Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 932/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 121, art. 122, art. 191, art. 187
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi O. S. (dalej: Skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], dotycząca wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu [...] lipca 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili czynności procesowe w lokalu "A" mieszczącym się w Galerii "B" przy ul. [...] w [...], prowadzonym przez O. S.. W trakcie tych czynności stwierdzono, że w lokalu znajdują się trzy automaty do gier, wszystkie włączone i gotowe do gry: [...] nr [...], [...] nr [...], [...] nr [...].

W wyniku eksperymentu procesowego gier na automatach funkcjonariusze stwierdzili, że automaty są urządzeniami elektronicznymi typu video, przyjmują pieniądze, co świadczy o komercyjnym charakterze urządzanych gier, a przebieg rozgrywanych na nich gier ma charakter losowy, zaś uzyskiwane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne ani od woli ani od zręczności grającego. Poddane eksperymentowi urządzenia są wyposażone w element pozwalający na wypłatę środków pieniężnych, tzw. hopper i umożliwiają ich wypłatę bezpośrednio z automatu, a po uzyskaniu wygranej, pojawia się możliwość skorzystania z dodatkowej opcji polegającej na podwajaniu wygranych punktów, przy czym grający nie ma żadnego wpływu na wynik tego podwojenia. Urządzenia umożliwiają uzyskiwanie wygranych punktowych, przekazywanie ich na licznik kredytowy i sumowanie z punktami kredytowymi uzyskiwanymi w wyniku wpłaty pieniędzy do urządzenia. Na wszystkich automatach możliwe jest rozgrywanie gier w trybie autostart całkowicie bez udziału gracza. Na podstawie powyższego stwierdzono, że ww. urządzenia są automatami do gier w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.).

W dniach [...] stycznia i [...] lutego 2016 r. Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej [...] przeprowadził specjalistyczne badania zatrzymanych urządzeń, a ich wyniki ujęto w sprawozdaniach z badań, z których wynikało że są to urządzenia elektroniczne umożliwiające uzyskanie wygranej pieniężnej, wypłacane za pomocą urządzenia wypłacającego - tzw. hoppera. W grach na automatach można uzyskać wygrane rzeczowe pozwalające na rozpoczęcie nowych gier przez wykorzystanie wygranych punktów uzyskanych w poprzednich grach. Przebieg gier ma charakter losowy zawierając tym samym w sobie element losowości, otrzymywane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego. Warunkiem rozpoczęcia rozgrywania gier na automatach jest ich zakredytowanie przez grającego poprzez wprowadzenie monet do akceptora monet lub banknotów do akceptora banknotów. Badania podsumowano stwierdzeniem, że gry prowadzone na badanych automatach zawierają się w definicji gier na automatach określonej w art. 2 ust. 3 u.g.h., zaś możliwość rozpoczęcia nowych gier za punkty uzyskane w wyniku wygranej zawiera się w definicji wygranej rzeczowej określonej w art. 2 ust. 4 u.g.h.

W toku postępowania przeprowadzono także dowody z przesłuchań świadka M. M. - funkcjonariusza z Urzędu Celnego i O. S., a także z treści umowy dzierżawy części lokalu pod instalację przedmiotowych automatów zawartej [...] czerwca 2015 r. pomiędzy wydzierżawiającym lokal O. S. a dzierżawcą – "C", list aktualizacyjnych automatów oraz faktur VAT potwierdzających zapłatę czynszu z tytułu dzierżawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego wymierzył O. S. karę pieniężną w wysokości łącznej 36 000 zł za urządzanie gier na automatach: [...] nr [...], [...] nr [...], [...] nr [...], w ww. lokalu, poza kasynem gry.

Od tej decyzji odwołanie złożył O. S. reprezentowany przez adwokata, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

Decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" skutkującą uznaniem O. S. za urządzającego gry na ww. automatach w sytuacji, gdy strona ta jedynie wydzierżawiała powierzchnię w użytkowanym lokalu, a w konsekwencji niezasadne nałożenie na stronę kary pieniężnej,

- art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 693 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: k.c.) poprzez błędną wykładnię przez organ umowy dzierżawy, której treść nie świadczy o podejmowaniu przez stronę innych obowiązków niż typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: K.p.a.) poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego.

