Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 181/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 19 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 maja 2017 r. A. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z prośbą o całkowite umorzenie - na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. - zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego syna K. S. Uzasadniając prośbę wnioskodawca wskazał, że w 2008 r. w wieku 18 lat trafił do zakładu karnego. Z matką swojego dziecka zawarł przez sądem ugodę w sprawie alimentów na syna licząc, że w zakładzie karnym otrzyma płatną pracę umożliwiającą mu wywiązywanie się z tego zobowiązania. Zadłużenie z tytułu alimentów zaczęło rosnąć z miesiąca na miesiąc i z roku na rok, gdyż prośby zainteresowanego o zatrudnienie rozpatrywane były negatywnie z uwagi na brak wolnych etatów. Jest to aktualnie kwota, której zainteresowany, mimo że nigdy nie uchylał się i nie uchyla się od płacenia na dziecko, nie będzie w stanie spłacić, ma bowiem do odbycia jeszcze 7 i pół roku pozbawienia wolności, a ponadto ma jeszcze inne zadłużenia związane z wziętymi kredytami na kwotę ok. 40.000 zł. A. S. wskazał również, że wniosek o umorzenie zadłużenia złożył, gdyż po wyjściu z zakładu karnego chciałby wieść w miarę spokojne życie, założyć rodzinę i móc ją utrzymać, a zdaje sobie sprawę, że nie będzie w stanie spłacić takiego zadłużenia. Do wniosku zainteresowany dołączył oświadczenie o stanie majątkowym, zaświadczenie z zakładu karnego dotyczące braku możliwości zatrudnienia i dwa pisma z A S.A. dotyczące zadłużenia związanego z kredytami.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta Ł., działając na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 z późn. zm.) odmówił A. S. umorzenia wypłaconych osobie uprawnionej – K. S. - reprezentowanemu przez matkę D. Ż., należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w kwocie 44.201,89 zł (należność główna 33.200,00 zł + odsetki ustawowe za opóźnienie, stan na dzień 26 czerwca 2017 r., wynoszące 11.001,89 zł). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji dotyczącej umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również wskazał, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci mają charakter obligatoryjny, a wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i mogą mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, np. gdy niemożność płacenia alimentów jest wynikiem zdarzenia losowego. Organ wskazał, że sytuacja zainteresowanego nie ma charakteru szczególnego, uzasadniającego umorzenie zadłużenia. Zainteresowany nie jest bowiem dotknięty zdarzeniem losowym uniemożliwiającym spłatę należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność związana z trudną sytuacją dochodową polegającą na braku środków finansowych z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki, która uzasadniałaby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przebywając w zakładzie karnym zainteresowany ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe, nie ponosi kosztów utrzymania, ma zapewnione wyżywienie, i podstawową opiekę medyczną. Ponadto, trudna sytuacja dochodowa i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego powinna być efektem czynników obiektywnych. Sytuacje wyjątkowe to okoliczności powstałe niezależnie od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja ulega takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacać należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji. Pobyt zainteresowanego w zakładzie karnym jest sytuacją przejściową i konsekwencją jego świadomego działania. Przedwczesne jest stwierdzenie, że zainteresowany nie uzyska zatrudnienia jeszcze w trakcie osadzenia i nie będzie mógł się wywiązać z zobowiązań, mimo że aktualnie nie pracuje. Organ wskazał, że zainteresowany jest osobą młodą, a po opuszczeniu zakładu karnego nadal będzie w wieku najwyższej aktywności zawodowej z możliwością uzyskania kwalifikacji poprzez kursy i szkolenia, co umożliwi uzyskanie zatrudnienia i wywiązywanie się z zobowiązań. Zobowiązania alimentacyjne mają charakter obligatoryjny i w interesie społecznym jest, aby osoby zobowiązane do alimentacji wywiązywały się z obowiązku alimentacyjnego. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci i ich przekładania z barków rodziców na barki podatników.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył A. S., wnosząc o umorzenie zaległości wraz z odsetkami. Odwołujący się wskazał, że wystąpił o umorzenie zadłużenia, ponieważ po opuszczeniu zakładu karnego chce prowadzić uczciwe życie. Zadłużenie nie jest spowodowane zaniechaniem wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, ale wynika z braku wolnych etatów w zakładzie karnym, na okoliczność czego zainteresowany przedstawił stosowne zaświadczenie. Ponadto, w 2012 r. uległ on poważnej kontuzji, w wyniku której w kwietniu 2017 r. przeszedł operację usunięcia uszkodzonych fragmentów łąkotki z prawego kolana oraz stwierdzono uszkodzenie więzadła, którego nie można zoperować w warunkach więziennych. Okoliczności te są wyjątkowe i niezależne od niego, w związku z czym wniósł o przychylenie się do jego wniosku. Do odwołania A. S. dołączył kartę leczenia szpitalnego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazało, że rozstrzygnięcie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zastosowanie ulgi nie jest obligatoryjne. W sytuacji, gdy spełnione zostaną przez wnioskodawcę wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie ulgi, organ może, ale nie musi ulgi zastosować. Z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że A. S., na mocy ugody zawartej z matką K. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...] i protokół z rozprawy), jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz swojego syna w wysokości 400 zł miesięcznie. Z obowiązku alimentacyjnego nie wywiązywał się, wobec czego zastępczo wypłatę świadczeń przejął organ właściwy wierzyciela, który przyznał K. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy A. S. stał się dłużnikiem alimentacyjnym, w rozumieniu art. 2 pkt 3 w/w ustawy. Z karty rozliczeniowej dłużnika alimentacyjnego wynika, że ojciec dziecka w okresie wypłaty świadczeń nie dokonał zwrotu organowi właściwemu wierzyciela żadnej należności. Na dzień rozpatrywania wniosku A. S. łączna wysokość zadłużenia wynosi 44.201,89 zł, z tego 33.200,00 zł należność główna i 11.001,89 zł odsetki. A. S. od 2008 r. odbywa karę pozbawienia wolności, aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym w P. Na okoliczność ustalenia bieżącej sytuacji dochodowej oraz rodzinnej A. S., o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 ustawy organ I instancji wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Na podstawie informacji zawartych w karcie informacyjnej i złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniach zainteresowanego ustalono, że A. S. jest kawalerem, ma ukończone 27 lat, zamieszkuje w Ł., od 30 października 2008 r. odbywa karę pozbawienia wolności, przewidywany termin zakończenia kary to listopad 2024 r. Zainteresowany nie posiada majątku i nie posiada żadnego własnego dochodu. Nie pracuje zarobkowo, według zaświadczenia Zakładu Karnego w S. z dnia 15 grudnia 2016 r. brak zatrudnienia spowodowany jest brakiem wolnych odpłatnych miejsc pracy. Analizując sytuację życiową A. S. organ doszedł do przekonania, że chociaż aktualna sytuacja finansowa zainteresowanego jest trudna, to jednak nie uprawnia ona wprost do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości należności podlegających zwrotowi z tytułu zastępczo wypłaconych świadczeń na rzecz jego syna. Zainteresowany przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada również zasobów pieniężnych ani majątku, z którego mógłby uregulować powstałą zaległość, przed osadzeniem miał 18 lat i nie pracował na stałe. Okoliczności związane z trudną sytuacją dochodową polegającą na braku środków finansowych z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowią jednak wystarczających przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie jego żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Kolegium trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, powinna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tymczasem pobyt w zakładzie karnym, poza odbywaniem kary dożywocia, jest sytuacją przejściową, jak również - czego nie sposób zauważyć - nie jest spowodowany zdarzeniem niezależnym od woli osadzonego, lecz zazwyczaj jest konsekwencją jego świadomego działania, nie może zatem stanowić usprawiedliwionej przyczyny uzasadniającej umorzenie zaległości alimentacyjnych. Ponadto, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym dotychczasowy brak odpłatnego zatrudnienia nie oznacza, iż taki stan utrzymywać się będzie do końca kary i zainteresowany przez najbliższe lata nie będzie miał możliwości pracować za wynagrodzeniem. Jego zdaniem nie można również wykluczyć skrócenia okresu odbywania kary pozbawienia wolności, co daje szansę na podjęcie zatrudnienia i uzyskanie środków finansowych pozwalających na wywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych i podjęcie spłat powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że poza pobytem w zakładzie karnym nie występują żadne inne okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych K. S. świadczeń alimentacyjnych. Zainteresowany ma 27 lat, jest więc osobą młodą i po opuszczeniu zakładu karnego będzie w wieku aktywności zawodowej, co daje realne możliwości zatrudnienia umożliwiającego podjęcie spłat powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Możliwości tych nie eliminuje również sytuacja zdrowotna, którą przedstawiła strona. Jak wynika z dołączonej do odwołania karty informacyjnej w okresie od 22 marca 2017 r. do 9 maja 2017 r. odwołujący się przebywał na Oddziale Chirurgicznym Ogólnym Szpitala Zakładu Karnego Nr [...] w Ł., gdzie poddany został zabiegowi operacyjnemu w postaci artroskopii prawego stawu kolanowego z powodu przebytego w 2012 r. urazu. Z treści epikryzy wypisowej wynika, że pacjent wypisany został ze szpitala w stanie ogólnym dobrym. W aktach nie ma dokumentów potwierdzających uszczerbek na zdrowiu bądź niepełnosprawność, również sam zainteresowany nie podnosi żadnych okoliczności potwierdzających zły stan zdrowia. Nie ma zatem podstaw, aby na dzień dzisiejszy z uwagi na stan zdrowia A. S. uznać jego sytuację za okoliczność uzasadniającą umorzenie przedmiotowych należności. Na decyzję w tym zakresie nie mają również wpływu podnoszone przez zainteresowanego w odwołaniu kwestie związane z jego zadłużeniem z tytułu zaciągniętych pożyczek i nie zapłaconych grzywien. Obciążenia z innych tytułów nie stanowią bowiem podstawy do uznania sytuacji dłużnika za szczególną w rozumieniu przepisów art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium stwierdziło, że rozstrzygając o możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych należy mieć na uwadze również istotę zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i w interesie społecznym jest, aby osoby zobowiązane do alimentacji wywiązywały się z obowiązku alimentacyjnego. Niedochodzenie w tym przypadku przez organ zwrotu należności naruszyłoby interes publiczny (społeczny), przez co rozumie się zarówno interes fiskalny Państwa, jak i dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie ma żadnego negatywnego wpływu na aktualną sytuację dłużnika alimentacyjnego. A. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a przebywając w zakładzie karnym ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, ma zapewnione wyżywienie i podstawową opiekę medyczną. W ocenie Kolegium w świetle ustalonego stanu faktycznego przedwczesne jest zatem podjęcie decyzji uwzględniającej wniosek strony, bowiem miałoby to ten skutek, że niemożliwym byłoby dochodzenie zwrotu przedmiotowych należności również w przypadku, gdy strona po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności lub jeszcze w trakcie osadzenia podejmie zatrudnienie i będzie możliwa ich spłata.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł A. S., reprezentowany przez adw. M. P. Strona skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, t.j. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 w zw. w art. 80 K.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia stanu rzeczy oraz niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, brak wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, przyjęcie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ponadto, naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji niespełniającej wymagań określonych przepisem oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy sytuacja zarówno majątkowa jak i rodzinna skarżącego daje podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami osobie uprawnionej. W konkluzji strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że organ nie zbadał realnych możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej w zakładzie karnym, a wskazał jedynie, że istnieje możliwość, iż skarżący w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności będzie mógł podjąć zatrudnienie, a więc opierał się tylko i wyłącznie na niczym nie popartych przypuszczeniach. Ponadto, organ zaniechał dokładnego zbadania stanu zdrowia skarżącego i ewentualnych komplikacji związanych z jego zdrowiem na przyszłość, co ma diametralne znaczenie, daje bowiem obraz możliwości zarobkowych skarżącego. Strona wskazała również, że rozstrzygnięcie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów art. 107 § 1 K.p.a., gdyż nie wynika z niego jakich należności ono dotyczy, a mianowicie w jakim okresie wypłaconych z funduszu. Strona skarżąca wskazała, że nie sposób przyjąć, iż w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy dochowały należytej staranności przy ocenie przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych, prawidłowa bowiem ocena prowadzi do wniosku, że wniosek skarżącego jest w pełni zasadny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Organ dodatkowo wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż A. S. przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada również zasobów pieniężnych ani majątku, z którego mógłby uregulować powstałą zaległość, przed osadzeniem miał 18 lat i nie pracował na stałe. Ustalenia te poddane zostały ocenie organu, który uznał - co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych - że wskazane wyżej okoliczności związane z trudną sytuacją dochodową polegającą na braku środków finansowych z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowią jednak wystarczających przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie jego żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Taką, bieżącą sytuację zdrowotną wziął pod uwagę organ rozpatrując sprawę, co znalazło odniesienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przy czym organ administracji nie ma żadnych uprawnień w zakresie badania stanu zdrowia i dokonywania w tym zakresie własnej oceny, a w aktach nie było dokumentów potwierdzających uszczerbek na zdrowiu bądź niepełnosprawność skarżącego, co wymagałoby odniesienia się organu w aspekcie złożonego wniosku o umorzenie przedmiotowych należności. Na dzień wydania rozstrzygnięcia organ dysponował informacjami dotyczącymi stanu zdrowia A. S., które skarżący przedstawił w odwołaniu dołączając stosowne dokumenty. Kolegium nie zgodziło się z zarzutem, według którego z decyzji organu I instancji nie wynika, jakich należności dotyczy jej przedmiot. A. S. wnioskiem z dnia 18 maja 2017 r. zwrócił się o "całkowite umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dla syna K. S. zgodnie z art. 30 ust. 2 z dnia 7 września 2007 r.". Z decyzji organu I instancji jednoznacznie wynika z kolei, że dotyczy ona odmowy umorzenia wypłaconych osobie uprawnionej – K. S. należności z tytułu w świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w kwocie 44.201,89 zł (należność główna 33.200,00 zł + odsetki ustawowe za opóźnienie, stan na dzień 26 czerwca 2017 r., wynoszące 11.001,89 zł), w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 26 czerwca 2017 r., a więc przedmiotu objętego wnioskiem skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest przepis art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 489 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Obowiązek ten nie jest jednak bezwzględny. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.p.u.a., może on być bowiem ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Warunkiem tego jest jednak skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres nie krótszy niż 3 lata, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 maja 2017 r. A. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z prośbą o całkowite umorzenie - na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. - zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego syna K. S. Wobec powyższego, mając na uwadze treść wniosku skarżącego, słusznie postępowanie administracyjne oraz rozstrzygnięcie sprawy oparto o przepis art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na zapis zawarty w art. 30 ust. 2, iż "organ może umorzyć należności", co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem, organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest bardzo trudna. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 K.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX 79608).

