Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1034/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 pa.r 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 10 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku B.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 11 maja 2014r., uzupełnionym oświadczeniem z dnia 24 czerwca 2014r., B.S. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek, na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał na: bardzo niski dochód, brak zatrudnienia z powodu niepełnosprawności i złego stanu zdrowia, "bankructwo firmy".

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 1.03.2009r. do 27.01.2010 r. Likwidacja pozarolniczej działalności gospodarczej nastąpiła od dnia 28.01.2010 r. Od dnia 1.05.2011 r. skarżący zgłoszony jest do ubezpieczeń, jako świadczeniobiorca, za którego

jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki oraz do ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżący ma przyznany zasiłek stały wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. w miesięcznej wysokości 292,16 zł. Zgodnie z oświadczeniem nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości oraz innych praw majątkowych, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi z tego tytułu wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości około 100,00 zł, natomiast nie ponosi wydatków związanych z leczeniem, jak też żadnych innych wydatków. Za okres od 1.03.2014r. do 31.08.2014r. przyznano skarżącemu dodatek mieszkaniowy w wysokości 98,49 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne wobec banku w wysokości około 18.000 zł, których termin zapłaty upłynął w 2013r., Zobowiązań tych nie reguluje i nie wystąpił o ich umorzenie. Organ wskazał, że nieopłacone należności z tytułu składek objęte zostały przymusowym dochodzeniem na drodze postępowania egzekucyjnego, które aktualnie prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.

Na podstawie powyższych ustaleń decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Organ wskazał, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest łatwa, tym samym stwierdzono, że w tym przypadku zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Jednakże mając na względzie zgromadzony materiał i obowiązujące podstawy prawne Zakład po przeprowadzeniu analizy postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa , organ może odmówić ich umorzenia. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że: skarżący nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącego na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż jest ona oczywista. Skarżący winien liczyć się z koniecznością zapłaty należności, ponieważ należy to do jego obowiązku, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy.

Organ wskazał, że w przypadku skarżącego nie miały zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W ocenie Zakładu skarżący nie wykazał również, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z przedłożonym przez skarżącego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 18.11.2005r., wydanym przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności od dnia 22.07.2004r. skarżący został zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w związku z czym istnieją obostrzenia dotyczące możliwości podjęcia i wykonywania pracy, tj. może podjąć pracę wyłącznie w warunkach pracy chronionej. Ponadto skarżący wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z ulg socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe. Zakład podkreślił, że nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego, jednakże w ocenie organu nie stwierdzono w przypadku skarżącego całkowitej niezdolności do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej wobec czego nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zakład rozpatrzył również możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił, że wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności z uwagi na brak majątku, zatem nie ma podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.S. podniósł, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż pociągnie to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego o rodziny. Skarżący wskazał, ze nie może podjąć pracy w normalnych warunkach, natomiast zdobycie zatrudnienia w warunkach pracy chronionej na chwilę obecną jest bardzo utrudnione ze względu na "stopień bezrobocia i brak zadowalających ofert w P.". Oświadczył, że od dłuższego czasu jest osobą bezrobotną ("nieposiadającą żadnych uprawnień ani nawet prawa jazdy"), jednak aktywnie poszukującą stałej pracy. Wskazał, że w zeszłym roku "niesprzyjający los" obciążył rodzinę śmiercią babci, która do tej pory wymagała stałej opieki. Ponadto ojca dotknęła ciężka choroba nowotworowa, która pochłonęła mnóstwo środków finansowych, zmuszając matkę do zaciągnięcia kredytów również na nazwisko skarżącego, aby "ratować życie jedynego żywiciela rodziny". Zaznaczył ponadto, iż w najbliższym czasie będzie miał na utrzymaniu "dodatkowego członka rodziny w postaci własnego dziecka", co spowoduje dodatkowe wydatki.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o umorzenie przeanalizowany został ponownie w oparciu o rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego aktu. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wyjaśnił, że ocena sytuacji finansowej skarżącego na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego pozostaje zbieżna z oceną dokonaną na podstawie uzupełnionego materiału. Zdaniem Zakładu sytuacja nie jest łatwa i wyczerpuje znamiona § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. W przypadku skarżącego nie ma natomiast zastosowania przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wykazał że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W ocenie Zakładu skarżący nie wykazał również, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący może podjąć pracę w warunkach chronionych, co oznacza, że może podjąć zatrudnienie. Ponadto organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie wystawione przez Poradnię położnictwa i ginekologii informujące o ciąży narzeczonej – M.F. Brak jest informacji o ewentualnej konieczności sprawowania opieki nad Panią F. z powodu ciąży. Odnosząc się do okoliczności choroby ojca organ wskazał, że przedstawione dokumenty – karta informacyjna ze szpitala ze względu na datę wystawienia nie obrazuje aktualnej sytuacji zdrowotnej ojca. Organ wskazał, że ojciec jest zatrudniony od dnia 01.07.2014r. jako pracownik w firmie A. oraz wykonuje umowę agencyjną, umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług od dnia 02.07.2014r. w firmie B. Aktywność zawodowa ojca pozwala przypuszczać, iż w chwili obecnej nie potrzebuje on opieki, która pozbawia skarżącego możliwości uzyskania dochodu. Mając powyższe na względzie uznano, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia. Ponadto Zakład uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 ustawy, bowiem w aktach sprawy brak jest dokumentu na okoliczność stwierdzenia przez uprawniony do tego organ całkowitej nieściągalności z uwagi na brak majątku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności z tytułu składek. Z tego względu nie podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy. Ustalony ponownie stan faktyczny doprowadził więc do takich samych wniosków, jakie legły u podstaw decyzji z [...]. Umorzenie należności z tytułu składek w chwili obecnej byłoby, zdaniem ZUS, przedwczesne

