Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 125/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 22 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego W. K., kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013r. W. K. wystąpił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 05.05.2003 do 05.05.2010r. Wyjaśnił, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej był jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę i był przekonany, że nie ma obowiązku przekazywania składki na FUZ z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Podniósł, że w dniu 28 czerwca 2013r. otrzymał decyzję w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. Warunkiem jednak umorzenia składek na podstawie tej decyzji jest brak zadłużenia w opłacie składek, które w świetle tej decyzji wydanej w trybie powyższej ustawy nie podlegają umorzeniu, co rodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05.05.2003 do 05.05.2010r. Wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną zarówno swoją jak i żony. Podniósł, że aktualnie pracuje, a jego wynagrodzenie wynosi 1.774,00 zł brutto. Żona do dnia 30 kwietnia 2013r. otrzymywała rentę, ale aktualnie jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Podkreślił, że koszty utrzymania mieszkania oraz posiadane zobowiązania kredytowe w tym kredytu hipotecznego, wynoszą 1.116 zł. Trudna sytuacja finansowa wymusza rezygnację z zakupu lekarstw mimo, że obydwoje z żoną muszą się leczyć z uwagi na występujące schorzenia. Żona jest po dwóch operacjach kręgosłupa i udarze mózgu, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że również posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Podniósł, że z uwagi na trudną sytuację finansową nie zgłosił się na operację kręgosłupa mimo posiadanego skierowania z obawy o utratę zarobków i pozostanie bez środków do życia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 05.05.2003 do 05.05.2010r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie ma podstaw do umorzenia W. K. należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy prawne. Fakt, że skarżący aktualnie ma kłopoty zdrowotne nie jest przez Zakład kwestionowany. Jednocześnie jednak oceniając zasadność umorzenia składek w kontekście ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zobowiązań pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie Zakładu w oparciu o informacje wynikające z oświadczenia majątkowego skarżącego wynika, że spłata całości zadłużenia wraz z należnymi odsetkami byłaby możliwa po podjęciu przez żonę skarżącego pracy zawodowej. W odniesieniu do posiadanych zobowiązań kredytowych Zakład stwierdził, że należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi mającymi pierwszeństwo przed spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, jakimi są zobowiązania kredytowe. Zakład uznał, że nieznajomość prawa, na którą powołuje się wnioskodawca nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Obowiązek zapoznania się z przepisami prawa ciąży bowiem na osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a niewiedza w zakresie obowiązujących przepisów prawa świadczy o braku zainteresowania tą sferą działalności ze strony prowadzącego działalność gospodarczą. Celem ZUS jest zapewnienie wpływu środków do budżetu Państwa i nie można z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z obowiązku uregulowania zobowiązań. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zadłużenia nawet w sytuacjach wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu strony, organ rentowy nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia zobowiązań wynikających z tytułu nieopłaconych składek.

