Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SO/Wr 16/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-04-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 245par. 1, 2,3 art. 246 par.1 pkt 1 oraz art. 258 par. 1 i par.2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2007 r. postanawia: odmówić R. Z. przyznania prawa pomocy,


UZASADNIENIE

W dniu 8 marca 2011 r. R. Z. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu podał, że z uwagi na brak możliwości uregulowania kosztów zastępstwa wypowiedział pełnomocnictwo swojemu pełnomocnikowi, natomiast nałożone na niego zobowiązanie podatkowe w kwocie 2.000.000 zł znacznie przekracza jego możliwości finansowe i w konsekwencji nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, w tym w szczególności opłaty sądowej od skargi. Wskazał dalej, że jest rencistą i otrzymał z tego tytułu w roku 2010 świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 6.471,50 zł, oraz że od roku 1995 ma z żoną rozdzielność majątkową.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał wnioskodawca, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwojgiem pełnoletnich dzieci, które w zamian za darowanie im domu wypłacają mu alimenty, stanowiące obok renty inwalidzkiej w kwocie 539,29 zł źródło środków finansowych na pokrycie kosztów jego miesięcznego utrzymania, w tym środków żywności (300 zł) i środków higieny (10 zł).

W odpowiedzi na wezwanie R. Z. przedłożył do akt sprawy informacje i dokumenty, z których, ponad fakty podane we wniosku, wynika, że córka wnioskodawcy z uzyskiwanego na podstawie umowy o pracę wynagrodzenia w kwocie 3.500 zł reguluje opłaty związane z utrzymaniem domu, w którym on mieszka, w łącznej kwocie 640 zł, natomiast jego syn utracił na podstawie decyzji Starosty Powiatu w Z. Ś. z dnia [...] status osoby bezrobotnej z uwagi na brak zdolności lub gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca nadmienił także, iż z jego renty dokonywane są potrącenia tytułem zaległości publiczno- i cywilnoprawnych, ani on ani jego syn nie posiadają rachunków bankowych, nie korzysta z Pomocy Społecznej ani innych form wsparcia państwa i nie posiada żadnego majątku. W roku 2009 świadczenie rentowe wnioskodawcy wyniosło 6.171.88 zł (brutto).

Z przesłanej kserokopii aktu notarialnego umowy darowizny i zwolnienia z długu wynika, że wnioskodawca wraz żoną dokonali w dniu 19 grudnia 2007 r. darowizny na rzecz swoich dzieci prawa wieczystego użytkowania położonej w Z. nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0710 ha oraz prawa własności postawionego na tej nieruchomości domu o kubaturze 355 m³. W treści umowy darowizny zawarto oświadczenie darczyńców o wpisaniu do księgi wieczystej darowanej nieruchomości ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości w celu zaspokojenie należności na łączną kwotę 644.238,46 zł, w tym kwoty 600.000 zł na rzecz Banku A, oraz wpisaniu do tej księgi hipotek umownej i przymusowej w łącznej kwocie 264.024,20 zł, w tym w kwocie 50.000 zł na rzecz Banku A, wartość darowizny określono na kwotę 40.000 zł, natomiast obdarowani zwolnili darczyńców z długów wynikających z alimentów zaległych, należnych od końca roku 2005.

Z urzędu wskazać należy, iż R. Z. złożył dziewiętnaście wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zarejestrowanych pod sygn. akt od I SO/Wr 2/11 do I SO/Wr 20/11, w związku z planowanym złożeniem skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej we W. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu doradcy podatkowego (adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu braku niemożności ponoszenia przez R. Z. jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zastrzec trzeba przy tym, że na obecną sytuację materialną wnioskodawcy składa się nie tylko aktualnie posiadany przez niego majątek oraz źródło pozyskiwania środków pieniężnych, ale również konsekwencje jego wcześniejszych czynności, z których czerpał on znaczne korzyści materialne. W przypadku niewykazania wyjątkowych, niezależnych od decyzji wnioskodawcy okoliczności powodujących obiektywnie pojmowany brak możliwości korzystania z tych wartości materialnych, niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet Państwa, i w rezultacie na wszystkich podatników, konsekwencji utraty tych korzyści materialnych. Uwzględnić trzeba przy tym okres czasu, jaki upłynął od momentu uzyskania przez wnioskodawcę takich aktywów do momentu popadnięcia przezeń w stan uzasadniający – w opinii wnioskodawcy – przyznanie w postępowaniu sądowoadaministracyjnym prawa pomocy.

Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Sytuacji materialnej oraz rodzinnej R. Z. nie można bowiem uznać za stan uniemożliwiający ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego we wszystkich sprawach, których wniesienie do Sądu zapowiada złożenie żądanie przyznania prawa pomocy. Wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawcy, rozpatrywana jedynie z uwzględnieniem aktualnie uzyskiwanego dochodu (renty) oraz braku podlegającego spieniężeniu majątku, jawi się jako zła, to jednak po uwzględnieniu kwot, jakie uzyskał on w przeszłości, a które wynikają z oświadczenia R. Z. oraz jego żony złożonego do treści aktu notarialnego umowy darowizny z dnia 19 grudnia 2007 r., ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy jest zgoła odwrotna. Nie sposób bowiem pominąć uzyskania przez wnioskodawcę i jego żonę kwoty łącznie 694.063,11 zł, dochodzonej od nich obecnie przez ich wierzycieli. Z akt sprawy, w tym oświadczeń samego wnioskodawcy, nie wynika, aby kwota 694.063,11 zł dochodzona była od niego niezasadnie, oraz aby została utracona, choćby w wyniku egzekucyjnego zajęcia, na skutek niezależnych od jego woli okoliczności, powodujących pojmowany obiektywnie brak możliwości korzystania z niej, w tym jej pomnażania. Dlatego wskazaną kwotę należy mieć na uwadze przy ustaleniu pozostających do dyspozycji wnioskodawcy środków pieniężnych. Wysokość tej kwoty pozwala na jej uwzględnienie przy rozpoznawaniu wniosku mimo upływu czasu od chwili przyznania przez R. Z. uzyskania takiej kwoty.

Wniosek dotyczący posiadania przez R. Z. jeszcze w nieodległej przeszłości kwot pozwalających na ponoszenie kosztów postępowania sądowego znajduje pośrednie potwierdzenie w oświadczeniu wnioskodawcy, że uprzednio korzystał z usług zastępcy procesowego z wyboru.

Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli (podatników), ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów postępowania sądowego w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego R. Z.) samodzielnie podjętej decyzji o spożytkowaniu nawet na przestrzeni czterech lat kwoty 694.063,11 zł.

W odniesieniu do pominięcia przez wnioskodawcę wykazania sytuacji materialnej jego żony wskazać trzeba, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9 poz. 59 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu), a wnioskodawcy, jeśli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (niedostatku), przysługuje (np. od żony) świadczenie alimentacyjne (art. 128 i art. 133 § 2 Kodeksu). Dlatego alimentacyjna pomoc materialna żony R. Z. winna być także doliczona przy ocenie jego zdolności ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

I w końcu, bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy pozostaje również fakt utraty przez jego syna statusu osoby bezrobotnej. Z uzasadnienia decyzji Starosty Powiatu w Z. Ś. z dnia 18 marca 2011 r. wynika, że doszło do niej z uwagi na brak zdolności lub gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy przez bezrobotnego. Z akt sprawy nie wynika, aby brak zdolności syna R. Z. do podjęcia pracy spowodowany był wyjątkową i obiektywną przyczyną. Zatem jej skutkami, tj. ponoszeniem kosztów postępowania sądowego za stronę łożącą na utrzymanie niepracującego syna, nie można obarczać budżetu Państwa (podatników).

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.