Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 929/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 c  par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012r. sprawy ze skargi Gminy L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpoznaniu zażalenia Burmistrza Miasta L., utrzymał w mocy – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm., powoływanej dalej jako k.p.a./ oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64 § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z 2005 r. z późn. zm., powoływanej dalej jak u.p.e.a./ – postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] Nr [...] w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych oraz obciążenia nimi wierzyciela tj. Burmistrza Miasta L.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ nadzoru przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w tym zakresie, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. – działając jako organ egzekucyjny – prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta L. Dokumenty te obejmowały zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od nieruchomości za okres II-XII 2005 roku, a podstawę ich wystawienia stanowiła decyzja Burmistrza Miasta L. z dnia [...] Nr [...].

Organ egzekucyjny nadał w/w tytułom wykonawczym klauzule wykonalności w dniu 27 grudnia 2010 r.

Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 28 grudnia 2010 r., dokonując jednocześnie zajęcia znajdujących się w kasie środków pieniężnych.

Zawiadomieniem z dnia 29 grudnia 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank tj. w A S.A. w K.

Zawiadomienie to zobowiązana Spółka i dłużnik zajętej wierzytelności otrzymali w dniu 4 stycznia 2011 r.

Egzekucja została zakończona w dniu 18 stycznia 2011 r. do tytułów wykonawczych od Nr [...] do Nr [...], w dniu 20 stycznia 2011 r. od Nr [...] do Nr [...] oraz w dniu 21 stycznia 2011 r. od Nr [...] do Nr [...] całkowitym wyegzekwowaniem należności.

Pismem z dnia 24 stycznia 2011 r. organ egzekucyjny uchylił zajęcia dokonane w A S.A. w K.

Pismem z dnia 3 stycznia 2011 r., A S.A. z/s w K. złożyła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone do zobowiązanej Spółki na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 grudnia 2010 r., wystawionych przez Burmistrza Miasta L. Jako podstawę wniesionego zarzutu B wskazała art. 33 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia.

Wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] uznał zarzut za niezasadny, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., postanowieniem z dnia [...] uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i uznało za uzasadniony zarzut zgłoszony przez B.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. uznał za zasadny zarzut wniesiony przez B S.A. z/s w K. i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 grudnia 2010 r. o Nr od [...] do Nr [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta L.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w wysokości [...]zł., powstałe w wyniku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta L. obciążając nimi wierzyciela tj. Burmistrza Miasta L.

Wierzyciel zaskarżył zarówno postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak i postanowienie w sprawie obciążenia go kosztami prowadzonej egzekucji.

W uzasadnieniu zażalenia, wierzyciel podniósł, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do rozpoznania zarzutów, albowiem twierdzenia przez niego podnoszone, winny być rozpoznane w postępowaniu podatkowym. Zatem skoro niedopuszczczalne było rozpoznanie przedmiotowych zarzutów, organ egzekucyjny nie był zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Innymi słowy – w opinii skarżącego – nie wystąpił skutek z art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w zażaleniu, Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał na podstawę prawną wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia, podając, że zgodnie z art. 64 c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 64c § 7 wyżej ustawy). Nie zgadzając się z argumentacją wierzyciela oraz dokonując ponownego opisu dotyczącego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej zaakcentował, że B S.A. zgłosiła zarzut na podstawie art. 33 pkt 3 u.p.e.a., tj. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4.

Burmistrz Miasta L. wypowiedział się w tym zakresie w postanowieniu z dnia [...] Nr [...] uznając zgłoszony zarzut za niezasadny. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło powyższe postanowienie w całości i uznało za uzasadniony zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, dotyczącego tytułów wykonawczych z dnia 27 grudnia 2010 r. o numerach od [...] do [...].

Powołując się na treść art. 64 c § 1 u.p.e.a. organ podniósł, że zasadą jest, że koszty egzekucyjne, w skład których wchodzą opłaty i wydatki obciążają zobowiązanego.

