Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 589/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 1  i 6
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik – Bury (spr.), Sędziowie WSA Krzysztof Kandut, Anna Tyszkiewicz - Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi wniesionej przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie (dalej: strona, skarżąca, Agencja) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS, organ nadzoru) w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018r. I SA/Gl 452/18.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T.G. (dalej: organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A.; Sp. z o.o. w T. G. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] który w dniu [...] r. został wystawiony przez Agencję i dotyczył zwrotu kwoty [...] zł (wraz z odsetkami za zwłokę) stanowiącej wysokość wsparcia finansowego udzielonego zobowiązanej spółce zgodnie z umową z dnia [...] 2014 r., nr [...] o dofinansowanie Projektu pn. "Rozpoczęcie działalności eksportowej A. Sp. z o.o." realizowanego w ramach Programu Operacyjnego, lata 2007-2013, Priorytet 6 Polska gospodarka na rynku międzynarodowym, Działanie 6.1 Paszport do eksportu. Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowiła decyzja Agencji z dnia [...]r., nr [...], [...].

2.2. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.), umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, wskazując na niemożność wyegzekwowania od zobowiązanej kwoty, która wystarczałaby choćby na pokrycie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że w ramach postępowania egzekucyjnego dokonał w dniu [...] r. nieskutecznego (wobec braku środków) zajęcia rachunku zobowiązanej w Banku [...] S.A. w W. Z poczynionych ustaleń wynika, iż w dyspozycji zobowiązanej nie pozostają jakiekolwiek środki transportu czy nieruchomości, a ona sama od blisko dwóch lat nie prowadzi już działalności pod adresem, w którym mieściła się jej siedziba (wcześniej znajdowało się tam zresztą jedynie jej e-biuro).

Organ egzekucyjny skierował do Agencji (jako wierzyciela) zawiadomienie z dnia [...] r., nr [...] o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, wskazując, że opiewają one na kwotę [...] zł obejmującą zajęcie rachunku zobowiązanej ([...]zł), jak również opłatę manipulacyjną ([...] zł) i wydatek egzekucyjny ([...] zł), związane z tą czynnością.

W piśmie z dnia 5 grudnia 2017 r. Agencja sformułowała wniosek o wydanie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

2.3. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., obciążył Agencję kosztami postępowania egzekucyjnego w wyżej wskazanej wysokości. W uzasadnieniu podkreślił, że już w postanowieniu o umorzeniu tego postępowania wykazał, iż zobowiązana nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Tym samym powinność zapłaty tej należności spoczywa na wierzycielu.

2.4. Po rozpoznaniu zażalenia Strony, postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ nadzoru, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.), oraz art. 17, art. 18 i art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 12 grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu wskazał na brzmienie art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a. i podkreślił, że wystarczającym warunkiem obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest stwierdzenie niemożliwości ich ściągnięcia od zobowiązanego, natomiast w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych przesłanka ta zostaje uznana za spełnioną w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z jakiegokolwiek powodu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lutego 2010 r., I SA/Gl 784/09). Okoliczność taka zaistniała w analizowanym przypadku i tym samym organ egzekucyjny słusznie orzekł o obciążeniu Agencji jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ nadzoru zwrócił z kolei uwagę, że to w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (a nie: w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami tego postępowania) konieczne jest wykazanie bezskuteczności egzekucji wobec zobowiązanego, natomiast stwierdzenie niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 6 u.p.e.a. nie doprowadziło jak dotąd do wyeliminowania tych przepisów przez ustawodawcę z porządku prawnego, a poza tym nastąpiło ono w zakresie obejmującym jedynie brak określenia w nich górnej granicy wysokości kosztów egzekucyjnych. W świetle natomiast art. 61 § 1 pkt 4 i § 9 oraz art. 80 § 2 u.p.e.a. opłata za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego pozostaje należna niezależnie od skuteczności zastosowania tego środka egzekucyjnego, a jest tak dlatego, gdyż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zostaje dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje ono zarówno kwoty, które w momencie zajęcia na tym rachunku się znajdowały, jak również te, które wpłynęły następnie. Dostrzec bowiem trzeba, że dopóki istnieje rachunek bankowy zobowiązanego, dopóty mogą wpłynąć na niego środki pieniężne i stąd organ egzekucyjny ma obowiązek dokonać rzeczonego zajęcia, albowiem dopiero ono pozwoli na ocenę skuteczności zastosowania tego środka egzekucyjnego.

