Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 395/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a  i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 10 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie Asesor NSA Teresa Rutkowska, , Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2019 roku sprawy ze skargi T. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia T.I. należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 22 października 2018 r. T. I. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu zaległych składek powstałych w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2010-2014. W uzasadnieniu podał, że w 2016r. została zawarta umowa nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, jednak szereg niekorzystnych zdarzeń w jego życiu spowodował, że nie jest w stanie spłacać dalej należnych rat. Nadmienił, że uzależnienie żony od leków psychotropowych w 2015r. i powrót po kilkunastoletnim pobycie w Irlandii brata bliźniaka żony, który jest współwłaścicielem gospodarstwa, w którym dotychczas zamieszkiwali zmusił go do wyprowadzenia się ze wspólnie zamieszkiwanego domu w styczniu 2018 r. Wskazał, że brat żony jest osobą uzależnioną od narkotyków od 2015 r. Jego agresywne zachowanie skutkowało pobytem na leczeniu w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w W. Wskazał, że jego żona nie chciała kontynuować terapii psychiatrycznej, na którą wcześniej się zdecydowała. Oznajmił, że nie posiada domu ani mieszkania, nie posiada również majątku, który mógłby spieniężyć, dlatego obecnie zamieszkuje trochę u rodziny w K. i w S.. Oświadczył, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ponieważ nie może podjąć zatrudnienia ze względu na wypadek, któremu uległ w dniu 2 lipca 2018 r. w Niemczech, gdzie podjął pracę w czerwcu 2018 r. Nadmienił, że pracodawca poinformował go o niedopełnieniu formalności związanych ze zgłoszeniem do ubezpieczeń i w związku z tym wrócił do kraju i nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Podał, że przeszedł operację i jest w trakcie rehabilitacji, a wszystkie wskazane wydarzenia doprowadziły również do nawrotu choroby neurologicznej. Oświadczył, że nie uzyskuje dochodu, ostatnie raty umowy spłacił z pożyczonych od rodziny pieniędzy, które miał przeznaczyć na dodatkowy zabieg chirurgiczny i tym bardziej nie jest w stanie spłacać rat, których wysokość od stycznia 2019 r. będzie trzykrotnie wyższa. Oświadczył, że wyjechał do Niemiec, aby zarobić na narzędzia i urządzenia do własnego warsztatu tapicerskiego, ale uraz ręki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Przez wypadek, któremu uległ nie może zrealizować swoich planów, a pozytywna decyzja ZUS pozwoliłaby na nowo po rehabilitacji odbudować życie i podjąć pracę w kraju bez obawy, że wynagrodzenie zostanie zajęte na poczet zobowiązań. Ponadto oddali perspektywę bezdomności oraz wpłynie pozytywnie na stan jego zdrowia.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił: 1/ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników w części finansowej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 33 460,29 zł 2/ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej wysokości 33 015,76 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że w okresie od dnia 9 grudnia 2010 r. do dnia 16 stycznia 2018 r. (z przerwą) wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zasiłek dla osoby bezrobotnej w wysokości 665,70 zł pobierał od 5 lipca 2018 r. do dnia 16 września 2018 r. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą rozwiedzioną od dnia 5 listopada 2018 r. i obecnie zamieszkuje "trochę u rodziny w K. i trochę u rodziny w S.. Nie określił stałych wydatków związanych z utrzymaniem (np. opłaty eksploatacyjne) nie wykazał, że pobiera zasiłki z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Nie wykazał też innych zobowiązań pieniężnych. Posiada samochód marki OPEL AGILA rok prod. 2001. Nie posiada nieruchomości. Oświadczył, że w ubiegłym roku leczył się przez kilka miesięcy z silnej nerwicy i depresji, a w chwili obecnej nastąpił nawrót choroby. Oznajmił również, że w dniu 2 lipca 2018r. uległ wypadkowi w Niemczech, którego skutki spowodowały ograniczenie ruchowe dłoni. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że w kraju przeszedł operację prawej ręki (mnogie złamanie palców). Podał, że koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) wynoszą 50-100 zł miesięcznie.

