Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 885/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-02-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 8 października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za czerwiec 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 8 października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za czerwiec 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 480 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 15 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego (konkretnie radcy prawnego R. P.).

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, ojcem, trzema synami i córką, że synowie posiadają majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 190 m² (syn D.M.), nieruchomości rolnej o powierzchni 3,17 ha (syn D.M.) oraz ciągnika samochodowego Renault Premium, naczep ciężarowych Inters Cars i Reisch (syn Ł.M.), oraz że w gospodarstwie domowym uzyskiwane są dochody miesięczne w wysokości 6.176,13 zł (dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez syna Ł. w wysokości 2.000 zł, ze stosunku pracy świadczonej przez skarżącego w kwocie 1.680 zł, świadczenia emerytalnego uzyskiwanego przez ojca skarżącego M.M. w kwocie 1.778,83 zł oraz z zasiłku pobieranego przez syna M. M. w kwocie 717,30 zł ).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) i pozbawionych jakiejkolwiek pomocy z zewnątrz.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 22 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- pisemnej informacji na temat przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej oraz informacji odnośnie innych źródeł dochodów umożliwiających pokrycie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2013 r. (PIT) przez niego i pozostałych członków rodziny wykazanych w formularzu PPF jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r.,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych członków rodziny wykazanych w formularzu za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, iż z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje przychodów, gdyż uprawiane na nim warzywa i hodowla zwierząt przeznaczane są na potrzeby własne jego gospodarstwa domowego. W piśmie tym zamieścił również zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, z którego wynika, iż w tym okresie ponoszone są koszty bieżącego utrzymania w wysokości 2.657,55 zł (związane z opłatami za wodę, odprowadzenie ścieków i wywóz śmieci, a także wydatkami na zakup żywności, energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych). Wykazał również, że w skali roku dochody gospodarstwa domowego obciążają koszty zakupu węgla w wysokości 5.600 zł oraz ubezpieczenia w wysokości 300 zł. Wraz z wymienionym pismem skarżący przekazał również wyciągi z rachunków bankowych z historiami operacji bankowych prowadzonych w A w [...], B i C, a także kserokopie przekazu pocztowego dotyczącego emerytury wypłacanej M. M., faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej, wody, odprowadzenia ścieków, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-37, Pit-28 i PIT-28A wraz z wyciągami z ewidencji przychodów.

W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, opisanych wyżej dokumentów oraz akt podatkowych sprawy, nie ma uzasadnienia do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika. Ocena ta dotyczy również sytuacji, gdy uwzględnione zostaną koszty sądowe, które skarżący winien ponieść w tym samym czasie w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Przy tym należy zaznaczyć, że wszystkie sprawy, w których skarżący wniósł skargi są jednorodzajowe (zaskarżonych 78 decyzji dotyczy określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym i opłacie paliwowej za poszczególne miesiące), w związku z czym nakład pracy pełnomocnika dla sporządzenia skargi kasacyjnej nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę, czego zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa nie mogą uwzględniać, czyniąc partycypację publicznych środków na ten cel niewspółmierną wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. , I FZ 96/13; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się konkretnie do oceny zasadności wniosku skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że ocenę możliwości zapłaty kosztów postępowania sądowego przez wnioskującego o przyznanie prawa pomocy dokonuje się również w oparciu o dane i informacje dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej wszystkich pozostałych członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym względzie należy przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (utrwalone w orzecznictwie) wyrażone w postanowieniu z 23 czerwca 2014 r., w którym stwierdzono, iż "(...) art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a. regulujący warunki przyznania prawa pomocy odnosi się do możliwości finansowych wnioskodawcy; na te zaś możliwości bez wątpienia wpływa także fakt prowadzenia gospodarstwa domowego z innymi osobami oraz ich sytuacja materialna. Nie może budzić wątpliwości, że tak sformułowane przepisy dają podstawę do oczekiwania przez sądy informacji odnoszących się do rodziny wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wynika to z faktu, że dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu Państwa."

