Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1321/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 89 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - starszy sekretarz sądowy - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz G.K. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi G.K. jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] maja 2008 r. G.K. złożył do Biura Powiatowego ARiMR W. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Wnioskodawca zadeklarował realizację pakietu 3 "ekstensywne trwałe użytki zielone" wskazując przy tym, iż deklarowana powierzchnia realizacji wariantów w roku składania wniosku wynosi [...] ha.

Odpowiadając na wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie beneficjent w dniu [...] września 2008 r. złożył korektę do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, gdzie zmniejszył powierzchnie realizacji pakietu do powierzchni [...] ha oraz złożył oświadczenie, że działki ewidencyjne nr [...], [...] oraz [...] nabył od D.P. w lipcu 2007 r.

W dniu 12 grudnia 2008 r. do beneficjenta wysłane zostało wezwanie do złożenia wyjaśnień w złożonym wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Przedmiotem wezwania było stwierdzenie zadeklarowania działek ewidencyjnych o numerach [...] we wniosku pomocowym przez więcej niż jednego beneficjenta. Beneficjentem programu rolnośrodowiskowego, który przedmiotowe działki również zamieścił w składanym wniosku rolnośrodowiskowym na rok 2008 był Z.K. zamieszkały w L., woj. [...].

W oświadczeniu z dnia 22 grudnia 2008 r. G.K. stwierdził, że w dniu 6 lipca 2007 r. na podstawie umowy przeniesienia własności został właścicielem działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha opisanych w księdze wieczystej Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K.. Ponadto stwierdził, że przedmiotowe działki nie są i nie były przez niego wydzierżawiane. Do przedmiotowego oświadczenia dołączona została kopia zawiadomienia o wpisie dokonanym do księgi wieczystej nr [...], gdzie wykazano działki ewidencyjne nr [...] - łączna powierzchnia [...] ha, jako należące do G.K..

Następnie w dniu 14 kwietnia 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] beneficjent złożył kopię planu działalności rolnośrodowiskowej na lata 2008-2013 z dnia 6 maja 2008r., kopię decyzji nr [...] Burmistrza Miasta [...] dotyczącą możliwości usunięcia drzew rosnących na terenie nieruchomości rolnej nr [...] obręb J., gm. [...], oraz oświadczenie K.K. dotyczące wykaszania TUZ na powierzchni działki ewidencyjnej nr [...], a także oświadczenie M.J. odnośnie wykonania wycinki drzew na terenie działki [...].

Z.K. ustosunkowując się do wezwań organu w składanych kolejno pismach wyjaśniających informował, że działki [...] stanowiły przedmiot ustnej umowy zawartej w 2005 r. pomiędzy nim a D.P.. Dołączył przy tym oświadczenie T.K. z dnia [...] marca 2009 r. w którym zawarte jest twierdzenie świadka, że w latach ubiegłych na przedmiotowych działkach wycinał olchy i wierzby oraz sadził modrzewie na ich granicach, oraz oświadczenie R.K. z dnia [...] marca 2009 r., gdzie świadek poświadczył, iż wykaszał przedmiotowe działki w roku 2008 na zlecenie Z.K..

W dniu [...] czerwca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją nr [...] odmówił przyznania wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej oraz nałożył na G.K. trzyletnie sankcje ze względu na przedeklarowanie powierzchni zgłaszanej do płatności powyżej 50%. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono ustalony stan faktyczny sprawy oraz powołano przepisy prawa stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Organ I instancji powołując się na treść przepisów art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427), oraz art. 336 kodeksu cywilnego wyjaśnił, iż nie można jednoznacznie przyjąć w przedmiotowej sprawie, że G.K. jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych.

