodnie z wywiadem od badanego, że skarżący wykonywał 3-4 cykle w dużym autoklawie i 4-5 cykli w małym autoklawie. Brak jest jednak w orzeczeniu informacji odnośnie czasu pracy skarżącego, ilości przepracowanych godzin dziennie i pracy w dni wolne. Jednakże powodem odmowy stwierdzenia choroby zawodowej był upływ 1 roku od faktycznego zakończenia pracy do wystąpienia udokumentowanych objawów choroby. Natomiast w orzeczeniu z dnia [...] marca 2017 r. [...] brak jest rozważań dotyczących rozmiaru zadań wykonywanych przez skarżącego i czasu pracy skarżącego. Wskazano, że ocenę narażenia zawodowego przeprowadzono ze szczególnym uwzględnieniem materiału filmowego i chronometrażu przesłanego przez [...]. Również w piśmie z dnia 12 grudnia 2017 r. [...] zauważył, że analiza przesłanego przez [...] materiału filmowego i chronometrażu wykonywanych czynności, nie potwierdza aby czynności wykonywane przez pracownika stwarzały warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych. Ponadto w piśmie z dnia 16 października 2019 r. [...] wskazał w sposób ogólny, że "podlegające ocenie narażenie zawodowe orzekanego odnośnie sposobu wykonywania pracy zostało przeprowadzone w tut. Ośrodku z uwzględnieniem danych dotyczących stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometrażu czynności mogących powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów ludzkiego organizmu". Natomiast [...] w piśmie z dnia 18 listopada 2019 r. ponownie uznał, że "ocena narażenia zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanego przez [...] materiału filmowego i chronometrażu wykonywanych czynności nie potwierdza, aby czynności wykonywane w trakcie pracy na stanowiskach operatora maszyn, operatora wózka widłowego, operatora autoklawów i operatora frezarki stwarzały warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych".

Świadczy to o uwzględnieniu w powyższych opiniach wyłącznie chronometraży sporządzonych przez pracodawcę z pominięciem chronometraży sporządzonych przez skarżącego, które zostały przesłane do [...] przy piśmie pełnomocnika strony z dnia 15 lutego 2017 r.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na występowanie rozbieżności pomiędzy twierdzeniami pracodawcy i wyjaśnieniami strony odnośnie czasu pracy i rozmiaru zadań wykonywanych przez pracownika, a które to rozbieżności nie zostały wyjaśnione przez organy. Po ustaleniu powyższych okoliczności konieczne będzie sporządzenie chronometrażu czynności wykonywanych przez skarżącego z uwzględnieniem długości czasu trwania pracy strony i faktycznie wykonywanych czynności, a następnie wyjaśnienie z jednostkami medycznymi, czy okoliczności te mogły mieć wpływ na zawodową etiologię choroby zawodowej zgłaszanej przez skarżącego. Jak wyjaśniały bowiem jednostki orzecznicze, przewlekłe zapalenie okołostawowe barku jest chorobą spowodowaną przeciążeniem stawów barkowych i skumulowanymi mikrourazami, wskutek wykonywania pracy, wymagającej w sposób ciągły pozycji wymuszonej z uniesionymi kończynami górnymi lub wymagającej ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów przez większość zmiany roboczej. Należy zauważyć, że wydłużony czas pracy z uwagi na regularną pracę w godzinach nadliczbowych oraz pracę w soboty i inne dni wolne pracy może powodować zwiększoną powtarzalność wykonywania czynności z uniesionymi kończynami górnymi (przerzucanie i zapinanie pasów nad materiałem umieszczonym w wózkach) oraz wymagających podnoszenia i dźwigania ciężarów (przenoszenie torowiska przy drzwiach autoklawów, przeciąganie pod wagonikami ciężkiej liny, domykanie ciężkiej klapy dużego autoklawu).

Niewyjaśnienie przez organ wyżej wskazanych okoliczności faktycznych sprawy stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu niewyjaśnienia przyczyn powstania u skarżącego choroby barków należy zauważyć, że do zadań medycznych jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie badań, mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia. Jednostki te nie wypowiadają się na temat przyczyn stwierdzonych zmian chorobowych, innych niż zawodowe. Dlatego też nieuzasadnione jest żądanie skarżącego odnośnie ustalenia genezy powstania u niego choroby.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (koszty zastępstwa procesowego 480 zł).