Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 374/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-05-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie strona skarżąca A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu argumentowała, że prowadzi działalność w zakresie "wychowania przedszkolnego – prowadzenie przedszkola", dochód za 2011 r. przeznaczyła na pokrycie strat z lat poprzednich. Wskazała na straty wynikłe z dokonania inwestycji w przedszkole i zaległości w płatnościach na rzecz ZUS-u i Urzędu Skarbowego w kwocie ponad 41.000 zł, prowadzące do zajęć komorniczych na jej majątku. Oświadczyła, że nie posiada majątku trwałego poza piecem co i placem zabaw dla dzieci.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka podała kwotę 50.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 46.313 zł - wartość środków trwałych, kwotę 124.353,14 zł zysku za rok 2011 oraz stan dwóch jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku –

(-) 41.707,99 zł i (+) 164,07 zł.

Z dokumentów przedłożonych do akt sprawy wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że w roku 2011 przychody skarżącej spółki wyniosły 719.025,13 zł, natomiast w roku 2010 poniosła ona stratę w kwocie 150.020,07 zł (przy przychodach w kwocie 180.405,10 zł), rozliczaną w ramach odliczenia od dochodu za rok 2011, styczniu, lutym i marcu 2012 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 36.449 zł, 37.220 zł i 37.102 zł, na bieżąco dokonuje odpisów amortyzacyjnych środków trwałych oraz prowadzi inwestycje krótkoterminowe o wartości 6.255,80 zł. Na rachunkach bankowych skarżącej strony prowadzone są operacje związane z jej działalnością gospodarczą, w tym w zakresie regulowania jej zobowiązań publicznoprawnych, natomiast w okresie od dnia 1 lutego do dnia 30 kwietnia 2012 r. dokonano z nich wypłat na rzecz prezesa jej zarządu tytułem zwrotu pożyczki w łącznej kwocie 20.500 zł.

Wnioskująca spółka oświadczyła nadto, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z tytułu świadczonej pomocy prawnej będzie w sprawie wymagalne po prawomocnym zakończeniu postępowania przed sądami administracyjnymi, w roku 2010 otworzyła przedszkole kosztem inwestycji w między innymi remont budynku, zakup mebli i zabawek o wartości 300.000 zł, finansowanych ze środków własnych udziałowców, i kredytów kupieckich oraz dzięki odroczonym terminom płatności dostawcom towarów i usług. Do swoich zaległości płatniczych strona zaliczyła kwotę 51.058,16 zł wierzytelności względem dostawców oraz kwotę 50.917 zł zaległości z tytułu płatności na rzecz ZUS-u i Urzędu Skarbowego w W. Nadmieniła spółka również, że jej sytuacja powoli poprawia się i pozwoliła w ostatnim roku na spłatę zaległości w kwocie ponad 100.000 zł.

Z urzędu wskazać należy na trzy okoliczności. Po pierwsze, w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. pod sygn. akt od I SA/Wr 365/12 do I SA/Wr 375/12 wyznaczono wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 4.572 zł, w tym w niniejszej sprawie w kwocie 292 zł. Po drugie, przedmiotem skargi w wyżej wskazanych sprawach są decyzje w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okres, w którym skarżąca prowadziła działalność w zakresie sprzedaży wyrobu akcyzowego – oleju opałowego. Po trzecie, postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonych decyzji.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania publicznoprawne i cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.

Wskazać powinno się także, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także realizowane inwestycje oraz operacje księgowe. Pod uwagę należy również brać pod uwagę możliwości wnioskodawcy uzyskania takich środków.

Istotne jest także prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej zarówno w zakresie handlu olejem opałowym jak i wychowania przedszkolnego na skalę wynikającą choćby z przedstawionych zeznań podatkowych, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Podkreślenia wymaga przy tym, że na podstawie obowiązujących przepisów prawa normujących postępowanie sądowoadministracyjne, a w szczególności podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, podmioty prowadzące działalność gospodarczą w zakresie wychowania przedszkolnego nie korzystają z preferencyjnego traktowania. Wnioski o przyznanie prawa pomocy takich podmiotów rozpatrywane są z uwzględnieniem tych samych przesłanek co wnioski pochodzące od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w innym zakresie niż wychowanie przedszkolne.

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami.

Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na wynikającą z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w styczniu, lutym i marcu 2012r. zapłatę w kwocie łącznie 110.771 zł, tzn. była i nadal jest w posiadaniu środków koniecznych do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z wyżej wskazanych deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej możliwością wygospodarowania takich środków. Natomiast w przypadku okresowej trudności z wyasygnowaniem odpowiedniej kwoty (4.572zł), skarżąca spółka posiada zdolność uzyskiwania pożyczek, o czym świadczą operacje dokonywane na jej rachunkach bankowych, oraz – wedle jej oświadczenia - kredytów kupieckich oraz wsparcia ze środków własnych jej udziałowców.

Zdaniem referendarza sądowego obracanie środkami pieniężnymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów sądowych należnych w sprawach ze skarg wnioskodawcy pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z rozpoczęciem i prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej i to bez względu na przedmiot tej działalności. Stanowi ono naturalną i przewidywalną cechę tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Przy tym zauważyć trzeba, że skarżąca spółka dokonuje potrąceń również kosztów z tytułu amortyzacji środków trwałych. Amortyzacja jest natomiast kosztem niepieniężnym, tzn., że nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie. Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych okresów, co pozwala zgromadzić fundusze na inne cele, w tym ponoszenie kosztów prowadzonych sporów sądowych. Potwierdza to istnienie po stronie wnioskodawcy możliwości wygospodarowania środków pieniężnych, o wartości przewyższającej koszty sądowe we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem z jego skargi.

Według referendarza sądowego bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie przyznania prawa pomocy pozostaje fakt wstrzymania przez Sąd wykonania zaskarżonej decyzji przed opłaceniem przez stronę skarżącą jej skargi oraz rozpoznaniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanki, jakimi kierował się Sąd przy wydaniu postanowienia wstrzymującego wykonanie decyzji, nie mają bowiem wspólnego punktu normatywnego z przewidzianymi przez prawodawcę przesłankami przyznania prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy.

Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania "A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. prawa pomocy.