Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 381/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 10 lipca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: Edyta Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2009 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 381/09

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych, utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., odmawiającą R. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2007 r., R. M. wystąpił o umorzenie części należności z tytułu składek możliwej do umorzenia, a pozostałej części rozłożenie na jak najniższe raty. W uzasadnieniu wskazał na znaczące pogorszenie się jego sytuacji i bardzo ciężką chorobą syna - P. M. Wniosek został uzupełniony oświadczeniem syna – M. M. (działającego jako pełnomocnik), z którego wynikło, że z uwagi na bardzo ciężką chorobę brata - wszelkie środki finansowe skierowane są na umożliwienie bratu chodzenia i poprawy ciężkiego stanu zdrowia. Do wniosku została dołączona kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego P.M..

W dniu [...] ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Zakład wskazał na brak podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – powoływanego dalej jako "rozporządzenie"). W ocenie ZUS zobowiązany nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynikało bowiem, że w związku z uzyskiwanymi dochodami rodzina zobowiązanego posiadała fundusze na utrzymanie (dochody z prowadzonej działalności i otrzymywanych świadczeń emerytalnych). Ponadto nie zachodziła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, gdyż dłużnik nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, jak również tego, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (synem P. M.), pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład wskazał również na brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") z uwagi na to, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne; wznowił prowadzenie działalności i uzyskuje, bądź będzie uzyskiwał dochody z tego tytułu; postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., okazało się skuteczne, co oznaczało, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wnioskiem z dnia 25 października 2007 r. M. M., działający jako pełnomocnik zobowiązanego, wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podnosił, że sytuacja zdrowotna i materialna dłużnika nie została właściwie oceniona, zaś opłacenie należności z tytułu składek pozbawia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto wskazywał, że zobowiązany otrzymuje emeryturę w wysokości 388,00 zł., a jego żona emeryturę z KRUS w wysokości 530,00 zł., co jest nniewystarczajace do utrzymania dla ciężko schorowanych ludzi. Stwierdził, że przewlekła choroba pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu na opłacenie zaległych składek w całości. Porosił o rozłożenie części zadłużenia na raty, ponieważ nie ma innego wyboru. Do wniosku zostały załączone kserokopie: przekazu emerytury, faktur na zakup leków oraz karty informacyjnej dotyczącej udzielonej pomocy medycznej żonie zobowiązanego.

Wpłynęło również pismo zobowiązanego, w którym ponownie zawarł prośbę o umorzenie zaległości. W piśmie wyjaśnił, że jego stan zdrowia nadal jest zły i z końcem roku zaprzestaje prowadzenia działalności. Podniósł ponadto, że syn P. M. przez ostatnie trzy tygodnie przebywał w szpitalu Do pisma załączył kserokopie faktur na zakup leków.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r.

W wyniku rozpoznania skargi na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...]., wyrokiem z dnia [...][...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził jej nieważność. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został podpisany przez M. M. - syna zobowiązanego, który jednak nie przedstawił pełnomocnictwa do złożenia tego środka zaskarżenia i do reprezentowania wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym. Zatem postępowanie w tym zakresie mogło być prowadzone jedynie po uzupełnieniu braku formalnego tego podania, do czego organ powinien wezwać zainteresowanych (wnioskodawcę oraz jego syna).

W dalszej treści Sąd zauważył, że uzasadnienie decyzji powinno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie aktualnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej strony, jej zdolności płatniczych (dochodów i niezbędnych wydatków), a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Utrzymując w mocy decyzję Zakładu, Prezes wyjaśnił, że w dniu 12 sierpnia 2008 r. do ZUS wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 7 sierpnia 2008 r., w którym wniósł o ponowne rozpatrzenie jego prośby o umorzenie części należności, a pozostałej rozłożenie na raty. Do pisma załączył pełnomocnictwo udzielone M. M., kserokopie zaświadczeń o stanie zdrowia swojego i żony oraz orzeczenia dotyczącego syna P. M., z którego wynika, że okresowo (do kwietnia 2009 r.) został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy

W odpowiedzi na wezwanie organu w dniu 31 października 2008 r. wpłynęło oświadczenie zobowiązanego z dnia 26 października 2008 r., z którego wynika, że w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie należności ubiega się o udzielenie pomocy de minimis oraz, że w 2008 r. i dwóch poprzedzających latach nie korzystał z pomocy publicznej, kserokopie orzeczenia i karty informacyjnej leczenia szpitalnego syna P. M., zaświadczenie o niekorzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej oraz pocztowy przekaz emerytury.

W dniu 25 listopada 2008 r. wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 19 listopada 2008 r., w którym wyjaśnił, że wraz z żoną pozostają w oddzielnym gospodarstwie domowym z synem, jednak wspólnie nim zamieszkują i syn pomaga im finansowo, choć sam nie ma wystarczających środków by móc się leczyć i musi utrzymać jeszcze troje dzieci w wieku szkolnym. Dłużnik wyjaśnił, że choć sam jest schorowany, musi pomagać synowi, który nawet nie jest w stanie samodzielnie się poruszać.

Organ wskazał na art. 28 ust. 1 i ust. 2, w zw. z art. 30 i 32 u.s.u.s., z których wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności wskazuje art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tejże ustawy, co oznacza, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych i składki na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonych nie mogą być umarzane.

Natomiast art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w uzasadnionych przypadkach przewiduje umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Uprawnienia Zakładu do zastosowania ulg w postaci umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, a ich wykorzystanie uwarunkowane jest każdorazowo względami społecznymi i gospodarczymi, co z kolei oznacza, że nawet wystąpienie okoliczności, do których odwołują się przepisy, nie obliguje Zakładu do podjęcia decyzji o umorzeniu.

Prezes wyjaśnił, że obowiązany osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości 661,74 zł. brutto, tj. 575,74 zł. netto, z czego dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS z tytułu nieopłaconych składek, a do wypłaty pozostaje kwota 420,40 zł. Od 2 czerwca 2008 r. dłużnik ponownie rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, jednak nie przedstawił żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że z tego tytułu osiąga dochody (chociaż pismem z dnia 15 października 2008 r. został do tego wezwany). Nie wskazał również, czy z tego tytułu ponosi straty. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną osiągającą dochody z tytułu emerytury z KRUS w wysokości 661,74 zł. brutto, tj. 575,74 zł. netto. Wg oświadczenia zobowiązanego, wraz z żoną zamieszkują z synem, który pomaga im finansowo, jednak pozostają z nim w oddzielnym gospodarstwie domowym i nie ponoszą comiesięcznych wydatków związanych z opłatą czynszu. Ponadto z uwagi na stan zdrowia zobowiązany wraz z żoną ponoszą wydatki związane z zakupem leków, których wysokość nie została udokumentowana - do wniosku zostały jedynie załączone kserokopie opakowań leków, które dłużnik przykładowo zażywa na serce.

W ocenie Prezesa ZUS zobowiązany nie wykazał, że w dłuższym okresie czasu nie jest w stanie opłacić ciążących na nim zobowiązań, ponieważ pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tym samym nie wykazał zajścia przesłanek zdefiniowanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Zdaniem Prezesa w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny jest władny egzekwować zaległości ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego na drodze postępowania egzekucyjnego. Nie ma tu zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż dłużnik nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał również zajścia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż osiąga stałe comiesięczne dochody z tytułu przyznanej emerytury.

Obecnie zobowiązany prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, co oznacza, że choroba, na którą powołuje się we wniosku, nie stanowi całkowitej przeszkody do osiągania dochodów.

Zdaniem Prezesa ZUS za umorzeniem nie może przemawiać podniesiona przez stronę okoliczność, że zadłużenie powstało w wyniku zaniedbań pracownika – T. S., który odpowiadał za rozliczenia z ZUS, ponieważ ryzyko związane z działalnością gospodarczą jak i jej negatywne skutki ponosi osoba, która ją prowadzi.

Art. 28 u.s.u.s. przewiduje umorzenie zobowiązań jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, bądź w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co oznacza, że przepisy nie uzależniają kwestii umorzenia zobowiązań składkowych od tego czy zadłużenie powstało w sposób zawiniony przez zobowiązanego, czy też nie.

Prezes ZUS nie uwzględnił okoliczności związanych z chorobą syna skarżącego, gdyż zobowiązany nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

Organ dodał również, że składki, do których zapłaty zobowiązany jest R. M. finansowane były nie tylko przez niego, jako płatnika, ale z własnych środków ubezpieczonych, co będzie negatywnie skutkować w przyszłości na wysokość ich świadczeń emerytalno – rentowych. Prezes stwierdził, że nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, tym bardziej, że po dniu złożenia przedmiotowego wniosku zobowiązany nadal nie wywiązuje się z obowiązku opłacania składek.

Organ podkreślił, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przewiduje 10-letni obowiązek egzekwowania należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek oparte jest na zasadzie uznania administracyjnego, co powoduje, że nawet stwierdzenie okoliczności świadczących o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez R. M.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że całkowicie nie zgadza się z argumentacją organu, zaś postępowanie urzędników ZUS uważam za wyjątkowo uwłaczające jego godności. Zarzucił, że mimo sędziwego wieku, ciężkiej choroby jego, żony i syna, głodowej emerytury i braku możliwości zarobkowania, organ cynicznie podsumował, że nawet jakby wszystkie przesłanki zachodziły, to może ale nie musi udzielić mu pomocy. Skarżący wyjaśnił, że próbował odwiesić działalność, w której pomagał mu drugi syn, ale nie ma z niej dochodu, tylko problemy. Będzie więc zmuszony ją zamknąć, ale zobowiązania wobec klientów uniemożliwiły natychmiastowe działanie. Zobowiązaniami tym zajął się starszy syn, aby skarżący mógł sprawować opiekę nad ciężko chorym młodszym synem, choć sam też jest ciężko chory. Podniósł, że w tym wieku i ze swoimi chorobami nie może znaleźć dodatkowych źródeł pieniędzy.

Nie zgadza się z argumentami organu, że 420,40 zł. wystarczy na życie, gdy minimalne diety pracownicze wynoszą 23 zł. dziennie, co daje miesięcznie ok. 690 zł. Skarżący wskazał, że zaległości z tytułu składek powstały wskutek błędów i zaniedbań jego pracownika T.S. . Podkreślił, że jest ciężko chory na serce, a jego syn P. od miesiąca przebywa w szpitalu w W. Niedawno miał operację na drugie kolano - nie może chodzić od ponad dwóch lat. Skarżący zapytał, czy człowiek ma zbierać rachunki na masło, chleb i wodę, aby udowadniać w ZUS, że 14 zł dziennie, to głodowa stawka poniżej prawnie zapewnionej w RP diety pracowniczej? Za co zatem ma kupić lekarstwa?

Skarżący uważa, że przedstawił bardzo trudną sytuację zarówno materialną, jak zdrowotną - chorobę swoją, żony i syna. Stwierdził, że opłacanie składek wraz z należnością komorniczą pozbawi jego i rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Poza tym uważa, że brak było podstaw do przedłużania terminu wydania decyzji, która miała być wydana do dnia 31 stycznia 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym usunięcie jej z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten statuuje moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Podmioty te są więc związane faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis powołanego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyr. NSA z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl).

W rozpoznawanej sprawie wiąże wyrok WSA w W. z dnia [...],[...], stwierdzający nieważność poprzedniej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] Sąd nie rozpoznawał wówczas sprawy merytorycznie, stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja zawiera kwalifikowaną wadę, gdyż została wydana w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podpisanego przez M. M. - syna zobowiązanego, działającego jako pełnomocnik skarżącego, który jednak nie przedstawił pełnomocnictwa do złożenia tego środka zaskarżenia i do reprezentowania wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2008 r. skarżący załączył pełnomocnictwo udzielone synowi (k. 156 akt adm.). W tej sytuacji należy stwierdzić, że zgodnie z zaleceniami Sądu, organ był uprawniony do rozpoznania wniosku z dnia 27 października 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Możliwość umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek przewiduje art. 28 u.s.u.s. Kolejne ulgi w postaci odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia ich na raty wprowadza art. 29 tej ustawy. W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29.