Ustalono, że w stosunku do wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Ł. oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - w celu prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych do których nie jest uprawniony Dyrektor ZUS. Postępowania zostały zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny, spłacany zgodnie z umową nr [...] z 20 grudnia 2016 r. Należności zostały rozłożone na 60 rat. Raty od 1 do 24 (płatnej do 10 grudnia 2018 r. kształtują się w kwotach ok. 311 zł, następnie ulegają zwiększeniu do kwoty 870 zł.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ponieważ zobowiązanie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Ł. oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - w celu prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych do których nie jest uprawniony Dyrektor ZUS. Postępowania zostały zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Strona posiada majątek ruchomy. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Przedstawione powyżej fakty wskazują, że w sprawie nie zachodzą również przesłanki określone w art. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Zgodnie z ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Zakładu nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z cyt. rozporządzenia. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Okoliczności natomiast, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Oświadczył jedynie, że w ubiegłym roku leczył się przez kilka miesięcy z powodu silnej nerwicy i depresji, a w chwili obecnej nastąpił nawrót choroby. Oznajmił ponadto, że w dniu 2 lipca 2018r. uległ wypadkowi w Niemczech, którego skutki spowodowały ograniczenie ruchowe dłoni. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że w kraju przeszedł operację prawej ręki (mnogie złamanie palców). Jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co oznacza, że wyraża gotowość do podjęcia pracy. Ponadto we wniosku zadeklarował chęć podjęcia pracy po rehabilitacji, co oznacza, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że istnieją przeszkody w podjęciu zatrudnienia - ze względu na stan zdrowia, bądź stan zdrowia najbliższych, które uniemożliwiałyby zarobkowanie, a tym samym pozyskanie środków na spłatę zadłużenia.

Odnosząc się zaś do możliwości umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS wskazał, że

obecnie skarżący nie uzyskuje dochodów, jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jako osoba niepobierająca zasiłku. Formalny status bezrobotnego świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz przyznaje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Ponadto skarżący oznajmił we wniosku, że wyraża chęć podjęcia pracy po zakończeniu rehabilitacji, co pozwala na stwierdzenie, że obecna sytuacja i status materialny ma charakter przejściowy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że nie będzie miał możliwości wywiązania się z obowiązku spłaty należności.

Ponadto organ zauważył, że skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest po rozwodzie. Nie wykazał wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, określił jedynie wydatki na leczenie, które ponosi w kwocie 50-100 zł miesięcznie. Nie posiada zobowiązań pieniężnych. Posiada samochód, którym zamierza dojeżdżać do pracy, którą podejmie. Pomimo podnoszonych trudności finansowych, dotychczasowa sytuacja materialna skarżącego nie wymusiła na konieczności ubiegania się o wsparcie z opieki społecznej.

Zdaniem organu obecna sytuacja finansowa skarżącego nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Skarżący powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe. Należności z tytułu składek zasilają fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Z kwot zgromadzonych na tych funduszach realizowane są zadania w zakresie świadczeń (np. emerytury, renty czy zasiłki z ubezpieczenia chorobowego).

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Na przedsiębiorcy ciąży ustawowy obowiązek opłacenia składek wobec ZUS. Istnieje on od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy pojawiających się problemów finansowych. Nie wystarczy, gdy osoba zobowiązana wskaże uciążliwości i trudności w zapłacie powstałych należności. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty zaległych składek, ponieważ to należy do jego obowiązku, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy.