2.5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, działając przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie powyższego postanowienia organu nadzoru i poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzuciła naruszenia:

1) art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a., do czego, jej zdaniem, doszło wskutek braku rozstrzygnięcia sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, a przede wszystkim tych, które są istotne w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

2) art. 107 § 3 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. na skutek ograniczenia się jedynie do przytoczenia brzmienia zastosowanych przepisów i braku przedstawienia motywów kwalifikacji;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, które zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.;

4) art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wobec niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., które uznano za niekonstytucyjne na mocy wyżej wskazanego wyroku TK;

5) art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. w następstwie niezastosowania tego przepisu, mimo iż organ egzekucyjny jest zobligowany nie przystępować do egzekucji, gdy uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przeważającej wydatki egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę DIAS zasygnalizował, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej i z uwzględnieniem zawartych w nim informacji o rachunkach bankowych zobowiązanej, w tym tego, który – wobec braku środków – został nieskutecznie zajęty. Podkreślił też, że w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował dopuszczalności naliczania i pobierania opłat określanych według stawek procentowych, a jedynie wskazał, że mankamentem badanej regulacji jest brak określenia ich górnej granicy. Mając to na względzie, organ nadzoru za chybione uznał zarzuty skargi i wniósł o jej oddalenie.

2.6. Powołanym wyżej wyrokiem w sprawie I SA/Gl 452/18 WSA w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że tut. Sąd wielokrotnie rozstrzygał analogiczne zagadnienie prawne, m.in. w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 459/18, I SA/Gl 275/18, CBOSA).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie zasadnie – zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przepis bowiem ten dotyczy sytuacji, w której organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w sprawie nie miało miejsca. Z akt sprawy nie wynika, ażeby organ egzekucyjny przed przystąpieniem do egzekucji był w posiadaniu informacji o dłużniku, uzasadniających zastosowanie ww. przepisu. Również skarżąca takich informacji, np. dotyczących bezskuteczności stosowanych wcześniej wobec dłużnika środków egzekucyjnych, organowi nie przekazała. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela, który wskazał rachunki bankowe dłużnika mające zostać zajęte w celu wyegzekwowania należności skarżącej. Organ egzekucyjny zrealizował wniosek skarżącej i dokonał czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego dłużnika w Banku [...] w W. S.A., jednakże zajęcie to, z powodu braku środków pieniężnych podlegających potrąceniom, nie przyniosło oczekiwanych przez skarżącą efektów.

WSA zgodził się natomiast ze skarżącą, że ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia uwzględniać musi niewątpliwie stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14.

Organ nadzoru pomimo, że odwołał się do wyroku TK to de facto nie uwzględnił stanowiska, w którym TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, co miało dotychczas miejsce w razie dochodzenia należności o znacznej wartości. TK pokreślił, że w takich sytuacjach opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Organ nadzoru w niniejszej sprawie nie rozważył adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Tymczasem czynność egzekucyjna, za którą organ naliczył opłaty według stawek określonych w art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64b u.p.e.a. dotyczyła zajęcia rachunku bankowego dłużnika – A spółki z o.o. w T.G. w Banku [...] S.A. w W.

Ponadto organ egzekucyjny pozyskał informacje z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPIK, a poborca skarbowy spisał raport nieprowadzeniu przez dłużnika działalności pod ujawnionym adresem. Niewątpliwie są to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania i wydaje się również, że o stosunkowo niskim nakładzie pracy i niskich kosztach.

