Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1920/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Bożenna Blitek Protokolant st. ref. Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2014 r., nr [...] działając na podstawie art. 27 ust. 1-2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) orzekł o obowiązku zwrotu przez M. M. należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione M. M. i P. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013 w kwocie 4.260,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] 2014 r. ustalił należną do zwrotu przez M. M. kwotę z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2014 r. [...] sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w celu zbadania, czy nie zachodzi możliwość pobrania przez wierzycielkę A. M. nienależnego świadczenia. Organ pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego we wskazanym przez Kolegium zakresie, ustalił, że nie doszło do wypłaty nienależnych świadczeń. Wskazał jednocześnie, że decyzją z dnia [...] 2013 r. zostały przyznane osobom uprawnionym na okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 września 2013 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego: M. M. w wysokości 250 zł miesięcznie i P. M. w wysokości 350 zł miesięcznie.

Organ pierwszej instancji wypłacił osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5400 zł. Natomiast od dłużnika alimentacyjnego na konto organu wpłynęła przekazana przez Komornika Sądowego kwota 1250,59 zł, która pokryła w całości należność za styczeń 2013 r. oraz w części za luty 2013 r. Po odliczeniu kwoty wpłaconej przez Komornika do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego pozostaje kwota 4260,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia spłaty.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył, w ustawowym terminie, M. M. podnosząc, że decyzja Burmistrza Miasta uznająca go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze została uchylona przez Wojewódzki Sąd w Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 180/14. Fakt ten - w ocenie M. M. – skutkuje przyjęciem, że nie ciąży na nim obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt: [...], działając na podstawie art. 27 ust. 1-2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267), uchyliło zaskarżoną decyzję w tej części, w której zakreślono M. M. 14-dniowy termin liczony od dnia, w którym decyzja stanie się prawomocna, do zapłaty należności i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, a w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że stosownie do art. 27 ust. 1-2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Wydanie decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem obowiązkiem organu w każdym przypadku zakończenia okresu świadczeniowego lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia i nie jest uzależnione od sytuacji majątkowej i życiowej dłużnika alimentacyjnego.

Na obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego nie ma również wpływu, czy dłużnik alimentacyjny został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych czy też nie. Uznanie za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych opiera się bowiem na zupełnie innych przesłankach i ustawa o pomocy osobom uprawnionym od alimentów odróżnia dłużnika alimentacyjnego od dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie bowiem do art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym - oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna", przy czym w myśl art. 2 pkt 2 cyt. ustawy bezskuteczną jest egzekucja, "w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych". Natomiast dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, która nadto uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmawia: 1) złożenia oświadczenia majątkowego; 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy; 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, - oraz przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywała się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów i wobec której wydano ostateczną decyzję uznającą ją za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W myśl cytowanych powyżej przepisów można być zatem dłużnikiem alimentacyjnym, przy czym nie każdy dłużnik alimentacyjny jest dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych. Obowiązek zwrotu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego ciąży - w myśl powyżej przepisu art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - na dłużniku alimentacyjnym, a nie na dłużniku alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych.

Z powyższych zatem względów uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie decyzji uznającej M. M. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie oznacza, że M. M. przestał być dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i nie ma żadnego wpływu na prawidłowość podjętego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo zatem orzekł o obowiązku zwrotu przez M. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym, tj. jego dzieciom M. i P. w okresie 2012/2013, albowiem okres świadczeniowy uległ z dniem 30 września 2013 r. zakończeniu. Wskazano, że nie budzi - w świetle materiału zebranego w aktach sprawy - wątpliwości, że na podstawie ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 25 lutego 2013 r. przyznano małoletnim świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie po 600 zł miesięcznie na okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. i za ten okres wypłacono kwotę 5400 zł. Nie budzi także wątpliwości, że w okresie od 1 stycznia 2013 r. do dnia 26 sierpnia 2014 r. Komornik prowadzący egzekucję alimentów przeciwko M. M. przekazał organowi z tytułu wyegzekwowanych świadczeń kwotę 1250,59 zł, a M. M. innych wpłat na rzecz organu pierwszej instancji z tytułu wypłaconych jego dzieciom świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie dokonał. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo zaliczył kwotę 1139,16 zł na poczet należności głównej, a pozostałą kwotę na poczet należnych odsetek. Tym samym do zwrotu z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od stycznia 2013 r. do września 2013 r. pozostała kwota 4260,84 zł wraz z odsetkami liczonymi do spłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało jednak, że brak jest podstaw prawnych do zakreślania jakiegokolwiek terminu do dokonania zapłaty należności. Obowiązek zwrotu należności powstaje bowiem w istocie od dnia wypłaty w danym miesiącu świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, gdyż od dnia następującego po dniu wypłaty naliczane są odsetki (art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zakreślanie w decyzji daty, w której dłużnik winien uiścić należności oznaczałoby, że świadczenie w kwocie głównej staje się wymagalne dopiero po wydaniu decyzji o zwrocie, a to oznacza, że odsetki należałoby naliczać od następnego dnia po upływie zakreślonego przez organ terminu do zapłaty należności. Dlatego w tej części Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że odwołujący się może wystąpić do organu pierwszej instancji z wnioskiem o udzielenie ulg w spłacie powyższej należności w postaci jej umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt: [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. M.

Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdy wnikliwa analiza materiału dowodowego prowadzi do konstatacji, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r. i uchylenie tej decyzji Burmistrza Miasta; 2) wykorzystanie materiałów zgromadzonych w aktach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o sygn. akt: III SA/Kr 180/14 jako dowodów w niniejszej sprawie; 3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący faktycznie nigdy nie był i nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, ani też nigdy nie uchylał się od obowiązku alimentacyjnego. Skarżący wskazał, że systematycznie wywiązywał się z tego obowiązku do czasu, gdy decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...], Burmistrz Miasta wypłacił całość odszkodowania w kwocie 15115,80 zł za działkę przejętą pod realizację budowy obwodnicy C jego żonie A. M., chociaż działka ta stanowiła ich wspólność majątkową małżeńską. Połowa tej kwoty w wysokości 7557,90 zł należała się skarżącemu. Skarżący zwrócił się do małżonki pisemnie o zwrot tej kwoty, a następnie kilkakrotnie ustnie uprzedzał ją, że należne mu pieniądze zaliczy na poczet przyszłych alimentów przez okres 12 i pół miesięcy/12,5x600 zł alimentów = 7500 zł/. W ocenie skarżącego alimenty nadpłacił. Wznowił płacenie alimentów w grudniu 2013 r. i od tej pory płaci je regularnie i w pełnej wysokości.

Skarżący podniósł, że kwestia związana z zasadnością uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych była już przedmiotem rozpoznania Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 180/14 uchylił decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...], o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie w tej sprawie przed organem pierwszej instancji toczy się nadal.

W ocenie skarżącego stanowisko sformułowane w zaskarżonej decyzji nie zasługuje na aprobatę, gdyż sprowadza się do poglądu, że obowiązek zwrotu świadczeń orzeka się wyłącznie na podstawie kryteriów formalnych. W kwestii tej wypowiedział się jednoznacznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt: II SA/Ke 436/13 stwierdzając, że organ orzekający o zwrocie świadczeń alimentacyjnych na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może ograniczyć postępowania wyjaśniającego do ustalenia, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej do alimentów (matka dziecka), poprzez złożenie stosownych dokumentów, spełnił kryteria formalne przyznania świadczenia, oraz że obowiązuje decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, skoro okoliczności faktyczne mogą wskazywać możliwość nienależnie pobranego świadczenia. Orzekanie wówczas o obowiązku zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów byłoby pozbawione podstaw.

Skarżący podkreślił, że w konsekwencji podjęcia zaskarżonej decyzji powstała taka sytuacja, że równolegle prowadzone są przez organ pierwszej instancji dwa postępowania, jedno z mocy wspomnianego wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 maja 2014 r., zmierzające do ustalenia, czy jest on rzeczywiście dłużnikiem alimentacyjnym i w konsekwencji zobowiązanym do zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, czy też wypłacone świadczenia były nienależne, a wtedy zobowiązanym do ich zwrotu byłaby małżonka skarżącego, a drugie postępowanie już egzekucyjne oparte na bezzasadnym przyjęciu, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, a w związku z tym zobowiązanym do zwrotu wypłaconych należności alimentacyjnych.

Taki stan rzeczy, w ocenie skarżącego, stanowi naruszenie zasad praworządności i jest z logicznego punktu widzenia absurdalny.