Obecnie należności z tytułu składek są spłacane w ramach umowy ratalnej. Jeżeli skarżący nie będzie w stanie nadal spłacać ustalonych rat, może podjąć starania w kierunku renegocjacji umowy i dostosować warunki ich spłaty do możliwości finansowych. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Opłacenie zaległych składek w dłuższym okresie czasu, nie pozbawi skarżącego środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnych dochodów dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Od powyższej decyzji T. I. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że umorzenie zaległych składek jest zasadne z uwagi na przewlekłą chorobę, a opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oświadczył, że jego aktualna sytuacja materialna, jak wykazał we wcześniejszych wnioskach, wynika z szeregu niekorzystnych zdarzeń, tj. choroby skarżącego i żony oraz członków rodziny żony, rozwodu, a także wypadku, w następstwie którego pomimo rehabilitacji dwa palce dłoni są zdeformowane i dłoń nie jest w pełni sprawna. Wskazał, że powyższe zdarzenia spowodowały stany depresyjne, a funkcjonuje tylko dzięki lekom. Podał, że przebywając w Niemczech podpisał umowę o pracę tymczasową z firmą A w N.W dniu wypadku okazało się, że pracodawca pomimo zapewnień, nie zgłosił go do ubezpieczenia. Skarżący zaznaczył, że został oszukany przez pracodawcę i pozostał bez możliwości podjęcia leczenia w Niemczech, bądź skorzystania z zasiłku chorobowego. Wskazał, że po kilku dniach pracy, wrócił do kraju i pozostaje na utrzymaniu rodziny.

W piśmie z 9 stycznia 2019 r. w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że w dniu 21 listopada 2018 r. lekarz zakończył leczenie jego dłoni z adnotacją, że ma podjąć decyzję o ponownej operacji, jeżeli nie zwalczy dyskomfortu związanego z ograniczeniami ruchu dłoni. Wskazał, że jeżeli nie uda się uzyskać dodatkowych milimetrów zgięcia palców musi poddać się kolejnej operacji. Oświadczył, że w obecnym stanie, nie może podjąć większości prac fizycznych. Ponadto dyskwalifikuje go również choroba neurologiczna i nie jest w stanie funkcjonować bez leków. Wyjaśnił, że nie wykazał wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, ponieważ pozostaje na utrzymaniu rodziców i rodziny byłej żony, do tej pory nie płacił za pobyt u nich. Wskazał, że posiada już żadnych oszczędności i zalega z opłatą za ubezpieczenie samochodu. Nie korzysta ze wsparcia opieki społecznej ze względu na pomoc rodziny lecz brak miejsca zamieszkania oraz przedłużający się niekorzystny okres w życiu sprawi, że będzie musiał skorzystać z pomocy społecznej. Zaznaczył, że ma szansę podjęcia pracy przy pilnowaniu obiektów, lecz uzyska z tego tytułu jedynie wynagrodzenie minimalne, a spłata należności z tytułu składek pozbawiają go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W załączeniu przedstawił kopię dokumentacji medycznej oraz kopię wniosku o wydanie orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję wskazując, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 6 listopada 2018 r. wynika, że skarżący nie pracuje zarobkowo i nie osiąga dochodu z innych źródeł, nie pobiera żadnych świadczeń, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z leczeniem w kwocie do 100,00 zł. Nie posiada innych zobowiązań pieniężnych ani nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności. Posiada majątek ruchomy - samochód osobowy marki Opel Agila, rok produkcji 2001.

Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresach: od 9 grudnia 2010 r. do 14 sierpnia 2014 r. i od 4 grudnia 2017 r. do 17 stycznia 2018 r. Ustalono, że Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzą wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Postępowania zostały zawieszone z uwagi na zawarty w dniu 20 grudnia 2016 r. układ ratalny.

Odnosząc się do przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza została wykreślona w dniu 17 stycznia 2018 r., jednak skarżący posiada majątek ruchomy w postaci samochodu Opel Agila i nie stwierdzono braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzą wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, które aktualnie zostały zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny.

Reasumując organ stwierdził, że w niniejszej sprawienie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, której istnienie mogłoby uzasadnić umorzenie należności z tytułu składek.

