Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 359/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 50, art. 100 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 231 poz 1375
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - tekst jednolity
article: par. 2 pkt 3 i 5
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015r. Nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2011 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek Z. B. (dalej jako Wnioskodawca, Strona, Skarżący) o udzielenie pomocy w formie zasiłku specjalnego celowego przeznaczonego na pokrycie terapii rehabilitacyjnej i pedagogiczno-rewalidacyjnej u syna, W. B. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza psychiatrę – specjalistę psychiatrii dzieci i młodzieży. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzja ta została jednakże uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. i sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem uzupełnienia materiału dowodowego, bowiem organ I instancji nie ustalił zakresu aktualnie świadczonych usług w ramach NFZ ani zakresu tych wnioskowanych.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. orzekł o odmowie przyznania Wnioskodawcy pomocy dla syna, w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania przez opiekuna Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych. Rozpoznając odwołanie Wnioskodawcy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji. Oceniając ustalony przez organ I instancji stan faktyczny Kolegium podzieliło stanowisko, iż nie ma możliwości objęcia osób specjalistycznymi usługami opiekuńczymi (świadczonymi na podstawie ustawy o pomocy społecznej), których zakres byłby uzupełnieniem usług świadczonych z ramach NFZ. Wskazano, że strona wniosła o przyznanie dla syna specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, tj. zwróciła się o terapię rewalidacyjno-pedagogiczną i terapię rehabilitacyjną. Ponieważ syn Wnioskodawcy korzysta z usług logopedycznych i rehabilitacyjnych w ramach NFZ brak było możliwości przyznania wnioskowanej pomocy.

Rozpoznając skargę Wnioskodawcy na opisaną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, prawomocnym wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 462/12 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta. Sąd napisał, że zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Z brzmienia powołanego przepisu, a zwłaszcza użycia zwrotu "może", wynika, że decyzja podejmowana w tym zakresie, ma charakter uznaniowy. Niemniej jednak podstawowym kryterium uzyskania wnioskowanej pomocy pozostaje w pierwszej kolejności spełnienie warunków określonych w ustawie oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie delegacji zawartych w ustawie o pomocy społecznej.

Sąd wskazał, że jednym z rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych, o które wnioskował skarżący, stanowi wymieniona, w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityku Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm., dalej jako Rozporządzenie) rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu. Rozpatrując możliwość przyznania pomocy polegającej na objęciu specjalistyczną usługą rehabilitacji, i rozpatrując zakres pomocy, organ pomocy społecznej nie może poprzestać na ustaleniu, czy rehabilitacja objęta wnioskiem jest wymieniona w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej, lecz jest obowiązany ustalić czy wnioskodawca ma możliwość uzyskania takich świadczeń z systemu opieki zdrowotnej oraz stwierdzić czy świadczenia te zostały uzyskane w wystarczającym zakresie, zaspokajającym uzasadnione potrzeby osoby uprawnionej. Zadaniem organu rozpoznającego sprawy dotyczące przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych jest precyzyjne ustalenie czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, oraz wyjaśnienie, czy osoba wnioskująca korzysta z nich w ramach systemu opieki zdrowotnej, w stopniu umożliwiającym zaspokojenie niezbędnych potrzeby wnioskującego.

Sąd wskazał, że organy ograniczyły się wyłącznie do ustalenia, czy syn Skarżącego korzysta ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Zaniechano tym samym podjęcia ustaleń, czy terapia, której jest on poddawany zaspokaja w całości jego uzasadnione potrzeby. W szczególności organy nie ustaliły zakresu terapii w szkole (co jest o tyle istotne, iż w świetle oświadczeń skarżącego jest ona nieefektywna) oraz nie wyjaśniły, jaki ma ona charakter (rodzaj rehabilitacji oraz ilość godzin rehabilitacyjnych w których uczestniczy syn skarżącego). Nie wyjaśniono również z jakich usług prywatnych korzystano oraz jaka była ilość godzin powyższej rehabilitacji. W szczególności organy administracji nie wyjaśniły czy istniały jakiekolwiek ograniczenia w zakresie uzyskania świadczeń z NFZ. Wyjaśnienia wymagało jaki był zakres rehabilitacji finansowany ze środków publicznych.

Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, jednakże decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Prezydent Miasta [...] ponownie odmówił przyjęcia wnioskowanej pomocy. Organ I instancji ustalił, że Wnioskodawca wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina zamieszkuje w lokalu składającym się z 3 pokoi. Mieszkanie wyposażone jest w sprzęt codziennego użytku adekwatny do potrzeb rodziny. Dzieci objęte są pomocą w formie dożywiania, świadczoną w miejscu pobierania nauki. Rodzina korzysta ze świadczeń rodzinnych. Syn wnioskodawcy posiada orzeczenie o niepełnosprawności, wraz ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzeczenia o Niepełnosprawności [...] do dnia 19 września 2019 r. Syn wnioskodawcy jest obecnie uczniem Specjalnego Ośrodka Szkolno–Wychowawczego w [...] (dalej jako: SOSW).

Organ I instancji opisał poczynione przez siebie ustalenia co do zalecanej tygodniowej ilości usług opiekuńczych oraz ich szczegółowego rodzaju. Nadto obszernie opisał możliwości korzystania ze świadczeń oferowanych przez podmioty na terenie miasta [...], zarówno udzielających świadczeń na podstawie kontraktu z NFZ jak i fundacji i stowarzyszeń; zastrzegł, że istnieje także możliwość korzystania z tych usług poza miejscem zamieszkania. Wskazał, że strona mimo posiadanych możliwości nie korzysta z tych świadczeń. Ocenił, że skutki zaniechań strony nie mogą być przerzucane na ośrodek pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, że w świetle przepisów regulujących zasady przyznawania usług opiekuńczych nie ma możliwości objęcia osób niepełnosprawnych (w tym dzieci niepełnosprawnych) specjalistycznymi usługami opiekuńczymi, których zakres byłby uzupełnieniem (zastąpieniem) usług świadczonych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie odrębnych przepisów.

