Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1796/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6462 Wzory użytkowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 96, art. 97 ust. 3 i 4, art. 100, art. 25
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi I. z siedzibą w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2010 r., wydaną po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] maja 2010 r. sprawy o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] pt: "Wirnik maszyny flotacyjnej" udzielonego na rzecz B. W., Z., (uprawniony) na skutek sprzeciwu złożonego przez I., G. (wnoszący sprzeciw), na podstawie art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 oraz art. 246 ust. 1 i art. 247 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117 z późn. zm.; dalej: p.w.p.) oddalono sprzeciw.

W uzasadnieniu przypomniano, iż dnia [...] maja 2009 r. wnoszący sprzeciw wystąpił do Urzędu Patentowego RP przeciwko prawomocnej decyzji z dnia [...] marca 2008 r. o udzieleniu na rzecz uprawnionego prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] pt: "Wirnik maszyny flotacyjnej" (z datą zgłoszenia [...] grudnia 2005 r.).

Wnoszący sprzeciw postawił zarzut naruszenia art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 p.w.p. przy udzielaniu w/w prawa ochronnego.

W uzasadnieniu sprzeciwu wnoszący sprzeciw dowodził, że przedmiot prawa ochronnego nr [...] nie jest nowy, ponieważ rozwiązania znane ze stanu techniki, nieprzywołane w opisie spornego wzoru użytkowego, a ujawnione w polskich opisach patentowych o nr: [...] i [...] dotyczą wszystkich cech zawartych w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego spornego prawa ochronnego, a więc elementów istotnych z punktu widzenia użyteczności spornego wzoru użytkowego. Na potwierdzenie powyższego stanowiska wnoszący sprzeciw dokonał analizy porównawczej w/w cech chronionych spornym wzorem użytkowym z uwzględnionymi łącznie cechami ujawnionymi w w/w przeciwstawionych dokumentach. Ponadto, zdaniem wnoszącego sprzeciw, cechy konstrukcyjne dotyczące wymiennych łopatek i ich pokrycia gumą czy innymi tworzywami były pomijane w opisach patentowych należących do stanu techniki ze względu na ich oczywistość. Wobec powyższego wnoszący sprzeciw uważa, że cechy przedstawione w zastrzeżeniach ochronnych spornego wzoru użytkowego należą w całości do stanu techniki. Dodatkowo wnoszący sprzeciw kwestionuje użyteczność wzoru użytkowego nr [...] cytując na tą okoliczność korzystne skutki z opisu spornego prawa ochronnego, a ponadto przepis art. 94 ust. 2 p.w.p. i orzeczenie dotyczące nowości wzoru użytkowego, w którym przy ocenie nowości wzięto pod uwagę aspekt użyteczności.

Uprawniony w odpowiedzi na sprzeciw uznał go za bezzasadny podnosząc, że podniesiony w nim zarzut braku nowości na podstawie przedstawionych dokumentów nie jest skuteczny bowiem żaden z nich nie przedstawia rozwiązania zawierającego takie samo zestawienie cech technicznych jak w porównywanym wzorze użytkowym nr [...]. Natomiast oceny braku użyteczności tego wzoru użytkowego, zdaniem uprawnionego, wnoszący sprzeciw w żaden sposób nie uzasadnił. Na potwierdzenie powyższego stanowiska uprawniony stwierdził, że żadne z przedstawionych rozwiązań nie posiada przelotowych otworów na obwodzie między łopatkami, ponadto przelotowych otworów na bocznych powierzchniach łopatek, ani poprzecznych otworów na powierzchniach metalowych rdzeni łopatek, tarczy wirnikowej i centralnej rury oraz wklęsłego kształtu zewnętrznych krawędzi w dolnej części łopatek.

W związku z uznaniem sprzeciwu za bezzasadny sprawa została przekazana do rozpatrzenia przez Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego jako sprawa o unieważnienie spornego prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] pt.: "Wirnik maszyny flotacyjnej".

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2010 r. wnoszący sprzeciw podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że sporny wzór użytkowy w dacie zgłoszenia nie posiadał cech nowości wobec przeciwstawionych opisów patentowych [...] i [...] i użyteczności. W szczególności wnoszący sprzeciw odwołał się do znajdującej się w aktach sprawy analizy porównawczej wzoru użytkowego [...] oraz [...], aby w podsumowaniu stwierdzić, iż zakres ochrony jest bardzo szeroki i zasadny jest wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...].