Od powyższej decyzji G.K. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła m.in., że decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Beneficjent wskazał, iż jest jedynym właścicielem działek ewidencyjnych deklarowanych we wniosku, a jego prawo własności w żaden sposób nie jest ograniczone.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. po zbadaniu materiału dowodowego w sprawie oraz po rozpatrzeniu wszelkich zaistniałych okoliczności postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych wystąpił konflikt kontroli krzyżowych w deklaracji poszczególnych działek ewidencyjnych deklarowanych w kilku wnioskach pomocowych. Organ wskazał tutaj, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników kontrole administracyjne opisane w art. 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 pozwalają na wykrycie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych, między innymi dzięki kontrolom krzyżowym. Wyjaśniono, iż kontrole te dotyczą, odpowiednio, zadeklarowanych uprawnień do dopłat i zadeklarowanych działek, i pozwalają uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznania tej samej pomocy w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub gospodarczego oraz nienależnej kumulacji pomocy przyznawanej w ramach programów pomocy wiążących się z zadeklarowaniem powierzchni.

Powołując się na treść przepisu art. 75 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania wyjaśniającego podejmowano wszelkie próby wyjaśnienia zaistniałej sytuacji m.in. poprzez gromadzenie dodatkowych argumentów stron, które miały wskazać prawdziwego użytkownika spornych działek. Wskazano, iż odpowiadając na zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy beneficjent przedstawił swoje stanowisko w przedmiotowym postępowaniu, oraz wskazał dokumenty poświadczające własność działek ewidencyjnych będących przedmiotem wystąpienia błędu kontroli krzyżowej złożonych wniosków. Celem potwierdzenia zajętego stanowiska beneficjent złożył oświadczenie wskazujące, że jest właścicielem przedmiotowych gruntów, dodatkowo przedstawił decyzje nr [...] Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2008r. dotyczącą możliwości usunięcia [...] drzew rosnących na terenie nieruchomości rolnej nr [...], a także złożył kopie zawiadomienia o dokonaniu wpisu do księgi wieczystej nr [...] oraz oświadczenia świadków mające z zadanie udowodnić prowadzenie przez niego na wskazanych działkach produkcji rolniczej. Wskazano ponadto, iż w dniu 21 września 2009 r. do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR G.K. dołączył do akt sprawy: oświadczenie S.D. z dnia [...] września 2009 r., oświadczenie M.G. z dnia [...] września 2009 r., oświadczenie E.S. z dnia [...] września 2009 r. oraz fakturę VAT nr [...], jednakże w ocenie organu II instancji załączone dowody uznane zostały za niezwiązane ze sprawą.

Wyjaśniono także, iż celem określenia, który z beneficjentów oraz w jakim terminie zarejestrował koszenie przedmiotowych działek, organ wystosował do strony w dniu 23 listopada 2009 roku wezwanie do przedstawienia rejestru działań rolnośrodowiskowych, a pismo o przeprowadzenie podobnego postępowania wyjaśniającego skierował do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L., tj. właściwego dla obsługi sprawy beneficjenta będącego drugą stroną konfliktu kontroli krzyżowych zgłaszanych działek. W ocenie organu dokument "Rejestr działań rolnośrodowiskowych" to dokument obligatoryjny dla każdego beneficjenta realizującego program rolnośrodowiskowy, w którym producent rejestruje czynności wykonywane w ramach poszczególnych działek rolnych, co jest elementem weryfikacji w trakcie kontroli terenowej gospodarstwa.

Wskazano, iż nadesłane w dniu 4 grudnia 2009 r. dokumenty zawierające fragment zapisu rejestru działalności rolnośrodowiskowej należącego do G.K. w zakresie realizacji działań na działkach ewidencyjnych [...] wskazują, że pierwszy pokos działek beneficjent przeprowadził w dniu [...] lipca 2009 r. natomiast drugi pokos przedmiotowych działek wykonał w dniach [...] września 2008 r. Organ podniósł przy tym, iż w dniu 9 lutego 2010 r. wpłynęła dokumentacja dotycząca realizacji na przedmiotowych działkach programu rolnośrodowiskowego przez druga stronę tj. Z.K.. W rejestrze działalności rolnośrodowiskowej należącym do Z.K. znajduje się zapis, że działki ewidencyjne nr [...] kosił w dniu [...] czerwca 2008 r., natomiast [...] w dniu [...] czerwca 2008 r.