Rozpoznając odwołanie Wnioskodawcy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymało zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. SKO wskazało, że niewątpliwie Wnioskodawca potrzebuje pomocy specjalistycznej dla swojego syna. Podtrzymało jednak stanowisko organu I instancji, że rodzaj i zakres usług specjalistycznych może być zapewniony przez placówki znajdujące się na terenie gminy – zarówno przez placówki mające kontrakt z NFZ, jak i organizacje społeczne tj. fundacje i stowarzyszenia. Tym samym, w ocenie Kolegium, nie było konieczność przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1016/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję SKO z dnia [...] lipca 2013 r. Uzasadniając Sąd wskazał na związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi we wcześniej wydanym orzeczeniu w sprawie. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 462/12, wskazał, że prowadząc postępowanie organy administracji publicznej nie mogły ograniczać się wyłącznie do oceny zaistnienia przesłanek określonych w § 2 pkt 3 Rozporządzenia, a więc oceny, czy wnioskowana pomocy obejmuje rehabilitację fizyczną i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ale były również zobowiązane do dokonanie oceny, czy syn wnioskodawcy wymaga usług specjalistycznych, o jakich mowa w § 2 pkt 5 Rozporządzenia, a więc czy konieczne jest zapewnienie mu dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych, o ile nie ma on możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Tym samym obowiązkiem organów prowadzących ponownie postępowanie było ustalenie, jakiego rodzaju specjalistyczne usługi opiekuńcze, dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, były w przedmiotowej sprawie niezbędne. Równocześnie Sąd w powołanym powyżej wyroku wskazał, że fakt korzystania podopiecznego ze świadczeń rehabilitacyjnych w zakresie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie stanowi przeszkody do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji leczniczej i usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu, o ile powyższe świadczenia wzajemnie się nie pokrywają. Zwrócono bowiem uwagę na fakt, że o ile zasadą jest, że świadczenia z zakresu opieki zdrowotnej, stanowią podstawowy system, w ramach którego udzielana jest pomoc osobom potrzebującym, o tyle w przypadku, w którym uzyskane świadczenia objęte przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (czy też ustawy dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego), nie zrealizowały wszystkich niezbędne potrzeby wnioskującego, możliwe jest przyznanie mu pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Innymi słowy, świadczenia w postaci dostępu do rehabilitacji w formie specjalistycznych usług opiekuńczych można uzyskać, o ile pomimo zapewnionego dostępu do usług w ramach systemu opieki zdrowotnej, osoba potrzebujące wciąż posiada niezaspokojone potrzeby związane z koniecznością rehabilitacji związanej z rodzajem posiadanego schorzenia oraz niepełnosprawności.

Sąd wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawione zaświadczenia z placówek opieki zdrowotnej świadczących usługi dostępne w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, nie daje jednak jasnej odpowiedzi na pytanie, co do możliwości objęcia syna skarżącego świadczeniami w wymaganym czasowo zakresie. Sąd zwrócił uwagę, że prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organ I instancji wystąpił z zapytaniem do 12 podmiotów mieszczących się na terenie Miasta, co do możliwości uzyskania świadczeń rehabilitacyjnych. W odpowiedzi uzyskano informację od 5 z powyższych podmiotów. Zwraca jednak uwagę fakt, że z przesłanych do organu informacji nie sposób ustalić, czy możliwe jest zaspokojenie potrzeb syna skarżącego. W szczególności z uzyskanych informacji nie wynika, czy przedstawiony okres oczekiwania oznacza okres, po którym wnioskodawca będzie objęty już codzienną opieką, czy też każda wizyta wymaga oczekiwania. Jest to o tyle istotne, że w przedmiotowej sprawie niezbędne stało się ustalenie, czy możliwe jest objęcie dziecka codziennym dostępem do wnioskowanych świadczeń, w ustalonym zakresie czterech godzin dziennie. Podobnie, z przedstawionych informacji nie wynika, czy w placówkach, w których nie ma konieczności umówienia się na wizytę z wyprzedzeniem, istnieją ograniczenia związane z ilością świadczeń udzielanych w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia w danym miesiącu. Nie wiadomo zatem, czy i w jakim zakresie potrzeby wnioskodawcy zmieściłby się w limicie usług świadczonych przez powyższe placówki.

Sąd zwrócił uwagę, że chociaż w toku postępowania ustalono, że syn skarżącego na dzień orzekania (tak, jak w latach poprzednich) nie korzystał z pomocy w ramach systemu opieki zdrowotnej, a więc nie korzystał ze świadczeń rehabilitacyjnych, logopedycznych lub innych świadczeń w ramach powszechnie dostępnych usług medycznych, to jednak zaniechano wyjaśnienia powodów dla których syn Skarżącego nie korzystał z powyższych usług. Nie wiadomo więc, czy w ogóle nie zgłaszał on się do tego rodzaju placówek, czy też fakt braku korzystania z usług systemu opieki zdrowotnej był podyktowany wystąpieniem innych okoliczności, przeszkód, uniemożliwiających mu uzyskanie pomocy w rehabilitacji. W szczególności nie wiadomo, czy występował on do placówek ochrony zdrowia z wnioskiem o przyznanie mu świadczeń rehabilitacyjnych, lecz odmówiono mu do nich dostępu, czy też czas oczekiwana na ich uzyskanie był tak odległy, że czynił je całkowicie iluzorycznymi.

Dodatkowo Sąd podkreślił, że całkowicie nietrafne były spostrzeżenia poczynione przez organy administracji publicznej, że przeciwko przyznaniu skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, przemawia możliwość uzyskania pomocy poza systemem opieki zdrowotnej, a więc w ramach istniejących pozarządowych stowarzyszeń i fundacji. Sąd wyjaśnił, że choć niewątpliwie celem organizacji non – profit jest pomoc osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji życiowej, to jednak nie mogą one zastępować organów administracji publicznej, w tym organów pomocy społecznej, których ustawowym obowiązkiem jest świadczenie pomocy na rzecz osób najbardziej potrzebujących. Konsekwentnie dostępność określonych usług, w tym usług rehabilitacyjnych, w ramach działalności powyższych podmiotów, nie zwalnia organów od konieczność świadczenia pomocy w formie specjalistycznych usług specjalistycznych. W przedmiotowej sprawie ma to szczególne znaczenie, gdyż syn skarżącego nie korzysta z powyższych usług. Dopiero ewentualne dobrowolne objęcie dziecka opieką organizacji pozarządowych - zwalniałoby organ od konieczności świadczenia pomocy jedynie w zakresie, w jakim korzystanie z usług tych organizacji przyczyniałoby się do zaspokajania codziennych potrzeb życiowych dziecka.

