Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1295/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 59 i art 64
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak, Protokolant Ref. Staż. Magdalena Bąba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1- 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.), uznał praktyki stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez P.Sp. z o.o. w J., polegające na: ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w [...], przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie przesyłając je na adres skrzynki pocztowej podmiotu leczniczego lub za pośrednictwem telefonu - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki po dniu 7 stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów wobec czego postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. sygn. akt. [...] Rzecznik Praw Pacjenta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez P. Sp. z o.o. w J.

Działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień dotyczących:

1. czy P.Sp. z o.o., zwana dalej: "podmiotem leczniczym", zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie od 1 stycznia 2015 r. w związku z prowadzonym protestem skutkującym odmową zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r.;

2. w przypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi na powyższe pytanie proszę o udzielenie wyjaśnień czy podmiot leczniczy poinformował pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom w związku z zamknięciem jego placówek od dnia 1 stycznia 2015 r.;

3. jak podmiot leczniczy zorganizował udostępnianie dokumentacji medycznej od 1 stycznia 2015 r.

Dodatkowo w powyższym piśmie, Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił się o przesłanie poświadczonego za zgodność z oryginałem dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w Przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopie regulaminu organizacyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 16 stycznia 2015 r. B.S. - pełnomocnik podmiotu leczniczego wskazała, iż P.Sp. z o. o. nie udzielała świadczeń od 1 stycznia 2015 r., ponieważ nie podpisała umowy na świadczenie usług zdrowotnych z Narodowym Funduszem Zdrowia, do czego była uprawniona jako podmiot leczniczy - przedsiębiorca, który korzysta z konstytucyjnej swobody działalności gospodarczej. (...) Spółka nie była zobowiązana do ich udzielania wobec braku ustawowego czy umownego obowiązku. Jednocześnie załączono m.in. kopię regulaminu organizacyjnego. Natomiast procedura wewnętrzna z zakresu udostępniania dokumentacji medycznej nie została przekazana z uwagi na brak przedmiotowej w Przychodni. Wskazano, że Podmioty lecznicze nie są zobowiązane do ustanawiania procedury wewnętrznej odnośnie aspektów związanych z prowadzeniem działalności, a jedynie do posiadania regulaminu organizacyjnego. Wskazano również, że podmiot poinformował pacjentów o możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej poprzez wywieszenie przy wejściu do budynku numeru telefonu w celu zgłaszania wniosków o wydanie dokumentacji i uzgodnienia sposobu jej odbioru oraz dodatkowo udostępniono skrzynkę pocztową w celu składania przez pacjentów wniosków. Ponadto wskazano, iż podmiot poinformował pacjentów, iż udostępnianie im dokumentacji medycznej może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku (w formie pisemnej bądź telefonicznej). Stosowna informacja została wywieszona na drzwiach przychodni ze wskazaniem także i numeru telefonu, pod którym wnioski takowe mogły być składane. Z kolei wydanie dokumentacji następowało bez zbędnej zwłoki, po rozpatrzeniu wniosku i w sposób umożliwiający zachowanie ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i analizie dokumentacji Rzecznik stwierdził, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stosował praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu podmiotu leczniczego przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji przesyłając je na adres pocztowy Przychodni lub za pośrednictwem telefonu, co wynika z pisma pełnomocnika podmiotu leczniczego z dnia 16 stycznia 2015 r.

W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w [...] a Ministrem Zdrowia w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając w oparciu o art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, organ stwierdził, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej.

Przywołując treść przepisu art. 59 ust. 1 cytowanej ustawy organ wskazał, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wyjaśnił, że "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa czyli z obowiązującym porządkiem prawnym.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przywołując treść przepisów art. 23 ust. 1, art. 27 ustawy oraz § 78 ust. 1 i § 79 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 177 ze zm.) – organ wskazał, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej, dostęp do dokumentacji medycznej jest więc prawem pacjenta. Nadto udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. Odmowa udostępnienia dokumentacji wymaga zaś uzasadnienia i formy pisemnej.

W art. 26 ust. 1 oraz art. 27 ustawy wskazano, komu podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną oraz w jaki sposób.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Przychodnia uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w [...] do dnia 7 stycznia 2015 r.

