Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 39/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.b) i art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 12 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Starosta G. umieścił M. P. – ojca A. N. w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Somatycznie Chorych "M." w G. Natomiast decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Wójt Gminy J. zmienił decyzję własną z dnia 2 lipca 2018 r. i ustalił M. P. odpłatność za pobyt w DPS od 1 kwietnia 2020 r. w kwocie 1135,83 zł miesięcznie.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Wójt Gminy J. ustalił odpłatność A. N. za pobyt ojca w DPS w kwocie 965,02 zł miesięcznie od 1 października 2019 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], od której Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w wyroku z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 112/20.

Po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 3 kwietnia 2020 r., Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], od której Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w wyroku z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 192/21.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Wójt Gminy J. zmienił decyzję z dnia [...] października 2019 r. nr [...] i ustalił odpłatność strony za pobyt ojca w DPS w kwocie 1053,02 zł miesięcznie od 1 lutego 2020 r. do 31 lipca 2020 r. oraz w kwocie 2.343,15 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. Decyzja ta została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 1 lutego 2021 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO zwróciło uwagę, że aktualnie strona podjęła współpracę z GOPS i został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Tak więc zmiana decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS winna wywołać skutek prawny od dat, w których następowały kolejne zmiany sytuacji dochodowej strony. Natomiast GOPS skupił się wyłącznie na miesiącu, w którym przeprowadzono wywiad środowiskowy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] października 2019 r. nr [...] i ustalił odpłatność strony za pobyt ojca w DPS w kwocie 789,77 zł miesięcznie od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r., w kwocie 777,04 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. oraz w kwocie 891,04 zł miesięcznie od 1 lutego 2021 r.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że ojciec strony jest rozwiedziony i posiada czworo dorosłych dzieci. Natomiast strona od 16 lat mieszka w Irlandii, od stycznia 2021 r. żyje w nieformalnej separacji z mężem i obecnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką małoletnich dzieci. Miesięczny dochód strony z pracy zarobkowej wynosi 908,20 euro, a zgodnie z oświadczeniem strony otrzymuje alimenty po 400 euro na dziecko. Łączny dochód strony wynosi 1.708,20 euro, w przeliczeniu na dzień wydania decyzji 7.717,81 zł, na osobę w rodzinie 2.572,60 zł. Kwota odpowiadająca 300 % kryterium dochodowego rodziny to 1.584,00 zł (528,00 zł x 300 %) na osobę w rodzinie. Uzyskany dochód kwalifikuje stronę do partycypowania w kosztach utrzymana ojca w DPS. Z uwagi na fakt, że strona do sierpnia 2020 r. nie wykazywała chęci współpracy z tut. Ośrodkiem, organ ustalił odpłatność strony w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszona przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane do wnoszenia opłaty.

Od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r. koszt pobytu w DPS wynosił 4.244,00 zł, a odpłatność mieszkańca 1.084,94 zł. Do uregulowania pozostała kwota 3.159,06 zł, czyli na jedną osobę zobowiązaną przypadła kwota 789,77 zł (3.159,06 zł : 4 osoby). Od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. koszt pobytu w DPS wynosił 4.244,00 zł, a odpłatność mieszkańca 1.135,83 zł. Do uregulowania pozostała kwota 3.108,17 zł, czyli na jedną osobę zobowiązaną przypadła kwota 777,04 zł (3.108,17 zł : 4 osoby). Natomiast od 1 lutego 2021 r. koszt pobytu w DPS wynosił 4.700,00 zł, a odpłatność mieszkańca 1.135,83 zł. Do uregulowania pozostała kwota 3.564,17 zł, czyli na jedną osobę zobowiązaną przypadła kwota 891,04 zł (3.564,17 zł : 4 osoby).