Sąd zalecił, aby w szczególności ustalić zakres potrzeb Wnioskodawcy i porównać ze świadczeniami, jakie Wnioskodawca może rzeczywiście otrzymać w ramach systemu opieki zdrowotnej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], wskazując na art. 2, art. 3, art. 4, art.18 ust. 1 pkt 3, art. 50, art. 101 ust.1, art.102, art.106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej jako u.p.s.), § 2 pkt 3 i pkt 5 ww. Rozporządzenia, po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] października 2011r. w sprawie przyznania dla syna Wnioskodawcy specjalistycznych usług opiekuńczych – odmówił przyznania Wnioskodawcy pomocy dla syna, w formie specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania. Uzasadniając napisał, że Wnioskodawca wraz z żoną i trojgiem dzieci prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina zamieszkuje w lokalu składającym się z 3 pokoi. Mieszkanie wyposażone jest w sprzęt codziennego użytku, adekwatny do potrzeb rodziny. Dzieci objęte są pomocą w formie dożywiania, świadczoną w miejscu pobierania nauki. Rodzina korzysta ze świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 478 zł miesięcznie, w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Obecnie Wnioskodawca pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 800 zł miesięcznie oraz pomoc finansową dla osób uprawnionych do świadczenia w kwocie 200 zł miesięcznie, zaś od 1 stycznia 2015 r. wysokość tego świadczenia to kwota 1200 zł miesięcznie ( decyzja organu I instancji z dnia 13 maja 2014 r.). Wnioskodawca pobiera także zasiłek pielęgnacyjny na syna, aktualnie w wysokości po 153 zł miesięcznie. Żona strony prowadzi działalność gospodarczą . Nadto rodzina posiada gospodarstwo rolne.

W oświadczeniu z dnia 16 lipca 2014 r. Wnioskodawca wskazał, że oczekuje dla syna pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie ( 1 godzina usług logopedycznych, 1 godzina usług z zakresu rehabilitacji) w dni powszednie od poniedziałku do piątku.

Syn strony jest uczniem SOSW. W Ośrodku, w roku szkolnym 2014/2015 korzysta ze specjalistycznych zajęć rewalidacyjnych w wymiarze:

- zajęcia z zakresu korekcji wad postawy - 1 godzina tygodniowo,

- zajęcia korekcyjno - kompensacyjne - 1 godzina tygodniowo,

- specjalistyczne zajęcia logopedyczne -1 godzina tygodniowo.

Nadto dziecko korzysta z usług logopedycznych i rehabilitacyjnych w Ośrodku Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczym, w wymiarze po 4 godziny miesięcznie usług logopedycznych, rehabilitacyjnych i masażysty oraz usług logopedycznych w Miejskiej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Dziecko nie korzysta z usług rehabilitacyjnych i logopedycznych w ramach NFZ. Organ I instancji ustalając zakres usług możliwych do uzyskania przez stronę poza systemem pomocy społecznej wystąpił do szeregu podmiotów świadczących taką pomoc nieodpłatnie na terenie miasta, by korzystanie z nich było dla strony jak najmniej uciążliwe i opisał poczynione ustalenia.

Postanowieniami z dnia 18 listopada 2014 r. organ I instancji dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu logopedii i fizjoterapii na okoliczność ustalenia stanu zdrowia dziecka, w zakresie niezbędnym do określenia tygodniowego wymiaru i rodzaju specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu logopedii i fizjoterapii, adekwatnych do aktualnego wieku i stanu zdrowia dziecka. Wydanie opinii zostało poprzedzone bezpośrednim badaniem dziecka przez biegłych. Doktor n.med. [...] - specjalista neurologopeda w opinii z dnia 9 grudnia 2014 r. wskazał m.in., że specjalistyczne spotkania z logopedą powinny odbywać się nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie. Terapia prowadzona przez najbliższe otoczenie powinna odbywać się codziennie, a w Specjalistycznej poradni może odbywać się co dwa tygodnie. Terapia logopedyczna w wykonaniu specjalisty trwa ok. 30 min, terapia domowa również, lub nieco mniej. W opinii z dnia 8 grudnia 2014 r. dr n.med. [...] - fizjoterapeuta wskazał, iż rehabilitacja dziecka winna odbywać się optymalnie w warunkach domowych w wymiarze 5 dni w tygodniu po 1 godzinie. Nadto powinna być ona uzupełniona ćwiczeniami prowadzonymi przez rodziców pod kierunkiem terapeuty, w tym samym wymiarze. Biegły wskazał, iż tego rodzaju terapia jest dostępna w ramach świadczeń NFZ, lecz jej aktualna dostępność należy zweryfikować w oddziale NFZ.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Ośrodek pomocy społecznej przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art.50 ust. 4 i 5 u.p.s.). Na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz.1598 ze zm.) ustalone zostały następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym: rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r, o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz.2135, z późn. zm.):

a. zgodnie z zaleceniami lekarskimi lub specjalisty z zakresu rehabilitacji ruchowej lub fizjoterapii,

b. współpraca ze specjalistami w zakresie wspierania psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-terapeutycznego zmierzającego do wielostronnej aktywizacji osoby korzystającej ze specjalistycznych usług.

Zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, zawartym w piśmie z dnia 13 października 2011 r., przepis § 2 pkt 3 Rozporządzenia stanowiącego akt wykonawczy do u.p.s., wyraźnie określa, że jednym z rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych może być rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami powyżej przywołanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zatem, jeżeli określone świadczenia (np. logopedyczne, rehabilitacyjne) są dostępne (w mniejszym lub większym stopniu) w ramach NFZ, to nie ma możliwości zapewnienia ich w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że nie ma możliwości objęcia osób niepełnosprawnych (w tym dzieci niepełnosprawnych) specjalistycznymi usługami opiekuńczymi (świadczonymi na podstawie ustawy o pomocy społecznej), których zakres byłby uzupełnieniem (zastąpieniem) usług świadczonych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie odrębnych przepisów.

