Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1679/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260, 245 § 3, 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia od kosztów sądowych.

W jego uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania podatkowego prowadzonego w jego sprawie. Następnie wskazał, że działalność gospodarczą prowadził [...] r. pod firmą PPHU "A". Głównym jej przedmiotem była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Od [...] r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył dokonując zajęcia rachunków bankowych. Okoliczność ta uniemożliwiła dalsze prowadzenie działalności. Dlatego też [...] r. złożył w SR K. Wydział X Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Sprawa toczy się pod sygn. [...]. Wprawdzie dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie [...] zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2. Dom ten stanowi własność córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: [...] zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), [...] zł (wywóz śmieci), [...] zł (opłata roczna za opał), [...] zł (energia elektryczna), [...] zł (telefon i internet), [...] zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie wydatkują średnio [...] zł, a na środki czystości i higieny osobistej [...] zł miesięcznie, zakup paliwa ok. [...] zł, a na leczenie [...] zł. Dlatego zmuszeni są korzystać z pomocy rodziców.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za [...] r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, oświadczenie w sprawie kredytu z Banku "B"., faktury za telefon w sieci "C" i "D" za [...] r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia [...] r., zaświadczenie o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR K. z dnia 9 września 2015 r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od [...] r. do [...] r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy [...] r., a także rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia [...] r. wyjaśniono, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia.

Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że przedłożone do akt dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku.

Od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik wnioskodawcy złożył sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego, które pomija aspekt zobowiązań, które obciążają skarżącego oraz ilość toczących się w stosunku do niego postępowań. Następnie nie zgodził się z poglądem referendarza jakoby oddalenie wniosku o upadłość nie mogło stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy, skoro w postępowaniu upadłościowym ocenie podlegała całość posiadanego przez skarżącego majątku, środków utrzymania, zobowiązań zarówno przedsiębiorstwa jak i osobistych, gdyż nie prowadził działalności jako spółka, ale jako osoba fizyczna. A ponieważ prowadzona dotychczas egzekucja okazała się bezskuteczna nie sposób kwestionować braku jakiegokolwiek majątku, czy środków na poniesienie kosztów sądowych. Tym bardziej, że w 21 sprawach skarżący uiścił już opłatę od wniesionych skarg w kwocie [...] zł, którą pożyczył od znajomych i rodziny, gdyż nie posiada żadnych oszczędności. Obecnie natomiast zobowiązany jest do opłacenia 76 innych skarg. Wprawdzie korzysta z pomocy rodziców, ale pomoc ta obejmuje kwoty od [...] zł do [...] zł miesięcznie. Dlatego też nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania w jakiejkolwiek części. Z żoną U. pozostaje bowiem w rozdzielności majątkowej, a zatem brak pewnych informacji odnoszących się do jej rachunków bankowych nie powinien mieć dla niego negatywnych konsekwencji. Bo skoro wobec jego osoby prowadzona była egzekucja na łączną kwotę [...] zł, która okazała się bezskuteczna, to oznacza to, że nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, w tym oszczędności, wartościowych ruchomości i nieruchomości oraz bieżących dochodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658 – dalej jako ustawa nowelizująca). Zgodnie z art. 2 tej ustawy do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy ustawy nowelizującej w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81. Natomiast w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy nowelizowanej w brzmieniu dotychczasowym. To oznacza, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 260 ustawy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy zauważyć, że przepis ten nie daje Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący w treści urzędowego formularza zadeklarował dochód swojej żony, będącej jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny, w kwocie [...] zł netto, tj. niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków, które oszacował na [...] zł. Wprawdzie wskazał, że korzysta z pomocy rodziny, którą oszacował w granicach od [...] zł do [...] zł, niemniej jednak z nadesłanych wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego ustalono, że konto [...] prowadzone w "E" S.A. systematycznie zasilają wpływy z innego rachunku, którego właścicielem jest również U. P. I tak tytułem tzw. przelewów własnych w okresie trzech ostatnich miesięcy na konto to wpłynęła łączna kwota [...] zł (vide: przelewy z dnia [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r.), podczas gdy wyciąg i stan rachunku, z którego dokonywano w/w przelewów nie został w żaden sposób podany. Na uwagę zasługuje także fakt, że w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania żadnych oszczędności, natomiast z treści przedłożonych wyciągów wynika, że saldo dostępne na koncie bankowym jego żony po opłaceniu ponoszonych wydatków wynosiło w [...] [...] zł, w [...] [...] zł i we [...] [...] zł. Dodatkowo z wyciągu bankowego wystawionego przez "F" ustalono, że żona skarżącego jest również posiadaczem tego rachunku i dokonuje tzw. przelewów wewnętrznych na inne konto (vide: przykładowo przelew z dnia [...] r.), a nadto w ramach zlecenia stałego opłaca IKE swojemu mężowi (vide: przelew z dnia [...] r.). Jakie kwoty tam zostały zgromadzone nie podano. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący i jego żona zmuszeni byli zaciągać pożyczki u rodziny i znajomych, celem pozyskania środków niezbędnych do koniecznego utrzymania nie zasługuje na aprobatę. Podobnie jak oświadczenie jakoby wynagrodzenie żony wynosiło jedynie [...] zł netto, albowiem z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że [...] r. żona skarżącego uzyskała ekwiwalent za urlop w kwocie [...] zł, podczas gdy jej pobory [...] r. wynosiły łącznie [...] zł. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wpływy na jej konto zatytułowane jako "pobory" pochodzą nie tylko z Zespołu Szkół nr 3 w J., ale również z Gimnazjum nr 5 w J.. Podobnie z zeznania podatkowego PIT-36 za [...] r. ustalono, że poza dochodami ze stosunku pracy żona skarżącego wypracowała jeszcze inne źródła przychodu, a jej miesięczny dochód za [...] r. wynosił [...] zł netto. Dodatkowo z prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wynoszące [...] zł, przyniósł dochód w kwocie [...] zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za [...] r.), czy działalność ta nadal jest prowadzona z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika. Nie bez znaczenia jest również fakt darowania córkom [...] r. nie tylko nieruchomości o pow. [...] ha (vide: księga wieczysta nr [...]), lecz także nieruchomości o pow. [...] ha, na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r. (vide: księga wieczysta nr [...]), albowiem z treści w/w ksiąg wieczystych wynika, że poprzednimi właścicielami obu nieruchomości byli skarżący i jego żona, którzy po podziale majątku wspólnego w [...] r., który przypadł U. P., podpisali umowę o ustanowienie prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania całej nieruchomości przez J. P., który [...] r. złożył oświadczenie o zrzeczeniu się użytkowania nieruchomości o pow. [...] ha, którą darowano córkom, natomiast odnośnie nieruchomości o pow. [...] ha brak informacji w tym zakresie choć umowa użytkowania również jej dotyczyła. A ponieważ małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368) rzeczywiste możliwości finansowe żony skarżącego stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że te nie zostały w sposób jednoznaczny podane brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku nawet w części. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.