Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1986/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Przemysław Żmich, , , , , Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2019 r. [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (Minister/organ) po rozpatrzeniu odwołania A. Z. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] odmówił A.Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K.Z. na okres od dnia 1 czerwca 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła w przewidzianym terminie odwołanie, zaskarżając przedmiotową decyzję i wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że w treści odwołania skarżąca wskazała, że decyzja Wojewody [...] jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Ponadto, w odwołaniu zostało podniesione, że skarżąca zajmuje się synem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji z uwagi na stwardnienie zanikowe boczne.

Organ podał, że w dniu 24 czerwca 2019 r. skarżąca złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. Z. . W przedmiotowym wniosku wskazała, że mąż jest od 2005 r. samozatrudniony poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium Wielkiej Brytania. Pismem z dnia 26 czerwca 2019 r. znak: DSR-OK.5220.2.030930/06/2019, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] , stosownie do art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przekazał do Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z załącznikami. W związku ze złożonym przez A. Z. wnioskiem oraz po analizie załączonych do akt sprawy dokumentów Wojewoda [...] w dniu [...] sierpnia 2019 r. wydał decyzję odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r., wskazując, iż nie spełniono kryterium wynikającego z ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniającego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na okoliczność, że nie da się stwierdzić, że niepełnosprawność syna skarżącej powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Po przeanalizowaniu dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie oraz treści złożonego w terminie odwołania Minister stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] Wojewoda [...] działał w oparciu o przepisy przywołanych w podstawie prawnej rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009 dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych. Minister wskazał, że stosownie do art. 21 w związku z art. 23 a ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie, w ust. 1b określono, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Wymienione przepisy o koordynacji, tj. rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009 zawierają normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa rodzica i zamieszkiwania dziecka, jak również normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw. Minister podniósł, że w odniesieniu do przepisów unijnych w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 67 rozporządzenia 883/2004 osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Oznacza to, że przepisy o koordynacji świadczeń rodzinnych mają zastosowanie (według uregulowań ww. rozporządzeń) już ze względu na sam fakt zamieszkiwania członka rodziny w drugim Państwie Członkowskim. Organ wskazał, że jak wynika z treści art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, w przypadkach w których na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które, przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów w pierwszej kolejności prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na postawie miejsca zamieszkania. Działania te wynikają z zakazu kumulacji świadczeń o charakterze rodzinnym, przewidzianego w art. 10 rozporządzenia 883/2004. Minister wskazał jednocześnie, że zgodnie z przepisami unijnymi, wnioskodawca nie ma możliwość wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Organ podał następnie, że zgodnie z art. 68 ust. 2 rozporządzenia 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnienia świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw zawieszane są do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Wojewoda zwrócił także uwagę, że zgodnie z art. 1 lit. z rozporządzenia 883/2004 "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Minister wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) z dnia 8 maja 2014 r. (C-347/12 - Wiering), istotne jest przede wszystkim to, że należy ustalić kategorię świadczeń, aby określić jakie rodzaje świadczeń rodzinnych faktycznie należy uznać za będące świadczeniami tego samego rodzaju i w związku z tym należy objąć je zakresem zasad kumulacji. Zatem powinno się zwracać uwagę na kategorię danego świadczenia, a następnie dla każdego rodzaju świadczeń rodzinnych należy obliczyć dodatek dyferencyjny. Minister wskazał, że Trybunał Sprawiedliwości UE, na podst. art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jest organem wyłącznie właściwym do orzekania o wykładni aktów prawnych przyjętych przez instytucje i organy UE. Wojewoda podkreślił, że w ustawodawstwie brytyjskim, zgodnie z informacjami zawartymi w tabelach porównawczych MISSOC, które są powszechnym źródłem informacji o wysokości świadczeń rodzinnych w państwach członkowskich, brak jest świadczenia, wypłacanego na terytorium Wielkiej Brytanii, analogicznego do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego zgodnie z ustawodawstwem polskim. Z tego też względu. Wojewoda jest zobowiązany do zbadania, czy na gruncie ustawodawstwa polskiego spełnione jest kryterium do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawie skarżącej zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ze względu na fakt, że ojciec osoby wymagającej opieki, jest samozatrudniony na terytorium Wielkiej Brytanii, zgodnie z oświadczeniem skarżącej. Organ podkreślił, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa jasno katalog zamknięty warunków jakie należy spełnić ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z ww. przepisem, świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ podniósł, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18. rokiem życia lub 25. rokiem życia w przypadku kontynuacji nauki. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 7 sierpnia 2018 r. K. Z. został uznany jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednocześnie w pkt IV wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2016 r., K. Z. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia 18 października 2015 r., tj. w wieku 28 lat, oraz za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 27 stycznia 2016 r., tj. w wieku 29 lat. Opierając się zatem na powyższych orzeczeniach, zdaniem organu nie sposób uznać, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Ministra organ I instancji prawidłowo powołał się na zapisy art. 24 ust. 2a oraz ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które stanowią, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednocześnie, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Organ wskazał, że w omawianej sprawie, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w organie właściwym w dniu 24 czerwca 2019 r. przy czym wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu 19 lipca 2018 r. Minister wskazał, że termin ważności orzeczenia upływa w dniu 31 sierpnia 2021 r., z tego też względu Wojewoda był zobowiązany zbadać uprawnienie skarżącej wyłącznie w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r. Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji Minister podkreślił, że zgodnie z art. 107 k.p.a. decyzja zawiera m.in. uzasadnienie. Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji, mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia. Ma ono objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, czyli ma na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji nie może zastąpić rozstrzygnięcia, a w razie rozbieżności pomiędzy osnową decyzji, a jej uzasadnieniem o sposobie rozstrzygnięcia sprawy decyduje sentencja (wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 873/18). Zaakcentowania wymaga także, że uzasadnienie faktyczne decyzji administracyjnej powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek uzasadniania decyzji powiązany jest z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez sąd, który sprawując kontrolę w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 785/17). Minister wskazał, że organ I instancji co prawda dokonał uzasadnienia prawnego wydanej decyzji na gruncie ustawodawstwa polskiego, brak jest jednak stosownego odniesienia do regulacji unijnych, które z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają równie istotne znaczenie na gruncie omawianej sprawy. Powyższe nie ma jednak wpływu na ważność wydanej decyzji, oraz nie jest powodem do jej uchylenia lub zmiany. Biorąc pod uwagę przytoczone argumenty Minister wskazał, że organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem w okresie od dnia 1 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r. W ocenie Ministra żądania przedstawione przez skarżącą w odwołaniu od przedmiotowej decyzji Wojewody [...] nie znajdują uzasadnienia w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Minister podniósł, że w swoim odwołaniu skarżąca powołuje się na swoją trudną sytuację życiową i materialną i wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji przy rozpatrywaniu spraw działają na podstawie i w granicach prawa. W związku z powyższym organy administracji publicznej nie mogą przyznać stronie świadczeń, jeżeli nie pozwalają na to przepisy prawa.