W ocenie organu I instancji strona wykorzystując własne możliwości i uprawnienia, w szczególności możliwość skorzystania nieodpłatnie ze świadczeń w ramach NFZ, jest w stanie przezwyciężyć sytuację w jakiej się znalazła i zaspokoić potrzeby dziecka w zakresie specjalistycznych usług rehabilitacyjnych i logopedycznych. Żądanie strony doprecyzowane w oświadczeniu z dnia 16 lipca 2014 r. o udzieleniu pomocy w wymiarze po 1 godzinie każdego z rodzaju usług nie zostało poparte przez stronę żadnym dowodem. Oświadczenie to stoi w sprzeczności z wnioskami płynącymi z opinii biegłych, specjalistów w danych dziedzinach, które organ I instancji uznał za w pełni miarodajne.

Wymiar godzin usług logopedycznych i rehabilitacyjnych oferowanych stronie przez inne podmioty aż nadto pozwala zaspokoić potrzeby małoletniego. Sam Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] udziela synowi Wnioskodawcy pomocy logopedy w wymiarze 1 godziny tygodniowo, gdy wymiar tych usług biegły określił na 0,5 godziny co 2 tygodnie. Podobnie rzecz ma się z usługami rehabilitacyjnymi, gdy chociażby sam Wojewódzki Szpital Zespolony w [...] świadczy te usługi w wymiarze adekwatnym do wymiaru wskazanego w opinii biegłego. Usługi te świadczone są także przez Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Także Zakład Opieki Zdrowotnej i Medycyny Pracy [...] świadczy usługi w zakresie rehabilitacji na podstawie skierowania lekarskiego wskazującego rodzaj, ilość i częstotliwość zabiegów.

Organ I instancji ocenił, że skutkami zaniechań strony, polegającymi na niekorzystaniu ze świadczeń oferowanych przez NFZ czy inne niepubliczne podmioty nie można obciążać organu I instancji. Bierność strony w tym zakresie nie znajduje w ocenie organu I instancji żadnego racjonalnego uzasadnienia, w sytuacji gdy Wnioskodawca nie pracuje, pobierając z tytułu rezygnacji z pracy świadczenie rehabilitacyjne w związku z opieką nad synem. Organ I instancji podkreślił, że gromadząc materiał dowody na okoliczność możliwości zapewnienia usług przez inne podmioty zwrócił się tylko do placówek położonych najbliżej miejsca zamieszkania strony. Zważywszy na fakt dysponowania przez rodzinę dwoma pojazdami brak jest obiektywnych przeszkód uniemożliwiających korzystanie z tych usług także poza miastem.

Od opisanej decyzji odwołanie wniósł Wnioskodawca, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji w całości, poprzez wydanie decyzji przyznającej Wnioskodawcy pomoc dla syna w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w ilości po 10 godz. na tydzień, świadczonych w miejscu zamieszkania przez uprawnione do tego podmioty; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił rażącą dowolność w procesie decyzyjnym, nie mającą żadnego umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym oraz wydanie przedmiotowej decyzji wskutek dokonania błędnej wykładni przepisów prawnych, stanowiących podstawę jej wydania, co powoduje, iż zaskarżona decyzja, jako wadliwa winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

Uzasadniając napisał, że do wytycznych kierowanych do organu I instancji przez organy nadrzędne, w tym Sąd, zaliczyć można min.: konieczność ustalenia rzeczywistych potrzeb syna strony w zakresie świadczeń rehabilitacyjnych i usług logopedycznych oraz możliwości zaspokojenia tych potrzeb przez usługi w ramach NFZ lub przez inne podmioty. Pełnomocnik ocenił, że były to tylko niektóre z obowiązków, które zostały nałożone przez Sąd, co więcej sam organ I instancji wspomina o nich w zaskarżonej decyzji. W tych warunkach jest wręcz niedorzecznym brak realizacji powyższego obowiązku przez organ I instancji.

Tytułem przykładu pełnomocnik wskazał, że organ I instancji nie ustalił czy istnieje możliwość zaspokojenia potrzeb małoletniego przez usługi w ramach NFZ lub przez inne podmioty i to pomimo permanentnie przedłużanego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. Przy czym wyrażenie "możliwość" należy rozumieć tu, jako konkretną dostępność specjalistycznej opieki adekwatną dla potrzeb dziecka, a nie tylko hipotetyczną pomoc. Poza tym z materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszym postępowaniu, tj. z zaświadczenia lekarskiego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] Poradnia Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży – wynika konieczność zapewnienia opieki ww. usługami 30 godz. tygodniowo, a więc znacznie w większym wymiarze aniżeli wnioskuje Strona.

Pełnomocnik nadmienił, że Wnioskodawca decyzją organu I instancji z dnia [...] czerwca 2011 r. uzyskał decyzję pozytywną w przedmiocie przyznania mu pomocy dla syna w formie usług specjalistycznych, tj. zajęć rehabilitacyjnych oraz nauki i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Nie było wówczas żadnych przeszkód w przyznaniu wnioskowanej pomocy dla dziecka. Następnie, wskutek wprowadzającego w błąd działania powyższego organu administracji, skarżący podpisał oświadczenie w przedmiocie zrzeczenia się uprawnień przyznanych na rzecz jego syna, a płynących z ww. decyzji administracyjnej. Oświadczenie to było podpisane za namową pracowników organu, którzy to obiecali po dokonaniu tej czynności wydanie kolejnej pozytywnej dla skarżącego decyzji administracyjnej, korzystniejszej w zakresie opieki, którą miał otrzymać syn. Obietnice te nie zostały spełnione, a wniesiony kolejny wniosek o przyznanie pomocy spotkał się z decyzją odmowną.

Pełnomocnik ocenił, że niezrozumiałe jest odwoływanie się przez organ I instancji do okoliczności związanych m.in.: z wyposażeniem mieszkania Wnioskodawców, posiadanymi przez nich samochodami (21 letniego i 14 letniego) z otrzymywanymi przez nich świadczeniami rodzinnymi. Świadczenia, o których stanowi się w zaskarżonej decyzji o ile pomagają w zapewnieniu zwykłych potrzeb dla schorowanego, małoletniego dziecka (dop. są realizacją innego obowiązku organu wynikającego ze stosownych przepisów), o tyle nie realizują już w żadnym zakresie pomocy stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania.

Pełnomocnik wskazał, że w chwili obecnej syn Strony nie korzysta w żadnym zakresie ze świadczeń finansowanych przez NFZ. Począwszy od dnia 1 października 2012 r. uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [...], którego uczniem aktualnie pozostaje. We wskazanym Ośrodku korzysta ze specjalistycznych zajęć rewalidacyjnych w ilości 4 godz., jednak łączna ilość tych zajęć to tylko 10 godz. miesięcznie. Z uwagi na zalecenia lekarskie taka ilość godz. jest dalece niewystarczająca, a nadto co istotne z twierdzeń podanych przez organ I instancji nie wynika, że te specjalistyczne zajęcia są zbieżne z wymaganymi, tj. specjalistycznymi usługami opiekuńczymi dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Według wiedzy skarżącego osoby, które świadczą specjalistyczne zajęcia w Ośrodku nie posiadają uprawnień, aby w pełni móc zrealizować usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W § 3 Rozporządzenia reguluje się konieczne kwalifikacje dla osób zajmujących się specjalistycznymi usługami opiekuńczymi na rzecz osób z zaburzeniami psychicznymi. Powyższe nie zostało przez organ I instancji zweryfikowane.

Podnoszenie przez organ I instancji okoliczności o rzekomej wyłącznie hipotetycznej możliwości korzystania przez syna skarżącego z pomocy NFZ jest nadużyciem. Po pierwsze, organ administracji nie ustalił nawet szeroko rozumianego zakresu tej pomocy. Po wtóre, w ocenie skarżącego to organ I instancji powinien, prowadząc tak długo postępowanie dowodowe, ustalić konkretnie, czy istnieje możliwość uzyskania specjalistycznych usług o których mowa powyżej, wykonywanych przez odpowiednio do tego przygotowane osoby w ilości godzinowej, adekwatnej do zaleceń lekarza specjalisty i dopiero wówczas podjąć merytoryczną decyzję. Ustalenie tych okoliczności wyłącznie czysto hipotetycznie, jak to uczynił organ I instancji, w żaden sposób nie realizuje wymogów płynących z uzasadnienia wyroku WSA w Poznaniu.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ wyższego stopnia obszernie opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia organu I instancji, w tym dotyczące podmiotów mieszczących się na terenie miasta i świadczących usługi rehabilitacyjne i logopedyczne. SKO podzieliło pogląd organu I instancji, że potrzeby dziecka mogą być zaspokojone w ramach skorzystania nieodpłatnie ze świadczeń w ramach NFZ Sytuacja rodziny Odwołującego się pozwala na stwierdzenie, że Strona wykorzystując własne możliwości i uprawnienia, w szczególności możliwość skorzystania nieodpłatnie ze świadczeń w ramach NFZ, jest w stanie przezwyciężyć sytuację w jakiej się znalazła i zaspokoić potrzeby dziecka w zakresie specjalistycznych usług rehabilitacyjnych i logopedycznych. SKO podkreśliło, że Wnioskodawca nie pracuje, pobierając z tytułu rezygnacji z pracy świadczenie rehabilitacyjne w związku z opieką nad synem.

Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika, dotyczących rażącej dowolności organu I instancji w procesie decyzyjnym nie mającej żadnego umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym SKO wskazało, że ocena sytuacji pod kątem wyjątkowego przypadku może być podejmowana jedynie wówczas, gdy dziecko nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć wskazanych w opiniach lekarskich. W konsekwencji zatem rozważenie przyznania pomocy i jej zakresu z systemu pomocy społecznej może mieć miejsce dopiero po wykazaniu braku możliwości uzyskania świadczeń z innych systemów (oświaty, ochrony zdrowia) lub wykazaniu, iż uzyskane świadczenia są niewystarczające. Z mocy ustawy ocena czy zachodzi wyjątkowy przypadek pozwalający na przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest dokonywana przez organ pomocy społecznej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż poczynione przez organ I instancji ustalenia dotyczące dostępności usług w ramach NFZ (informacja o świadczonych usługach, terminach oczekiwania limitu usług dla pacjenta) pozwalają na stwierdzenie, iż w konkretnym przypadku istnieje pełna możliwość zaspokojenia potrzeb dziecka w ramach NFZ, który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do działań na rzecz osób potrzebujących.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. B., zastępowany przez tego samego zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pełnomocnik zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a. art. 18 pkt 3 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być realizowane przez podmioty inne niż gmina (miasto), świadczące usługi w ramach NFZ, podczas gdy z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, iż obowiązek organizowania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi, jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej ciąży na gminie (mieście);

b. art. 100 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia dobra małoletniego, mimo iż spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania specjalistycznych świadczeń w miejscu jego zamieszkania.

2. Naruszenie przepisów prawa procesowego:

a. art. 7 kpa - poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, co skutkowało załatwieniem sprawy wbrew słusznemu interesowi Skarżącego;

b. art. 77 kpa oraz art. 80 kpa - poprzez uznanie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania syna Wnioskodawcy.

Uzasadniając skargę pełnomocnik napisał, że osią sporu jest ustalenie, czy specjalistyczne usługi opiekuńcze winny być zapewnione przez instytucje pomocy społecznej w miejscu zamieszkania, czy też mogą być one świadczone w placówkach podmiotów mieszczących się na terenie miasta, działających w ramach NFZ. Skarżący zestawił ustalenia biegłych sporządzone na zlecenie organu I instancji z ustaleniami organu I instancji co do tego, czy usługi te mogą być świadczone w ramach opieki zdrowotnej i wskazał, że usługi logopedyczne świadczy na bieżąco tylko jeden podmiot. Wobec tego jako niezrozumiałe ocenił twierdzenie SKO że z uwagi na sam fakt działania na terenie miasta podmiotów świadczących specjalistyczne usługi opiekuńcze, sytuacja rodziny Odwołującego się pozwala na stwierdzenie, że Strona wykorzystujcie własne możliwości i uprawnienia, w szczególności możliwość skorzystania nieodpłatnie ze świadczeń w ramach NFZ, jest w stanie przezwyciężyć sytuację w jakiej się znalazła i zaspokoić potrzeby dziecka w zakresie specjalistycznych usług rehabilitacyjnych i logopedycznych.