W toku postępowania organ wykorzystał także dowody przeprowadzone na potrzeby postępowania prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. dot. płatności o które ubiegał się Z.K.

Dokonując oceny zgłoszonych w toku postępowania dowodów organ odwoławczy uznał m.in., iż przedstawione zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej potwierdza wpis działek ewidencyjnych nr [...] do księgi wieczystej prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych w K. numer [...] pod nazwiskiem G.K., czym wskazuje na posiadanie prawa własności przez beneficjenta K. do przedmiotowych działek ewidencyjnych na dzień wystawienia zawiadomienia tj. 18.07.2007 r. Przedstawiona decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., wskazuje natomiast na zobligowanie właściciela gruntów rolnych do usunięcia wskazanej liczby drzew porastających działki [...] oraz precyzuje warunki dokonania wycinki tychże drzew.

Zdaniem organu II instancji przestawione dokumenty nie mogą jednoznacznie świadczyć o użytkowaniu przedmiotowych działek w 2008 r. przez G.K., gdyż mówią o posiadanych prawach własności oraz w drugim przypadku o zezwoleniu na dokonanie wycinki drzew na terenie wskazanej w decyzji działki, co nie jest traktowane jako forma produkcji rolniczej (użytkowania rolniczego działki), a raczej zaprowadzenie porządku na działce. Przedstawione oświadczenie Pana J. wskazuje jedynie, zdaniem organu, że świadek w dniach [...] lutego 2009 r. pomagał prowadzić wycinkę drzew na działkach ewidencyjnych należących do beneficjenta, co nie potwierdza jednoznacznie, rolniczego użytkowania tej działki przez stronę.

Odnosząc się natomiast do stanowiska obrony drugiej strony konfliktu kontroli krzyżowej dotyczącego spornych działek ewidencyjnych nr [...] organ stwierdził, iż przedstawione przez Z.K. oświadczenia złożone przez T.K., a także R.K. wskazują na ich udział w pracach porządkowych polegających na usuwaniu wymienionych w oświadczeniu gatunków drzew wykonywanych na działkach ewidencyjnych nr [...], a także na koszeniu wskazanych działek ewidencyjnych oraz wypasaniu na nich owiec należących do Z.K.. Ponadto dodatkowy materiał dowodowy w postaci zeznań świadków tj. protokół z zeznania M.G. wskazuje, że to Z.K. w roku 2008 dokonał koszenia przedmiotowych działek, a także zeznanie M.K. nr [...] z dnia [...] września 2009 r. wskazują, że wykonywał on czynności zlecone przez Z.K. na przedmiotowych działkach. Podsumowując argumenty Z.K. wskazano, że przedstawione oświadczenia pracowników wykonujących usługi na jego rzecz wskazują wykonywanie czynności w pewnym zakresie niemających charakteru użytkowania rolniczego działek ewidencyjnych (wycinanie samosiejek), chociaż przedstawione oświadczenia o wykonywaniu pokosów działek ewidencyjnych oraz zbieranie siana ze wskazanych działek, a także wypas owiec, dają już świadectwo o wykonywaniu czynności mających charakter działalności rolniczej.

Organ podkreślił, że w postępowaniu o przyznanie płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych organ nie rozstrzyga o tytule prawnym do gruntu a jedynie ustala fakt bezspornego posiadania przez wnioskodawcę gruntów i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Nie przesądza zatem o posiadaniu spornego gruntu, a jedynie o kwestii nabycia przez stronę prawa do tego rodzaju płatności. Dopiero, bowiem istnienie spokojnego posiadania gruntów rolnych po stronie skarżącej i faktycznego ich użytkowania daje organom podstawę do przyznania jej płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych co do spornych działek.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nastąpiło wyłączenie z możliwości przyznania płatności do działek ewidencyjnych nr [...] ze względu na wystąpienie konfliktu kontroli krzyżowej.