W sytuacji jednak, gdy po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela ( art. 64 c § 3 u.p.e.a.). W takim przypadku, organ egzekucyjny wydaje postanowienie na żądanie zobowiązanego lub z urzędu. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Jak podniósł organ, fakt bezprawnego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku Burmistrza Miasta L. został potwierdzony a wynikało z niego, że to wierzyciel wystawił wadliwe tytuły wykonawcze, określając w nich egzekwowany obowiązek niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego w orzeczenia, co przesądziło SKO w K. w postanowieniu z dnia [...].

Podkreślono ponadto, że zgłoszone przez zobowiązaną Spółkę zarzuty dotyczyły wszystkich tytułów wykonawczych z dnia 27 grudnia 2010 r. i w zakresie wszystkich tytułów wykonawczych wierzyciel – Burmistrz Miasta L. zajął stanowisko w sprawie złożonych zarzutów, zweryfikowane przez organ odwoławczy. Uznanie przez SKO w K. zasadności zarzutów obligowało z kolei organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, organ przyjął, że za wszczęcie i prowadzenie egzekucji w sposób niezgodny z prawem ponosił winę wierzyciel, a to uzasadniało obciążenie go kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wierzyciel – Burmistrz Miasta L. – zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej naruszenie:

1. art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

2. art. 64c § 3 w związku z art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię i jego zastosowanie pomimo braków podstaw,

3. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji,

4. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 140 oraz art. 8 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wskazania będących podstawą rozstrzygnięcia argumentów.

Uzasadniając skargę przedstawiono przebieg postępowania podatkowego i egzekucyjnego w tym zakresie akcentując, że zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 33 pkt 3 i art. 34 § 2 i 3 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych pobiera - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W myśl z kolei art. 64 § 6 ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie natomiast z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Kontynuując, skarżąca Gmina wskazała, że w myśl art. 64 c § 1 w/w ustawy opłaty wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Zauważono ponadto, że zgodnie z art. 64 c § 2 ustawy, jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr.

Strona skarżąca wskazała, że w sytuacji gdy po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela ( art. 64 c § 3 u.p.e.a.).

Zdaniem strony skarżącej, brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą stanowić dodatkowej drogi kontroli wydanych w postępowaniu podatkowym rozstrzygnięć. Postępowanie to dzieli się na postępowanie wyjaśniające, wymiarowe i wykonawcze, przy czym każdy z etapów tego postępowania rządzi się określonymi zasadami i procedurą postępowania, w tym przysługującymi środkami zaskarżenia. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą zostać uwzględnione w sytuacji, gdy dążą do weryfikacji decyzji wymiarowych. W konsekwencji strona skarżąca uznała, że organ nadzoru i organ egzekucyjny nie były uprawnione do merytorycznego rozstrzygnięcia zarzutów, gdyż tytuły wykonawcze zostały prawidłowo wystawione w oparciu o decyzję Nr [...] z dnia [...]. Nie wystąpiły zatem okoliczności podnoszone przez dłużnika, a treść zarzutów przez niego podniesiona winna być rozpoznana we właściwym trybie, tj. w postępowaniu podatkowym, a ich rozpatrzenie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznała strona skarżąca za niedopuszczalne.

Jak zaakcentował Burmistrz Miasta L., do zmian dokonanych przez ustawodawcę w 2001 r., podstawą zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w administracji było określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego decyzji organu administracyjnego lub bezpośrednio z przepisu prawa, a w przypadkach określonych w art. 26 § 3 - z orzeczenia sądowego. Skoro racjonalny ustawodawca zrezygnował z cytowanego wyżej sformułowania, poprzestając jedynie na wskazaniu egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, to rozszerzająca wykładnia jest niezgodna z literalną wykładnią analizowanego przepisu i nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia. Obciążenie skarżącego kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego było niedopuszczalne.

