Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 791/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 4 i par. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 22 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 3 stycznia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lutego 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ( dalej: DIAS, organ II instancji ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn.zm.) - dalej jako K.p.a., art. 64c § 4 i § 7 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn.zm.) - dalej jako u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia "A" Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w G. ( dalej: Strona, Spółka, Zobowiązana), na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego ( dalej: Naczelnik, organ I instancji ) z dnia 3 stycznia 2019 r., w kwocie 121.551,00 zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Naczelnik będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec "A" Sp. z o.o. Sp.k., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 30 stycznia 2018 r. nr [...], nr [...], nr [...] obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień 2016 r. w wysokości należności głównej odpowiednio 552.760,00 zł, 588.815,00 zł, 662.889,00 zł.

W celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny sporządził w dniu 31 stycznia 2018 r.:

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "B" S.A. (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności drogą elektroniczną tego samego dnia, natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). W odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2018 r., dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny o niemożności przystąpienia do realizacji zajęcia wierzytelności z uwagi na brak rachunku bankowego;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "C" S.A. (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności drogą elektroniczną tego samego dnia, natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych). W odpowiedzi z dnia 6 lutego 2018 r., "C" S.A. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "D" S.A. (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności drogą elektroniczną tego samego dnia, natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). W odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o częściowym braku środków;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "E" S.A. (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności drogą elektroniczną tego samego dnia, natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). W odpowiedzi z dnia 17 lutego 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o częściowym braku środków;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w "F" Spółka Akcyjna (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). W odpowiedzi z dnia 12 lutego 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że dokonał przelewu w wysokości 28.796,87 zł na poczet uregulowania wymagalnych zobowiązań wskazanych ww. zajęciu wierzytelności;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w "G" (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 lutego 2018 r., natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r. W dniu 14 lutego 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał środki na konto organu egzekucyjnego;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w "H" (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). Brak odpowiedzi od dłużnika zajętej wierzytelności;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w "I" (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 lutego 2018 r., natomiast Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r.). W odpowiedzi z dnia 12 lutego 2018 r., dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązał się do przekazywania należnych kwot;

- zawiadomienie nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w "J" (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz Skarżącej w dniu 5 lutego 2018 r. Brak odpowiedzi od dłużnika zajętej wierzytelności.

W dniu 16 lutego 2018 r. z uwagi na wydaną decyzję z dnia 14 lutego 2018 r. w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowej Spółki w łącznej wysokości 2.300,144,00 zł, Naczelnik zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Strony.

Pismem z dnia 30 kwietnia 2018 r. Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2018 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o powołane powyżej tytuły wykonawcze w związku z całkowitą spłatą całości zobowiązania.

Spółka pismem z dnia 14 listopada 2018 r. wniosła o doręczenie zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Pismem z dnia 28 listopada 2018 r. Naczelnik zawiadomił stronę o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.

W piśmie z dnia 7 grudnia 2018 r. Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2019 r. Naczelnik określił Spółce koszty egzekucyjne w wysokości 121.551,00 zł.

Z treści przedmiotowego postanowienia, jak i akt sprawy wynika, że na całość kosztów postępowania w łącznej wysokości 121.551,00 zł złożyły się:

- opłata manipulacyjna stanowiąca 1% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym:

. nr [...]- w wysokości 6.243,61 zł,

. nr [...] - w wysokości 6.610,86 zł,

. nr [...] - w wysokości 7.398,93 zł.

- opłata za dokonane zajęcie wierzytelności stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym:

. nr [...]- w wysokości 31.224,13 zł,

. nr [...] - w wysokości 33.060,75 zł,

. nr [...] - w wysokości 37.001,92 zł.

- wydatek egzekucyjny w kwocie 10,80 zł (na który złożył się koszt korespondencji przesyłki poleconej za zwrotnym potwierdzeniem odbioru związanej z dokonaniem zajęć w wysokości 2,20 zł, oraz koszt w wysokości 0,50 zł za dokonanie zajęć rachunków bankowych w systemie OGNIVO).