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie o całkowitym zwolnieniu strony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, zarzucając naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 oraz art. 77 k.p.a. Strona podniosła, że organ pominął naganną postawę ojca wobec córki oraz trudną sytuację życiową strony. Ojciec strony nadużywał alkoholu, nie interesował się losem żony i dzieci, znęcał się psychicznie i fizycznie nad żoną i dziećmi, wszczynał awantury, kończące się interwencją Policji. W 1986 r. opuścił dom, porzucając żonę i trójkę małoletnich dzieci, całkowicie zaniechał wszelkich kontaktów z rodziną i nie łożył na utrzymanie dzieci. Cały ciężar utrzymania i wychowania dzieci obarczał matkę strony. Poza tym strona od stycznia 2021 r. żyje w nieformalnej separacji z mężem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi. Strona zauważyła również, że do konsultacji społecznej trafił projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, który jako przesłankę zwolnienia z odpłatności wskazuje rażące naruszenie przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. W aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość zwolnienia dziecka z odpłatności za pobyt rodzica w DPS zgodnie z przesłanką występowania w sprawie "uzasadnionych okoliczności". Wątpliwości organu w zakresie możliwości zwolnienia strony z odpłatności nie zostały rozpatrzone na korzyść strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 sierpnia 2020 r. ustalono, że dochód rodziny (z uwzględnieniem dochodów męża strony) wynosi 4.738,62 euro, w przeliczeniu 21.409,56 zł, a dochód na osobę 5.352,38 zł. Natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 lipca 2021 r. ustalono, że dochód rodziny (bez uwzględnienia dochodów męża strony) wynosi 1.708,20 euro, w przeliczeniu 7.717,81 zł, a dochód na osobę 2.572,70 zł. Dochód ten przekracza 300 % kryterium dochodowego, tj. kwotę 1.584,00 zł na osobę w rodzinie. Organ zaznaczył też, że pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, pozostają oni wraz z dziećmi rodziną w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie powinna mieć zastosowania metoda proporcjonalnego ustalania odpłatności, ponieważ strona wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jednakże taki sposób obliczenia opłaty jest korzystny dla strony, ponieważ odpłatność miesięczna uległa zmniejszeniu, a organ odwoławczy nie może orzec na niekorzyść strony.

Zdaniem SKO obowiązek uiszczania opłat za pobyt w DPS nie został uzależniony od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą umieszczona w DPS a członkiem rodziny, zobowiązanym do uiszczania opłat. Argumenty o nagannym zachowaniu ojca strony wobec rodziny nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od wydania decyzji w sprawie ustalenia wysokości opłat. Okoliczności te były już podnoszone w odrębnym postępowaniu z wniosku strony o zwolnienie z odpłatności, ale WSA we Wrocławiu oddalił skargę strony w wyroku z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 192/21 i wyrok ten jest prawomocny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości i zwolnienie strony z ponoszenia opłat, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 oraz art. 77 k.p.a.

Strona podniosła, że organ pominął trudną sytuację życiową i finansową strony oraz naganną postawę ojca wobec córki. Strona od stycznia 2021 r. pozostaje w nieformalnej separacji z mężem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z dziećmi. Dodatkowo między małżonkami występuje rozdzielność majątkowa, co wpływa w sposób niekorzystny na sytuację finansową strony.

Związek małżeński między rodzicami skarżącej został zawarty 15 kwietnia 1974 r. Ojciec strony nadużywał alkoholu, nie interesował się losem żony i dzieci, znęcał się psychicznie i fizycznie nad żoną i dziećmi, wszczynał awantury, kończące się interwencją Policji. W 1986 r. opuścił dom, porzucając żonę i trójkę małoletnich dzieci, całkowicie zaniechał wszelkich kontaktów z rodziną i nie łożył na utrzymanie dzieci, nawet alimentów w wysokości 10 zł miesięcznie po denominacji. Cały ciężar utrzymania i wychowania dzieci obarczał matkę strony, a alimenty wypłacane były z funduszu alimentacyjnego. Małżeństwo rodziców strony zostało rozwiązane w 2017 r. przez rozwód z wyłącznej winy męża matki. Skarżąca w chwili popełniania przez ojca przestępstw z użyciem przemocy wobec rodziny była małoletnia i nie miała możliwości złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnieni przestępstwa, a od roku 1986 nie miała z ojcem żadnego kontaktu. Skarżąca winna być zwolniona z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na występowanie uzasadnionych okoliczności. Wątpliwości organu w zakresie istnienia przesłanek zwolnienia strony z odpłatności nie zostały rozpatrzone na korzyść strony, a więc z naruszeniem art. 7a § 1 k.p.a.