Wobec powyższego należało dla oceny możliwości finansowych skarżącego powołać nie tylko jego własne dochody, ale także przychody i dochody pozostałych członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z przekazanych kserokopii dowodów wewnętrznych za okres od stycznia do listopada 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r. wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego istnieje znaczny potencjał finansowy, przejawiający się w postaci przychodów uzyskiwanych przez jego syna z działalności gospodarczej. Okoliczność ta posiada większe znaczenie niż same dochody. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym możliwości czerpania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, iż syn skarżącego Ł.M. w ostatnim okresie, tj. w miesiącach sierpień, wrzesień, październik i listopad 2014 r., z tytułu sprzedanych towarów i usług osiągnął przychody w wysokości 178.764 zł. Dodatkowo należy wskazać na wykazane przez skarżącego dochody w wysokości 6.176,13 zł oraz nieruchomość rolną, zwiększające potencjał finansowy i majątkowy jego gospodarstwa domowego.

Zdaniem referendarza należy również przywołać znajdujące się w gospodarstwie domowym skarżącego w ostatnim okresie, tj. już po sporządzeniu w dniu 10 listopada 2014 r. przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, znaczne zasoby pieniężne. Otóż według salda na 29 grudnia 2014 r. na koncie bankowym Ł. M. (A w [...], z którego usług korzysta również skarżący), prowadzącego ze skarżącym wspólnie gospodarstwo domowe, znajdowały się środki finansowe w wysokości 36.746,45 zł (w dniu 8 grudnia 2014 r., a więc niespełna miesiąc po sporządzeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na koncie tym znajdowały się jeszcze zasoby pieniężne w wysokości 55.866,25 zł).

Ponadto okoliczności stanu faktycznego, ustalonego na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy (akta podatkowe oraz załączone dodatkowo do wniosku dokumenty) wskazują, iż działalność gospodarczą Ł. M. podjął w 2014 r. i to na bazie majątku przekazanego tym okresie przez skarżącego, kontynuując jego własną działalność w zakresie usług transportowych. Z zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT-37) wynika bowiem, iż jedynym źródłem dochodów syna skarżącego Ł. M. były przychody ze stosunku pracy, zaś w odwołaniu od decyzji Urzędu Celnego w Opolu sporządzonym 28 lipca 2014 r. skarżący określił siebie jeszcze jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą (NIP: [...]). Z kolei wykazany przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) majątek w postaci ciągnika samochodowego Renault Premium (rok produkcji 1999), naczep ciężarowych Inters Cars i Reisch jako własność jego syna Ł. M., według oświadczenia złożonego przez niego w dniu 17 lutego 2014 r. (złożonego na formularzu ORD-HZ, który przeznaczony jest w celu złożenia oświadczenia o nieruchomościach i prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej, i rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego), był jego własnością.

Z powyższego wynika, że skarżący jeszcze w 2014r., prowadząc własną działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych, korzystał z majątku wykazanego w formularzu PPF jako majątek syna. Oznaczałoby to, iż skarżący wyzbył się wymienionych składników majątkowych na rzecz syna. Zatem rozdysponowując wyżej opisane składniki majątku swojego przedsiębiorstwa skarżący znacząco wpłynął na pogorszenie się swojego obecnego statusu majątkowego oraz finansowego (w formularzu PPF skarżący oświadczył bowiem, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie uzyskując tym samym z tego tytułu dochodów). W zaistniałej sytuacji skarżący ma również możliwość, wynikającą art. 897 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121), ubiegania się o środki niezbędne do zaspokojenia swoich potrzeb, w tym potrzep związanych z uregulowaniem wymaganych kosztów postępowania sądowego.

Poza tym, jak wynika z oświadczenia zawartego w powołanym formularzu 17 lutego 2014 r., skarżący był także właścicielem samochodów osobowych Volkswagen Transporter i Volkswagen Vento, samochodu ciężarowego Renault Premium (rok produkcji 1996) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 3 ha. W formularzu PPF, poza nieruchomością rolną, składniki tego majątku nie zostały już wykazane. W tym miejscu zasadnym jest przywołanie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2014 r., który w uzasadnieniu stwierdził, że "osoba, która świadomie pozbawia się składników majątku pozwalających na uzyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie może oczekiwać, że koszty te zostaną zaspokojone ze Skarbu Państwa, czyli de facto przez innych podatników" (I FZ 230/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W konkluzji, opierając się na opisanych wyżej okolicznościach, należy zauważyć, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych, poczynił jednak wiele starań aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.