Odwołując się z kolei do przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. stanowiących podstawę umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, a odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący dodatkowo wskazał, że utrzymuje się głównie dzięki wsparciu rodziny. Określił jedynie wydatki na leczenie w kwocie 100 zł, nie wykazał stałych wydatków związanych z utrzymaniem, argumentując, że pomaga mu rodzina i nie musi płacić za pobyt. Obecna sytuacja finansowa skarżącego nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazuje, że istnieje szansa na podjęcie zatrudnienia co sprawi, że sytuacja finansowa może ulegnie poprawie.

Skarżący spłaca zaległości z tytułu składek w ramach umowy ratalnej. We wniosku wskazał, że nie będzie w stanie spłacać rat wynikających z umowy z uwagi na fakt, że od 2019 r. raty mogą być trzykrotnie wyższe. Jeżeli zatem nie jest w stanie regulować rat zgodnie z harmonogramem wskazanym w układzie ratalnym, przysługuje mu prawo do wystąpienia z wnioskiem o zmianę warunków. Wysokość rat zostałaby ustalona na poziomie odpowiadającym aktualnej sytuacji finansowej. Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego. Nie istnieją też szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem od ciążącej na skarżącego zaległości.

Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby natomiast stanowić niewątpliwie potwierdzanie faktu, że nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

W rozpatrywanym przypadku nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia. Skarżący nie przedłożył dokumentów, które stwierdzałyby, że jest niezdolny do podjęcia pracy. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przedmiotowej sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy.

Organ nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych skarżącego, jednak przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, aby skarżący był całkowicie i trwale niezdolny do pracy zarobkowej. Oświadczył, że uległ wypadkowi, przeszedł operację i rehabilitację prawej dłoni, która nie jest w pełni sprawna. Wskazał również na chorobę neurologiczną, która jest konsekwencją złych wydarzeń w życiu. Wymienione schorzenia nie dyskwalifikują jednak całkowicie skarżącego na rynku pracy, a panujący obecnie w gospodarce trend tzw, "rynku pracy pracownika" sugerują możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Dokumentacja medyczna nie wskazuje również, aby skarżący był osobą wymagającą stałej opieki osób trzecich w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wobec braku przeciwwskazań zawodowych, czy trwałych i całkowitych przeciwwskazań zdrowotnych do pracy zarobkowej istnieje po stronie skarżącego możliwość poprawy sytuacji finansowej, zwłaszcza, że skarżący pozostaje zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Formalny status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, skarżący przyjął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. To na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów.

W niniejszej sprawie, zdaniem Zakładu materiał dowodowy zgromadzony został w sposób prawidłowy, a dokonana następnie ocena, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia jest zgodna z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu, dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżając powyższą decyzję w całości zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia składek pomimo istnienia przesłanek ustawowych i oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach. W uzasadnieniu skargi skarżący odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślił, że punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji powinna być analiza minimum socjalnego i minimum egzystencji. Taka analiza powinna być przeprowadzona przez ZUS w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy. Skarżący zaakcentował, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia należności z tytułu zaległych składek, gdyż nawet w sytuacji gdy strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia jej sytuacji materialno-rodzinnej. Podał, że nie korzysta ze środków z pomocy społecznej, ponieważ uzyskuje pomoc od rodziny, a wnosząc o umorzenie należności wobec społeczeństwa starał się nie korzystać ze środków publicznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 cyt. rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 us.u.s., bądź w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna jest bardzo trudna. Jak wynika, że złożonego w dniu 6 listopada 2018 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący od dnia 5 listopada 2018 r. jest osobą rozwiedzioną, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, ani renty i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Nie pobiera zasiłku, ani świadczeń z urzędu pracy i nie korzysta z zasiłku z pomocy społecznej oraz z innych form pomocy. Podał, że w ramach stałych wydatków związanych z utrzymaniem ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 50 – 100 zł miesięcznie. Nie określił stałych wydatków związanych z utrzymaniem z tytułu czynszu, ponieważ w chwili obecnej zamieszkuje u rodziny w K. i w S.. Podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego i innych nieruchomości, czy praw majątkowych, które mógłby spieniężyć. Posiada jedynie środek transportu - samochód osobowy marki OPEL AGILA rok prod. 2001, o szacunkowej wartości około 4 000 zł.