Powołując się na treść art. 18 ust. 1 Ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427), wyjaśniono, iż jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.

Od powyższego rozstrzygnięcia G.K. złożył za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji orzekających w sprawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 77 § kpa oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Z 2007 nr 64 poz. 427), poprzez stwierdzenie niemożności jednoznacznego ustalenia, że skarżący jest faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych działek rolnych, na podstawie okoliczności przedstawionych przez drugą stronę tj. Z.K., nie biorąc pod uwagę całego zebranego w sprawie materiału dowodowego,

- art. 10 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 nr 64 poz. 427) oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Z 2007 nr 35, poz. 217 ze zm.) poprzez błędną ich interpretację i uznanie, iż płatności skarżącemu nie przysługują,

- art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 nr 64 poz. 427) poprzez błędne zastosowanie go w sprawie , gdyż Z.K. nie jest i nigdy nie był posiadaczem zależnym działek o nr: [...],

- art. 72 rozporządzenia WE nr 796/2004 poprzez dokonanie w sprawie błędnej oceny zebranego materiału w szczególności oświadczeń świadków Z.K. i w związku z tym błędne przyjęcie, iż skarżący zadeklarował większą powierzchnię gruntów niż mu przysługiwała co skutkowało wieloletnimi sankcjami oraz naruszenie przepisu art. 16 ust. 3 akapit 2 ust.5, 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 poprzez błędne zastosowanie go w sprawie gdyż w chwili składania wniosku skarżący nie posiadał wiedzy o tym, iż ktoś inny uzurpuje sobie prawo do użytkowania działek ewidencyjnych o nr [...]

- art. 31 d ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 nr 35, 217 ze zm.) poprzez wykluczenie z płatności i nałożenie sankcji wieloletnich przeprowadzone na innej podstawie niż raportu z czynności kontrolnych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył przebieg dotychczasowego postępowania oraz podtrzymał swoje stanowisko w sprawie prezentowane w toku postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł m.in., iż trudno przyjąć prezentowaną przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR interpretację wydarzeń, jakoby Z.K. był posiadaczem przedmiotowych działek. Przeczy bowiem temu oświadczenie byłego właściciela D.P., złożone na piśmie jak i potwierdzone osobiście protokołem przesłuchania wykonanym w Powiatowym Biurze ARiMR w J.. D.P. wyraźnie wskazał, iż nigdy nie był związany z Z.K. ani z inną osobą ustną czy też pisemną umową dzierżawy należących wówczas do niego działek ewidencyjnych o nr [...]. W ocenie skarżącego potwierdzają to również ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. gdzie w uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. wyraźnie stwierdzono, iż w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie można przyjąć, iż pan Z.K. jest posiadaczem zależnym spornych działek w rozumieniu art. 336 KC definiującego pojęcie posiadacza zależnego. Stwierdzono jedynie, iż bez podstawy prawnej i bez zgody i wiedzy właściciela Z.K. dokonywał na przedmiotowych działkach wypasu owiec i wycięcia drzew.

W ocenie skarżącego wobec przyjęcia toku myślenia prezentowanego w zaskarżonej decyzji można by przyjąć, iż każdy kto podstępem bez wiedzy i zgody właściciela, jeżeli chociażby jednorazowo przepasał owce lub wykonywał inne czynności pod nieobecność właściciela i znalazłby na to świadków może być uznanym za użytkownika a nawet za posiadacza zależnego. Takie rozumowanie zdaniem Skarżącego byłoby błędem, gdyż przyjęcie takiego stanu faktycznego za prawdziwy prowadzi do naruszenia kardynalnych zasad państwa prawa przyznając osobie działającej w sposób podstępny i sprzeczny z obowiązującymi przepisami uprawnienia, które jej się nie należą i tym samym krzywdząc osobę, która posiada tytuł prawny oraz spełnia wymagania dot. przedmiotowej sprawy.