Decyzją opisaną na wstępie z dnia [...] czerwca 2020 r. DIAS - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu DIAS wskazał, że przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 89 u.g.h., który został zmieniony z dniem 1 kwietnia 2017 r. na mocy art. 1 pkt 67 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88).

Powołując się na wyrok NSA z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1186/12, DIAS stwierdził, że jeżeli w sprawie mamy do czynienia ze zdarzeniem, które zaistniało jako zdarzenie zamknięte i zakończone pod rządami dawnego prawa, to skutki tego zdarzenia muszą być oceniane zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego zaistnienia. Organ II instancji wskazał, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dlatego znajdą w niej zastosowanie przepisy u.g.h. w brzmieniu obowiązującym przed ich nowelizacją, przewidujące wymierzenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w wysokości 12 000 zł od każdego automatu. Znowelizowane przepisy przewidują karę w wysokości 100 000 zł od każdego automatu.

Organ odwoławczy naprowadził, że zgodnie z art. 6 ust. 1 u.g.h w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli, działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry, przy czym urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry (art. 14 ust. 1 u.g.h.). Automaty i urządzenia do gier, z wyjątkiem terminali w kolekturach gier liczbowych służących wyłącznie do urządzania gier liczbowych, mogą być eksploatowane przez podmioty posiadające koncesję lub zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier losowych lub gier na automatach oraz przez podmioty wykonujące monopol państwa, po ich zarejestrowaniu przez naczelnika urzędu celnego (art. 23 a ust. 1 u.g.h.). W myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej w wysokości 12 000 zł od każdego automatu.

DIAS stwierdził, że strona przedmiotowa postępowania czyli stwierdzony w toku kontroli charakter urządzeń jako automatów do gier hazardowych nie budzi wątpliwości. Zgodnie z art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli, grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze. Zatrzymane urządzenia spełniały wszystkie cechy automatów do gier hazardowych co udowodniono w toku postępowania przeprowadzając eksperymenty z gier oraz poddając je badaniom laboratoryjnym, a czego strona odwołująca się nie kwestionuje, podważając natomiast zasadność uznania O. S. za urządzającego gry na tych automatach. Ocena tej kwestii wymaga wskazania, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera definicji legalnej zwrotów: "urządzić" i "urządzający". Stąd przy interpretacji tych przepisów należy posłużyć się wykładnią językową tych pojęć. Zgodnie z definicją zawartą w słowniku "Akademia Języka Polskiego PWN 2. Słownik Języka Polskiego" (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007) "urządzić" oznacza: nadać czemuś pewien porządek, przedsięwziąć, zorganizować. Biorąc również pod uwagę kontekst, w jakim zwrot "urządzający" pojawia się w u.g.h. będzie on oznaczał kogoś, kto zapewnia/stwarza/organizuje komuś warunki umożliwiające udział m.in. w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Pojęcie "urządzającego" gry na automatach zawarte w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. oznacza każdego, kto urządza przedmiotowe gry, a więc nie tylko właściciela, czy dysponenta automatu, ale każdy podmiot, który swoim działaniem przyczynia się do istnienia okoliczności umożliwiających prowadzenie gier, w warunkach, o których mowa w tym przepisie.

W sprawie na podstawie ww. umowy dzierżawy O. S. wydzierżawił część powierzchni w przedmiotowym lokalu "A" (w umowie nie określono wielkości powierzchni stanowiącej przedmiot dzierżawy), umożliwiającą zainstalowanie urządzeń do gier, na których dzierżawca czyli "C"., miał prowadzić działalność gospodarczą. Wydzierżawiający zobowiązał się prowadzić działalność gospodarczą bez możliwości zawieszenia jej wykonywania przez czas trwania umowy oraz zobligowany został do niezwłocznego informowania dzierżawcy o przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzeń, natomiast dzierżawca zobowiązał się w umowie do zapewnienia wydzierżawiającemu czyli O. S. obsługi prawnej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń w niezbędnym zakresie, uzgodnionym wcześniej między stronami umowy. Czynsz miesięczny z tytułu umowy dzierżawy w wysokości 800 zł, ustalono jako płatny od chwili uruchomienia urządzeń do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane (włącznie), w terminie do 20 dnia miesiąca po miesiącu, w którym doszło do wyjęcia gotówki. W aktach sprawy znajdują się faktury VAT za miesiące: grudzień 2015 r., styczeń 2016 r. oraz od marca do czerwca 2016 r.