We wniosku z dnia 16 września 2013r. W. K. zwrócił się z prośbą do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Argumentował, że organ winien rozpatrzeć jego wniosek w oparciu o aktualną sytuację finansową i zdrowotną jego i jego rodziny, a nie uzależniać rozstrzygnięcia od zdarzeń przyszłych i niepewnych takich jak ewentualne podjęcie pracy przez ciężko chorą współmałżonkę. Nie można również, zdaniem skarżącego, bezzasadnie zakładać, że stan zdrowia jego i żony ulegnie znacznej poprawie lub że sytuacja finansowa się zmieni skoro nie ma ku temu racjonalnych podstaw. Założenia ZUS mają charakter hipotetyczny i jako takie nie odnoszą się do sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się skarżący. Skarżący podniósł, że ZUS przez wiele lat nie egzekwował należnych mu zobowiązań i nie informował skarżącego o rosnącym zadłużeniu. W aktualnej sytuacji życiowej i finansowej konieczność spłaty zaległych składek wraz z odsetkami pozbawi skarżącego całkowicie środków do życia. Rozstrzygnięcie organu stoi wobec powyższego w sprzeczności z zasadą rozpoznawania sprawy z uwzględnieniem zarówno interesu strony jak i interesu Państwa.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, iż w sytuacji, w jakiej znajduje się W. K. nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. W ocenie ZUS decyzja organu pierwszej instancji wydana została prawidłowo. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności Zakład uwzględnił wszystkie powołane przez wnioskodawcę argumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS. Oceniając ponownie sytuację finansową Zakład stwierdził, że analiza dochodów skarżącego w relacji do ustalonej kwoty minimum socjalnego, prowadzi do wniosku, że dochód dyspozycyjny rodziny jest ujemny. Zakład uznał, że zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie o możliwości spłaty zadłużenie po podjęciu przez współmałżonkę pracy zawodowej nie ma charakteru hipotetycznego. Żona skarżącego jest bowiem zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. , co oznacza, że wyraziła gotowość podjęcia zatrudnienia i ma obowiązek jego podjęcia w przypadku otrzymania oferty pracy. Również sytuacja zdrowotna skarżącego i jego żony nie uzasadnia umorzenia zaległych należności skoro mimo kłopotów zdrowotnych, których organ nie kwestionuje skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę, a jego żona wyraziła gotowość podjęcia zatrudnienia rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zakład nie uwzględnił również argumentów dotyczących obciążenia skarżącego zobowiązaniami kredytowymi uznając, że jako zobowiązania cywilnoprawne nie mogą wpływać na obowiązek regulowania mających pierwszeństwo zobowiązań publicznoprawnych. W sytuacji skarżącego oznacza to powinność podjęcia działań zmierzających do zmiany struktury ponoszonych wydatków z zachowaniem priorytetu należności publicznoprawnych. Ustalając sytuację finansową skarżącego ZUS zwrócił się również do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. Z uzyskanych informacji wynika, że rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie organu fakt ten przemawia za tym, że gospodarstwo domowe prowadzone jest w ramach posiadanych funduszy i Państwo nie ponosi dodatkowych kosztów związanych z koniecznością pomocy rodzinie. Za nieuzasadnioną Zakład uznał argumentację dotyczącą braku informacji ze strony organu o ciążących na skarżącym zobowiązaniach i braku ich egzekwowania przez wiele lat. Zakład powtórzył w tym względzie uzasadnienie decyzji wydanej w I instancji, że obowiązek posiadania wiedzy na temat obowiązujących przepisów prawa obciąża zobowiązanego. Ponoszenie zaś konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Reasumując, Zakład podkreślił że sytuacja w której znajduje się skarżący nie musi być permanentna i nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy.