W zażaleniu na ww. postanowienie Strona wskazała, że opłata manipulacyjna i opłata za czynność egzekucyjną powinny ją obciążać tylko w stosunku do wyegzekwowanej przez organ należności, nie powinny one obciążać w części, w jakiej dochodzona należność została spłacona przez bezpośrednie wpłaty. Ponadto organ egzekucyjny winien był wskazać konkretne koszty - wydatki egzekucyjne, które miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości.

Rozpoznając zażalenie DIAS wskazał, że wysokość opłat za dokonane czynności egzekucyjne reguluje art. 64 § 1 u.p.e.a., który w pkt 4 określa stawkę 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr w przypadku dokonania zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Przepisy u.p.e.a wskazują również, że opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych, powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera również opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowegou dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (art. 64 § 10 u.p.e.a.).

Art. 64c § 1 u.p.e.a. stanowi, że za koszty egzekucyjne uważa się również wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. Wydatkami - zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. - są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji.

Opłaty, o których mowa w 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła organowi II instancji naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty - wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ

na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

3) art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

4) 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że w wyniku zajęcia rachunku bankowego wyegzekwowana została tylko nieznaczna część zaległości w wysokości 85 947,44 zł, pozostała należność główna wraz z odsetkami została wpłacona bezpośrednio przez podatnika na rachunek wierzyciela zgodnie z układem ratalnym na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 lutego 2018 roku.

Zaskarżone postanowienie Naczelnika z dnia 3 stycznia 2019 roku ustaliło koszty egzekucyjne w rażącej wysokości bez wskazania i uzasadnienia nakładu pracy w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym uzasadniających koszty w wysokości 121.551,00 zł, w związku z czym powinno zostać zmienione.

Organ winien bowiem wziąć pod uwagę - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku sygn. akt SK 31/14 - ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie a nie jedynie odnosić się w ogólności do postępowań prowadzonych z udziałem Skarżącej.

Organ II instancji nie wykazał jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wymienionych tytułów miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Zdaniem podatnika, mając na uwadze treść przepisów u.p.e.a., organy podatkowe powinny przy ustalania kosztów egzekucji uwzględnić okoliczność jaka część egzekwowanej należności została wpłacona bezpośrednio przez dłużnika na rachunek wierzyciela. Koszty egzekucyjne powinny zostać naliczone tylko w stosunku do wyegzekwowanej przez organ egzekucyjny kwoty i zdaniem Skarżącej w tym zakresie postanowienie określające koszty egzekucyjne powinno zostać zmienione.

Jak wynika z akt sprawy, czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisów tytułu wykonawczego oraz do wysłania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Zdaniem strony skarżącej, rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić fakt, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od zakresu podejmowanych czynności w trakcie prowadzonej egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu.

Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli. Nie sposób bowiem poznać jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia Naczelnika US oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. 2018 r. poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.).

Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z dnia 6 listopada 2018 r. na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.,

Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nie można zatem podzielić stanowiska, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie wierzytelności oraz opłata manipulacyjna organ II instancji nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.

Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zobowiązana wskazywała, że przy wysokości zobowiązania 1.774.464,00 zł wraz odsetkami, organ egzekucyjny obciążył ją kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 121.551,00 zł (w tym opłatą manipulacyjną w wysokości 20.253,40 zł oraz opłatą za zajęcie wierzytelności w wysokości 101.286,80 zł), przy czym w związku z prowadzoną egzekucją wyegzekwowana została część należności w kwocie 85.947,44 zł., pozostała należność główna wraz z odsetkami została wpłacona na rachunek wierzyciela zgodnie z układem ratalnym wynikającym z decyzji Naczelnika z dnia 14 lutego 2018r. Obciążenie zatem Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji i w takiej wysokości stanowi nieuzasadnioną sankcję za wszczęcie egzekucji. W świetle powyższego, określone w postępowaniu egzekucyjnym stawki 5% i 1% zostały określone bez uwzględnienia wymogów stawianych przez Trybunał Konstytucyjny.

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP, uchylił zaskarżone postanowienie oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. poprzedzające je postanowienie Naczelnika. Orzeczenie oparto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 580 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. 2018, poz.265).