W ramach prognozy poprawy sytuacji materialnej skarżący oświadczył, że jest zdecydowany na podjęcie każdego zatrudnienia, jednakże z powodu wypadku, któremu uległ w 2018 r., choroby i wieku znalezienie zatrudnienia jest znacznie ograniczone. Przedstawiając natomiast sytuację zdrowotną skarżący oznajmił, że w ubiegłym roku leczył się przez kilka miesięcy z powodu silnej nerwicy i depresji, a w chwili obecnej nastąpił nawrót choroby. Podał, że skutki wypadku, któremu uległ w Niemczech w ubiegłym roku, spowodowały ograniczenie ruchowe dłoni. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że w kraju przeszedł operację prawej ręki (mnogie złamanie palców). Podał, że wypadek i rozwód pozbawiły go środków do życia. Wskazał, że dysponuje jedynie środkiem transportu - samochodem osobowym marki OPEL AGILA, którym zamierza dojeżdżać do pracy, którą podejmie.

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek podał ponadto, że w 2016 r. została zawarta umowa nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, jednak szereg niekorzystnych zdarzeń w jego życiu spowodowało, że nie jest w stanie spłacać dalej należnych rat. Nadmienił, że uzależnienie żony od leków psychotropowych w 2015r. i powrót po kilkunastoletnim pobycie w Irlandii brata bliźniaka żony, który jest współwłaścicielem gospodarstwa, w którym dotychczas zamieszkiwali zmusił go do wyprowadzenia się ze wspólnie zamieszkiwanego domu w styczniu 2018 r. Oświadczył, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ponieważ nie może podjąć zatrudnienia ze względu na wypadek, któremu uległ w dniu 2 lipca 2018 r. w Niemczech, gdzie podjął pracę w czerwcu 2018 r. Nadmienił, że pracodawca poinformował go o niedopełnieniu formalności związanych ze zgłoszeniem do ubezpieczeń i w związku z tym wrócił do kraju i nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Podał, że przeszedł operację i jest w trakcie rehabilitacji, a wszystkie wskazane wydarzenia doprowadziły również do nawrotu choroby neurologicznej. Oświadczył, że nie uzyskuje dochodu, ostatnie raty umowy spłacił z pożyczonych od rodziny pieniędzy, które miał przeznaczyć na dodatkowy zabieg chirurgiczny i tym bardziej nie jest w stanie spłacać rat, których wysokość od stycznia 2019 r. będzie trzykrotnie wyższa. Oświadczył, że wyjechał do Niemiec, aby zarobić na narzędzia i urządzenia do własnego warsztatu tapicerskiego, ale uraz prawej ręki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

ZUS w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że w przedstawionej przez stronę sytuacji nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Prowadzona natomiast przez skarżącego działalność gospodarcza została wykreślona w dniu 17 stycznia 2018 r. Ustalono, że skarżący posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego marki Opel Agila i nie stwierdzono braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzą wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Aktualnie prowadzone postępowania egzekucyjne zostały zawieszone z uwagi na zawarty przez stronę w dniu 20 grudnia 2016 r. układ ratalny.