Na powyższą decyzję W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2014r., sygn. akt III SA/Łd 1311/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena stanu faktycznego dokonana została pobieżnie i sprowadzała się w zasadzie do stwierdzenia, że mimo trudnej sytuacji skarżącego jego wniosek nie może zostać uwzględniony, bowiem mimo wszystko niespełnione są przesłanki umorzenia zadłużenia. Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków rodziny zobowiązanego w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie Zakład ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że mając na uwadze ustalone minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego, dochód dyspozycyjny rodziny jest ujemny. Poprzestał jednak na tym wniosku, nie odnosząc się w dalszej części decyzji, jaki to ma wpływ w kontekście możliwości płatniczych skarżącego i uregulowania zaległych zobowiązań. Nie może budzić żadnych wątpliwości, że oprócz wskazanych w oświadczeniu majątkowym wydatków na utrzymanie mieszkania i spłatę kredytów skarżący i jego żona muszą ponosić choćby wydatki na wyżywienie i ubranie. Skarżący oświadczył, że mimo, że obydwoje z żoną są schorowani (żona skarżącego posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a skarżący lekki), nie stać ich na zakup leków. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne). W dacie wydawania decyzji skarżący był wprawdzie zatrudniony, a jego żona otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, jednak organ w żaden sposób nie odniósł się do faktu, iż obydwoje są osobami legitymującymi się ustalonym stopniem niepełnosprawności i jakie to ma znaczenie przy prognozie możliwości spłaty zadłużenia. Zakład wręcz stwierdził, że widzi możliwość spłacenia całości zadłużenia wraz z odsetkami (na dzień wydania decyzji kwota 26.341,63 zł) po podjęciu przez żonę skarżącego pracy zawodowej. Organ opiera swoje stanowisko na fakcie rejestracji żony skarżącego w PUP, co oznacza jej gotowość i obowiązek podjęcia każdej zaoferowanej przez PUP w Ł. pracy. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że skarżąca jest osobą po udarze mózgu, przebytej operacji kręgosłupa i posiada stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, co powoduje, że może skorzystać tylko z ofert pracy w ograniczonym zakresie. Faktem powszechnie znanym jest problem znalezienia pracy przez osoby absolutnie zdrowe i dyspozycyjne. Organ nie wykazał, że w takiej sytuacji w jakiej znajduje się żona skarżącego twierdzenie o możliwościach spłacenia całości zadłużenia skarżącego po podjęciu przez jego żonę pracy zawodowej jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie sądu ocena organu jest więc w tym zakresie dowolna i narusza art. 7, 77 K.p.a. Również stan zdrowia samego skarżącego zostały skwitowane przez organ stwierdzeniem, że organ nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych okoliczności, bez uzasadnienia jak w tym kontekście organ widzi realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia. Tym bardziej, że w orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia.

Również argumentacja Zakładu, który akcentuje pierwszeństwo spłaty zadłużenia o charakterze publicznoprawnym przed regulowaniem obowiązków płatniczych z tytułu zaciągniętych przez skarżącego kredytów i widzi możliwość spłaty składek poprzez zmianę struktury ponoszonych wydatków z zachowaniem priorytetu dla należności publicznoprawnych, nie jest zdaniem sądu przekonywującym uzasadnieniem odmowy umorzenia należności w kontekście ustalonego stanu faktycznego. Z powyższych wywodów Zakładu płynie bowiem wniosek, że organ widzi możliwość spłaty zobowiązań składkowych kosztem spłacanych kredytów. Należy mieć jednak na uwadze, że jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego złożonych na rozprawie, skarżący spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty w 1997 roku na trzydzieści lat na zakup mieszkania, w którym aktualnie mieszka wraz z żoną. Oznacza to, że kredyt ten został zaciągnięty jeszcze przed datą rozpoczęcia przez skarżącego działalności gospodarczej w innych realiach finansowych i zdrowotnych skarżącego i jego żony, a mieszkanie jest jedynym centrum życiowym skarżącego i jego rodziny. Nie jest to dom jednorodzinny, ale mieszkanie o powierzchni 39 m2. Zapewne spłata zaległości wobec Zakładu korzysta z pierwszeństwa, jednak trudno sobie wyobrazić, że uregulowanie zobowiązań względem ZUS umożliwi pozbawienie skarżącego mieszkania, a tym samym podstawowych warunków egzystencji, do czego zapewne doprowadzi niespłacanie kredytu. Podkreślić należy, iż stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć, czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. Jednocześnie sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. W tym kontekście nie stanowi uzasadnienia stanowiska organu twierdzenie, że skarżący mimo bardzo trudnej sytuacji materialnej nie korzysta ze środków pomocy społecznej.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy również rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego, jego stan zdrowia i stan zdrowia jego żony w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji, gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można zdaniem Sądu tracić z pola widzenia faktu, że wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ pominął w swoich rozważaniach niezbędne koszty utrzymania w postaci; kosztów wyżywienia i ubrania oraz leków. Nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uzasadnia stanowisko organu.