Pełnomocnik podkreślił, że organy orzekające nie wzięły pod uwagę faktu, że syn Wnioskodawcy, jako dziecko z autyzmem, podlega regulacjom wynikającym z art. 18 ust. 1 pkt 3 u.p.s. Z treści tego przepisu wynika wprost, że organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych gminie (miastu) przez administrację rządową. Zadania zlecone z zakresu administracji rządowej wyznaczają zatem konkretne obowiązki gmin (miast), dotyczące pomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Pomoc ta w formie specjalistycznych usług opiekuńczych powinna być świadczona w miejscu zamieszkania. Przy czym rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych dla osób z zaburzeniami psychicznymi określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.) wydane na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s. Nadto zauważył, że interpretacja art. 50 ust 1-7 u.p.s. nie może być dokonywana w oderwaniu od dyspozycji art. 100 ust. 1 u.p.s., ponieważ nie da się uniknąć kategorii ocennych, które definiują rozumienie przepisów określających zakres świadczeń oraz podstawę ich przyznania.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie stawiła się żona Skarżącego, R. B. Podała, że chodziła do placówek wymienionych w decyzjach i odmówiono przyjęcia syna, gdyż okazało się, że zajęcia rehabilitacyjne prowadzone są tylko dla dorosłych, nie ma rehabilitanta dla dzieci ani wydzielonej sali, a z zajęć logopedii korzysta tylko dzięki pomocy Prezydenta Miasta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA").

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w granicach sprawy wywołanej wnioskiem Skarżącego z dnia 03 października 2011 r. (data wpływu do siedziby organu: 04 października 2011 r.) o udzielenie pomocy w formie zasiłku specjalnego celowego przeznaczonego na pokrycie terapii rehabilitacyjnej i pedagogiczno-rewalidacyjnej u syna, zapadły dotąd dwa prawomocne wyroki: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 462/12 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1016/13. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wskazuje na ugruntowany pogląd o związaniu organu administracji i sądu ponownie rozpoznającego sprawę - oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz Sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r. sygn. akt I OSK 920/10 (CBOSA), ocena prawna, o której tu mowa, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Oznacza to, że traci ona moc wiążącą jedynie: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego – uchwała składu 7 sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75). Sąd nie stwierdził żadnej z ww. okoliczności, co oznacza, że cały czas na organie administracji oraz Sądzie ciąży obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w obu wyrokach sądu administracyjnego.

WSA w wyroku z 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 462/12 uznał, że decyzje wydane w sprawie mają charakter uznaniowy. Sprawdzenia jednak wymaga spełnienie warunków określonych w przepisach u.p.s. oraz w Rozporządzeniu. Sąd przesądził, że należy badać nie tylko spełnienie warunków z § 2 pkt 3 Rozporządzenia, ale też z pkt 5. Przesądził, że fakt korzystania ze świadczeń NFZ nie wyklucza świadczeń z pomocy społecznej oraz to, że samo wymienienie określonych świadczeń z zakresu rehabilitacji w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej nie blokuje przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu rehabilitacji. Przepis nie przesądza o braku możliwości korzystania z pomocy społecznej w sytuacji, gdy pomimo uzyskania świadczeń z NFZ nie zostały zrealizowane wszystkie niezbędne potrzeby wnioskodawcy. Sąd wskazał, że zakresy świadczeń opieki zdrowotnej oraz specjalistycznych usług opiekuńczych z zakresu szeroko pojętej rehabilitacji częściowo się pokrywają. Świadczenia z pomocy społecznej mają charakter świadczeń uzupełniających świadczenia z NFZ. Szerokie ujęcie zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych w § 2 pkt 3 Rozporządzenia pozwala przy tym przyjąć, że pomoc w tej formie może polegać zarówno na objęciu innymi formami rehabilitacji, niż oferowane i uzyskane w ramach systemu opieki zdrowotnej, jak również na przyznaniu usługi w formach rehabilitacji takich samych lub zbliżonych do gwarantowanych w systemie opieki zdrowotnej, jeżeli świadczenia gwarantowane nie zaspokajają wszystkich uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy. Niezbędne jest precyzyjne ustalenie czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, oraz wyjaśnienie, czy osoba wnioskująca korzysta z nich w ramach systemu opieki zdrowotnej, w stopniu umożliwiającym zaspokojenie niezbędnych potrzeby wnioskującego.

Następnie WSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1016/13 uznał, że organy nadal nie wyjaśniły zakresu potrzeb wnioskodawcy i nie porównały ich ze świadczeniami jakie rzeczywiście może w ramach systemu opieki zdrowotnej otrzymać. Z zaświadczeń z placówek oferujących usługi medyczne nie wynika, czy przedstawiony okres oczekiwania oznacza okres, po którym wnioskodawca będzie objęty już codzienną opieką, czy też każda wizyta wymaga oczekiwania. Jest to o tyle istotne, że w przedmiotowej sprawie niezbędne stało się ustalenie, czy możliwe jest objęcie syna Skarżącego codziennym dostępem do wnioskowanych świadczeń, w ustalonym zakresie czterech godzin dziennie. Podobnie, z przedstawionych informacji nie wynika, czy w placówkach, w których nie ma konieczności umówienia się na wizytę z wyprzedzeniem, istnieją ograniczenia związane z ilością świadczeń udzielanych w ramach kontraktu z NFZ w danym miesiącu. Nie wiadomo zatem, czy i w jakim zakresie potrzeby wnioskodawcy zmieściłby się w limicie usług świadczonych przez powyższe placówki. Nie wyjaśniono też przyczyn nieskorzystania przez Wnioskodawcę ze świadczeń z NFZ.