Skarżący wskazał, że w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej dotyczącej skarżącego SKO decyzją z dnia [...] 2014 r. nr: [...] uwzględniło jego odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r., nr [...], zobowiązującej do zwrotu jako dłużnika alimentacyjnego wypłaconych dzieciom świadczeń alimentacyjnych. Przy tej decyzji skład orzekający kierował się jednak kryterium prawdy materialnej, a nie formalnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia 5 grudnia 2014 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając wadliwość decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r., nr [...] w sprawie przyznania świadczenia alimentacyjnego jego dzieciom jako wydanej z pominięciem skarżącego jako strony postępowania w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zasygnalizować należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Sąd administracyjny bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt: [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu przez M. M. należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione M. M. i P. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013 w kwocie 4.260,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, "Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami." Jak stanowi ust. 1a. ww. przepisu "odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty". Stosownie natomiast do treści ust. 2 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego."

Zgodnie z art. 2 pkt 3 cyt. ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. W aktach sprawy znajduje się tytuł wykonawczy, z którego wynika obowiązek M. M. płacenia alimentów na rzecz jego dzieci M. M. i P. M. (ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie [...]) oraz zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 19 sierpnia 2013 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych). Oznacza to, że zakwalifikowanie skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego zostało dokonane przez organy prawidłowo.

Z treści powyższych przepisów wynika, że w ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca określił obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrócenia - i to z odsetkami - kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Decyzja, o której mowa w ust. 2 art. 27 ustawy, nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Jest bowiem prawną konsekwencją uprzedniego przyznania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego.

Obowiązkiem organu jest więc wydać decyzję o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty tych świadczeń na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu tego rodzaju świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w określonym trybie weryfikacji, bądź wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnie pobranego świadczenia, to organ związany jest decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie spoczywa wówczas obowiązek wydania decyzji o ich zwrocie. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13, dostępny na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781 i z dnia 11 stycznia 2013 r., I OSK 1200/12, LEX nr 1341428).

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwot na rzecz osoby uprawnionej.

Ustalenia poczynione przez organy w powyższym zakresie nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentacji sprawy.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się decyzja Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r., nr [...] w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dzieciom skarżącego – P. M. i M. M. od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 września 2013 r., jednakże na podstawie dokumentacji sprawy nie można ustalić, czy jest to decyzja ostateczna. Skarżący twierdzi wprawdzie, że decyzja ta jest wadliwa i nie została wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego, jednakże nie przesądza to o walorze ostateczności tej decyzji. W odniesieniu do stanowiska skarżącego należy jednakże podnieść, że okoliczności przez niego podnoszone a dotyczące prawidłowości tej decyzji mogłyby być rozpatrywane jedynie w właściwych trybach weryfikacji tej decyzji, do których nie należy tryb postępowania prowadzonego na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów można się skutecznie powoływać na brak mocy obowiązującej decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dopiero po stwierdzeniu tego faktu przez kompetentny organ w drodze decyzji administracyjnej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, "w postępowaniu zobowiązującym dłużnika do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako związanym, będącym konsekwencją decyzji o przyznaniu tych świadczeń, nie było obowiązku dokonywania ustaleń takich, jakie miały być uczynione w postępowaniu zakończonym wydaniem tej decyzji, a jedynie o jakich mowa w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy" (wyrok NSA z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13).