W świetle powyższego Sąd za nieuzasadnione i gołosłowne uznał twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. przeprowadzić, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 K.p.a. szczegółową analizę dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uwzględnić wiek i stan zdrowotny skarżącego i jego rodziny w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

W dniu 2 września 2014r. do ZUS wpłynęło pismo W. K. z dnia 28 sierpnia 2014r, w którym wyjaśnił, że jego sytuacja majątkowa pogorszyła się wobec utraty przez jego żonę prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący podał, że w pozostałym zakresie przedstawiona dokumentacja obrazująca jego sytuację materialną i rodzinną zachowuje swoją aktualność. W załączeniu przedstawił decyzję Starosty [...] z dnia [...] o utracie z dniem 10 listopada 2013r. przez E. K. prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej oraz zaświadczenie o wysokości rat kredytu hipotetycznego wystawione w dniu 1 sierpnia 2014r. przez A SA Oddział 1 w Ł.

W aktach sprawy znajduje się dokument z PUP z dnia 13.11.2013r. informujący E. K. o braku ofert pracy dla osób posiadający umiarkowany stopień niepełnosprawności ze schorzeniem narządów ruchu oraz o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na upływ maksymalnego okresu jego pobierania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] wskazując, że przedstawione powyżej dokumenty stanowią nowe okoliczności w sprawie, jednak nie stanowią przesłanki mającej wpływ na zmianę stanowiska w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie, jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Nawet gdy zostanie stwierdzone, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję Zakład nie ma prawnego obowiązku umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W rozpatrywanej sprawie istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku do wynagrodzenia za pracę, co oznacza, że brak jest podstaw do uznania zadłużenia jako całkowicie nieściągalnego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art.28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki umorzenia należności.

Dokonując ponownej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – E. K. Aktualnie rodzina posiada jedno źródło dochodu tj. wynagrodzenie za pracę A. K. które w okresie od czerwca do września 2014r. wynosiło 1.698,70 zł brutto (1.249,89 zł netto). Dochód współmałżonki skarżącego - zasiłek dla bezrobotnych został utracony z dniem 10 listopada 2013r. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wynika, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 756,10 zł miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada majątku ruchomego, posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 39,02 m2, na zakup którego małżonkowie zaciągnęli w roku 1997 kredyt hipoteczny na okres 30 lat. Zobowiązanie kredytowe powstało 17 lat temu, w innych realiach finansowych i zdrowotnych, a zaprzestanie spłaty rat spowodowałoby zagrożenie egzystencji rodziny. Łączna kwota raty kredy wynosi ok. 348,87 zł miesięcznie. Ponadto z tytułu zadłużenia abonamentu RTV oraz czynszu w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym małżonkowie spłacają kwotę ok. 150,00 zł miesięcznie. Z powyższego zestawienia wynika, że rodzina nie posiada dochodu dyspozycyjnego.

Odnosząc się natomiast do kwestii podjęcia przez współmałżonkę pracy zawodowej organ zaznaczył, że do akt sprawy wpłynęło pismo Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. z dnia 13 listopada 2013r. informujące o braku ofert pracy dla osób posiadających umiarkowany stopień niepełnosprawności ze schorzeniem narządów ruchu. Powyższa informacja świadczy zatem o ograniczonych możliwościach uzyskania przez rodzinę drugiego źródła dochodu w postaci zatrudnienia współmałżonki.

Odnosząc się do stanu zdrowia skarżącego i współmałżonki organ wskazał, że dla osób legitymujących się stopniem niepełnosprawności rynek pracy, pomimo iż jest ograniczony, to nie jest zamknięty. Są firmy, które wyłącznie zatrudniają osoby niepełnosprawne, z zatem fakt posiadania zaświadczenia o niepełnosprawności nie eliminuje możliwości uzyskiwania dochodów. W ocenie organu sytuacja zdrowotna rodziny w powiązaniu z możliwością uzyskiwania dochodów nie stanowi przesłanki do zmiany stanowiska organu w niniejszej sprawie.