W ocenie organu odwoławczego umowa jest tak skonstruowana, że jej przedmiot czyli dzierżawa powierzchni jest w sposób nader widoczny skrępowana licznymi więzami, spinającymi jej warunki z automatami do gier ustawionymi na tej powierzchni i jest wręcz od tych automatów uzależniona. Już sam fakt, że w umowie nie określono wielkości dzierżawionej powierzchni, od której, w normalnych cywilistycznych warunkach, zależy w znacznej mierze wysokość czynszu, ale określono ją jako: "umożliwiającą zainstalowanie urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą", nie konkretyzując przy tym ilości tych urządzeń, ani ich gabarytów, wystarczyłby do uznania, że pomiędzy stronami umowy istniał o wiele ściślejszy związek niż z umowy miał wynikać. Świadczy o tym też kolejny zapis umowy, w którym dzierżawca, czyli "C" zobowiązuje się do zapewnienia wydzierżawiającemu, czyli O. S. obsługi prawnej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń w niezbędnym zakresie, uzgodnionym wcześniej między stronami.

Takie zobowiązanie dzierżawcy względem wydzierżawiającego nie jest typowym elementem umowy dzierżawy, a nadto ta obsługa prawna nie miała dotyczyć przedmiotu dzierżawy sensu stricto, ale funkcjonowania i eksploatacji urządzeń.

Fakt, że dzierżawca, w związku z omawianym przedsięwzięciem, gwarantuje wydzierżawiającemu obsługę prawną, wprost dowodzi nie tylko związku, ale wręcz więzi, wzajemnego porozumienia, co do faktycznych celów procederu i zamysłów podmiotów w nim zaangażowanych. Nie są to zatem tylko sformalizowane relacje wydzierżawiający - dzierżawca, ale stosunek pewnej bliskości gospodarczej, ukierunkowanej na osiągnięcie wspólnego celu, przy obopólnym zaangażowaniu, pomocy wzajemnej i współpracy obu stron umowy, której charakter tym samym znacznie odbiega od zwykłej umowy dzierżawy.

Ponadto O. S. zobligowany został do niezwłocznego informowania dzierżawcy o przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzeń, co musi kojarzyć się z jednoczesnym zobowiązaniem się do pełnienia swoistego nadzoru nad zainstalowanymi przez dzierżawcę urządzeniami i ich stanem, co dowodzi ścisłej zależności realizacji umowy dzierżawy od faktycznych dochodów uzyskiwanych z urządzanych gier na automatach.

Powyższe zapisy umowy wiążące nie tylko wysokość czynszu ściśle z grą na automatach, ale wręcz uzależniające jego zapłatę od funkcjonalności automatów i komercyjnego charakteru ich aktywności, świadczą o ukierunkowanej, świadomej współpracy stron ww. umowy w osiągnięciu wspólnego komercyjnego celu jakim było urządzanie gier na automatach.

Kolejnymi dowodami świadczącymi o współpracy Skarżącego z dzierżawcą czyli "C" są dołączone do umowy dzierżawy - listy aktualizacyjne wstawianych do dzierżawionego lokalu automatów do gier będące dokumentami, w których obie strony umowy potwierdzają jakie automaty w poszczególnych okresach zostały ulokowane na dzierżawionej powierzchni.

Rozstrzygając stronę podmiotową postępowania organ odwoławczy zwrócił uwagę na działanie O. S. w warunkach recydywy. Z akt sprawy wynika, że według danych rejestrowych organu I instancji O. S. był zaangażowany w proceder wstawiania automatów do gier do ww. lokalu zarówno wcześniej, czyli przed datą kontroli, jak i później. Z powyższego wynika na przestrzeni pięciu miesięcy w lokalu użytkowanym przez O.S. zatrzymano łącznie 10 automatów do gier hazardowych, co również wskazuje na aktywność O.S. w procederze urządzania gier na automatach i na skalę tej aktywności.

W ocenie organu odwoławczego powyższe świadczy o tym, że strona postępowania była urządzającym gry na automatach, o jakim mowa w art. 2 ust. 3 - 5 u.g.h., a co za tym idzie jest adresatem normy prawnej z art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h.

W opinii DIAS, ugruntowanej aktualną doktryną prawną, przez urządzanie gry należy rozumieć realizowanie czynności, które w swoim efekcie doprowadziły do tego, że gra hazardowa faktycznie się odbywała.

W myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega każdy podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet gdyby obiektywnie rzecz biorąc dysponował stosownym zezwoleniem, czy koncesją. Dlatego O.S., jako urządzający gry na automatach poza kasynem gry jest podmiotem wymiaru z tego tytułu kary pieniężnej w wysokości po 12 000 zł od każdego automatu, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dniu ujawnienia zdarzenia.

O. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną na wstępie decyzję DIAS z dnia [...] czerwca 2020 r., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego podmiot, którego czynności sprowadzały się jedynie do wynajęcia części powierzchni lokalu użytkowego podmiotowi będącemu właścicielem urządzeń do gier i jednocześnie eksploatującego automaty do gier, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry",

2) art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez organ błędnej wykładni umowy zawartej z firmą "C" oraz przyjęcie, że z umowy tej wynikają prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", a zapisy zawarte w umowie nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni,

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie przez organy obu instancji obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, sama treść umowy nie dowodzi tego, że czynności do których zobowiązały się poszczególne strony były faktycznie dokonywane. Dokonując oceny stanu faktycznego w sposób wszechstronny - tj. z uwzględnieniem wszystkich okoliczności stwierdzonych w toku kontroli, organ winien zweryfikować i wskazać jakie konkretnie czynności wykonywał Skarżący w zakresie związanym z automatami do gier, a które to czynności pozwalają na uznanie, że podlega on administracyjnej karze pieniężnej jako podmiot urządzający gry. Nie można w tym zakresie opierać się jedynie na zapisach umowy czy domniemaniach organu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne nie pozwalają na stwierdzenie, że poprzez pryzmat czynności faktycznych jakie wykonywał w związku z umową dzierżawy polegających na udostępnieniu powierzchni w lokalu "A" wyczerpał znamiona "urządzania" gier hazardowych oraz że aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier. W ocenie Skarżącego Organ nie wskazał w uzasadnieniu i nie przeprowadził żadnego dowodu, który potwierdzałby jakie konkretnie czynności wykonywał w zakresie związanym z automatami do gier skupiając się jedynie na postanowieniach umowy, które zresztą nadinterpretował. Jako wydzierżawiający Skarżący nigdy nie realizował jakichkolwiek czynności odnoszących się do zatrzymanych automatów w zakresie ich serwisu lub rozliczania gotówki, nie posiadał kluczy do urządzeń ani też nie wypłacał wygranych graczom. Serwisem urządzeń, uzupełnianiem bilonu i rozliczeniami zajmowała się firma zewnętrzna na zlecenie właściciela urządzeń, której przedstawiciele pojawiali się w lokalu kilka razy w tygodniu. Czynsz dzierżawny zawsze był płacony w stałej kwocie i w rzeczywistości nie był uzależniony od tego czy urządzenie jest włączone, sprawne czy też nie. Wbrew temu co twierdzi organ, pomiędzy Skarżącym a Spółką nie było żadnego odrębnego porozumienia odnośnie zapewnienia obsługi prawnej. Wzór umowy dzierżawy, który przedłożono do podpisu został narzucony przez kontrahenta i nie podlegał negocjacjom.