Skargę na powyższą decyzję wniosła A. Z. zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] Wniosła także o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

W uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo opisała zakres świadczonej przez nią opieki nad synem.

W uzupełnieniu skargi złożonej przez pełnomocnika z urzędu skarżącej wskazano, że skarżąca podtrzymuje skargę i wniosek o przywrócenie terminu i zarzuca przede wszystkim sprzeczność decyzji z art. 17 ust 1 b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zarzuciła, ze organ nie uwzględnił okoliczności, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 wyroku w sprawie o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skarżąca wskazała, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że przy interpretacji przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy oprzeć się tylko na jego sentencji, ale również na jego pisemnym uzasadnieniu. Skarżąca zaznaczyła także, że wedle dominującego poglądu uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku pytania prawnego). Zdaniem skarżącej jednak z uwagi na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych w podobnych sprawach zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji ponieważ wyżej wskazanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust 1 b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę do orzekania w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazała także, że z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie nie można ustalić daty w jakiej powstała niepełnosprawność syna, nie można wykluczyć, że powstała ona właśnie w okresie, o którym mowa w art. 17 ust 1b.

Postanowieniem z 4 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił wniosek skarżącej i przywrócił termin do złożenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2019 roku do 31 sierpnia 2021 r.

Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia rzeczywistych skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. akt. K 38/13, w odniesieniu do normy prawnej wynikającej z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych".

Jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organy powołały art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując przy tym, że nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność syna wnioskodawczyni zaś z orzeczeń ZUS można przyjąć, że powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Zdaniem organu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie istniały prawne możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niekonstytucyjność regulacji stanowiącej podstawę do wydania decyzji, polecił prawodawcy poprawienie stanu prawnego, jednak stan ten pomimo wydania wskazanego orzeczenia nie uległ zmianie. Minister powołał się przy tym na zakresowy charakter wyroku Trybunału, który nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP w postaci utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Zdaniem organu, pomimo stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności regulacji wynikającej z treści art. 17 ust. 1b ustawy regulacja ta, w związku z brakiem reakcji prawodawcy, może dalej stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu do powyższego wskazać trzeba, że od dnia wydania powołanego wyroku Trybunału był on wielokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, gdzie w analogicznych stanach faktycznych i prawnych jak w niniejszej sprawie sądy uznawały konieczność uwzględnienia wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, które ustawodawca powinien wykonać (od daty wyroku minęło już 7 lat). Pozwala to na stwierdzenie, że w przedmiocie tym ukształtowała się stabilna linia orzecznicza, którą sąd w niniejszym składzie podziela. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja gdy organy w swoich orzeczeniach (przy bierności ustawodawcy) przy tym stanie faktycznym i prawnym nie respektują orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i nie respektują ugruntowanej linii orzecznictwa.

Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w treści przepisu wieku, ze względu na moment powstania owej niepełnosprawności. Z treści wskazanego orzeczenia jednoznacznie wynika, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na kryterium określonego wieku jest niezgodny z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną bezpośrednio w treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tym zakresie powołany przepis od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Zgodzić należy się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 26 lutego 2021 r. (sygn. akt I OSK 1530/20, niepublik.), że skoro zgodnie z treścią art. 190 ust 4 Konstytucji RP możliwe jest wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, których podstawą był przepis uznany przez Trybunał następczo za niezgodny z Konstytucją, to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał przed dniem ich wydania za niezgodny z Konstytucją, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Rację ma organ odwoławczy, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy. Nie wywołuje on zatem skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Pomimo jednak tego, w ocenie Sądu, wyrok ten powoduje konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o pozytywne przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją. Konieczne jest przy tym dokonanie takiej wykładni przepisów prawa, która nie będzie sprzeczna ze stanowiskiem Trybunału wyrażonym w przytoczonym orzeczeniu. W tym celu jedynym słusznym stanowiskiem, uwzględniającym treść ww. orzeczenia, jest przyjęcie, że art. 17 ust. 1b ustawy ma zastosowanie w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. W stosunku jednak do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, przepis ten nie będzie mieć zastosowania, bowiem pozostaje on w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r., w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, stanowiące przeszkodę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego utraciło domniemanie konstytucyjności, co skutkuje koniecznością, w odniesieniu do tych osób, oceny przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tego kryterium. Należy zatem stwierdzić, iż niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany w tym zakresie za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. np. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16)

Sąd nie podziela stanowiska organu, że zakresowy charakter wyroku Trybunału, sprawia, że bez pozytywnego działania prawodawcy wyrok ten nie wywołuje określonych skutków, a przede wszystkim nie zmienia normy prawnej wynikającej z przepisu będącego podstawą do wydania zaskarżonych decyzji. W ocenie Sądu, w sprawach rozstrzyganych w drodze indywidualnych decyzji, a taka sytuacja miała w rozpoznawanej sprawie, w związku z brakiem działania ustawodawcy konieczne jest dokonanie, zwłaszcza przez organ centralny, właściwej wykładni normy prawnej wynikającej ze wskazanego przepisu, biorąc pod uwagę również stwierdzoną przez Trybunał niekonstytucyjność regulacji. Wskazać przy tym należy, że w przypadku uznania stanowiska organu za prawidłowe, należałoby uznać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie przecież przesądził o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy, nie wywołałby jakichkolwiek skutków prawnych. Innymi słowy, doszłoby do kuriozalnej sytuacji, w której wydany przez Trybunał wyrok nie miałby jakiegokolwiek znaczenia, co jest nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym i pozostaje w bezpośredniej sprzeczności z konstytucyjną zasadą praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji RP. Podkreślenia wymaga fakt, że jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku przyjętym przez Trybunał Konstytucyjny w treści orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16). Trybunał Konstytucyjny, jako jedyny organ, upoważniony jest zgodnie z brzmieniem art. 188 pkt 1 Konstytucji RP do orzekania o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Jego orzeczenia zaś, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przeciwne stanowisko organu jest również sprzeczne z art. 8 kpa gdyż podważa zasadę zaufania obywatela do organów państwa.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy niesłusznie nie uwzględniły w wydanych w sprawie rozstrzygnięciach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. dla oceny przesłanki warunkującej przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy. Jak wynika z treści zaskarżonych rozstrzygnięć skarżąca spełniała wszelkie pozostałe wymogi stawiane przez ustawę o świadczeniach rodzinnych, w tym w zakresie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Jedyną okolicznością mającą wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia było kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Skoro zatem nie było dopuszczalne wydanie rozstrzygnięcia na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją (co w przypadku wyroku z 21 października 2014 r. miało miejsce 23 października 2014 r.), a w rozpoznawanej wydano decyzje administracyjne na podstawie właśnie tego przepisu, to podjęte w tych okolicznościach rozstrzygnięcia nie mogą być uznane za zgodne z prawem. Tym samym zasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut istotnego naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co prowadzić musiało do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.