Posiadanie natomiast zobowiązań kredytowych nie może i nie powinno stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności, nawet jeśli kredyt hipoteczny dotyczy lokalu mieszkalnego płatnika. W momencie podjęcia działalności gospodarczej skarżący był już w trakcie spłacania kredytu, a zatem powinien uwzględnić fakt, iż rata kredytu nie będzie stanowić przeszkody dla opłacania składek. Jeśli założenia takiego nie poczynił, to nieregulowanie należności z tytułu składek należałoby uznać jako działanie świadome i celowe. Zadłużenie dotyczy nieprzerwanego okresu 7 lat i nawet jeśli przyjąć, że w pierwszym okresie prowadzenia działalności strona nie posiadała wiedzy dotyczącej obowiązku regulowania składek na FUZ, to trwanie w tym stanie przez wiele lat wskazuje na rażące zaniedbanie ze strony skarżącego. W tym kontekście, zdaniem organu tłumaczenie się przez skarżącego brakiem wiedzy w tym zakresie nie jest argumentem, któremu można byłoby dać wiarę. W okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, skarżący miał obowiązek regulowania składek z tytułu prowadzonej działalności nie tylko na FUZ, lecz również na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy i z obowiązku tego również się nie wywiązywał. Na koncie skarżącego figuruje zadłużenie nie tylko na FUZ (będące przedmiotem niniejszej sprawy) lecz również na FUS i FP za okres od 01.2009r., a na FUZ również od 05.2003r.

Okoliczność zatem nieregulowania należnych składek nie była spowodowana brakiem znajomości przepisów dotyczących regulowania składek na FUZ, lecz była stanem permanentnym, a usprawiedliwianie swoich zaniedbań brakiem wiedzy na temat przepisów prawa stanowi chęć przerzucenia odpowiedzialności za konsekwencje swoich zaniedbań na ZUS, a tym samym na innych płatników składek.

Odnosząc się do kwestii braku informacji na temat pogłębiających się zaległości z tytułu nieopłacanych składek organ podkreślił, że skarżący jako osoba prowadząca działalność i zarządzająca swoimi środkami finansowymi, powinna wiedzieć, czy w danym miesiącu uregulował należne składki do ZUS czy też obowiązku tego nie dopełnił. Obowiązek regulowania składek jest określony przepisami prawa, a osoba rozpoczynająca działalność winna zdawać sobie sprawę z istnienia takiego obowiązku. Z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wynika, że kilka należnych składek skarżący uregulował, a więc z całą pewnością był świadomy, że podlega obowiązkowi regulowania składek z tytułu prowadzonej działalności. Przez okres 10 lat, prowadząc działalność gospodarczą i uzyskując z tego tytułu dochody mógł bowiem nawet regulować składki z opóźnieniami. Pismem, które wpłynęło do ZUS w dniu 5 sierpnia 2013r. Urząd Skarbowy w Ł. informował, że w latach 2003-2012 skarżący wykazywał dochody w składanych zeznaniach podatkowych. Pomimo jednak dodatnich wyników finansowych nie wywiązywał się z obowiązku regulowania składek. Konsekwencją tego faktu są należne odsetki za zwłokę, które są wynikiem zaniechania obowiązku regulowania należnych składek.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. do umorzenia może dojść między innymi gdy opłacanie należnego zobowiązania pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo przewlekła choroba uniemożliwia uzyskanie dochodów umożliwiających opłacenie zadłużenia wraz z należnymi odsetkami. W omawianym przypadku sytuacja taka nie występuje. Wprawdzie sytuacja finansowa rodziny jest trudna jednak uzyskiwanie przez skarżącego regularnych dochodów nie kwalifikuje sytuacji skarżącego jako uniemożliwiającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty utrzymania i wydatki przewyższają dochód rodziny, jednak z podanych informacji wynika, że raty kredytu są spłacane.