W ocenie autora skargi, podstawa prawna zarówno jednego, jak i drugiego postanowienia, została wskazana w sposób nieprawidłowy. Skoro tak, to przedmiotowe rozstrzygnięcia dotknięte są wadą nieważności. W niniejszej sprawie bezkrytycznie oparto się na stanowisku organu odwoławczego, przyjmując niesłusznie, że jest ostateczne i bezwzględnie wiąże organy egzekucyjne I i II instancji.

Skarżący podniósł ponadto, iż organ którego działania są przedmiotem skargi, niesłusznie przyjął za zasadne umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Dłużnik w złożonych zarzutach nie kwestionował samej zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie kwestionował też należności głównej zawartej w tytułach wykonawczych, wynikającej z decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2005 r. Skoro jedynie tytuły wykonawcze za miesiąc listopad i grudzień zostały, jak twierdzi dłużnik, wystawione wadliwie, to w ocenie skarżącego należało umorzyć postępowanie jedynie w części. Możliwość przyjęcia przedmiotowego rozwiązania, potwierdza jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych – wyroki WSA w Lublinie z dnia 24 czerwca 2008 r.; sygn. II SA/Lu 164/08 oraz z dnia 23 października 2008 r.; sygn. II SA/Lu 509/08, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 kwietnia 2008 r.; sygn. II SA/Gd 750/07). Również WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. (sygn. I SA/Gl 418/09) uznał za zasadne "prowadzenie egzekucji w stosunku do tej części zobowiązania ujętego w tytule wykonawczym, odnośnie którego nie wniesiono zarzutu". Jak wskazała strona skarżąca, zarzuty dłużnika dotyczyły dwóch ostatnich tytułów wykonawczych zawyżonych o [...] zł. Końcowo, autor skargi zarzucił organowi nadzoru lakoniczność uzasadnienia zaskarżonego postanowienie oraz nie odniesienia się do zarzutów zażalenia.

Strona skarżąca wniosło o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

2) zasądzenie na rzecz skarżącej Gminy kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę i wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik uczestnika postępowania, zaakcentował z kolei – powołując się na wyrok SN z dnia 8 maja 1998 r., III RN 27/98, że podatnik nie może ponosić kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego w oparciu o nieostateczną decyzję podatkową, następnie uchyloną ( niniejsza sprawa połączona była – w trybie art. 111 § 2 ppsa – do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania ze sprawą I SA/Gl 929/11 dotyczącą kosztów egzekucyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga jest nieuzasadniona.

Spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół zasadności obciążenia wierzyciela (skarżącego) kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 27 grudnia 2010 r. o Nr od [...] do Nr [...], obejmujących zaległości podatkowe Spółki ( B S.A. ) z tytułu podatku od nieruchomości za okres od miesiąca lutego do grudnia 2005 r. Podstawą wystawienia w/w tytułów stanowiła decyzja Burmistrza Miasta L. z dnia [...] Nr [...].

Strona skarżąca kwestionując legalność zaskarżonego postanowienia skupiła swoje rozważania na dwóch zagadnieniach:

– po pierwsze, na niezasadności umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

– po drugie, bezzasadności obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do tak zarysowanego sporu wymaga podkreślenia, że wyrokiem z dnia 20 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 930/11 tutejszy Sąd oddalił skargę Burmistrza Miasta L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] Nr [...] w sprawie uznania za zasadne zarzutów wniesionych dnia 3 stycznia 2011 r. przez B S.A.

Stanowisko Sądu, wyrażone w uzasadnieniu powyższego wyroku jest w pełni aktualne w niniejszej sprawie, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie dotyczy kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie wyżej już wymienionych tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta L., umorzonym następnie w wyniku uznania zasadności zarzutów B.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 64 c § 3 u.p.e.a podnieść należy, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Przepis ten określa zasadę ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie ma on jednak zastosowania w sytuacji określonej w art. 64c § 3 powołanej ustawy, tj. w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64c stanowi, iż wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy, dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 3 i 4 wyżej powołany).

Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty.

Koniecznym więc warunkiem obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w trybie art. 64 c § 3 u.p.e.a. jest wykazanie że w sprawie zaistniały przesłanki określone w tym przepisie tj., że niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowane zostało przez wierzyciela.

Przepis ten stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (...).

Zasadniczym warunkiem zastosowania analizowanego przepisu jest to, by:

- po pierwsze - ustalone zostało, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem,

- po drugie - by owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Co do pierwszego z wymienionych warunków, to wskazać trzeba, iż na poszczególnych podmiotach postępowania egzekucyjnego ciążą określone ustawą obowiązki, a także przysługują im wynikające z ustawowych uregulowań uprawnienia.

Jednym z podstawowych obowiązków wierzyciela jest wystawienie tytułu wykonawczego będącego niezbędnym dla wszczęcia i prowadzenia egzekucji dokumentem w sposób odpowiadający wszystkim wymogom określonym w art. 27 ustawy egzekucyjnej. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a także sprawdzenie, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i 2. Nie ma jednak ten organ uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym

Podstawowym zaś uprawnieniem zobowiązanego jest możliwość obrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem do jego majątku egzekucji administracyjnej poprzez wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W przypadku uwzględnienia zarzutów organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego lub o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4).

Z treści analizowanych regulacji wynika, że uwzględnienie każdego, oprócz opartego na art. 33 pkt 8 ustawy egzekucyjnej, zarzutu skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie z taką sytuacją mieliśmy do czynienia, skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B S.A. zostało umorzone na mocy ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...].

Istotnym jest przy tym, że uwzględnienie zarzutów zobowiązanego doprowadziło do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a to z kolei spowodowało zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego pobranych od zobowiązanego.

Nie jest w sprawie sporne, że stwierdzenie bezprawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego.

Kolejną przesłanką stosowania analizowanego przepisu jest ustalenie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel. Także ta okoliczność nie budzi w rozpoznawanej sprawie wątpliwości, co zostało wykazane w pierwszej części niniejszego uzasadnienia oraz w powołanym wyżej uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygnaturze akt I SA/Gl 930/11.

Z poczynionych wywodów, jednoznacznie wynika, że wymienione w analizowanym przepisie przesłanki jego stosowania zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione.

Reasumując, stwierdzić należy, że w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel zostaje obciążony kosztami postępowania egzekucyjnymi w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone. Świadczy o tym użyty w przepisie zwrot "obciąża nimi wierzyciela". Oznacza to też, że ustawa egzekucyjna nie przewiduje przy określaniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela możliwości uwzględniania stopnia i zakresu jego przyczynienia się do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Tym samym, brak podstaw do rozważania w jakiej mierze i w jakim zakresie wierzyciel przyczynił się do bezprawnego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podzielić też należy pogląd Dyrektora Izby Skarbowej, iż organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie nie ponosi winy za bezprawne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 167/09 "Nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. Rolą organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie (postanowienia), które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada natomiast, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem" ( System Informacji Prawnej LEX nr 595879 ).

Końcowo należy podnieść, że – w świetle dotychczasowych rozważań – za niezasadny należy uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 138 § 1 kpa, gdyż utrzymanie przez organ nadzoru postanowienia organu egzekucyjnego o obciążeniu wierzyciela/skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, które następnie zostało umorzone w skutek uznaniu zarzutów za zasadne nie naruszało prawa.

Organ nadzoru w uzasadnieniu postanowienia przedstawił zarówno stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, jak i omówił przepisy, które miały zastosowanie w sprawie, a skoro tak, to nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 124 § 1 i § 2 kpa.

Reasumując zatem powyższe wywody, uznać należało, że zaskarżone postanowienie podjęte zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wyrażone w postanowieniu stanowisko organu odwoławczego zostało właściwie uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku.