Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1025/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4,  art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 170 w zw. z art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. K. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...], organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem – E. K.

Uzasadniając wydaną decyzję organ I instancji wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], E. K. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 27 sierpnia 2010 r. Niepełnosprawność E. K. powstała zatem w 80 roku życia, a zatem nie została spełniona określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1414/18 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd wyjaśnił, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jednakże powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Następnie Sąd wskazał, że w ocenie Trybunału Konstytucyjnego stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Wobec tego, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd wyjaśnił, że w obecnej sytuacji prawnej, także zaistniałej w rozpoznawanej sprawie oznacza to, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest, ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa", Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności. Wobec tego Sąd stwierdził, że przyjęcie przez organy orzekające w sprawie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek stosować. Z tych powodów, organy rozpoznając wniosek skarżącego miały obowiązek zbadać, czy spełnia on warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd wskazał, że organy zaniechały natomiast tego obowiązku, nie badając pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie szczególnie istotny jest fakt, że skarżący – jako wnuk E. K. (krewny w linii prostej w drugim stopniu), znajduje się w kręgu osób wymienionych przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W stosunku do tych osób wprowadzone zostały dodatkowe warunki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Sąd stwierdził, że w realiach rozpoznawanej sprawy spełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. oznaczać będzie ustalenie, że w przypadku E. K. nie ma innych osób spokrewnionych z nim w I stopniu (dzieci) lub osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności tych organy w ogóle nie badały, czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które nakazują organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uznając ww. naruszenia przepisów postępowania za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz mając na względzie zastosowanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 § 1, art. 107, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 2 i 3, art. 32 u.ś.r. – odmówił skarżącemu świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na E. K.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ I instancji stwierdził, że w świetle przywołanych przepisów nie ma wątpliwości, iż istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną, zaś powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki jest warunkiem przyznania tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tych przesłanek wyklucza możliwość jego przyznania, nawet gdyby wystąpiły pozostałe przesłanki, o których mowa w tym przepisie.

Zdaniem organu I instancji, skarżący nie spełnia wszystkich wymaganych przesłanek do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem nie jest obciążony w pierwszej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym względem swojego dziadka. Osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności do alimentacji są bowiem dzieci E. K. tj. córka M. K., syn T. K. oraz syn J. K., którzy nie wykazali obiektywnych przeszkód do wykonywania obowiązku alimentacyjnego.

Organ I instancji stwierdził, że ustalona w art. 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) kolejność zobowiązanych do alimentacji jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, albo gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Wynika to z tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem skierowanym do kogokolwiek z rodziny, krewnych, powinowatych czy osób trzecich, lecz jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla kategorii osób określonej ramami art. 132 k.r.o., przy czym nie ma możliwości zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez poszczególnych krewnych osoby potrzebującej pomocy. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane przedmiotowe świadczenie, lecz decyduje o tym przepis prawa. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w takiej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej w/w świadczenia. Świadczenie to jest niejako rekompensatą za pracę, jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo (właściwą jednostkę samorządu terytorialnego) składek emerytalno- rentowych.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy skarżący jest osobą, na której względem niepełnosprawnego dziadka spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Organ odwoławczy wskazał, że jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. - jednak pod warunkiem (zawsze przyjmowanym przez sądy administracyjne w tego typu sprawach), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim rodzicem.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący zamieszkuje wraz ze swoim dziadkiem oraz T. K. (synem E. K.) pod adresem [...]. Pozostałe dzieci E. K. nie mieszkają razem z nimi. M. K. mieszka w sąsiedztwie ([...]), H. B. przebywa w [...] zaś T. K. mieszka w P. Zdaniem organu, dzieci osoby wymagającej opieki niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji w pierwszej kolejności przed skarżącym. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wówczas, gdyby dzieci E. K. nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowanie przez nie opieki nad niepełnosprawnym ojcem w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci E. K. orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnuka E. K. z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci E. K. nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. Podobnie sytuacja pozbawienia danej osoby władzy rodzicielskiej nad dziećmi mogłaby stanowić okoliczność wykluczenia tych dzieci z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców. W ocenie organu nie jest natomiast taką okolicznością fakt zamieszkiwania poza miejscem zamieszkania rodzica i obowiązki zawodowe (J. K.) - z wyjątkiem H. B., tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - a już z pewnością nie niedookreślone relacje z ojcem (T. K.).

Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący sprawuje nad dziadkiem jedynie opiekę faktyczną. E. K. nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, a skarżący nie został ustanowiony jego kuratorem, czy opiekunem. Osoba wymagająca opieki nie ma także zasądzonych przez sąd od skarżącego świadczeń alimentacyjnych.

W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie nie zaszły warunki, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby w tym wypadku wnuka. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, na co wielokrotnie wskazywały sądy administracyjne. W niniejszej sprawie pewne jest, że dziadek skarżącego posiada czworo dzieci, w tym troje może zapewnić mu opiekę. Pomimo iż dzieci E. K. uważają, że nie mogą zajmować się swoim ojcem, co jest rzeczą pozostającą w sferze moralności tych osób, to nie mogą jednak się zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica dlatego, że się mieszka się "względnie daleko" od niego lub wykonuje pracę zarobkową.

Organ odwoławczy poinformował, że jeśli skarżący, a w zasadzie E. K. uważają, że dzieci osoby wymagającej opieki nie wywiązują się z obowiązku alimentowania to mogą podjąć w tej sprawie odpowiednią drogę prawną. Nie ma natomiast możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów w sytuacji gdy dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy.

Zdaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego czy też przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego i orzeczenia co do istoty.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., art. 132 k.r.o. oraz art. 2 i 18 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jak to już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w szczególności zaś w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, regulacje art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Zdaniem skarżącego, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu - narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Skarżący wskazał, że wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. (m.in. w wyrokach z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 ; z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/2007, z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/2007) oraz wojewódzkich sądów administracyjnych (sygn. II SA/Sz 1142/18; III SA/Kr 1479/11). Skarżący wskazał, że wcześniej posiadał już prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 12 czerwca 2012 r. do końca grudnia 2012 r., a w tzw. okresie przejściowym (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 27/13) od stycznia 2013 r. do końca czerwca 2013 r. kontynuował pobieranie tego świadczenia. Decyzja przyznająca to prawo wygasła wraz z wejściem w życie ustawy zmieniającej dotychczasową ustawę o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13, orzekł o niekonstytucyjności art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach wygasły z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. W ocenie Trybunału, powołane przepisy naruszają zasadę zaufania do państwa. Skarżący wyjaśnił, że przez blisko rok czasu nie mógł korzystać ze świadczeń, gdyż nie spełniał warunków do żadnych form pomocy przewidzianych w u.ś.r. Od dnia utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz ze społecznością opiekunów osób dorosłych niepełnosprawnych domagał się przywrócenia praw do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z u.ś.r. W tej sytuacji skarżący, któremu bezprawnie odebrano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mając bardzo trudną sytuację materialną, z konieczności (w tym również z powodu zakreślenia przez ustawodawcę terminu 4 miesięcy na złożenie wniosku), a nie ze swojego wyboru wystąpił w 2014 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, które otrzymał. Następnie gdy skarżący złożył w dniu 24 sierpnia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy administracyjne odmówiły jego przyznania. Zdaniem skarżącego oznacza to, że konsekwencje błędów legislatora jak i organów administracyjnych zostały przerzucone w całości na obywatela. Skarżący dodał, że od 2012 r. zajmuje się niepełnosprawnym dziadkiem E. K., jest też jedyną osobą, która taką wolę wyraziła.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest oczywiście bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.

W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji skarżonego organu Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżący jest wnukiem osoby wymagającej opieki (E. K.) i jako dalszy zstępny (zstępny w stopniu drugim) nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zstępni w stopniu pierwszym względem osoby wymagającej opieki (jego dzieci : córka M., syn J., syn T. oraz córka H.) żyją i ze względu na stan zdrowia mają możliwość sprawowania opieki. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może przysługiwać innym osobom niż matka albo ojciec, opiekun faktyczny dziecka lub osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pod warunkiem, że na osobach tych ciąży zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), a ponadto jeśli są to osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, warunkiem możliwości nabycia tego rodzaju świadczenia jest łączne spełnienie następujących przesłanek:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie istotne jest niespełnienie warunku wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2, a więc warunku braku innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które ze względu na wiek i stan zdrowia są zdolne do sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającej (nie mogą to być osoby małoletnie lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Ponieważ dzieci osoby wymagającej opieki żyją, nie są małoletnie i nie legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności, dlatego już te okolicznością były wystarczające do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

Odnosząc się natomiast do eksponowanych w skardze i na rozprawie okoliczności związanych z wydaniem przez tut. Sąd wyroku z dnia 20 lutego 2019 r. w sprawie o sygn. II SA/Rz 1414/18 oraz złożeniem przez skarżącego oświadczenia z dnia 7 sierpnia 2018 r. o rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd wyjaśnia, co następuje:

a) Prawomocny wyrok w sprawie o sygn. II SA/Rz 1414/18 uchylający poprzednie decyzje organów z dnia [...] listopada 2018 r. oraz z dnia [...] września 2018 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, został wydany w następstwie stwierdzenia przez Sąd, że organy dokonały wadliwej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), na mocy którego przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem 23 października 2014 r. utracił moc obowiązującą. W związku z powyższym Sąd nakazał ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż organy wydające skontrolowane decyzje nie badały przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.

b) W wyroku z dnia 20 lutego 2019 r. Sąd Wojewódzki stwierdził ponadto dobitnie, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane skarżącemu jako wnukowi osoby wymagającej opieki tylko pod warunkiem, że nie ma innych osób spokrewnionych z tą osobą w stopniu pierwszym (dzieci) lub osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że tut. Sąd wyraził już prawomocną ocenę prawną co do prawidłowego sposobu wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego w przedmiotowej sprawie (art. 17 ust. 1-1b u.ś.r.). Ocena ta jest wiążąca nie tylko dla organów orzekających ponownie w przedmiotowej sprawie, lecz także dla nowego składu orzekającego tut. Sądu (art. 170 w zw. z art. 153 p.p.s.a.).

c) Jeżeli chodzi o relację kontrolowanych decyzji odmownych do kwestii uprzedniego pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna oraz rezygnacji z tegoż zasiłku w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to zagadnienie to nie może zostać poddane kontroli oraz ocenie prawnej w niniejszej sprawie. Z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie wynika, że pobierał on świadczenie pielęgnacyjne w latach 2012-2013, jednak decyzja o przyznaniu tego świadczenia wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Skarżący nabył następnie prawo do zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jednak złożył oświadczenie o rezygnacji z tego zasiłku w związku z zamiarem ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (oświadczenie z dnia 7 sierpnia 2018 r. o rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna). Treść wniosku z dnia 22 sierpnia 2018 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, że skarżący oświadczył, że nie pobiera zasiłku dla opiekuna. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Oczywiście nie można wykluczyć, że oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna było konsekwencją błędnego pouczenia skarżącego przez właściwe organy lub zaniedbań w zakresie stosowania zasady informowania z art. 9 k.p.a. Zagadnienia te nie należą jednak do zakresu niniejszej sprawy i mogą stać się przedmiotem oceny prawnej właściwych organów lub także sądów administracyjnych w odrębnej sprawie administracyjnej.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.