Reasumując organ stwierdził, że pomimo trudnej sytuacji finansowej skarżącego nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela. W niniejszej sprawie nie występują również przesłanki umożliwiające umorzenie zobowiązań (zarówno przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, jak i przesłanki wynikające z § 3 rozporządzenia). W ocenie organu każda spłata zadłużenia powoduje pomniejszenie będących w dyspozycji zobowiązanego środków o kwoty z tytułu spłaty zadłużenia. Nie daje to jednak podstawy do umorzenia zadłużenia. Uwzględniając trudną sytuację skarżącego i konfrontując ważny interes zobowiązanego z interesem społecznym, w świetle przytoczonych powyżej okoliczności organ przyznał prymat interesom społecznym wskazując, że w cyt. rozporządzeniu ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wnioskodawcy w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać. W rozpatrywanym przypadku zadłużenie powstało z powodu zaniedbań skarżącego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.

- art. 153 p.p.s.a. poprzez niezrealizowanie wskazań zawartych w wyroku WSA w Łodzi z dnia 21 lutego 2014r. i nieuwzględnienie dokonanej przez sąd oceny prawnej w zakresie analiz materiału dowodowego i okoliczności w sprawie;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznania administracyjnego i podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu skarżącego, dokonania oceny dowodów w sposób dowolny, bez uwzględnienia zasad logiki i doświadczenia życiowego bez realnej analizy możliwości spłaty zadłużenia;

- art. 7, art. 11 i art. 107 K.p.a. polegające na nienależytym uzasadnieniu decyzji pod względem prawnym i faktycznym, niewyjaśnienie dlaczego priorytet w sprawie uzyskał interes społecznym, a nie słuszny interes skarżącego i nieprzedstawienie rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego i nie rozważenie skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucił także naruszenie prawa materialnego, tj.

-art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, poprzez uznanie, że powołane przepisy nie mają zastosowania w sprawie

W konkluzji W. K. niósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej a decyzji z dnia [...]

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że orzekający w niniejszej sprawie organ po raz kolejny w sposób dowolny ocenił materiał dowodowy w sprawie. Nie wyjaśnił, na czym opiera prognozę, że należność dłużnika zostanie uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie dokonano szczegółowej analizy dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do minimum socjalnego, uwzględniając przy tym wiek, stan zdrowia skarżącego i jego żony w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia. Nie wyjaśniono również z jakiej przyczyny interes społeczny otrzymał priorytet przed interesem skarżącego. Stwierdzając, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności organ nie zwrócił uwagi na fakt, że skarżący posiada umowę o pracę ale zawartą na czas oznaczony, tj. do dnia 31 grudnia 2016r. podczas gdy okoliczność ta ma bez wątpienia wpływ na jego obecną i przyszłą sytuację materialną, a ponadto warunkuje podjęcie decyzji o poddaniu się leczeniu operacyjnemu, co z kolei wiąże się z długotrwałym wyłączeniem z pracy zawodowej. Ustalając źródła dochodu i wydatki skarżącego organ natomiast w ogóle nie odniósł się do podanych powyżej informacji, jak również nie uwzględnił faktu braku środków finansowych na wykup leków i rezygnacji z operacji kręgosłupa. Wnioski organu zostały oparte na domniemaniach i są wzajemnie sprzeczne. Z jednej bowiem strony organ wskazuje, że koszty utrzymania i wydatki przewyższają dochód, a z drugiej uznaje, że skarżący jest w stanie spłacić zadłużenie. Skarżący podkreślił, że korzysta z pomocy syna, który pracuje ale nie założył jeszcze rodziny. Nadmienił również, że w żaden sposób nie wykazano biorąc pod uwagę wysokość dochodu i wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, że spłata zadłużenia może pozbawić skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego argumentacja organu jest trudna do zaakceptowania, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został oceniony w sposób rzetelny i wnikliwy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia składek skarżącego była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2014r. w spr. III SA/Łd 1311/13 uchylił zaskarżoną decyzję. W wymienionym wyroku sąd uznał, że organ administracji nie przeprowadził szczegółowej analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie skonfrontowano tej sytuacji z wysokością zaległej należności i nie wskazano dochodów, które byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Nie przedstawiono wyczerpującej analizy dochodów i wydatków rodziny zobowiązanego mimo, że dochód dyspozycyjny rodziny jest ujemny. Sąd podniósł, że organ nie wskazał, iż w sytuacji zdrowotnej w jakiej znajduje się żona skarżącego, twierdzenie o możliwościach spłacenia całości zadłużenia po podjęciu zatrudnienia przez żonę pracy zawodowej, jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Ocena organu w tym zakresie jest dowolna. W ocenie sądu argumentacja organu o pierwszeństwie spłaty zadłużenia o charakterze publicznoprawnym przed zadłużeniem z tytułu składek nie jest przekonywującym uzasadnieniem odmowy umorzenia należności składkowych. Organ nie rozważył czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny skarżącego oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. W przekonaniu sądu nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Oba te interesy nie zostały należycie wyważone. Organ pominął w swoich rozważaniach niezbędne koszty utrzymania w postaci kosztów wyżywienia i ubrania oraz leków. Organ również nie wykazał, że analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego minimum socjalnego uzasadniało stanowisko organu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w ocenie sądu, organ winien ocenić materiał dowodowy zgodnie ze wskazaniami sądu tj. przeprowadzić zgodnie z zasadami wynikającymi z art.7, 77 § 1 i 80 K.p.a. szczegółową analizę dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego minimum socjalnego uwzględniając wiek i stan zdrowotny skarżącego i jego żony w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie przy czym uzasadnienie decyzji winno spełniać wymagania z art.107 § 3 K.p.a.

