Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1463/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty cła podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W złożonej skardze pełnomocnik skarżącego zwrócił się m.in. z wnioskiem o zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat od wniesionej skargi. Na wezwanie referendarza pełnomocnik nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, w związku z wezwaniem referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał część dokumentów, do złożenia których został zobowiązany.

Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodów z prowadzonej w formie [...] działalności gospodarczej. Skarżący podał, że z tego tytułu osiąga miesięczny dochód w wysokości "do [...] zł netto", z czego na koszty wynajmu mieszkania i opłaty eksploatacyjne wydatkuje kwotę [...] zł, a na wyżywienie kwotę [...] zł. Wskazał ponadto, że obecnie w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne w toku których zajęto jego majątek, a stan blokad na rachunkach bankowych przekracza [...] zł. Skarżący wykazał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych), podał że posiada jedynie samochód osobowy marki [...] z [...] r.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącego nadesłał wyciągi z dwóch rachunków bankowych, faktury za energię elektryczną i gaz, zeznania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013 i 2014, deklaracje podatku VAT za okres od maja do października 2015 r., postanowienie prokuratora z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym, zawiadomienie z dnia [...] r. sądu rejonowego wydział ksiąg wieczystych o dokonanym wpisie, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń - październik 2015 r. i maj - październik 2015 r., tytuły egzekucyjne, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, umowę najmu lokalu mieszkalnego (część tych dokumentów została złożona sprawie I SA/Lu 1086/15), Ponadto skarżący złożył oświadczenie, że mieszkanie położone w [...] sprzedał w [...] r. oraz że nieruchomość w [...] wynajmuje na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Dodał, że posiadany samochód osobowy ma wartość ok. [...]-[...] zł.

Referendarz sądowy stwierdził, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Użycie w przytoczonym unormowaniu sformułowania "wykaże" oznacza, że to na stronie ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Obowiązkiem wnioskodawcy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.).

Oceniając wniosek strony skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie. Istnieje bowiem szereg wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej i dochodowej strony, które nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Informacje na temat sytuacji majątkowej i dochodowej strony złożone w formie oświadczenia na druku PPF, jak również w dokumentach składanych na wezwanie referendarza powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, rzetelne i spójne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Te natomiast udzielone przez stronę skarżącą nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych.

Przede wszystkim wskazać należy, że jak wynika ze złożonego oświadczenia, skarżący w chwili obecnej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z prowadzonej działalności gospodarczej i osiągając z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości do [...] zł netto. Już samo określenie wysokości dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (do [...] zł netto) budzi wątpliwości, co do prawdziwości wskazanej kwoty. Zdaniem referendarza, uwzględniając zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, nie jest możliwe aby kwota ta wystarczała na utrzymanie skarżącego prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe. Biorąc pod uwagę, że sam koszt wynajmu i opłat eksploatacyjnych związanych z zamieszkiwaniem wynosi ok. [...] zł, skarżącemu po odliczeniu wskazanych kosztów pozostaje kwota ok. [...] zł na bieżące utrzymanie. W ocenie referendarza zapewnienie egzystencji dorosłej osobie z tak ustalonego dochodu jest mało prawdopodobne. Zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, dojazdy do pracy, utrzymanie samochodu, wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącego. Do tego dochodzi koszt utrzymania nieruchomości w [...] na potrzeby prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Wszystko to rodzi uzasadnione podejrzenie, że skarżący albo korzysta z pomocy osób trzecich lub posiada znacznie wyższe lub inne nieujawnione źródła dochodów.

Oceniając możliwości płatnicze skarżącego, nie można również pominąć, że przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2013 r. wyniósł [...] zł, za 2014 r. [...] zł, co wskazuje, że w tym czasie prowadził działalność znacznych rozmiarów. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują przy tym na spadek obrotów w 2015 r., wręcz przeciwnie w okresie styczeń-październik 2015 r. przychody z działalności wyniosły [...] zł (dane z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz deklaracji podatku VAT). Jednocześnie podnieść należy, że wykazana w zeznaniu podatkowym za 2014 r. oraz w księdze podatkowej strata nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że kondycja finansowa strony wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Skarżący nie wyjaśnił przy tym z jakich źródeł finansowych pokrywa stratę. Co więcej, skarżący osiągając przychód tak znacznej wysokości i wiedząc o wszczętym postępowaniu celnym (data wszczęcia [...] r.) z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany.

Pozostając w zakresie obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów sądowych zauważyć należy, że skarżący w toku przedmiotowego postępowania celnego ([...] r.) dokonał odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego położonego w [...], nie wskazując przy tym, mimo wezwania referendarza, jaką uzyskał kwotę ze sprzedaży i na co przeznaczył uzyskane z tego tytułu środki.

Odnośnie posiadanego majątku podnieść również należy, że skarżący nie wykazał w złożonym wniosku PPF, że jest właścicielem nieruchomości budynkowej (lokal niemieszkalny o pow. [...] m2). Skarżący nie wyjawił również, że jest prezesem jednoosobowego zarządu w [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz posiadaczem [...] udziałów tej spółki. Fakty te można wywieść z analizy nadesłanych dokumentów (postanowienia prokuratora z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym, zawiadomienia sądu rejonowego wydział ksiąg wieczystych z dnia [...] r. o dokonanym wpisie). Skarżący mimo stosownego wezwania, nie wyjaśnił sposobu użytkowania powyższej nieruchomości, natomiast pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 19 lutego 2016 r. wskazał jedynie, że jest ona zajęta na potrzeby prowadzonej wobec skarżącego egzekucji. Skarżący nie odniósł się również do wezwania referendarza, czy będąc na stanowisku prezesa zarządu wymienionej spółki osiąga dochody. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomości strony hipotek przymusowych i umownych, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki, szczególnie jeśli uwzględnić charakter posiadanej nieruchomości.

Dla oceny złożonego wniosku ma również znaczenie fakt, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków wskazał, że posiada tylko dwa rachunki bankowe (o numerach [...] i [...]). Analiza przedstawionych przez niego wyciągów z tychże rachunków, prowadzi zaś do wniosku, że skarżący posiada co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy o numerze [...], z którego w dniu [...] r. dokonał zasilenia jednego z rachunków wskazanych powyżej. Nie ujawniając faktu posiadania innych rachunków bankowych, skarżący uchylił się tym samym od podania stanu ich kont, pomimo że został zobligowany do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. W tych okolicznościach brak jest możliwości zweryfikowania stanu środków pieniężnych posiadanych przez stronę oraz dokonywanych operacji finansowych, które jak należy domniemywać są przeprowadzane właśnie za pośrednictwem rachunków, z których wyciągów nie przedstawiono.

Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego faktu zajęcia jego rachunków bankowych w postępowaniach egzekucyjnych wskazać należy, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla niego skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter.

Dokonując analizy oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, referendarz doszedł do przekonania, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny. Uznać należy, że skarżący nie ujawniając na druku PPF całego majątku, nie nadsyłając części żądanych dokumentów, nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, w sposób nie odpowiadający rzeczywistości.

Prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, w związku z czym powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności skarżącego do takich osób nie można zaliczyć. Zdaniem referendarza, biorąc pod uwagę majątek skarżącego, wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący posiada, bądź mógł zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Na zdolności płatnicze skarżącego dodatkowo wskazuje fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowym, a wcześniej celnym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto zestawienie dochodów strony z wysokością ponoszonych przez nią wydatków jednoznacznie świadczy, że skarżący posiada źródła dochodów, których nie wykazał.

Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.