Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2483/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 12
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku S. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2011 r., nr [...] – utrzymał w mocy własną decyzję.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Naczelnik Gminy w W. decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r., nr [...], przejął z urzędu na własność Państwa gospodarstwo rolne bez budynków o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiące współwłasność F. O., W. O. i M. O., położone we wsiach [...] z prawem do emerytury lub renty inwalidzkiej. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że współwłaściciele przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie są w stanie gospodarzyć na tak dużym areale i utrzymać gospodarstwa na właściwym poziomie.

Następnie, Naczelnik Gminy w W. decyzją z dnia [...] stycznia 1980 r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r ., w wyniku którego uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 1979 r. i orzekł o przejęciu na własność Państwa (z prawem do renty inwalidzkiej, bądź do emerytury):

a) udziałów: F. O., W. O. i M. O., (po 1/3 części - tj. [...] ha) we współwłasności gospodarstwa rolnego, bez budynków, położonego we wsi [...];

b) nieruchomości o powierzchni [...], położonej w R., stanowiącej wyłączną własność M. O.

Ponadto, w decyzji tej organ ustalił zadłużenie dotychczasowych współwłaścicieli podlegające potrąceniu z emerytury lub renty. Jak wskazał Naczelnik Gminy w W. przyczyną przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo było jego zaniedbanie oraz wykazanie niskiego poziomu produkcji rolnej, co szczegółowo uzasadnił organ w ww. Decyzji z [...] stycznia 1980 r.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r.

H. M. oraz S. L. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2006 r. Minister wskazał, że wprawdzie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 1980 r. organ nie wyjaśnił jakie okoliczności faktyczne lub jakie nowe dowody stanowiły podstawę wznowienia postępowania, jednakże w jego jednak ocenie przesłanką, która w największym stopniu stanowiła podstawę wznowienia postępowania na podstawie dawnego art. 127 § 1 pkt 5 k.p.a. była okoliczność, że działka nr [...] nie stanowiła współwłasności F. O., W. O. i M. O., lecz wyłączną własność M. O. W konsekwencji wydana została decyzja z dnia [...] stycznia 1980 r. uwzględniająca wyłączne prawo własności M. O. do działki nr [...]. Ponadto, Minister wskazał na dowody, z których wynika, że przedmiotowe gospodarstwo mogło nie wykazywać niskiego poziomu produkcji rolnej oraz te świadczące o niskim poziomie produkcji rolnej. Dokonując oceny powołanych dowodów organ podkreślił, że począwszy od 1976 r. do dnia przejęcia gospodarstwa w 1980 r. spośród [...] ha gruntów rolnych, ok. [...] ha gruntów można było uznać za zaniedbane, a ok. [...] ha gruntów zagospodarowane było wbrew woli właścicieli (nie pobierali należności). W niniejszej sprawie podstawą ustalenia niskiego poziomu produkcji przedmiotowego gospodarstwa w celu przejęcia z urzędu, był jego stan jeszcze przed kwietniem 1976 r. Gospodarstwo przed tą datą było zaniedbane, co m. in. potwierdził F. O. i W. O. we wniosku oraz pismo będące wynikiem kontroli użytkowania gruntów przeprowadzone w 1975 r. W ocenie organu naczelnego, zebrane do 1980 r. materiały były wystarczające aby uznać, że gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji w rozumieniu art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U., Nr 21, poz. 118). Wątpliwości jakie nasuwają inne dowody (głównie złożone po wielu latach oświadczenia użytkowników), nie są na tyle przekonujące, aby bez żadnych wątpliwości można było uznać, iż gospodarstwo było prawidłowo zagospodarowane.

Pismem z dnia 10 czerwca 2010 r. S. L. i H. M. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] stycznia 1980 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia11 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1036/10 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r., nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest ustalić czy decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r. została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Tym samym, ustalenie czy są dowody dokumentujące dokonaną wówczas ocenę gospodarstwa w zakresie zaistnienia przesłanek kwalifikujących go do przejęcia w zamian za rentę określonych w § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U., Nr 11, poz. 58). Przepis ten stanowi m.in. że ocena tego gospodarstwa powinna obejmować trzy ostatnie lata funkcjonowania gospodarowania. Powinna uwzględniać kwestie niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r., nr [...].