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W niniejszej sprawie organ nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w psr. III SA/Łd 1311/13.

W ocenie sądu organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art.28 ust.3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W ocenie sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że W. K. jest zatrudniony w B na czas określony do 31 grudnia 2016r., zaś jego wynagrodzenie miesięczne wynosi 1249,89 zł netto. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi zatem 1249,89 zł na dwie osoby. Stałe miesięczne wydatki to: 756 zł – koszty utrzymania mieszkania (czynsz, centralne ogrzewania, woda, energia elektryczna, RTV, kablówka, 2 telefony), 260 zł – kredyt hipoteczny (zaciągnięty w 1997r. na 30 lat), 88,87 zł – kredyt konsumpcyjny (płatny do czerwca 2019r.) oraz 150 zł – egzekucja abonamentu RTV. Łączne miesięczne wydatki to 1254,87 zł a więc są nieznacznie wyższe od dochodów. Do tego należy doliczyć wydatki na "na życie"( na żywność, lekarstwa, środki czystości, odzież i.t.p.). Można zatem uznać, że całość miesięcznych wydatków dość znacznie przekracza osiągane dochody. Kwestii porównania osiąganych dochodów i wysokości wydatków organ administracji nie wziął pod uwagę. W wyroku w spr. III SA/Łd 1311/13 sąd nakazał dokonać szczegółowej analizy dochodów i wydatków rodziny skarżącego w odniesieniu do obowiązującego minimum socjalnego. Organ administracji takiej analizy nie przeprowadził ani nie porównał dochodów do wysokości minimum socjalnego. W zaskarżonej decyzji nie podano nawet jaka jest wysokość tego minimum a dopiero jego porównanie z uzyskiwanymi dochodami pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona został przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tej kwestii. Organ administracji uznał, że nie zachodzą żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określone w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. lecz stanowiska tego nie uzasadnił. W sytuacji gdy miesięczne wydatki rodziny skarżącego przekraczają miesięczne dochody to trudno zrozumieć stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Pogląd organu w tym zakresie nie został uzasadniony a więc brak jest możliwości oceny jego prawidłowości. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że w przypadku gdy miesięczne wydatki strony przekraczają jej miesięczne dochody to brak jest podstaw do uznania, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie ZUS powołał się na szereg okoliczności, które w jego ocenie, przemawiają przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. W przekonaniu sądu, żadnej z tych okoliczności nie można uznać za ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej.