Podobnie uprawniony podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i argumentację, jednocześnie wnosząc o oddalenie wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na sporny wzór użytkowy. Natomiast w szczególności co do oceny użyteczności uprawniony dodatkowo zwrócił uwagę, iż ustawa nie wymaga, aby wzór użytkowy miał cechy zwiększonej użyteczności.

Urząd Patentowy po rozpatrzeniu wszystkich zgromadzonych materiałów w sprawie i wysłuchaniu na rozprawie pełnomocnika wnioskodawcy i uprawnionego, uznał dopuszczalność sprzeciwu, zasadność przekazania sprawy do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym oraz ustalił właściwość prawa (p.w.p.).

Odnosząc się do pierwszego zarzutu merytorycznego, dotyczącego przedmiotowego wzoru użytkowego, tj. braku nowości, Urząd Patentowy po przeanalizowaniu wszystkich materiałów zgromadzonych w sprawie uznał, że z treści art. 94 ust. 1 i art. 25 w związku z art. 100 ustawy o wynalazczości wynika, że wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie techniczne dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci, które nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób.

Zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. Jeżeli w/w zakres jest określony przez kilka zastrzeżeń ochronnych, to tworzą one układ zastrzeżeń, w którym pierwsze z nich jest zastrzeżeniem niezależnym, a pozostałe zastrzeżeniami zależnymi. Zastrzeżenie niezależne - określa główny zespół cech stanowiąc tym samym rozwiązanie podstawowe. Natomiast zastrzeżenia zależne, zawierając wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego, jedynie doprecyzowują cechy rozwiązania podstawowego i służą do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania rozwiązania będących dla rozwiązania podstawowego rozwiązaniami alternatywnymi. Wobec powyższego, przy ocenie nowości chronionego rozwiązania należy przede wszystkim sprawdzić zastrzeżenie niezależne, bowiem określa ono najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego.

Ten najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego dla wzoru użytkowego [...] jest określony następująco:

"Wirnik maszyny flotacyjnej posiadający w przybliżeniu poziomą tarczę wirnikową z promieniowo rozmieszczonymi łopatkami, która od góry jest mocowana do w przybliżeniu pionowej rury wsporczej, przy czym łopatki mają kształt prostokątny, a ich zewnętrzne krawędzie w dolnej części mają kształt wklęsły, znamienny tym, że ma centralną rurę (2) zamocowaną do spodniej części wirnikowej tarczy (1), połączoną rozłącznie z łopatkami (3) i zaopatrzoną w przelotowe otwory (14) na obwodzie między łopatkami, przy czym łopatki (3) są również rozłącznie połączone ze spodnią częścią wirnikowej tarczy (1) i posiadają przelotowe otwory (15) na swych bocznych powierzchniach."

Zdaniem Urzędu Patentowego, postawiony w sprzeciwie zarzut braku nowości jest nie trafny. Ocenę nowości rozwiązania można dokonywać jedynie porównując zespoły cech, a nie pojedyncze cechy, tzn. na tle tylko jednego wcześniejszego dokumentu. Zatem w przypadku niniejszego sprzeciwu sporny wzór użytkowy należało ocenić osobno dla obu przeciwstawionych dokumentów. W stosunku do opisu [...] wyżej przedstawiony najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego [...] wyróżniają jego cechy dotyczące: rozłącznego połączenia łopatek (3) z tarczą (1) i centralną rurą (2), posiadania przez łopatki (3) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłego kształtu łopatek (3), które także nie znajdują tu ([...]) ekwiwalentów funkcjonalnych. Natomiast jeżeli chodzi o przeciwstawiony opis [...], to wyżej przedstawiony najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego [...] wyróżniają jego cechy dotyczące: rozłącznego połączenia łopatek (3) z tarczą (1), zaopatrzenia centralnej rury (2) w przelotowe otwory (14) na obwodzie między łopatkami (3), posiadania przez łopatki (3) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłego kształtu łopatek (3), które także nie znajdują tu ([...]) ekwiwalentów funkcjonalnych.

Z powyższego widać, że rozwiązanie określone w zastrzeżeniu niezależnym w świetle przeciwstawionych rozwiązań jest nowe. Tym samym rozwiązania określone w zastrzeżeniach zależnych, w których jedynie dodano kolejne cechy, a więc stanowią węższe zakresy ochrony, automatycznie też są nowe w świetle przeciwstawionych rozwiązań.