Określając sumę naliczonych kosztów egzekucyjnych sięgających w rozpatrywanej sprawie [...] zł, organ nadzoru winien wnikliwie ocenić, czy w realiach rozpatrywanej egzekucji nie doszło do zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat i czy nie jest konieczne wprowadzenie redukcji kosztów egzekucyjnych. Wspomniana ocena powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zważyć bowiem należy, że TK dostrzegł, iż właśnie w razie egzekwowania kwot o znacznej wartości zastosowanie owych stawek procentowych (o nieokreślonym maksymalnym pułapie) rodzi niepożądane konsekwencje wymagające wyeliminowania. Z kolei ustawodawca, określając minimalne stawki opłaty za pobranie pieniędzy u zobowiązanego na kwotę [...] zł (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), opłaty za zajęcie innej wierzytelności na kwotę [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), a opłaty manipulacyjnej na kwotę [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), dopuścił, aby organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne, za które należne opłaty będą znikome, a wręcz symboliczne.

Resumując, organy nie rozważyły, czy zachowana została racjonalna zależność między wysokością kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, a czynnościami organów, za które zostały naliczone. Koszty egzekucyjne pobrane zostały w maksymalnej stawce określonej procentowo.

W postępowaniu ponownym Sąd zobowiązał DIAS do oceny, czy w realiach tej sprawy, koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów. Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z 28 czerwca 2016r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w danej sprawie. Organ zobowiązany będzie (o ile do momentu orzekania nie nastąpi interwencja ustawodawcy w tej materii) do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

2.7. DIAS uwzględniając prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r. I SA/Gl 452/18, po ponownym rozpoznaniu zażalenia uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

2.8. Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. uznając, że organ I instancji zmieniając kwotę należnych od wierzyciela kosztów egzekucyjnych z [...] złotych do kwoty [...] złotych, stanowiącej tylko koszty z tytułu opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., uwzględnił obowiązujące uregulowania przyjęte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazania z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. i wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 452/18.

W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek strony. Bezefektywność zastosowanych środków egzekucyjnych skutkowała umorzeniem przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki z o.o. B postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, czyli z uwagi na brak majątku Spółki podlegającego egzekucji, a pozwalającego na uzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwoty przewyższającej poniesione wydatki.

Zdaniem DIAS jedynym prawnie usankcjonowanym sposobem odzyskania przez organ egzekucyjny zagwarantowanych mu ustawowo kosztów egzekucyjnych, należnych za dokonane czynności egzekucyjne, jest skorzystanie z upoważnienia przyznanego w art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej i domaganie się zaspokojenia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela. W określeniu kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny kierował się wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r., I SA/Gl 452/18, polecającym aby w ponownym postępowaniu organ egzekucyjny ocenił, czy w realiach niniejszej sprawy, koszty egzekucyjne w kwocie [...] złotych realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy zachodzi również racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów.

Organ zgodził się z tym, że czynność egzekucyjna zajęcia rachunku bankowego Spółki w Banku [...] S.A. nie przyniosła pozytywnego skutku w postaci wyegzekwowania choćby części zaległości i zrezygnował z naliczenia kosztów egzekucyjnych za tę czynność w wysokości [...] zł, uznając jednak, że opłatą manipulacyjną, o której mowa w art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, która nie jest ściśle związana z efektami podejmowanych czynności egzekucyjnych i dlatego została naliczona w wysokości 1 % od egzekwowanych należności wraz z odsetkami, winien uregulować wierzyciel.

Dalej wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, stwierdził wprawdzie niekonstytucyjność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie podają one górnej granicy opłat należnych za dokonane czynności egzekucyjne, ale nie kwestionował dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat za dokonane czynności egzekucyjne. TK wskazał, że stawki stosunkowe mogą nie być adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Z samej istoty tych opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Bez wątpienia jednak wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. T K nie wskazał na jakich zasadach organy egzekucyjne winny dokonywać kalkulacji opłat, a bez takich wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczenia. Oznacza to, że przepisy te są nadal obowiązującymi w obrocie prawnym, co przekłada się również na konieczność stwierdzenia, że organ egzekucyjny nie może wbrew ustawowemu porządkowi prawnemu stosować dowolnych wyliczeń opłat, których stawki zakreśla przepis ustawowy.