Podkreslił, że kluczowym dla ustalenia kwestii nielegalnego współurządzania gry na automatach jest zakres partycypacji tego podmiotu zarówno w obowiązkach wynikających z organizowania gry, jak również w zyskach finansowych pochodzących z urządzania gier - sankcjonowana działalność ma bowiem charakter komercyjny. Normatywne określenie "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań (czynności) dotyczących zorganizowania, utrzymania, nadzorowania i zapewniania ciągłości funkcjonowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h., poza kasynem gry. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że urządzanie gier na automatach obejmuje zachowania aktywne podmiotów zaangażowanych w ten proces, polegające przede wszystkim na organizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowaniu go do danego rodzaju działalności, umożliwieniu dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywaniu automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacaniu wygranych (w stosunku do automatów o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu, ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Konieczne jest, aby organy orzekające o odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, a nie teoretycznych rozważaniach, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi pisemnego lub ustnego porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier. Ustalenia te muszą być z kolei zakorzenione w ustaleniach faktycznych, będących pochodną wyczerpującego i pełnego materiału dowodowego.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, Skarżący podkreślił, że obowiązki, które wynikały z umowy z dnia [...] czerwca 2015 r., a przede wszystkich czynności faktycznie wykonywane przez wydzierżawiającego nie wykraczają - wbrew temu co twierdzą organy - poza rzetelne i zgodne z obyczajem kupieckim wykonywanie umowy dzierżawy. W związku z powyższym Skarżący uznał, że przed [...] kwietnia 2017 r. nie zachodziły podstawy do przypisania odpowiedzialności z tytułu kary pieniężnej z art. 89 u.g.h. wobec posiadaczy samoistnych i zależnych lokali na podstawie samego faktu, że w posiadanych przez nich lokalach znajdowały się automaty do gier (w tym też w sytuacji, gdy automaty znajdowały się tam na podstawie umowy najmu czy dzierżawy). Nie było zatem podstaw do przypisania takiej odpowiedzialności Skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Rozpoznając sprawę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji nie są dotknięte wadami lub uchybieniami, które w myśl przytoczonych wyżej regulacji obligowałyby Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość wymierzenia Skarżącemu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Stan faktyczny będący podstawą rozstrzygnięcia został ustalony na podstawie prawidłowo zebranego i ocenionego materiału dowodowego.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy u.g.h., przy czym zaznaczyć należy, że brzmienie art. 89 u.g.h. uległo zmianie na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88, por. art. 1 pkt 67 noweli). Ustawa ta weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2017 r., ale nie zawierała przepisów intertemporalnych odnoszących się do problematyki będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Kwestię tę dostrzegł organ odwoławczy przyjmując, że w takiej sytuacji należało zastosować przepisy dotychczasowe, tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 kwietnia 2017 r., zgodnie z zasadą dalszego stosowania przepisów dotychczasowych, które okazały się dla strony względniejsze (korzystniejsze) i organy wymierzyły Skarżącemu karę pieniężną na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. w brzemieniu obowiązującym do dnia 1 kwietnia 2017 r. - kara pieniężna wynosiła 12.000 zł od każdego automatu, podczas gdy po zmianie ww. przepisu wynosi 100.000 zł. Działanie to należało ocenić jako prawidłowe i nie było przez Skarżącego kwestionowane.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 3 u.g.h. urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Według definicji zamieszczonej w art. 2 ust. 3 u.g.h. - grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości.

Zakres definicji legalnej pojęcia gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 u.g.h. Zgodnie z tą regulacją grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.). Dla rekonstrukcji znaczenia użytego przez ustawodawcę pojęcia "losowy" należy odnieść się do wykładni językowej posiłkując się słownikami języka polskiego, że stan rzeczy ma charakter "losowy", jeśli dotyczy nieprzewidzianych wydarzeń, jest oparty na przypadkowym wyborze lub na losowaniu, zależny jest od losu (por. M. Bańko, Słownik języka polskiego, Warszawa 2007, tom 2, str. 424; M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1988, tom 2, str. 53; E. Sobol, Mały słownik języka polskiego, Warszawa 1994, str. 396). Tym bardziej opis taki można i należy odnieść do stanu rzeczy, który zawiera element losowości. Powyższe stwierdzenie koresponduje z przyjętą w orzecznictwie wykładnią użytego w art. 2 ust. 3 u.g.h. sformułowania "element losowości", że taką cechę ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, czyli nie zależy od jego umiejętności fizycznych i psychicznych, tj. zręczności, woli czy wiedzy (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. II GSK 1713/13). Do uznania urządzenia za automat do gry, w rozumieniu u.g.h., wystarczające jest, że cechą przeprowadzanej na nim gry jest organizowanie jej w celach komercyjnych i że gra ma charakter losowy. Taka zaś działalność ma charakter koncesjonowany, nawet jeżeli w grze nie występuje wygrana pieniężna lub rzeczowa, polegająca choćby na przedłużeniu czasu gry bez wpłaty dodatkowej stawki, czy rozpoczęcie nowej gry poprzez wykorzystanie wygranej (punktów) z poprzedniej gry (art. 2 ust. 4 u.g.h.).

Wszystkie kryteria/cechy przypisane przez ustawodawcę "grom na automatach" posiadały zatrzymane urządzenia [...] nr [...], [...] nr [...] i [...] nr [...] i charakter ten został przez organy wykazany w toku postępowania.