W wyniku wniosku S. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dowodami zgromadzonymi w postępowaniu zwyczajnym były tylko te dokumenty, które zostały sporządzone do dnia wydania decyzji o przejęciu z dnia [...] stycznia 1980 r. i one są najistotniejsze w sprawie. Dokumentami dotyczącymi poziomu produkcji rolnej, są:

1) protokół z lustracji gospodarstwa z dnia [...] listopada 1979 r. (t. II), zgodnie z którym: a) w ciągu trzech ostatnich lat grunty orne w ogóle nie były rolniczo wykorzystane, b) brak było jakichkolwiek plonów czterech zbóż i ziemniaków, a jedyny inwentarz podlegający przeliczeniu stanowiły 2 szt. trzody chlewnej, c) w gospodarstwie nie stosowano nawozów mineralnych i wapnowania, a poza tym nie były odnawiane nasiona zbóż i sadzeniaków;

2) trzy zaświadczenia Banku Spółdzielczego w W. z dnia [...] grudnia 1979 r., (t. II, k. 53, 54 i 55) - wskazujące, że w 1977 r. F. O. i M. O., a w 1978 r. W. O., nie sprzedawali jednostkom gospodarki uspołecznionej żadnych produktów rolnych;

3) pismo, m.in. z dnia 30 września 1977 r. (t. II), którego wynika, że w kwietniu 1976 r. R. rozpoczęła bezumowne użytkowanie ok. [...] ha odłogujących gruntów wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa;

4) odpis umowy z dnia [...] września 1979 r. dotyczącej sprzedaży skosu łąki w 1980 r., o pow. ponad [...] ha (t. II), zawartej między F. O. a J. B., której treść potwierdzona została protokołem z dnia [...] marca 1980 r.

W niniejszej sprawie, ustalenia protokołu lustracji z dnia [...] listopada 1979 r. jednoznacznie wskazują, że plony czterech zbóż i ziemniaków w przedmiotowym gospodarstwie były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w D., gdyż w omawianym gospodarstwie ww. uprawy w ogóle nie były prowadzone. W szczególności z dowodów zgromadzonych w postępowaniu zwyczajnym nie wynika, aby R., czy też którykolwiek z dzierżawców, uprawiali na gruntach rodziny O. zboża lub ziemniaki. Z pewnością nie wskazuje na to ani ww. umowa dotyczące skosu łąki, ani profil działalności spółdzielni R., tj. produkcja warzyw i owoców. O wspomnianym profilu działalności świadczy chociażby nazwa Spółdzielni, tj. R. (por. pieczęć na protokole z dnia [...] września 1979 r. - t. II). Dodatkowo Minister wskazał, że fakt upraw warzyw i owoców (kapusty, ogórków i drzewek owocowych) na gruntach rodziny O., znajduje potwierdzenie w zeznaniach złożonych do protokołu z dnia [...] lutego 2010 r. przez ówczesnego kierownika produkcji R. (t. IV, k. 77). Jednocześnie, z protokołu lustracji wynika, że obsada inwentarza w każdym z trzech lat poprzedzających przejęcie, była wielokrotnie niższa od wymaganej przepisami ww. rozporządzenia 0,4 sztuki przeliczeniowej. Obsada ta wynosiła bowiem w 1979 r., 1978 r. i 1977 r. odpowiednio: 0 szt./ha, 0,01 szt./ha i 0 szt./ha. Minister wskazał, że na ww. wyniki obliczeń obsady inwentarza, nie ma wpływu to, czy do obliczeń przyjęta zostanie powierzchnia użytków rolnych wskazana w protokole z lustracji (tj. [...] ha), czy też powierzchnia wskazana w decyzji o przejęciu z dnia [...] stycznia 1980 r. (tj. [...] ha). Zgodnie więc ze stanem faktycznym ustalonym na podstawie protokołu lustracji - i znajdującym potwierdzenie w innych zebranych przez Naczelnika Gminy w W. dowodach - w przejętym gospodarstwie produkcja rolna była poniżej średniej określonej zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia. W konsekwencji, organ wskazał, że decyzja o zakwalifikowaniu tego gospodarstwa jako wykazującego niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie mogła zatem stanowić rażącego naruszenia art. 9 ust. 2 ww. Ustawy.