W skardze B.S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem skarżącego organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek powołując się tylko na uznaniowość decyzji, lecz nie uzasadniając swojego stanowiska. Dochody skarżącego w postaci zasiłku stałego i pielęgnacyjnego stanowią dla niego i rodziny jedyne źródło utrzymania, zaś opłacenie składek pozbawi ich możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga B.S. jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiająca B.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j. ze zm.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność jej uchylenia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie nie przeprowadził postępowania w sposób prawidłowy, bowiem nie zebrał całego materiału dowodowego i nie dokonał jego wyczerpującej oceny. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest powierzchowne i ogólnikowe. Stanowiło to naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. Organ nie ustalił w sposób wnikliwy i wyczerpujący sytuacji, w której znajduje się skarżący. Nie rozważył, czy sytuacja , w której znajduje się skarżący, w związku z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 listopada 2005 r. jest sytuacją szczególną i jaka jest realna możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia i jakie są konkretne ograniczenia zdrowotne. Jak wynika z przedłożonego orzeczenia nr [...] skarżący zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter stały. Ponadto z orzeczenia wynika, że skarżący ma jedynie możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej oraz wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (ulgi socjalne, opiekuńcze, terapeutyczne i rehabilitacyjne) (k. 42 akt admin.). Niewątpliwie stan zdrowia skarżącego oraz możliwość podjęcia zatrudnienia jedynie w warunkach pracy chronionej wpływa na jego ciężką sytuację materialną. Ponadto w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano na potrzebę wspierania skarżącego w samodzielnej egzystencji, co może oznaczać brak zaradności w pewnym zakresie, ale jakim, tego już organ nie ustalił. W ocenie Sądu, w tym kontekście Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeanalizował w należyty sposób sytuacji skarżącego w zestawieniu z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że u skarżącego nie stwierdzono całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo zauważyć należy, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek należy zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg poniżej, którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa. Według definicji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych powinno ono zapewnić takie warunki, aby umożliwić utrzymanie sił życiowych człowieka, wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych w czasie pracy, nauki, wypoczynku. Wskazać należy, że minimum socjalne we wrześniu 2013r. wyniosło 828,73,- zł – dla 5 osobowej rodziny, natomiast 1064,76,- zł – dla gospodarstwa jednoosobowego (w czerwcu 2014 r. 1078,12 zł.). Dane te wynikają z badań przeprowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych i dostępne są pod adresem www.ipiss.com.pl (Instytut badawczy nadzorowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej). Z kolei, czym innym jest kategoria minimum egzystencji, czyli minimum biologiczne, które oznacza zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych koniecznych do przetrwania biologicznego. Np. w 2012 r. minimum egzystencji na 1 osobę wyniosło 521 zł, a dla gospodarstwa 5 osobowego – 456 zł.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego w tym aspekcie. W zaskarżonej decyzji organ przyjął tylko, że sytuacja skarżącego nie jest łatwa i wyczerpuje znamiona z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzania z dnia 31 lipca 2003 r. Organ nie rozważał, w kontekście uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, których podstawą jest zasiłek stały, na jakim poziomie możliwe jest zaspokojenie jego potrzeb i jego rodziny. Skoro organ uznał, że skarżący spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia to powinien w ocenie Sądu, szczegółowo uzasadnić, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., dlaczego względy uznania administracyjnego zadecydowały o odmowie umorzenia zaległości. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie takiego uzasadnienia zabrakło. Należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela, iż w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową wniosku jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego. Przy czym interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela ani też z interesem publicznym. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, który w sprawach o umorzenie składek ubezpieczonych musi być akcentowany szczególnie wyraźnie, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym (por. wyroki NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt II GSK 745/09, z dnia 14.03.2012 r., sygn. akt II GSK 203/11, Baza orzeczeń CBOIS).