Ze zgłoszenia dokonanego w dniu 3 stycznia 2015 r. przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii wynika, że podmiot leczniczy był zamknięty i nie udostępniał dokumentacji medycznej. Koresponduje to z wyjaśnieniami samego Podmiotu Leczniczego, w których wskazano, że od 1 stycznia 2015 r. nie udzielał świadczeń zdrowotnych ponieważ nie podpisał umowy na świadczenie usług zdrowotnych z Narodowym Funduszem Zdrowia, a informacja o możliwości złożenia wniosków w określonej formie o udostępnienie dokumentacji medycznej była przekazana poprzez wywieszenie jej przy wejściu do budynku. Tym samym Przychodnia twierdzi, że poinformowała pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej. Z pisma pełnomocnika podmiotu leczniczego z dnia 16 stycznia 2015 r. wynika, że: podmiot poinformował pacjentów o możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej poprzez wywieszenie przy wejściu do budynku numeru telefonu w celu zgłaszania wniosków o wydanie dokumentacji i uzgodnienia sposobu jej odbioru oraz dodatkowo udostępniono skrzynkę pocztową w celu składania przez pacjentów wniosków. Informacja ta wywieszona została na drzwiach Przychodni. Pomimo tego pacjenci, którzy udali się osobiście w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. do podmiotu leczniczego nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej.

Wobec powyższego Rzecznik stwierdził, że stosowana przez Podmiot Leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie w trybie korespondencyjnym lub za pośrednictwem telefonu i nie uwzględnił tych pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli wykorzystać powyższych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych, w tym przede wszystkim ze względów ekonomicznych. Ponadto zamknięcie tego podmiotu, w sytuacji w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Stosowanie przedmiotowych praktyk w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w [...], a Przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów określonej w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania Rzecznik Praw Pacjenta orzekł jak w sentencji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], złożyła P.Sp. z o.o. w J. wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 65 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji zapewniona przez skarżącego miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy skarżący zapewnił pełny dostęp do dokumentacji medycznej dla pacjentów,

- art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 65 w zw. z art. 23 ust 1 i art. 26 ust. 1 cytowanej ustawy w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że udostępnienie dokumentacji medycznej na wniosek złożony korespondencyjnie lub telefonicznie, z wyłączeniem formy ustnej żądania stanowi bezprawne działanie/zaniechanie oraz poprzez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącego było zorganizowane, tj. zaplanowane,

- art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanka "bez zbędnej zwłoki" oznacza wydanie dokumentacji natychmiast, w chwili złożenia żądania przez pacjenta i tym samym ponowne niewłaściwe zastosowanie art. 59 ustawy poprzez przyjęcie, że działanie/zaniechanie skarżącego było bezprawne,

- art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 65 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji gdy nie występuje przesłanka działania/zaniechania skarżącego, mającego na celu pozbawienie pacjentów praw lub ich ograniczenie,

- niewłaściwą wykładnię art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez stwierdzenie, że podmiot udzielający świadczeń nie może określić formy składania wniosku przez pacjenta o udostępnienie dokumentacji medycznej i musi zagwarantować formę ustną żądania, w sytuacji gdy postanowienie to nie określa zasad występowania o dokumentację medyczną,

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. prowadzących do błędu w ustaleniach faktycznych i przyjęciu, że okolicznością bezsporną jest, że skarżący uczestniczył w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w [...]; a ponadto że forma udostępnienia dokumentacji była zorganizowanym, zaplanowanym działaniem, mającym na celu ograniczenie praw pacjentów, w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tą okoliczność oraz zapewnienia przez skarżącego możliwości złożenia wniosku za pośrednictwem poczty, telefonicznie oraz udostępnionej skrzynki pocztowej; jak również, że forma złożenia wniosku i "zamknięcie podmiotów" uniemożliwiało wydanie dokumentacji medycznej bez zbędnej zwłoki w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tą okoliczność, w szczególności braku jakichkolwiek skarg pacjentów na niewydanie im dokumentacji.

Strona skarżąca wskazała, że Rzecznik opiera się na rażąco błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 59 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W podsumowaniu zaś wskazał, że utożsamianie formy protestu z przesłanką zorganizowanego działania z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta jest nieporozumieniem.

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), uchyla ją lub stwierdza jej nieważność.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Niniejsza sprawa dotyczy naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez naruszenie prawa pacjenta do dokumentacji medycznej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W art. 26 ust. 1 ustawy wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy). Ponadto zgodnie z art. 27 ustawy dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1. do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych,

2. poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii,

3. poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Za organem wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12 publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie tego podmiotu. Dokonując wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta na gruncie niniejszej sprawy, istotne jest to na ile podmiot odpowiedzialny, którymi była P.Sp. z o.o. w J., przedsięwzięła odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta". (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. w sprawie II OSK 61/13, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Na uwagę zasługuje również treść przepisu art. 59 ust. 2 i ust. 3 ustawy zgodnie z którymi zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów; a ochrona zbiorowych praw pacjentów przewidziana w ustawie nie wyłącza ochrony wynikającej z innych ustaw, w szczególności z przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisów o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (ust. 3).

Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy.

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wskazać zatem trzeba, że samo zamknięcie Przychodni, niezależnie z jakiego powodu – czy jest to protest, strajk czy chwilowy brak kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jej zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Konkludując, do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. w podmiocie leczniczym P.Sp. z o.o. w J. doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w [...], przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie przesyłając je na adres skrzynki pocztowej podmiotu leczniczego lub telefonicznie.

Biorąc pod uwagę powyższe, słusznie Rzecznik - w oparciu o art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - stwierdził, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. doszło w P. Sp. z o.o. w J. do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w związku z § 78 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, poprzez bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Kontrolowany w sprawie podmiot leczniczy niewątpliwie zaniechał podjęcia działań aby nie dopuścić do naruszeń prawa, tj. do udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom i osobom przez nich upoważnionym wbrew przepisom ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz wobec treści rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się formularz obsługi interesanta z dnia 3 stycznia 2015 roku. Interesant leczy członka rodziny w kontrolowanym podmiocie leczniczym, z formularza wynika notatka, że "podmiot nie posiada kontraktu, placówka zamknięta od świat, wnioskodawca potrzebuje dostępu do dokumentacji medycznej w celu kontynuacji leczenia u innego lekarza [...]". Również z odpowiedzi pełnomocnika podmiotu leczniczego z dnia 16 stycznia 2015 r. wynika, że P. nie udzielała świadczeń od dnia 1 stycznia 2015 r. ponieważ nie podpisała umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, bowiem nie miała takiego obowiązku jako podmiot leczniczy – przedsiębiorca korzystający z konstytucyjnej swobody działalności gospodarczej.

Z akt sprawy wynika zatem, że kontrolowany podmiot leczniczy zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zwarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na rok 2015 r. oraz zamknął przychodnię w związku z protestem lekarzy zrzeszonych w [...]. Protest lekarzy zakończył się zawarciem porozumienia lekarzy z Ministrem Zdrowia w dniu 7 stycznia 2015 r.

Wskazać w tym miejscu trzeba, że przychodnia lekarska to nie jest typowy podmiot gospodarczy o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem, należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej. Jakiekolwiek działanie podmiotu leczniczego uniemożliwiające pełny dostęp do wskazanej dokumentacji (a nie jedynie za pomocą skrzynki pocztowej lub poprzez kontakt telefoniczny) jest działaniem naruszającym zbiorowe prawa pacjentów.

Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten - w państwie prawa - będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów.

Ze wskazanych powyżej okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Wobec powyżej przeprowadzonej analizy oraz wbrew twierdzeniom skargi - nie może być mowy o naruszeniu przez organ art. 59, art. 23, art. 26, art. 27 ani art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

W tych okolicznościach zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Przeprowadzone czynności pozwoliły bowiem na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie prawidłowego w ustalonych okolicznościach rozstrzygnięcia. Organ prawidłowo zastosował przepisy, uzasadnienie zaś zgodne jest z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Organ przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres niezbędnych ustaleń.

Sąd Wojewódzki w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 i art. 64 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Reasumując, skoro Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa a biorąc dodatkowo pod uwagę, że nie zostały dostrzeżone takie naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Mając na uwadze powyższe, wobec bezzasadności skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak wyroku.