Następnie, Minister wyjaśnił (odnosząc się do zarzutu wnioskodawcy), że w protokole wprawdzie wskazane jest, iż zespół specjalistów "dokonał lustracji gospodarstwa rolnego położonego we wsi D., jednak z dalszej części protokołu wynika, że lustracja objęła nie tylko grunty położone w D. Powierzchnia gruntów położonych w D. obejmowała bowiem tylko[...], podczas gdy z protokołu wynika, że lustracja dotyczyła gospodarstwa o powierzchni [...] ha. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że suma gruntów ornych położonych w C. i R. to zaledwie [...] ha, a po za tym w większości grunty te stanowiły gleby położone obok gruntów leśnych i oznaczone były jako najniższe kategorie gleb ornych, tj. klasy IV b, V i VI. To z kolei oznacza, że nawet gdyby grunty te zostały pominięte w lustracji, to mało prawdopodobne jest, aby ewentualne plony pochodzące z tych gruntów znacząco wpłynęły na poziom produkcji całości gospodarstwa.

Minister nie uwzględnił także zarzutu, że protokół lustracji był sfałszowany i nie może być brany pod uwagę w postępowaniu nadzorczym. Minister podniósł, że ewentualne sfałszowanie protokołu lustracji mogłoby stanowić przesłankę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.), nie zaś przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji opartej na tym protokole. Ponado, fakt sfałszowania protokołu z lustracji musiałby być potwierdzony orzeczeniem sądu lub innego organu.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że także pozostałe zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy uznać za niezasadne, tj. brak:

a) wniosku wniosku wskazanego w § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia wystosowanego przez Naczelnika Gminy W. do Naczelnika Powiatu we W.,

b) dokumentu stwierdzającego powołanie zespołu w składzie trzech specjalistów zgodnie § 2 ust. 2 rozporządzenia,

c) zawiadomienia rodziny O. o terminie rozpatrzenia wspomnianego powyżej wniosku stosownie do § 2 ust. 3 ww. Rozporządzenia,

d) formalnego rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania, wymaganego przepisami k.p.a.

Minister podkreślił, że niezastosowanie przez Naczelnika Gminy w W. wszystkich wymogów ww. rozporządzenia (w tym, wymogów wymienionych przez skarżącego), było dopuszczalne. Rozporządzenie to miało bowiem zastosowanie jedynie odpowiednie (tj. m.in. z modyfikacjami, a nawet z pominięciem niektórych uregulowań), a nie wprost. Konieczność stosowania omawianego rozporządzenia w sposób odpowiedni, a nie wprost, potwierdza wiążący w niniejszej sprawie wyrok WSA z dnia 11 października 2010 r. Powyższe z kolei oznacza, że nawet gdyby Naczelnik Gminy w W. podczas odpowiedniego (posiłkowego) stosowania przepisów ww. rozporządzenia naruszył je, to i tak nie mogłoby to stanowić o rażącym naruszeniu prawa. Rażące naruszenie prawa może się bowiem odnosić do tych przepisów, które miały wprost zastosowanie w danym postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 775/11).

Jednocześnie Minister podniósł, że brak poprzedzenia decyzji z dnia [...] stycznia 1980 r. formalną decyzją o wznowieniu (art. 131 ówczesnego k.p.a.), nie miał żadnego wpływu na treść samej decyzji o przejęciu nieruchomości. Rozstrzygnięcie o formalnym wznowieniu postępowania było bowiem wydane, jednakże zostało ono zawarte w decyzji z dnia [...] stycznia 1980 r.

Następnie Minister wyjaśnił, że w kontrolowanej decyzji z dnia z dnia [...] stycznia 1980 r. istotnie, nie została wskazana konkretna podstawa, zastosowania art. 127 § 1 pkt 5 ówczesnego k.p.a, stanowiącego, że "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli (...) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu decyzji, lub nowe dowody, o ile te okoliczności i dowody nie były w toku postępowania znane organowi, który wydał decyzję, i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez jej winy". W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 1980 r. organ nie wyjaśnił w szczególności jakie okoliczności faktyczne lub jakie nowe dowody stanowiły podstawę wznowienia postępowania. Zdaniem Ministra należy jednak uznać, że przyczyną wznowienia mogły być informacje zawarte w teczce akt przysłanej do Urzędu Gminy w W. przy piśmie z dnia 17 grudnia 1979 r. przez Wojewódzką Komisję do Spraw Uwłaszczenia. Teczka ta nadesłana została bowiem do Urzędu Gminy w W. dni po wydaniu przez Naczelnika Gminy w W. pierwszej decyzji, tj. decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r. Jednocześnie, 11 dni po nadesłaniu wspomnianej teczki sporządzony został projekt drugiej decyzji, tj. decyzji z dnia [...] stycznia 1980 r. Z powyższego wynika, że to powyższe nowo otrzymane informacje spowodowały podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie z urzędu decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r.

Odnosząc się zaś do zarzutu nieuwzględnienia oświadczeń świadków, którzy wskazywali na wykazywanie przez przejęte gospodarstwo wysokiego poziomu produkcji Minister podniósł, że z żadnego z tych oświadczeń nie wynika, aby plony osiągane w przedmiotowym gospodarstwie były wyższe niż średnia w D., tj. czterech zbóż: 19,5 q/1 ha i ziemniaków: 190 q/1ha, a obsada inwentarza żywego wyższa niż 0,4 szt./ha. Ponadto oświadczeniom o wysokim poziomie produkcji przeczą inne oświadczenia, tj.:

1) oświadczenia Z. K. (t. III, k. 43 i 77) - z których wynika, że: a) grunty o powierzchni [...] stanowiące poprzednio własność rodziny O., leżały odłogiem co najmniej od 1976 r.; b) nawet przed 1976 r. jeden z rolników pasł na tych gruntach krowy, a w 1980 r. rosły tam wysokie krzaki;

2) oświadczenie T. J. (t. III, k. 82), byłego Naczelnika Gminy W. w latach 1975-1980, który oświadczył, że: a) "cześć gruntów położonych w D. leżało odłogiem, były to grunty orne, pole porastały chwasty"; b) podczas kilkukrotnego pobytu w gospodarstwie rodziny O., widział tam tylko jedną krowę, ok. 2 szt. trzody chlewnej i dużą ilość drobiu.

W konsekwencji, zdaniem Ministra, żaden z ww. zarzutów S. L. nie zasługuje na uwzględnienie.

Od decyzji Ministra z dnia [...] października 2012 r. skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł S. L. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej - jako naruszających prawo. Ponadto skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że M. O. na dzień przejęcia gospodarstwa rolnego była jego współwłaścicielką zaledwie 2 dni, w konsekwencji czego nie mogła ponosić odpowiedzialności za jego zaniedbania powstałe w okresie od 1977 r. do 1979 r., kiedy to należało ono do jej córki J. - wówczas zresztą już nieżyjącej, gdyż zmarła w dniu [...] sierpnia 1978 r. Zdaniem skarżącego należało wcześniej przeprowadzić postępowanie spadkowe, a nie uwłaszczać wówczas 86 letnią M. O. – [...] listopada 1979 r. Tym samym skarżący zarzucił działającej wówczas Komisji Uwłaszczeniowej rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 (str. 3 skargi).

Dalej skarżący stwierdził, że organ wadliwie uznał, iż Naczelnik Gminy w W. wydając pierwszą decyzję, tj. decyzję z dnia [...] grudnia 1979 r., nie posiadał teczki akt z postępowania uwłaszczeniowego, gdyż w ocenie skarżącego, Naczelnik musiał tę teczkę posiadać, z uwagi na to, że właśnie na podstawie w niej zawartych dokumentów ww. decyzja z dnia [...] grudnia 1979 r. została wydana (str. 4 i 8 skargi).

Następnie strona skarżąca zarzuciła Ministrowi, iż ten nieprawidłowo zinterpretował brzmienie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58), gdyż w jej ocenie z przepisu tego wynika, że zagospodarowanie wszystkich gruntów ornych wykluczało możliwość uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji rolnej (str. 5 skargi).

Dalej zarzucono organowi, iż ten nie przesłuchał świadków na okoliczność prawdziwości danych zawartych w protokole z lustracji i na okoliczność sfałszowania podpisów na tym protokole (str. 6 skargi).

W ocenie S. L. organ naruszył także art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez dopuszczenie do wzięcia udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym pracownika, który brał udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej (str. 8 skargi).

Skarżący zarzucił także Ministrowi wybiórczą i subiektywna ocenę materiału dowodowego oraz nie zrealizowanie, wiążących Ministra, zaleceń wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1036/10.

W konsekwencji powyższych naruszeń S. L. nie widzi przeszkód, aby zabrane członkom jego rodziny gospodarstwo rolne zwrócić. Skarżący podkreślił, że przedmiotowe grunty nie są rozdysponowane i znajdują się w zasobach Państwa od 1993 r., kiedy to Spółdzielnia zaprzestała uprawy gruntów, leżących aktualnie odłogiem. Są to grunty położone w D., gdzie znajdują się zabudowania rodziny.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Organ, podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo prezentując argumentację w odniesieniu się do poszczególnych zarzutów zawartych w skardze.

Odpowiedź na skargę złożył także uczestnik postępowania – Skarb Państwa Nadleśnictwo W., wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy organy administracji nie naruszyły prawa.

W pierwszej kolejności Sąd obowiązany był do uwzględnienia faktu, że sprawa, której dotyczy postępowanie była już przedmiotem oceny sądowej, albowiem wyrokiem z dnia 11 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1036/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] października 2006 r., nr [...].

Wobec powyższego wskazać należy na regulację art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

I tak, w uzasadnieniu wyroku z 11 października 2010 r. Sąd zawarł wiążące organ administracji zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest ustalić czy są dowody dokumentujące dokonaną wówczas ocenę gospodarstwa w zakresie zaistnienia przesłanek kwalifikujących go do przejęcia w zamian za rentę określonych w § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U., Nr 11, poz. 58). Sąd wskazał, że z treści powyższego przepisu wynika, iż ocena tego gospodarstwa powinna obejmować trzy ostatnie lata funkcjonowania gospodarowania. Ponadto powinna uwzględniać kwestie niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane.

Po pierwsze, należy podkreślić, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja, zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r., którą organ wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r ., uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 1979 r., oraz orzekł o przejęciu na własność Państwa (z prawem do renty inwalidzkiej, bądź do emerytury): a) udziałów: F. O., W. O. i M. O., (po 1/3 części - tj.[...] ha) we współwłasności gospodarstwa rolnego, bez budynków, położonego we wsi [...]; b) nieruchomości o powierzchni [...], położonej w R., stanowiącej wyłączną własność M. O.

Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu nie są więc wydane przez ówczesną komisję uwłaszczeniową akty uwłaszczeniowe, w tym akt uwłaszczający M. O. z dnia [...] listopada 1979 r., czego domaga się strona skarżąca. Kwestionowanie ich może odbywać się bowiem tylko w odrębnym postępowaniu.

Zadaniem organu, prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji, jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zauważyć należy, iż postępowanie takie nie może być traktowane tak, jakby jego przedmiotem było ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, wydaną w postępowaniu zwykłym, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (por. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNCP 1996/18/258). Postępowanie to nie zastępuje postępowania odwoławczego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające (np. przesłuchuje świadków) lub ponownie ocenia wszystkie zarzuty strony – czego domaga się strona skarżąca. Obowiązkiem organu, orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest przeprowadzenie analizy przepisów, stanowiących podstawę wydania zakwestionowanej decyzji pod kątem ich naruszenia. Przy czym, koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania przesłanki nieważności polegającej na tym, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, wskazać należy, że wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, protokołu, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.

W rozpatrywanej sprawie, drugi warunek został spełniony, bowiem współwłaściciele osiągnęli na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r. wiek wymagany ustawą.