Warto również wskazać, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazywał, że jego rodzina powiększy, bowiem narzeczona jest w ciąży. Podnosił, że dodatkowo wiąże się to ze zmianą sytuacji majątkowej oraz zwiększeniem koniecznych wydatków. W tym zakresie organ wskazał jedynie, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia o konieczności sprawowania opieki nad M.F. zatem nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Stwierdzenie to budzi wątpliwości . Organ nie przeanalizował jakie środki pozostaną skarżącemu do dyspozycji po zapłaceniu stałych opłat, jak również koniecznych wydatków na utrzymanie. W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu (zasiłek stały) i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zakresie natomiast ustalenia sytuacji majątkowej i zdrowotnej ojca skarżącego, organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, natomiast w treści zaskarżonej decyzji organ powołał się na dane, z których wynika, że ojciec podjął pracę zarobkową, zatem pozwala to przypuszczać, że nie potrzebuje opieki. Sąd zauważa, że akta administracyjne nie zawierają żadnych dowodów w tym zakresie, a organ nie wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujących aktualną sytuację członków rodziny. W sytuacji braku przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność organ nie był uprawniony do uznania, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Reasumując, nie można przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył granic uznania administracyjnego, które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zatem za niewystarczające dla odmowy umorzenia należności z tytułu składek uznać należało stanowisko organu, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem Sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi również ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Na konieczność wykazania i należytego umotywowania zaistnienia ważnego interesu publicznego jako przeciwwagi dla odmowy umorzenia zaległości, mimo wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2012 r. w sprawie II GSK 203/11 (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 704/12, iż badając zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego istotne jest to, czy odmowa umorzenia należności pociąga za sobą całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności. To, że strona dotychczas realizuje swoje stałe zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o dobrej sytuacji finansowej, ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokona analizy sytuacji skarżącego, ustali jakie są faktyczne dochody i wydatki skarżącego, jakie są realne możliwości na podjęcie zatrudnienia, jaka jest aktualna sytuacja rodzinna skarżącego. Ponadto organ powinien ustalić czy dochód rodziny skarżącego zapewnia minimum egzystencji jego rodzinie. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

D.Cz.