Jeżeli zatem wniosek osoby prowadzącej działalność gospodarczą (pracodawcy) o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje wyłącznie składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brakuje bowiem przedmiotu postępowania, gdyż nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich. Aczkolwiek umorzenie postępowania, jak i odmowa umorzenia należności z tytułu składek oznaczają w rezultacie brak pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (umorzenia składek), to jednak nie mogą być one podejmowane niejako zamiennie. Przede wszystkim dlatego, że jest to równoznaczne z niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa, ale również z tego względu, że strona powinna uzyskać od organu jednoznaczną informację o powodach, dla których uwzględnienie jej wniosku nie było możliwe (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. III SA/Wa 2036/06, LEX nr 328195, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. III SA/Wa 1765/06, LEX nr 265481).

Inaczej mówiąc, organ może merytorycznie rozpoznać wniosek zobowiązanego będącego płatnikiem składek z tytułu ubezpieczenia, ale wyłącznie w zakresie zaległości dotyczących jego osoby. Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji (s. 13), a także poprzedzającej ją decyzji z dnia z dnia [...] (s. 1) wyraźnie wynika, że oba rozstrzygnięcia dotyczyły również należności obejmujących składki finansowane przez pracowników skarżącego. Potwierdza to również materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy (k. 72-73), stanowiący odręczną notatkę Kierownika Referatu I. S. z dnia 27 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS wprost wskazano, że jako płatnik składek skarżący miał obowiązek opłacania za siebie tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne, co stanowi mniejszą część łącznej zaległości wynikającej z sentencji tej decyzji.

W tej sytuacji stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 30 u.s.u.s.), które jednak nie miało wpływu na wynik sprawy.

Zasadniczo należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).

Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ trafnie wykazał, że w rozpoznawanej sprawie przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie ma zastosowania, wobec braku całkowitej nieściągalności. Skarżący uzyskuje bowiem pewien stały dochód, z którego skutecznie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a).

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jen pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, określone ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość umorzenia takich należności jest odstępstwem od zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Podkreślić należy bowiem, że nawet spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ.

Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W niniejszym przypadku zobowiązany otrzymuje pewien stały dochód, wskazany kwotowo w zaskarżonej decyzji. Wprawdzie kontynuowanie spłaty zaległej należności (w trybie egzekucji lub dobrowolnie) pogarsza jego sytuację - co jest niewątpliwe, nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć.

Organ trafnie ocenił, że skarżący nie udokumentował prawidłowo wydatków na leki kupowane na ratowanie zdrowia swojego i żony. Stwierdzić należy ponadto, że postępowanie administracyjne trwało dostatecznie długo, aby miał on możliwość zgromadzenia rachunków potwierdzających poniesienie takich wydatków.

Organ nie uwzględnił przedłożonych przez skarżącego kserokopii faktur stwierdzających zakup leków dla jego syna P. M. , ponieważ skarżący nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z czym należy się zgodzić. Nie ma więc tu zastosowania przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w odniesieniu do trudnej sytuacji finansowej syna skarżącego, wynikającej ze stanu jego zdrowia. Definicja rodziny wskazana w § 3 ust. 2 rozporządzenia, dotyczy bowiem osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących ze zobowiązanym, spokrewnionych lub niespokrewnionych, pozostających z nim w faktycznym związku.

Przytoczona definicja rodziny nie dotyczy natomiast sytuacji wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającego umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał jednak, aby zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym synem P. M., ponadto – jak wykazał organ - skarżący otrzymuje stałe dochody z tytułu emerytury.

Skarżący nie wykazał także zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek pozbawi go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

Wobec faktu wydania zaskarżonej decyzji, za bezprzedmiotowy należy uznać zarzut dotyczący przedłużenia terminu, w którym organ dokonał tej czynności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

TF