Odnosząc się zaś do drugiego warunku, należy podkreślić, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118), nie definiowała określenia zawartego w jej art. 9 ust. 12 "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również kwalifikowania gospodarstw rolnych. W konsekwencji, na co wskazał także Sąd w wyroku z dnia 11 października 2010 r., w praktyce orzeczniczej przyjęto, że dla ustalenia niskiego poziomu produkcji rolnej stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U., Nr 11, poz. 58). Tym samym rolą Ministra rozpoznającego ponownie sprawę była ocena, czy w świetle przesłanek wynikających z § 1 pkt 1 ww. rozporządzenia oraz materiału dokumentacyjnego sprawy na dzień wydawania decyzji o przejęciu - gospodarstwo to można było uznać jako wykazujące się niskim poziomem produkcji rolnej.

W niniejszej sprawie organ dysponował materiałem archiwalnym, zgromadzonym zarówno w postępowaniu o przejęcie na własność Państwa za rentę przedmiotowego gospodarstwa, jak i w toczących się w latach późniejszych postępowaniach o charakterze skargowym. Materiał ten pozwalał organowi na ocenę istnienia, czy też nie przesłanek nieważności kwestionowanej decyzji i ten materiał w ocenie Sądu wskazuje, że zaistniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. Zasadność tej konkluzji potwierdza znajdujący się w aktach sprawy protokół z lustracji gospodarstwa z dnia [...] listopada 1979 r. zgodnie, z którym: w ciągu trzech ostatnich lat grunty orne w ogóle nie były rolniczo wykorzystane, brak było jakichkolwiek plonów czterech zbóż i ziemniaków, a jedyny inwentarz podlegający przeliczeniu stanowiły 2 szt. trzody chlewnej, w gospodarstwie nie stosowano nawozów mineralnych i wapnowania, a poza tym nie były odnawiane nasiona zbóż i sadzeniaków. Z analizy protokołu lustracyjnego wynika, że w przejętym gospodarstwie produkcja rolna była poniżej średniej określonej zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia. Stan faktyczny wynikający z protokołu potwierdzają także inne dokumenty zgromadzone w postępowaniu zwyczajnym jak zaświadczenia Banku Spółdzielczego w W. z dnia [...] grudnia 1979 r., pismo, m.in. z dnia 30 września 1977 r., odpis umowy z dnia [...] września 1979 r. - na które to zasadnie wskazał Minister i opisał je w zaskarżonej decyzji.

Rację ma także Minister, iż lustracja objęła nie tylko grunty położone w D., jak podnosił skarżący, ale również w [...], a wywieść to należy z protokołu lustracji z dnia [...] listopada 1979 r.

Zasadnie także organ odwoławczy skonstatował, że w przypadku kwestionowania przez stronę skarżącą treści ww. protokołu, poprzez twierdzenie, że został on sfałszowany, a w konsekwencji nie może być przedmiotem oceny jako dowód w prowadzonym postępowaniu – obowiązkiem skarżącego jest wykazanie tej okoliczności poprzez przedłożenie orzeczenia właściwego organu w tej kwestii.

Także zarzut brania udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym osoby, która brała udział w wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej jest nietrafny, a wyjaśnienia Ministra zawarte w odpowiedzi na skargę mają oparcie w materiale dowodowym i przepisach prawa.

Pozostałe zarzuty zawarte w skardze, w świetle argumentacji zaprezentowanej przez Ministra także nie zyskały akceptacji Sądu.

Okoliczności powyższe - zdaniem Sądu - mają kluczowe znaczenie dla oceny, że w sprawie nie zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego, gdyż decyzja ta jest co do zasady prawidłowa.

Należy w tym miejscu podkreślić, że jako rażącego naruszenia prawa nie można zakwalifikować uchybień polegających na niesatysfakcjonującym skarżącego udokumentowaniu niskiego poziomu produkcji gospodarstwa, gdyż postępowanie nadzwyczajne nie dotyczy ustalenia, czy gospodarstwo powinno zastać przejęte za rentę, lecz czy podjęta kilkadziesiąt lat temu decyzja w tym przedmiocie nie jest dotknięta wadą nieważności.

Reasumując, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a., a tym samym przychyla się do stanowiska Ministra, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanek, pozwalających na uznanie, że decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] stycznia 1980 r. została wydana z naruszeniem prawa, które miałoby charakter rażący. Tylko stwierdzenie uchybień o charakterze rażącym mogłoby doprowadzić do zakwestionowania przez Sąd zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

-----------------------

12