Zmieniając należne od wierzyciela koszty egzekucyjne z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł stanowiącej tylko koszty należne z tytułu opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny uwzględnił obowiązujące uregulowania przyjęte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazania TK i wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r., I SA/Gl 452/18.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze strona reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając w całości postanowienie organu nadzoru, zarzuciła naruszenie :

1) art. 64 § 6 w związku z art. 64 c § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości [...] złotych jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy w sytuacji, gdy TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. stwierdził między innymi niezgodność art. 64 § 6 u.p.e.a z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty,

2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy :

a) art. 7, art. 8 i 77 § 1, art. 124 § 2 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonywanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, uzasadniających naliczenie opłaty manipulacyjnej w maksymalnej wysokości jak również nieuwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niekonstytucyjne przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok TK 28 czerwca 2016 r.,

b) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 29 § 2 pkt 2 i art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w sytuacji gdy organ egzekucyjny wobec posiadania dostępu do systemów takich jak: "JPK", "e-ORUS", "Egapoltax", "Poltax", w które standardowo wyposażone są organy egzekucyjne oraz informacji znajdujących się we własnej bazie mógł przez prostą czynność materialno - techniczną ustalić, że zobowiązana Spółka nie posiada majątku, w konsekwencji naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., której celem jest racjonalizowanie kosztów, tak aby postępowanie w sprawie kosztów nie było nacechowane jedynie chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych,

c) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 64 c § 7 i art. 18 u.p.e.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów i jest wewnętrznie niespójne w kontekście jego weryfikacji w szczególności poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia procentowej wysokości opłaty manipulacyjnej przy jednoczesnym nie uwzględnieniu wysokości opłaty od organu egzekucyjnego, a w konsekwencji obciążenia skarżącego maksymalną wysokością kosztów bezskutecznej egzekucji,

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 w związku z art. 124 § 2 k.p.a., w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej.

Pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018 r. na okoliczności powołane w skardze oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu nadzoru, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W treści skargi zwrócono uwagę, że organ egzekucyjny w postanowieniu obciążającym wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w żaden sposób nie odniósł się do wytycznych zawartych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Wskazał jedynie, że skoro opłata manipulacyjna nie jest ściśle związana z efektami podejmowanych czynności może zostać naliczona w wysokości 1 % od dochodzonej należności. Organ odwoławczy nie dostrzega więc, że przepisy normujące pobór ww. opłaty manipulacyjnej po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, są niezgodne z Konstytucją w takich granicach, jakie zostały określone w przedmiotowym wyroku.

W wyroku tym podkreślono, że opłaty egzekucyjne oraz opłata manipulacyjna noszą wszelkie cechy daniny publicznej w rozumieniu konstytucyjnym, dlatego z uwagi na niewątpliwą doniosłość orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., aktualnie procedowane są zmiany prawodawcze w przedmiocie kosztów w egzekucji administracyjnej. Kształt tych zmian zmierza do uwzględnienia powyższych zarzutów konstytucyjnych i sprawiedliwego traktowania wierzyciela w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dodano, że czynności jakie podjął organ egzekucyjny w zakresie opłaty manipulacyjnej tj. wydatki związane ze wstępną obsługą tytułu wykonawczego w zasadzie były wyłącznie czynnościami materialno-technicznymi i w sposób oczywisty nie wymagały szczególnych nakładów pracy, nie są także czynnościami obarczonymi wysokim poziomem skomplikowania. Zwrócono uwagę, że w 2016 r. uśredniony wydatek na załatwienie jednego tytułu wykonawczego w urzędach skarbowych wyniósł 68,00 zł, dlatego ta kwota powinna stanowić punkt odniesienia w zakresie szacowania opłaty manipulacyjnej ujętej w projekcie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przyjęto w nim bowiem, że szacowanie opłaty manipulacyjnej w przypadku wszczęcia egzekucji winno być ustalone na poziomie [...] lub [...] złotych, co zrekompensuje organowi egzekucyjnemu wydatki związane z wszczęciem egzekucji administracyjnej.