Odnosząc się do drugiego zarzutu merytorycznego dotyczącego przedmiotowego wzoru użytkowego, tj. braku użyteczności, Urząd Patentowy po przeanalizowaniu wszystkich materiałów zgromadzonych w sprawie uznał, co następuje.

Z treści art. 94 ust. 2 wynika, że wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.

W przypadku spornego wzoru użytkowego Urząd uznał, że użyteczność tego rozwiązania wyraża się w osiągnięciu celu mającego praktyczne znaczenie przy korzystaniu z wirnika maszyny flotacyjnej określonego zastrzeżeniami ochronnymi, w tym oczywiście również w zakresie cech, które wyróżniają sporny wzór użytkowy ze stanu techniki.

Biorąc całość dotychczasowych wyjaśnień pod uwagę Urząd stwierdził, że sporny wzór użytkowy nr [...] zgłoszony do ochrony w dniu [...].12.2005 r. spełniał ustawowe warunki nowości i użyteczności.

Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnoszący sprzeciw, zarzucając skarżonej decyzji:

1. wadliwą interpretację przyjętego w uzasadnieniu przepisu prawa materialnego (art. 94 p.w.p.), i wadliwe zastosowanie normy prawnej zawartej w art. 96 powyższej, który znajduje zastosowanie w ocenianej materii,

oraz

2. naruszenie norm postępowania, mianowicie przepisu art. 77 § 1 K.p.a. w zakresie wadliwej interpretacji zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, tak w zakresie wadliwości wnioskowania wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego, jak i wewnętrznej sprzeczności (wzajemnego wykluczenia się) oraz niespójności wniosków prezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W związku z powyższym skarżący, na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Urząd Patentowy RP, albowiem właściwe rozstrzygnięcie wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Skarżący przytoczył fragmenty uzasadnienia zaskarżonej decyzji:

-"Zastrzeżenie niezależne - określa główny zespół cech stanowiąc tym samym rozwiązanie podstawowe. Natomiast zastrzeżenie zależne, zawierając wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego, jedynie doprecyzowują cechy rozwiązania podstawowego i służą do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania będących dla rozwiązania podstawowego rozwiązaniami alternatywnymi. Wobec powyższego przy ocenie nowości chronionego rozwiązania należy przede wszystkim sprawdzić zastrzeżenie niezależne, bowiem określa ono najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego".( str. 4, wiersz 22).

- "Ocenę nowości rozwiązania można dokonywać jedynie porównując zespoły cech, a nie pojedyncze cechy, tzn. na tle tylko jednego wcześniejszego dokumentu." (str. 5, wiersz 6).

Takie stanowisko Urzędu Patentowego RP nie znajduje oparcia w przepisach obowiązującego prawa, albowiem zgodnie z art. 96 p.w.p., zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. Ponieważ wzorem użytkowym jest jedno, tylko jedno i wyłącznie jedno ściśle skonkretyzowane rozwiązanie (art. 97 ust. 3 p.w.p.).

Art. 97.1. Do zgłoszenia wzoru użytkowego stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 2, przepisy art. 31-33.

2. Zgłoszenie wzoru użytkowego zawiera rysunki.

3. Zgłoszenie wzoru użytkowego może obejmować tylko jedno rozwiązanie.

4. Wymóg, o którym mowa w ust. 3, nie ogranicza ujęcia w zgłoszeniu różnych postaci przedmiotu, posiadających te same istotne cechy techniczne zastrzeganego rozwiązania, jak również przedmiotu składającego się z części organicznie lub funkcjonalnie związanych ze sobą, przeto zastrzeżenia zależne doprecyzowując cechy chronionego rozwiązania zakreślają zakres ochrony tego właśnie skonkretyzowanego, jednostkowego rozwiązania, a nie rozwiązań dla niego alternatywnych.

W doktrynie i literaturze przedmiotu utrwalił się pogląd, zgodnie z którym "(...) zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. Przepis ten jest merytorycznie identyczny z art. 63 ust. 2 zd. 1 p.w.p., określającym zakres prawa z patentu. Odnośnie do wzorów użytkowych brak natomiast odpowiednika art. 63 ust. 2 zd. 2 p.w.p., zgodnie z którym opis wynalazku i rysunki mogą służyć do wykładni zastrzeżeń patentowych "(tak E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall w "Prawo własności przemysłowej", wydanie 2, LexisNexis, Warszawa 2009, str. 85.).