Odnosząc się natomiast do sankcji wieloletnich skarżący zauważył, że w chwili składania wniosku do ARiMR nie posiadał wiedzy, że ktoś inny wystąpił o przyznanie pomocy w ramach programu rolnośrodowiskowego. Nie mógł tej wiedzy posiadać, gdyż był i jest jedynym właścicielem i użytkownikiem przedmiotowych gruntów jak również nigdy ich nikomu nie dzierżawił, użyczał itp. Podobnie jak były właściciel, co potwierdził przed notariuszem podczas dokonywania przeniesienia własności nieruchomości jak i później na potrzeby postępowania prowadzonego przez ARiMR. Nie można zatem przypisać umyślności i celowego działania skarżącemu. Skarżący nie mógł zadeklarować większej powierzchni gruntów niż mu przysługiwała, gdyż był i jest jedyną osobą, która może wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie i uznając zarzuty skargi za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności publicznej przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepis art. 3 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracyjnej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mający wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego które mogły w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowań (art. 145 §1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przyznawanie płatności rolnośrodowiskowych regulowane jest przepisami ustawy z dnia 7 marca 2007 r., o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm.), pomoc przyznawana jest na wniosek rolnika, w drodze decyzji administracyjnej przez kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Art. 18 ust. 1 cytowanej powyżej ustawy stanowi, iż jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Dlatego też słusznie postępowanie w niniejszej sprawie koncentrowało się wokół ustalenia kto posiadał działki nr [...] w 2008 r. Jednak, w ocenie Sądu, organ pewne pojęcia związane z posiadaniem myli, a pewne aspekty tego pojęcia pomija.

Pojęcie posiadania, jako warunek przyznania przedmiotowych płatności nie jest regulowane ww. przepisami prawnymi; użyte pojęcie posiadania należy więc interpretować zgodnie przepisami kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Stosownie do art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm. ), dalej k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W doktrynie i orzecznictwie nie jest podważany pogląd, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą ( por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001r.). Występuje w dwóch postaciach: posiadania samoistnego i zależnego, co wprost wynika z art. 336 k.c. Jako stan faktyczny niezależny jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Potwierdzają to utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa co do tego, że osoba, której przysługuje tytuł prawny do władania rzeczą może dokonać wyboru sposobu ochrony pomiędzy powództwem petytoryjnym a posesoryjnym (szerzej: S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga druga własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa , 1999r., str. 388 ). Jak z tego wynika, istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza, że podmiot legitymujący się tytułem jest posiadaczem.

Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681).

Element fizycznego władztwa nad rzeczą można określić jako zjawisko polegające na tym, że pewna osoba (podmiot) znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy w szczególności w taki sposób, jak to mogą czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu "to, co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może". Czynnik faktycznego władztwa polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony ( por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r. , sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548 ).

Zamiar władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi ) określany jest jako czynnik woli. Zgodnie z przeważającą w doktrynie koncepcją obiektywną, manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza ( por. A. Kunicki [ w : ] System prawa cywilnego, tom II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1977 r., str. 829 - 830 ). Jeżeli czynnika woli brak, faktyczne władztwo nad rzeczą stanowi jedynie dzierżenie ( art. 338 k.c. ).

Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej. Taka sytuacja ma miejsce zarówno przy płatnościach bezpośrednich, jak i rolnośrodowiskowych.

Ustawa nie uzależnia prawa do płatności od dobrej lub złej wiary posiadacza, jednak orzecznictwo podkreśla, że posiadanie gruntu rolnego musi mieć charakter trwały ( por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548). W wyroku z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 788/08 NSA stwierdził, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z nie] przez czas nieokreślony. I tak np. wykonanie przez rolnika jednorazowej czynności, polegającej na wykonaniu pierwszego pokosu siana nie stanowiło nabycia posiadania (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2007 r. II GSK 228/07 ).

Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę zarzutom skargi nie można odmówić słuszności. Organ nie wyjaśnił i nie uzasadnił dlaczego uznał, że posiadaczem działek nr [...] w 2008 r. był Z.K. a nie G.K.. Organ wskazuje na zapisy rejestru działań rolnośrodowiskowych prowadzonego przez Z.K., ale przecież taki sam rejestr prowadził także skarżący i w tym rejestrze także znajdują się wpisy o wykonanych zabiegach na spornych działkach. Niejasne jest więc czemu zapisy Z.K. są bardziej wiarygodne od zapisów G.K.. Na pewno na wiarygodność nie może wpłynąć fakt, iż wg rejestru Z.K. pokos był wykonany w czerwcu, a wg skarżącego w lipcu. Oczywiście należy zgodzić się, że wykonanie pokosu w czerwcu na w/w działkach oznacza, że w lipcu pokosu nie można było wykonać, ale to nie stwarza po stronie konkurenta skarżącego żadnej większej wiarygodności , jak zdaje się uważać organ. Takiego wniosku w żaden sposób nie można , w ocenie Sądu, logicznie z tych faktów wyprowadzić.

Jednocześnie organ pomija całkowicie, że zgodnie z zapisami w rejestrze skarżący wykonał także drugi pokos. Pomija też i uznaje za nieistotne inne okoliczności takie jak zakup sprzętu związanego z uprawą zakupionych gruntów, starania o zezwolenie na wycinkę drzew i przygotowania do przeprowadzenia tej wycinki. Wbrew twierdzeniom organu nie są to czynności bez znaczenia, ale świadczące o co najmniej animus posiadania przedmiotowych gruntów. Wykonanie drugiego pokosu może zaś świadczyć o tym, że po stronie Z.K. nie było trwałego posiadania, o którym wspomniano wyżej.

Organ właściwie nie analizuje wiarygodności zeznań świadków przedstawionych przez obu pretendentów do płatności, chociaż jego konkluzja odmawia wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącego. A analiza taka jest niezbędna. Na przykład dlaczego wiarygodne są zeznania świadków, którzy twierdzą, że wykonywali w czerwcu pokos działek na zlecenie Z.K., a niewiarygodne tych, którzy twierdzili, że robili to samo w lipcu na zlecenie skarżącego. A przecież Z.K. do płatności zgłosił ponad [...] ha gruntów, skąd więc pewność organu, że osoby przeprowadzające pokos w czerwcu 2008 r. na zlecenie Z.K. dokładnie wiedzą, że skosili działki [...] ? Tego niestety z uzasadnienia decyzji nie sposób się dowiedzieć.

Ale za całkowicie niedopuszczalną należy uznać końcową konkluzję organu ( k 5 decyzji), że "w oparciu przedstawiony materiał dowodowy w sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że G.K. użytkował występujące w konflikcie kontroli krzyżowej działki ewidencyjne (...)". Wbrew temu co twierdzi organ, powoływany art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich nie usprawiedliwia takiej konkluzji. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 21 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Zgodnie zaś z art. 21 ust. 3 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W ocenie Sądu nie można mówić o wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, co jest podstawowym obowiązkiem organu, skoro organ te facto uchyla się od stwierdzenia definitywnego – który z pretendujących rolników był faktycznym posiadaczem działek w 2008 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ponownie przeanalizuje zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze zalecenia i opinie wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Postępowanie to musi zakończyć się definitywnym stwierdzeniem który ze zgłaszających działki producentów rolnych posiadał je w 2008 r. Organ w takiej sytuacji winien rozważyć celowość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i konfrontację w jej toku zeznań świadków oraz stron ( art. 89 § 2 k.p.a. ).

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 152 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.