W w/w wyrokach przesądzone zostały kwestie związane z podstawą prawną zgłoszonego w sprawie wniosku oraz interpretacji przepisów art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej a także § 2 pkt 3 i 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. Nie miała miejsce zmiana stanu prawnego, wobec czego ocena prawna dokonana w wyroku WSA w Poznaniu z 29 sierpnia 2012r. (II SA/Po 462/12) pozostaje nadal wiążąca. W wyroku WSA w Poznaniu z 28.02.2014r. (II SA/Po 1016/13) Sąd uznał, że organy nie wywiązały się z obowiązków dokonania niezbędnych ustaleń faktycznych z wyroku z 29 sierpnia 2012r. a wydane decyzje zostały oparte na niepełnym materiale dowodowym, a więc z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 77 §1 i art. 80 kpa. W szczególności wyjaśnienia wymagało ustalenie zakresu potrzeb wnioskodawcy i porównanie ich ze świadczeniami, jakie może on rzeczywiście otrzymać w ramach systemu opieki zdrowotnej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe. Zwrócił do różnych placówek opieki zdrowotnej oraz placówek non profit o udzielenie odpowiedzi na pytanie czy małoletni korzysta z usług placówek oraz czy w sytuacji gdy z nich nie korzysta istnieje taka możliwość, w jakim wymiarze, z jaką częstotliwością i jaki jest czas oczekiwania na te usługi. Organ też przeprowadził dowód w opinii dwóch biegłych: logopedy i z zakresu fizjoterapii, na okoliczność potrzeb małoletniego w zakresie terapii w tym zakresie. Teza dowodowa była bardzo rozbudowana i uwzględniała wszystkie niezbędne okoliczności w sprawie.

Z opinii biegłego logopedy wynikało, że małoletni wymaga spotkania z logopedą wyszkolonym w zakresie logopedycznej stymulacji autyzmu raz na dwa tygodnie przez 30 minut, indywidualnie. W tym zakresie, jak wynika z ustaleń organu I instancji małoletni może w pełni mieć zaspokojone te potrzeby w ramach NFZ i w ramach pobytu w ośrodku, do którego uczęszcza. W Ośrodku Rehabilitacyjno – Edukacyjno Wychowawczym w [...] ma specjalistyczne zajęcia logopedyczne w wymiarze 1 godziny tygodniowo. Ma możliwość korzystania z terapii logopedycznej w Miejskiej Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w [...] w wymiarze 1 godziny co dwa tygodnie, w której to korzystał już z takich usług. Ma również możliwość korzystania z takiej terapii w Przychodni [...] Raz w tygodniu przez pół godziny. Pacjenci są w tej przychodni przyjmowani w ciągu 1 – 2 tygodni. Możliwości te więc są rzeczywiste i odpowiadające potrzebom małoletniego. Skarżący nie podważył ustaleń dokonanych przez organ w tym zakresie, nie wyjaśnił przyczyn nie korzystania z tych usług w ramach oferowanych dla jego syna możliwości. Nie zakwestionował ustaleń biegłego a tym samym nie wykazał w żaden sposób, że syn wymaga świadczeń w zakresie logopedii w wymiarze, jak wnioskował 1 godziny dziennie przez 5 dni w tygodniu. Bez wątpienia, jak wynika z opinii biegłego, dziecko winno codziennie wykonywać ćwiczenia logopedyczne, ale z pomocą najbliższych a z udziałem specjalisty raz na dwa tygodnie przez pół godziny. Tym samym w zakresie usług opiekuńczych logopedycznych nie było podstaw do zakwestionowania ustaleń dokonanych przez organy.

Odnośnie usług rehabilitacyjnych potrzeby małoletniego, jak wynika z opinii biegłego sprowadzają się optymalnie do rehabilitacji w warunkach domowych w wymiarze 1 godziny dziennie przez 5 dni w tygodniu. Dziecko choruje bowiem na [...] charakteryzujący się nadpobudliwością emocjonalną i ruchową. Jest niespokojny, ma problem ze skupieniem uwagi, wymaga ciągłej opieki i nadzoru, łatwo wpada w skrajne stany emocjonalne, ma problem z nawiązywaniem relacji z innymi ludźmi. Ćwiczenia powinny mieć charakter uspokajający i wyciszający a także powinny wykształcać odpowiednie wzorce ruchowe dziecka. Terapia winna być uzupełniania przez samodzielne ćwiczenia dziecka z rodzicami pod kierunkiem terapeutów i powinna w zależności od wskazać być stosowana zamiennie z zabiegami psychologicznymi i logopedycznymi. Jak wskazał biegły tego typu terapia jest dostępna w ramach świadczeń z NFZ, a jej aktualną dostępność należy sprawdzić w regionalnym Oddziale NFZ. Wskazanie na terapię domową jako najbardziej optymalną z uwagi na potrzeby małoletniego w ogóle nie zostało przez organy wzięte pod uwagę. Po uzyskaniu takiej opinii nie zostały poczynione żadne ustalenia w zakresie rzeczywistej możliwości skorzystania z takiej terapii w ramach NFZ. Odpowiedzi placówek dotyczące oferowanych usług rehabilitacyjnych udzielone w odpowiedzi na ogólne pytanie dotyczące usług rehabilitacyjnych w ogóle nie odnosiły się do rehabilitacji domowej, dla dziecka z takim schorzeniem. Odpowiedzi te udzielone zostały przed wydaniem przez biegłego opinii. Organy po wydaniu przez biegłego opinii ze wskazaniem na rehabilitację domową nie dokonały weryfikacji zebranych odpowiedzi placówek, nie ponowiły zapytania w zakresie możliwości terapii domowej dla dziecka ze spektrum autyzmu ani też nie odniosły się w decyzjach do potrzeb dziecka wskazanych przez biegłego a rzeczywistą możliwością ich realizacji poza systemem opieki społecznej. Organy wbrew zaleceniom sądu w wyroku z dnia 28 lutego 2014r. nie ustaliły powodów dla których dziecko nie korzysta z form rehabilitacji. Pozwoliłoby to im wykonać obowiązek ustalenia rzeczywistej możliwości świadczeń oferowanych przez system opieki zdrowotnej. Wskazać należy, że obecna na rozprawie matka małoletniego (występująca jako rodzina ubiegająca się o pomoc) podała, że była w placówkach wskazanych przez organ, odmówiono przyjęcia jej syna, gdyż okazało się, że zajęcia rehabilitacji prowadzone są tylko dla dorosłych, nie ma rehabilitanta dla dzieci, czy wydzielonej sali. Nie dokonując oceny tego oświadczenia Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy zaniechały choćby w drodze wysłuchania, czy zobowiązania do wykazania określonych okoliczności, ustalenia czy brak korzystania przez rodziców dziecka z rehabilitacji syna w ramach dostępnych usług wynika z faktu, że tych usług system opieki zdrowotnej dla tego konkretnego dziecka, zgodnie z jego potrzebami realnie nie oferuje, czy też, że oferuje ale rodzice oczekują jedynie usług w ramach opieki społecznej.