Organ administracji podniósł, że W. K. pracuje i otrzymuje regularne dochody co nie kwalifikuje sprawy jako sytuacji uniemożliwiającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. To, że skarżący jest zatrudniony na czas określony nie oznacza automatycznie, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia składkowego. Brak zatrudnienia wnioskodawcy nie jest bowiem przesłanką umorzenia należności z tytułu składek. Dla oceny zasadności wniosku o umorzenie istotna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny wnioskodawcy a w szczególności wyjaśnienie czy spłacenie zaległości składkowych nie będzie stanowiło zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona. Nieuzasadnionym byłoby zatem przyjęcie poglądu, że skoro W. K. pracuje i otrzymuje z tego tytułu niewielkie wynagrodzenie (1249,89 zł netto) to nie można uwzględnić jego wniosku o umorzenie. Argumentacja organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

ZUS podniósł, że żona skarżącego ma możliwość uzyskiwania dochodów gdyż dla osób niepełnosprawnych istnieje rynek pracy i są firmy, które wyłącznie zatrudniają osoby niepełnosprawne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. K. jest osobą niepełnosprawną ze schorzeniem narządów ruchu. Od dnia 2 maja 2013r. jest ona zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy zaś z zaświadczenia PUP w Ł. z 13 listopada 2013r. wynika, że brak jest ofert pracy dla osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym ze schorzeniami narządów ruchu. Podkreślić należy, że żona skarżącego jest po udarze mózgu oraz przebytej operacji kręgosłupa. Jak wyjaśnił na rozprawie pełnomocnik skarżącego E. K. ma problemy z poruszaniem się i w związku z tym nie może nawet podjąć pracy jako sprzątaczka. W sytuacji zatem gdy żona skarżącego od prawie dwóch lat jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie ma dla niej ofert pracy to brak jest podstaw do uznania, że może osiągać dochody podejmując pracę w firmie zatrudniającej osoby niepełnosprawne. Przy takim schorzeniu jakie występuje u żony skarżącego nie ma ofert pracy. W związku z czym nie można podzielić poglądu organu, że E. K. może podjąć pracę w firmie zatrudniającej osoby niepełnosprawne i osiągać dochody. W chwili obecnej taka możliwość nie występuje.

ZUS podniósł, że to, iż strona ma zobowiązania z innych tytułów (kredyt hipotetyczny oraz kredyt konsumpcyjny) nie uprawnia do rezygnacji z dochodzenia należności składkowych. Składki na ubezpieczenie społeczne korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi zobowiązaniami. Należy zgodzić się z tym poglądem. Podnieść jednak należy, iż fakt opłacania przez stronę innych zobowiązań rzutuje na jej sytuację materialną a sytuacja ta winna być uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek. Innymi słowy organ rentowy winien wziąć pod uwagę to czy w świetle sytuacji materialnej strony (po uwzględnieniu spłacanych rat kredytów) opłacenie należności składkowych nie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ocena tak nie została dokonana w dostatecznym stopniu.

W ocenie sądu brak szczegółowej analizy sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego i jego żony oznacza, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie został w dostatecznym stopniu uwzględniony słuszny interes strony. Organ dał prymat interesowi społecznemu choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań nie zawiera.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w spr. III SA/Łd 1311/13 gdyż nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c.) p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Wobec tego, że skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 p.p.s.a., sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić wskazania zawarte w wyroku w spr. III SA/Łd 1311/13 oraz rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy dokonać ponownej oceny całego zebranego materiału dowodowego a w szczególności sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego oraz jego żony z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów oraz wielkości wydatków w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony. Po wnikliwej analizie całego materiału dowodowego należy rozważyć czy wniosek W. K. nie zasługuje na uwzględnienie a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie przy czym uzasadnienie decyzji winno spełniać wymagania określone w art.107 § 3 K.p.a.

d.j.