Oceniając natomiast wystąpienie przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 cyt. powyżej rozporządzenia ZUS wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było wynikiem nieopłacania przez skarżącego w ustawowym terminie płatności, składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Zdaniem ZUS ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącego. Skarżący utrzymuje się głównie dzięki wsparciu rodziny. Określił jedynie wydatki na leczenie w kwocie około 100 zł miesięcznie, nie wykazał stałych wydatków związanych z utrzymaniem argumentując, że korzysta z pomocy rodziny i nie ponosi innych wydatków. W ocenie ZUS obecna sytuacja finansowa skarżącego nie jest jednak wystarczającym argumentem do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że istnieje szansa na podjęcie zatrudnienia co sprawi, że sytuacja finansowa może ulec poprawie. Skarżący spłaca zaległości z tytułu składek w ramach umowy ratalnej, a okoliczność, którą podniósł, że nie będzie w stanie spłacać rat wynikających z umowy z uwagi na fakt, że od 2019 r. raty mogą być trzykrotnie wyższe może stanowić podstawę do wystąpienia z wnioskiem o zmianę warunków zawartego układu ratalnego i dostosowanie wysokości rat odpowiadającym aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Zdaniem organu sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego. Nie istnieją też szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem skarżącego od ciążących na nim zaległości.

Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi, jak podkreślił ZUS dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby natomiast, w ocenie ZUS stanowić niewątpliwie potwierdzanie faktu, że nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Odnosząc się natomiast do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia ZUS wskazał, że skarżący nie przedłożył dokumentów, które potwierdzałyby, że jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przedmiotowej sprawie, zdaniem ZUS nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy.

Organ wyjaśnił, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych skarżącego, jednak przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, aby skarżący był całkowicie i trwale niezdolny do pracy zarobkowej. Zdaniem organu wskazane przez skarżącego schorzenia, tj. ograniczona sprawność prawnej ręki w następstwie wypadku, którego doznał w 2018 r. choroba neurologiczna, silna nerwica i depresja nie dyskwalifikują go z rynku pracy, a panujący obecnie w gospodarce trend tzw. "rynku pracy pracownika" wskazuje na możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Dokumentacja medyczna nie wskazuje również, aby skarżący był osobą wymagającą stałej opieki osób trzecich w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wobec braku przeciwwskazań zawodowych, czy trwałych i całkowitych przeciwwskazań zdrowotnych do pracy zarobkowej istnieje po stronie skarżącego możliwość poprawy sytuacji finansowej, zwłaszcza, że skarżący pozostaje zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Formalny status bezrobotnego daje natomiast dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej.

Z przedstawionym powyżej stanowiskiem ZUS na tle okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie nie sposób się zgodzić.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem tej regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09).

W rozpoznawanej sprawie organ nie przeanalizował ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego. Ustalenie powyższych okoliczności wymaga natomiast odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikowych sformułowaniach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie, że w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego spłata należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ nie porównał sytuacji materialnej przedstawionej przez skarżącego z wysokością należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS. Dokonując powyższej oceny organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę (lub jego brak) z niezbędnymi kosztami utrzymania jej, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2017r., sygn. akt II GSK 1234/15).

Nie ulega wątpliwości, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Niemniej jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednoczesne stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec zobowiązanego, należą już do organu administracyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego. Okoliczność natomiast, że skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej stanowi, zdaniem ZUS dodatkowe potwierdzenie, że posiada dochody, które pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby natomiast potwierdzić fakt, że nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji.

W tym miejscu należy podkreślić, że w sytuacji wykazania przez stronę skarżącą ustawowej przesłanki umorzenia uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie uzasadnił zaistnienie ważnego interesu społecznego (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16). Bez rzetelnego wykazania przez organ ważnego interesu, powoływanie się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, należy uznać za obarczone dowolnością. Innymi słowy, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw umorzenia należności składkowych, stosownie do § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego, przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11).

Takiej analizy w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził. Zestawiając interes skarżącego z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1979/15). Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wysokość zadłużenia jest zatem istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków.