Skarżąca nie kwestionuje zasadności uiszczenia opłaty manipulacyjnej, która wynika wprost z przepisów prawa, ale naliczenie jej w przypadku zobowiązanej Spółki w maksymalnej wysokości 1 % i następnie obciążenie tą opłatą wierzyciela jest nie tylko nieadekwatne do wykonanych czynności organu egzekucyjnego, ale także stanowi dodatkową sankcję dla wierzyciela, który zgodnie z art. 6 u.p.e.a. jest zobowiązany do dochodzenia należności publicznoprawnych w postępowaniu egzekucyjnym.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (art. 171 p.p.s.a.). W odniesieniu do sądów oznacza to, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 października 2018r., I SA/Po 445/2018, LEX nr 2567038). W orzecznictwie podkreślono, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (wyrok NSA z 11 października 2018 r. II FSK 2918/16 LEX nr 2582989).

4.3. Mając na uwadze powyższe przypomnieć należy, że w prawomocnym wyroku I SA/Gl 452/18 tut. Sąd stwierdził, że organy nie rozważyły, czy zachowana została racjonalna zależność między wysokością kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, a czynnościami organów, za które zostały naliczone. W ponownym postępowaniu DIAS został zobowiązany do oceny, czy w realiach tej sprawy, koszty te realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów. Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z 28 czerwca 2016r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w danej sprawie. Organ zobowiązany będzie (o ile do momentu orzekania nie nastąpi interwencja ustawodawcy w tej materii) do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

4.4. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej wyznaczonych granicach wskazać przyjdzie, że nie narusza ono wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze art. 134 p.p.s.a. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia innych przepisów.

Przypomnieć należy, że w świetle art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty egzekucyjne, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Odstępstwo od tej zasady wprowadza art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, obciążają one wierzyciela. Według utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, okolicznością uniemożliwiającą ściągniecie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego jest zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie. Konsekwencją zatem umorzenia bezskutecznego postępowania egzekucyjnego jest obciążenie naliczonymi kosztami egzekucyjnymi wierzyciela.

Podkreślić także należy, że zadaniem organu jest realizowanie tytułów wykonawczych wierzycieli w możliwie krótkim czasie poprzez stosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.

4.5. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać przyjdzie, że zdaniem Sądu organy podatkowe zastosowały się do zaleceń zawartych w wyroku tut. Sądu I SA/Gl 452/18, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz rozstrzygnięcie organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia [...] r. nr [...] szczegółowo opisał charakter i zasady naliczania kosztów egzekucyjnych podkreślając, że w przypadku Spółki z o.o. A., nieskutecznym było dokonanie zajęcia rachunku bankowego Spółki w Banku [...] S.A. w W. Ponieważ czynność ta nie przyniosła żadnego wymiernego efektu, bowiem na rachunku tym nie było środków finansowych, organ ten, kierując się wskazaniami wyroku tut. Sądu w sprawie I SA/Gl 452/18 uznał, że naliczenie kosztów egzekucyjnych za tę nieprzynoszącą efektów czynność egzekucyjną, byłoby niezasadnym generowaniem kosztów i zrezygnował z ich pobrania od wierzyciela. Zdaniem Sądu prawidłowo.

Odnosząc się do kwestii naliczenia opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. organ zajął odmienne stanowisko. Oceniając zasadność naliczenia i pobrania opłaty manipulacyjnej, zasadnie wskazał, iż jej pobranie stanowi swoisty zwrot wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, a obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i zostaje naliczana w wysokości 1 % od egzekwowanych należności wraz z odsetkami.