W ocenie Sądu, orzekające organy zasadnie uznały, że gry prowadzone na ww. urządzeniach zawierają się w definicji gier na automatach, określonej w art. 2 ust. 3 u.g.h. Jak bowiem wykazało postępowanie dowodowe ww. automaty są urządzeniami elektronicznymi typu video, przyjmują pieniądze, co świadczy o komercyjnym charakterze urządzanych gier, a przebieg rozgrywanych na nich gier ma charakter losowy, zaś uzyskiwane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne ani od woli ani od zręczności grającego. Urządzenia są wyposażone w element pozwalający na wypłatę środków pieniężnych, tzw. hopper i umożliwiają ich wypłatę bezpośrednio z automatu, a po uzyskaniu wygranej, pojawia się możliwość skorzystania z dodatkowej opcji polegającej na podwajaniu wygranych punktów, przy czym grający nie ma żadnego wpływu na wynik tego podwojenia. Urządzenia umożliwiają uzyskiwanie wygranych punktowych, przekazywanie ich na licznik kredytowy i sumowanie z punktami kredytowymi uzyskiwanymi w wyniku wpłaty pieniędzy do urządzenia. Na wszystkich automatach możliwe jest rozgrywanie gier w trybie autostart całkowicie bez udziału gracza.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że Skarżący wypełnił swym zachowaniem znamiona pojęcia urządzania gier na automatach poza kasynem w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Należy wskazać, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w ww. przepisie, jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności, nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.

Ustawowy termin "urządzać" stanowi synonim takich pojęć, jak "utworzyć, uporządkować, zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić", co oznacza, że normatywne określenie "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań (czynności) dotyczących zorganizowania, utrzymania, nadzorowania i zapewniania ciągłości funkcjonowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h., poza kasynem gry.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że urządzanie gier na automatach obejmuje zachowania aktywne podmiotów zaangażowanych w ten proces, polegające przede wszystkim na organizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu, ewentualnie jego szkolenie (por. wyrok WSA w Rzeszowie: z dnia 21 czerwca 2016 r., II SA/Rz 1495/15, z dnia 31 maja 2016 r., II SA/Rz 1094/15; z dnia 25 maja 2016 r., II SA/Rz 1416/15).

W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy prawidłowo uznały, że Skarżący aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier na automatach. W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że rola Skarżącego nie ograniczała się jedynie do wydzierżawienia powierzchni lokalu innemu podmiotowi. Oprócz bowiem wydzierżawienia części powierzchni swojego lokalu, celem zainstalowania urządzeń, z tytułu których dzierżawca - zobowiązał się wypłacać Skarżącemu czynsz, Skarżący był zaangażowany w proces organizowania gier na ww. urządzeniach. Nie działał on wyłącznie jako osoba udostępniająca lokal i otrzymująca stały czynsz, niezależny od funkcjonowania automatów, ale był zainteresowany, aby generowały one jak najwyższe obroty, gdyż bezpośrednio przekładało się to na czynsz i wyższe dochody.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że aktywność Skarżącego nie ograniczała się jedynie do udostępnienia części powierzchni prowadzonego przez siebie lokalu, ale faktycznie sprowadzała się do przystąpienia do przedsięwzięcia, we współpracy z innym podmiotem, w ramach którego urządzane były gry na automatach. Sąd podzielił oceny i wnioski organu odwoławczego, płynące z analizy zawartej przez Skarżącego umowy dzierżawy, które sprowadzały się do uznania, że w istocie stron zawartej umowy nie wiązał klasyczny stosunek dzierżawy, lecz umowa, mająca na celu organizację przedsięwzięcia, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy (tj. lokalem użytkowym wydzierżawiającego oraz automatami dzierżawcy) w celu urządzaniu gier hazardowych. O zasadności powyższego wniosku świadczą trafnie wskazane przez organ postanowienia umowne, które wykraczają poza klasyczny stosunek dzierżawy. W analizowanej umowie dzierżawy w sposób specyficzny określono już sam przedmiot kontraktu. W § 1 wskazano bowiem, że przedmiotem umowy jest dzierżawa części lokalu, umożliwiająca zainstalowanie urządzeń do gier. Organy słusznie zauważyły, że w umowie tej nie określono wielkości powierzchni będącej przedmiotem tej umowy (co jest powszechnie stosowane przy umowach dzierżawy). Zgodzić się przychodzi z wnioskiem, że nie miało to dla stron tej umowy istotnego znaczenia, ponieważ w ustalonym stanie faktycznym sprawy celem podjętego przez nich wspólnego "przedsięwzięcia" było urządzanie gier hazardowych na automatach. Przede wszystkim jednak podkreślenia wymaga to, że płatność czynszu dzierżawnego nie została powiązana z samym udostępnieniem powierzchni lokalu, co też nie uszło uwagi organów, lecz z okresem funkcjonowania urządzeń umieszczonych w lokalu, a także z ich liczbą. Strony umowy w § 2 ustaliły, że czynsz miał być płatny od chwili uruchomienia urządzeń. Zatem płatność czynszu była ściśle powiązana z rozpoczęciem funkcjonowania automatów, a nie jak ma to powszechnie miejsce przy tego typu umowach, z datą przekazania dzierżawcy do dyspozycji dzierżawionej powierzchni. Treść przedmiotowej umowy wskazuje bezsprzecznie, że wywoływała ona określone nią skutki prawne w przypadku uruchomienia w lokalu Skarżącego spornych automatów. Należy również zwrócić uwagę, że na podstawie § 6 umowy, Skarżący zobowiązał się do niezwłocznego poinformowania dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzeń. Zatem już sam zakres obowiązków nałożonych na Skarżącego w umowie dzierżawy wskazuje, że oprócz udostępnienia powierzchni lokalu Skarżący miał sprawować pieczę nad urządzeniami do gry. Skarżący miał bowiem informować wydzierżawiającego o przypadkach uszkodzeń urządzeń, co wpisuje się w ramy nadzoru nad urządzeniami. Ponadto, wraz z umową dzierżawy Skarżący podpisał również listę aktualizacyjną, potwierdzającą wstawienie określonych urządzeń do lokalu. Powyższe wskazuje na wzajemne powiązanie umowy dzierżawy z eksploatacją automatów, która była ściśle powiązana z udostępnieniem części lokalu, jak również świadczy o objęcie nadzorem wymienionych w liście automatów, zgodnie z § 6 umowy.