Sumując wskazać należy, że organy prowadzące przedmiotowe postępowanie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaniechano bowiem ustalenia istotnych dla rozpatrzenia sprawy okoliczności faktycznych dotyczących wyjaśnienia czy codzienne potrzeby małoletniego w zakresie rehabilitacji mogą być konkretnie i rzeczywiście zaspokojone w ramach środków dostępnych z Narodowego Funduszu Zdrowia. Zaniechanie to stanowi naruszenie art. 7 kpa, który wymaga dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy, oraz art. 77 § 1 kpa nakazującego organom administracji zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze należy wskazać, że nie wszystkie okazały się zasadne. Nie doszło do naruszenia art. 18 ust. 1 pkt 3 i art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organy bowiem nie uznały, że są zwolnione z udzielania pomocy małoletniemu w zakresie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, nie uznały również, że rozpoznając sprawę nie należy uwzględniać dobra małoletniego. Nadto Skarżący poza twierdzeniem, że gdyby istniał szeroki wachlarza możliwości udzielenia pomocy dziecku poza systemem opieki społecznej małoletni by już z tej pomocy korzystał, nie wskazał żadnych okoliczności wskazujących na poparcie tej tezy. Nie wyjaśnił dlaczego mimo istniejących możliwości terapii logopedycznej dziecko z niej nie korzysta. Na organie ciążył obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, w tym ustalenia potrzeb małoletniego w spornym zakresie, możliwości ich realizacji w ramach NFZ. Nie zwalniało to jednak Skarżącego z jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej. Tym bardziej, że przepisy normujące specjalistyczne usługi opiekuńcze wyraźnie wskazują, że udzielane są one w wyjątkowych przypadkach, jeżeli dziecko nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć o jakich mowa w art. 7 ustawy z 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (§ 2 pkt 5 rozporządzenia z 22 września 2005 w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych). Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, tymi zajęciami są:

- dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia - nauka i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym,

- rehabilitacja lecznicza, zawodowa i społeczna.

Jak wynika z materiału zebranego w sprawie małoletni uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w [...], gdzie korzysta z zajęć rewalidacyjnych. Nie można więc uznać, że w zakresie tych zajęć (określonych w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) nie ma możliwości dostępu do tych zajęć. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz.U. 2013, poz. 1375) zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, zwane dalej "zajęciami", organizuje się dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, posiadających orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wydane przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, zgodnie z przepisami w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zgodnie z § 1 ust. 2 tego rozporządzenia zajęcia te odbywają się w czasie roku szkolnego a organizacją zajęć, również w warunkach domowych zajmuje się dyrektor jednostki systemu oświaty (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).

Z powyższego wynika, że nie opinia biegłego, czy zaświadczenie od psychologa a wskazane w tym przepisie orzeczenie wskazuje na potrzebę takich zajęć, a co za tym idzie na ocenę czy ma możliwość korzystania z nich czy też nie. Skarżący wnosząc o terapię domową chcąc wykazać, że w sytuacji jego syna zachodzi wyjątkowy przypadek z § 2 pkt. 5 rozporządzenia z 22 września 2005r. winien przedłożyć opisane wyżej w § 1 rozporządzenia z 23 kwietnia 2013r. orzeczenie.

Zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia z 22 września 2005r. specjalistycznymi usługami opiekuńczymi są rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jak wskazał WSA w Poznaniu w wiążącym wyroku z 29 sierpnia 2012r. samo wymienienie określonych świadczeń z zakresu rehabilitacji w przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej nie uniemożliwia przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w sytuacji, gdy te oferowane przez NFZ nie zaspakajają potrzeb wnioskującego. Jak już wyżej wykazano organ prawidłowo ustalił, że potrzeby małoletniego w zakresie usług logopedycznych są i w pełni mogą być realnie zaspokojone w ramach oferowanych przez NFZ usług. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że tak nie jest. Odnośnie potrzeb w zakresie rehabilitacji w świetle opinii biegłego ujawniona została potrzeba dziecka do korzystania z rehabilitacji domowej. Wskazać należy, że w § 4 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U. 2013r., poz. 1522) świadczenia gwarantowane realizowane w warunkach domowych obejmują fizjoterapię domową realizowaną przez wizytę fizjoterapeutyczną, zabieg fizjoterapetyczny. Zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia świadczenia te gwarantowane są świadczeniobiorcom, którzy z uwagi na brak możliwości samodzielnego poruszania się nie mogą dotrzeć do świadczeniodawców. Zgodnie z § 6 ust. 2 zabiegi fizoterapetyczne są udzielane świadczeniobiorcom z zaburzeniami funkcji motorycznej spowodowanymi wymienionymi w tym przepisie chorobami. Ustalenia więc z NFZ wymaga to czy dla małoletniego przy jego schorzeniach rehabilitacja w warunkach domowych jest objęta przepisami ustawy z 27 sierpnia 2004r. (gwarantowana przez NFZ) a jeżeli tak to czy małoletni może z niej realnie korzystać. Tych okoliczności organy w toku postępowania nie ustaliły i błędnie przyjęły, że zebrany materiał pozwala na ustalenie, iż rodzaj i zakres usług jakich wymaga małoletni może być zapewniony przez placówki NFZ, oraz że rodzina ma zapewnioną w ramach NFZ możliwość korzystania z usług rehabilitacyjnych. Naruszyły tym przepisy postępowania wskazane wyżej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a