Nie została również prawidłowo ustalona kwestia wskazywana już we wcześniejszej decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...] 2014 r., sygn. akt: [...], a dotycząca zbadania pobierania przez A. M. nienależnego jej świadczenia w związku z uzyskaniem przez nią w 2012 r. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w ogóle pominął tę kwestię, natomiast w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji ograniczono się do stwierdzenia, że przedstawione przez A. M. dokumenty "jednoznacznie wskazują, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane w sposób prawidłowy". Tymczasem dokumenty te ograniczają się do protokołu z dnia 25 czerwca 2014 r., zaświadczenia o dochodach wystawionego przez pracodawcę A. M. i zaświadczenia ZUS o kwotach składek na ubezpieczenie społeczne, a z konsekwentnych twierdzeń skarżącego wynika, że w istocie przeznaczył on połowę kwoty odszkodowania za nieruchomość, wypłaconego przez Urząd Miejski, tj. kwotę w wysokości 7.558,00 zł (która to, jak utrzymuje, jemu należna nie została przez żonę zwrócona), na poczet uregulowania jego zobowiązań alimentacyjnych i z tego powodu do listopada 2013 r. nie płacił alimentów, a wznowił regularne wpłaty od grudnia 2013 r. Niezbędne było w sprawie poczynienie ustaleń w kontekście zakwalifikowania uzyskanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości z punktu widzenia ustawowej definicji dochodu, jak i świadczenia nienależnie pobranego, a także w kwestii ewentualnych wzajemnych ustaleń między małżonkami co do przeznaczenia kwoty odszkodowania przysługującego w części skarżącemu, a wypłaconemu w całości jego żonie (po uprzedniej weryfikacji również tego twierdzenia skarżącego). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym "wykładnia art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie powinna abstrahować od celu, jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z akapitem drugim wstępu (preambuły) do ustawy, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Rozwinięciem tej zasady są zamieszczone w ustawie przepisy szczegółowe, tj. art. 9 ust. 2 uzależniający przyznanie świadczeń od kryterium dochodowego, art. 19 ust. 1 zobowiązujący osobę uprawnioną albo jej przedstawiciela ustawowego do niezwłocznego powiadomienia o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu albo innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, art. 23 ust. 1 zobowiązujący osobę, która pobrała nienależnie świadczenia do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Ponadto w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836 z późn. zm.), w § 8 ust. 1 przewidziano, że w przypadku gdy organ właściwy wierzyciela poweźmie wątpliwość co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń, powiadamia niezwłocznie osobę pobierającą świadczenie o konieczności złożenia w wyznaczonym terminie wyjaśnień w sprawie lub dostarczenia niezbędnych dokumentów. Z odmową udzielenia lub nieudzielaniem w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń ustawa wiąże sankcję w postaci wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy). W świetle powyższego organ orzekający o zwrocie świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy nie może ograniczyć postępowania wyjaśniającego do ustalenia, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej do alimentów (matka dziecka), poprzez złożenie stosownych dokumentów, spełnił kryteria formalne przyznania świadczenia, oraz że obowiązuje decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, skoro okoliczności faktyczne mogą wskazywać możliwość nienależnie pobranego świadczenia. Orzekanie wówczas o obowiązku zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy byłoby pozbawione podstaw. Wykładnia ostatnio powołanego przepisu z uwzględnieniem celu ustawy oraz przedstawionych powyżej regulacji prowadzi do wniosku, że organ wierzyciela nie ma obowiązku wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń nie tylko w przypadku wzruszenia decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale także wówczas, gdy okoliczności pozwalają na przyjęcie, że miało miejsce pobranie nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego" (wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 czerwca 2013 r., II SA/Ke 436/13, LEX nr 1329503; por. też wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 marca 2014 r.; II SA/Łd 1174/13, LEX nr 1522680).

W dalszej kolejności należy podnieść, że w świetle przedstawionych wyżej regulacji nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest ustalenie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenie wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego.

Skoro organ ma ustalić wysokość świadczeń z funduszu oraz sumy wyegzekwowanych wysokości na rzecz alimentów przez komornika, to tabelaryczne odzwierciedlenie w decyzji organu I instancji dat spłaty, kwot do zapłaty, należności głównej oraz odsetek, nie może zostać uznane za wystarczające. Ustalenia w tym zakresie mają być weryfikowalne, w tym prawidłowość ustalenia kwoty zaległości z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Nie usuwa tych niedokładności także tabelka mająca odzwierciedlać kwoty przekazane przez komornika na poczet spłaty zadłużenia. Z tabel tych można jedynie dowiedzieć się ile wynosi należność główna, a ile odsetki i jak jest łączna kwota do spłaty. Nie jest wiadome, jaką organy przyjęły metodę wyliczania odsetek, od jakiej daty i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone.

W świetle treści art. 28 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, po należnościach związanych z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia. Prawidłowe jest więc zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych kwot, na co wskazuje użyte w przepisie sformułowanie: "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych, jak i odsetki od tych świadczeń. Okoliczności zatem dotyczące naliczania odsetek od dokonywanych przez organ egzekucyjny wpłat należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny być precyzyjnie ustalone i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli wypływa z art. 7 k.p.a. Obowiązek natomiast wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego z art. 77 § 1 k.p.a. Z art. 107 § 3 k.p.a. wynika z kolei, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższe przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio, zgodnie z postanowieniami art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów, a uchybienia to miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowały treść decyzji obydwu instancji, które na tym etapie postępowania były przedwczesne.

Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że wskazane wyżej uchybienia dotyczą decyzji organów obydwu instancji i nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie decyzji organów obydwu instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy przeprowadzą postępowanie w kierunku wyżej wskazanym.

W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.