W ocenie Sądu organ nie miał obowiązku naliczenia opłaty manipulacyjnej zgodnie z jej wyliczeniem przedstawionym w skardze uwzględniający miernik podawany już w 2016r. w projekcie zmiany ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdzie koszt na załatwienie jednego tytułu wykonawczego w urzędach skarbowych wynosił [...] do [...] zł, co stanowić powinno punkt odniesienia w zakresie szacowania opłaty manipulacyjnej. W obowiązującym obecnie stanie prawnym wskazany przez Agencję sposób szacowania opłaty manipulacyjnej jest jedynie propozycją ustawodawcy zawartą w projekcie legislacyjnym, a zatem nie stanowi regulacji obowiązującego porządku prawnego w państwie.

W konsekwencji dopuszczenie do postępowania sądowego dowodu z dokumentu: Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz innych ustaw z dnia 15 października 2018 r., który nota bene nie został przez stronę załączony do skargi, w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a., uznać należy za zbędne.

Zdaniem składu orzekającego organ zmieniając należne od wierzyciela koszty egzekucyjne z kwoty [...] złotych do kwoty [...] złotych stanowiącej tylko należną opłatę manipulacyjną, o której mowa ww. art. 64 § 6 u.p.e.a., uwzględnił zarówno obowiązujące uregulowania przyjęte w u.p.e.a. jak i wskazania wyżej wymienionego wyroku TK i wyroku I SA/Gl 452/18, który nie wykluczył procentowego naliczania kwoty takiej opłaty.

Mając na uwadze powyższe organy obu instancji rozważyły, czy zachowana została racjonalna zależność między wysokością kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, a czynnościami organów, za które zostały naliczone, a zatem czy zaistniała pomiędzy nimi "racjonalna zależność".

4.6. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazać przyjdzie, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Wbrew wywodom strony uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia kryteria określone w art. 107 § 3 k.p.a. (który w zw. z art. 126 k.p.a. ma w sprawie zastosowanie), zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgromadzony przez organy obu instancji materiał dowodowy okazał się wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Został on też poddany ocenie w sposób zgodny z prawem. Dokonana przez DIAS kontrola instancyjna uzasadniała akceptację stanowiska organu egzekucyjnego.

Reasumując, Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie naruszenia art. 124 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancji nakładającego na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, a w efekcie jego wydanie z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a.

4.7. Jak już wskazano na wstępie przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie mogą być wyłącznie zarzuty, które nie dotyczą kwestii prawomocnie rozstrzygniętych. Z tych powodów Sąd nie rozważył naruszenia art. 190 § 4 Konstytucji poprzez niewłaściwe zastosowania art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., który uznano za niekonstytucyjne na mocy wyżej wskazanego wyroku TK, albowiem kwestia obowiązywania w krajowym porządku prawnym powołanego przepisu została przesądzona. Natomiast, z uwagi na interpretacyjny charakter powołanego wyroku zapewnienie jego konstytucyjności do czasu podjęcia interwencji ustawodawcy zapewniać powinno jego stosowanie z uwzględnieniem dyrektyw TK.

Podobna sytuacja odnosi się do naruszenia poprzez niezastosowanie się organu egzekucyjnego do art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. i nieodstąpienie od egzekucji. Kwestia ta nie może być przedmiotem ponownej kontroli Sądu, albowiem WSA w Gliwicach w wyroku I SA/Gl 452/18 wskazał, że przepis ten dotyczy sytuacji, w której organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeśli uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, bowiem postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela, który wskazał rachunki bankowe dłużnika, mogące zostać zajęte w celu wyegzekwowania należności wierzyciela, a organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego dłużnika w Banku [...] w W. i tylko z powodu braku środków pieniężnych podlegających egzekucji zajęcie to nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

4.8. W konsekwencji Sąd, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.