Tym samym ustalenie, że skoro zobowiązany spłaca zaległe składki w wyniku zawartego układu ratalnego, nie korzysta ze środków z pomocy społecznej i pomimo braku jakichkolwiek dochodów zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe nie może być samo w sobie uznane za wystarczającą podstawę do stwierdzenia braku spełnienia omawianej przesłanki, a do takiego właśnie wniosku - jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - ograniczył się ZUS. Nie przeprowadził bowiem w tej mierze koniecznej - jak powyżej to już podkreślono - analizy sytuacji majątkowej skarżącego w relacji do treści przesłanki umorzenia należności składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 przywołanego rozporządzenia, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości zastosowania przez organ administracji przywołanego przepisu prawa w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy. Punktem natomiast odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji skarżącego, powinna być szczegółowa analiza określonego na dzień złożenia wniosku minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

Odnosząc się z kolei do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy wskazać, że dla spełnienia powyższej przesłanki nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2011/18, Lex nr 2629165).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie dotyczący powyższej kwestii nie został przez organ oceniony dogłębnie. Organ wskazał jedynie, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych skarżącego, jednak przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, aby skarżący był całkowicie i trwale niezdolny do pracy zarobkowej. Tymczasem, jak oświadczył sam skarżący jego aktualna sytuacja materialna wynika z szeregu niekorzystnych zdarzeń, tj. choroby skarżącego i żony oraz członków rodziny żony, rozwodu, a także wypadku, któremu uległ w 2018 r., w następstwie którego pomimo zabiegu operacyjnego i rehabilitacji dwa palce dłoni są zdeformowane i dłoń nie jest w pełni sprawna. Powyższe zdarzenia spowodowały stany depresyjne i nawrót choroby neurologicznej. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje dochodu, a ostatnie raty umowy spłacił z pożyczonych od rodziny pieniędzy, które miał przeznaczyć na dodatkowy zabieg chirurgiczny. Podał również, że wyjechał do Niemiec w celu zarobkowym – planował zakup narzędzi i urządzeń do własnego warsztatu tapicerskiego, ale uraz ręki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Przez wypadek, któremu uległ nie może zrealizować swoich planów.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do powyższych okoliczności co oznacza, że ocena braku stwierdzenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została należycie umotywowana. Tymczasem w kontekście przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych ocena sytuacji skarżącego wymagała rozważenia, czy choroba i schorzenia, na które wskazuje skarżący, tj. ograniczona sprawność prawnej ręki w następstwie wypadku, którego doznał w 2018 r. choroba neurologiczna, silna nerwica i depresja, z powodu której leczył się przez klika ostatnich miesięcy i leczy nadal nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Innymi słowami, czy zapłata zaległości przez zobowiązanego, z uwagi na jego problemy zdrowotne, jest w ogóle możliwa. Na ocenę omawianej przesłanki nie ma przy tym wpływu okoliczność, że należności z tytułu zaległych składek powstały w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2010-2014, a problemy zdrowotne skarżącego rozpoczęły się dopiero w 2018 r. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze bowiem pod uwagę aktualną sytuację życiową, majątkową i zdrowotną osoby wnioskującej o umorzenie zaległości.

Reasumując należy podkreślić, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ dokonał pobieżnej oceny stanu faktycznego, nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego, tj. posiadania środków niezbędnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Nie wyjaśnił, czy choroba i schorzenia, na które wskazuje skarżący, nie pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zaakcentować przy tym również należy, że organy nie zakwestionowały przedstawionej przez skarżącego sytuacji zdrowotnej i materialnej i nie podważyły wiarygodności danych wskazanych przez skarżącego we wniosku. Wobec powyższego podkreślanie przez organ, że skarżący spłaca zadłużenie w systemie ratalnym i nie korzysta z pomocy społecznej w sytuacji, gdy skarżący wyjaśnił, że ostatnie raty w mniejszej wysokości spłacił z pożyczonych pieniędzy, nie korzysta z pomocy społecznej bo utrzymywała go rodzina, a do złożenia wniosku o umorzenie należności skłoniła go pogarszająca się sytuacja zdrowotna i w związku z tym brak perspektyw zatrudnienia (mimo chęci skarżącego) - należy ocenić w charakterze istotnego naruszenia przepisów postępowania w postaci nierozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego. Jeszcze raz należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Ocena, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 k.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał zarzuty postawione w skardze za zasadne i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

a.l.