W świetle tak skonstruowanych postanowień umowy, a także w opraciu o ustalony przez organ w postępowaniu zakres zaangażowania Skarżącego w proces organizowania gier na automatach świadczy o tym, że słusznie uznano go za "urządzającego" gry na ww. automatach.

Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnienia wymaga, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż do postępowań w sprawach wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry na podstawie u.g.h., stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.; dalej: Ordynacja podatkowa).

Na gruncie postępowań prowadzonych przez organy celne, w oparciu o Ordynację podatkową obowiązuje wyrażona w art. 191 Ordynacji podatkowej zasada swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że przy ocenie wiarygodności zgromadzonych dowodów organ administracji nie jest skrępowany żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych rodzajów dowodów i dokonuje jej w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na wiedzy, doświadczeniu życiowym, prawach logiki, wzajemnych relacjach między poszczególnymi dowodami, z uwzględnieniem całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Strona postępowania może skutecznie (obiektywnie) zakwestionować ustalenia organu, jedynie wówczas, gdy wykaże, że są one wynikiem błędów w logicznym rozumowaniu lub nie znajdują one podstaw w ogólnej wiedzy i doświadczeniu życiowym. Zaprezentowana w zaskarżonej decyzji ocena zebranego w sprawie materiału powyższych zasad nie narusza.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne i ocena zebranego materiału dowodowego, który był podstawą ustalenia, że kontrolowane urządzenia są automatami do gier losowych, nie naruszają zasad określonych w art. 121, art. 122, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

Wbrew ocenie Skarżącego, w sprawie nie doszło do naruszenia zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Ustalenia faktyczne oraz ich ocena, w zakresie uznania Skarżącego jako urządzającego gry hazardowe, poczynione w oparciu o oględziny urządzeń, przeprowadzonych przez funkcjonariuszy celnych eksperyment i badania w Laboratorium Celnym oraz zeznania świadków zgromadzone sprawie jawią się jako pełne, wyczerpujące i wzajemnie spójne, potwierdzając jednoznacznie, że działalność Skarżącego nie ograniczała się jedynie do udostępnienia miejsca w prowadzonym przez niego lokalu.

W związku z powyższym organy zasadnie uznały, że Skarżący spełnił przesłanki warunkujące wymierzenie mu kary pieniężnej o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.