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 485/16 – LEX nr 2161090).

W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego.

Organy administracyjne dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący przebywa w zakładzie karnym, ale jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zgłasza problemy zdrowotne, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, z treści którego wynikałoby, iż jest całkowicie niezdolny do wykonywania pracy. Dokumenty dotyczące stanu zdrowia po dokonanym zabiegu tj. konsultacji ortopedycznej z dnia 10 kwietnia 2017 r. wskazują jedynie na pewne ograniczenia czasowe w ruchomości przez 3-5 dni, zakaz dźwigania ciężarów powyżej 10 kg przez dwa tygodnie oraz zakaz ćwiczeń fizycznych do 2 miesięcy od zabiegu (tj. od 7 kwietnia 2017 r.). Skarżący nie przedłożył natomiast żadnych dokumentów świadczących o tym, że jego stan zdrowia nie pozwala mu obecnie i nie pozwoli w przyszłości na uregulowanie zadłużenia. Zatem, po opuszczeniu zakładu karnego sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej, pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest bowiem nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt OSK 2429/14 - LEX nr 2082551).

Ponadto, umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Jednak pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie zmierza do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2016 r., I OSK 1549/14 - LEX nr 2114252).

Przeto zauważyć trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny.

Nadto, w ocenie sądu, okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący przebywa w zakładzie karnym w związku z popełnieniem przestępstwa. Nie budzi wątpliwości sądu, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji, gdyż prowadziłoby to do dodatkowego premiowania nagannego, sprzecznego z normami karnymi, działania dłużnika.

Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r., II SA/Sz 411/10, a także nadal aktualne wyroki WSA w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 570/08, NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 786/06 oraz wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że organy wyjaśniły i rozważyły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a to, że nie podzieliły stanowiska skarżącego i nie uwzględniły jego wniosku, nie może świadczyć o wadliwości rozstrzygnięcia i nie daje podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organy odniosły się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, zarówno tych wskazywanych przez skarżącego, dotyczących jego sytuacji osobistej i dochodowej jak i wynikających z rozważenia interesu społecznego.

Wbrew odmiennemu poglądowi skarżącego z decyzji organu I instancji wynika, jakich należności dotyczy jej przedmiot. A. S. wnioskiem z dnia 18 maja 2017r. zwrócił się bowiem o "całkowite umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dla syna K. S., zgodnie z art. 30 ust. 2 z dnia 7 września 2007 r.". Z decyzji organu I instancji jednoznacznie wynika zaś, że dotyczy ona odmowy umorzenia wypłaconych osobie uprawnionej – K. S. należności z tytułu w świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w kwocie 44.201,89 zł (należność główna 33.200,00 zł + odsetki ustawowe za opóźnienie wg stanu na dzień 26 czerwca 2017 r., wynoszące 11.001,89 zł), w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 26 czerwca 2017 r.,

Reasumując należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi, organy nie dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ani też przepisów o postępowaniu tj. art. 7, 77, 80, 81 czy 107 § 1 K.p.a. W szczególności nie dopuściły się naruszenia granic uznania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało skargę jako bezzasadną oddalić.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714 ze zm.).

M.K.