Strona zauważyła również, że do konsultacji społecznej trafił projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, który jako przesłankę fakultatywnego zwolnienia z odpłatności wskazuje rażące naruszenie przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (projektowany art. 64 pkt 7). W aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość zwolnienia dziecka z odpłatności za pobyt rodzica w DPS zgodnie z przesłanką występowania w sprawie "uzasadnionych okoliczności".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876), dalej u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są małżonek, zstępni przed wstępnymi. Natomiast stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Skarżąca niewątpliwie jako zstępna zobowiązana jest do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Zgodnie z Zarządzeniem Starosty G. nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosił od 1 lutego 2020 r. – 4.244,00 zł, a zgodnie z Zarządzeniem Starosty G. nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosił od 1 lutego 2021 r. – 4.700,00 zł. Po pomniejszeniu średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS o opłatę wnoszoną przez mieszkańca DPS – ojca skarżącej (od 1 lutego 2020 r. – 1.084,94 zł, od 1 kwietnia 2020 r. – 1.135,83 zł), pozostałą do uiszczenia kwotę organ pierwszej instancji proporcjonalnie podzielił pomiędzy czwórkę dzieci ojca skarżącej. Odpłatność skarżącej wyniosła w okresie od 1 lutego do 31 marca 2020 r. – 789,77 zł, w okresie od 1 kwietnia do 31 stycznia 2021 r. – 777,04 zł, a w okresie od 1 lutego 2021 r. – 891,04 zł.

Należy zauważyć, że odpłatność ustalona skarżącej w powyższy sposób mieści się w granicach przewidzianych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. W składzie rodziny należało uwzględnić również dochody małżonka strony, ponieważ strona nie przedstawiła orzeczenia sądu odnośnie separacji małżonków, a fakt ustanowienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej nie wpływa na sposób ustalenia dochodu rodziny. Jak ustalono w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2020 r. łączny dochód rodziny wyniósł 4.738,62 euro, w przeliczeniu 21.409,56 zł, a więc dochód przypadający na osobę w rodzinie wyniósł 5.352,38 zł. Kwota odpowiadająca 300 % kryterium dochodowego wynosi 1.584,00 zł. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej jest więc wyższy niż 1.584,00 zł, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez skarżącą opłaty w wysokości 789,77 zł, 777,04 zł i 891,04 zł nie jest niższa niż 1.584,00 zł. Należy zauważyć, że nawet gdyby przyjąć wysokość dochodu na osobę w rodzinie podaną przez skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 13 lipca 2021 r. w wysokości 2.572,60 zł (a więc bez uwzględnienia dochodu małżonka strony), to również dochód na osobę w rodzinie skarżącej byłby wyższy niż 1.584,00 zł, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez skarżącą opłaty w wysokości 789,77 zł, 777,04 zł i 891,04 zł nie byłaby niższa niż 1.584,00 zł.

Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, w sprawie brak było podstaw do proporcjonalnego ustalenia odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ skarżąca podjęła współpracę z organem pomocy społecznej. Jednakże ustalona skarżącej odpłatność mieści się w granicach wyznaczonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. i jest niższa od odpłatności ustalonej w zmienianej decyzji dnia 31 października 2019 r. w kwocie 965,02 zł miesięcznie od 1 października 2019 r. Organ odwoławczy nie był więc uprawniony do orzekania na niekorzyść strony skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących całkowitego zwolnienia strony z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na zachowanie ojca wobec skarżącej należy zauważyć, że kwestia zwolnienia strony z odpłatności była już przedmiotem rozpoznania przez organy obu instancji. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2019 r., od której Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w wyroku z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 192/21. Wyrok ten jest prawomocny. Orzekając o odmowie zwolnienia skarżącej z odpłatności miały na uwadze stan prawny obowiązujący do 27 stycznia 2022 r., a więc również art. 64 pkt 2 u.p.s. (występowanie uzasadnionych okoliczności) oraz art. 64a u.p.s. (prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica). Organy były poinformowane przez skarżącą o nadużywaniu alkoholu przez ojca, znęcaniu się psychicznym i fizycznym nad rodziną, porzuceniu rodziny i niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego i okoliczności te były przedmiotem rozważań organów w prowadzonym wówczas postępowaniu. W obecnym postępowaniu skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności, oprócz okoliczności uwzględnionych w prawomocnie zakończonym postępowaniu.

W aktualnie prowadzonym postępowaniu skarżąca wskazała, że do konsultacji społecznej trafił projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, który jako przesłankę fakultatywnego zwolnienia z odpłatności wskazuje rażące naruszenie przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (projektowany art. 64 pkt 7). Istotnie, po zmianie ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z art. 64 pkt 7 u.p.s. osoby obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Artykuł 64 pkt 7 u.p.s. został dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 66), zmieniającej ustawę z dniem 27 stycznia 2022 r. Po zmianie stanu prawnego od 27 stycznia 2022 r. stronie skarżącej przysługuje prawo złożenia do organu pierwszej instancji ponownego wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na wskazywane prze stronę przesłanki.

Nieuzasadnione są więc zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7a k.p.a., ponieważ w sprawie nie występowały wątpliwości co do treści normy prawnej, tj. art. 64 u.p.s.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.