Zgodnie z powyższym, niedopuszczalną wydaje się interpretacja przepisu art. 96 dokonana przez Urząd Patentowy RP wyrażona słowami "najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego [...] wyróżniają cechy dotyczące ...." Interpretacja ta jest niezgodna z jego literalnym brzmieniem, wykładnią dosłowną, logiczną czy wręcz celowościową.

Art. 96 p.w.p., w myśl którego zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego, nie rozróżnia najszerszego zakresu ochrony (podobnie jak najwęższego, czy jakiegokolwiek innego, poza ścisłym, czyli właściwym). Przepis jest w tej materii nad wyraz jednoznaczny i nie podlegający odmiennej interpretacji: zakres ochrony wzoru determinują zastrzeżenia ochronne, czytane łącznie, nie zaś, jak interpretuje Urząd Patentowy, RP rozpatrywane rozdzielnie (oddzielnie zastrzeżenie niezależne i oddzielnie uzupełniające go zastrzeżenia zależne).

A. P., Wiceprezes Urzędu Patentowego RP, na stronie 47 "Poradnika wynalazcy" wydanego staraniem Krajowej Izby Gospodarczej i Urzędu Patentowego RP, Warszawa 2009, konkluduje:

"Zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego, zredagowane z uwzględnieniem zasad analogicznych jak dla wynalazków, (...), z tą różnicą, że zgłoszenie wzoru użytkowego może zawierać tylko jedno zastrzeżenie ochronne niezależne, dotyczące jednego przedmiotu wzoru, jednocześnie określonego jako całość, w stopniu umożliwiającym realizację zamierzonego celu.

W zgłoszeniu wzoru użytkowego można umieścić również zastrzeżenia zależne, określające różne postacie przedmiotu wzoru użytkowego lub jego części składowych, dotyczące szczegółów jego budowy nie mających wpływu na ukształtowanie przedmiotu jako całości określonej zastrzeżeniem ochronnym niezależnym (zgłoszenie wzoru dotyczy tylko jednego rozwiązania).

W zgłoszeniu wzoru użytkowego obligatoryjny jest rysunek dostatecznie ilustrujący rozwiązanie. "

Z powyższych interpretacji jednoznacznie wynika, że Urząd Patentowy RP dokonał nieuprawnionej wykładni przepisu art. 96 p.w.p., wskazując na istnienie nierozróżnianych przez ustawodawcę (wręcz niedopuszczalnych) alternatywnych dla rozwiązania podstawowego chronionego zastrzeżeniem niezależnym rozwiązań.

Z tej wadliwej interpretacji Urząd Patentowy RP wyciąga dalej idące, nieuprawnione wnioski, jakoby w świetle nowości rozwiązania określonego zastrzeżeniem niezależnym (w stosunku do przeciwstawionych mu rozwiązań) również i "(...) rozwiązania określone w zastrzeżeniach zależnych, w których jedynie dodano kolejne cechy, a więc stanowią węższe zakresy ochrony, automatycznie też są nowe w świetle przeciwstawionych rozwiązań".

W wykładni treści zastrzeżeń ochronnych, czy to dosłownej, czy logicznej, czy w końcu celowościowej, nie ma jakiegokolwiek automatyzmu, a tak opisane wnioskowanie "stanowią węższe zakresy ochrony, automatycznie też są nowe" jest wadliwe i nieuprawnione. W każdym razie organ orzekający nie jest uprawniony do dokonywania wykładni sprzecznej z literalnym brzmieniem przepisu art. 96 p.w.p.

Patrząc na sformułowanie zastrzeżeń ochronnych zawartych w opisie wzoru użytkowego [...] ich jedyna poprawna, dosłowna wykładnia jest następująca.

"Wirnik maszyny flotacyjnej mający tarczę wirnikową z promieniowo rozmieszczonymi prostokątnymi łopatkami, na których powierzchniach bocznych są wykonane otwory, i których zewnętrzne krawędzie w dolnej części mają łukowe podcięcia, która to tarcza jest od góry przymocowana do rury wsporczej tak, że rura wsporcza jest zamocowana do spodniej części tarczy wirnikowej, przy tym do rury wsporczej są rozłącznie mocowane wzmiankowane łopatki, a na obwodzie rury pomiędzy łopatkami znajdują się otwory, z tym, że łopatki są również rozłącznie połączone ze spodnią częścią wsporczej rury, przy czym tarcza wirnikowa, rura wsporcza oraz łopatki posiadają metalowe rdzenie zaopatrzone w poprzeczne otwory rozmieszczone na ich powierzchniach, natomiast wysokość łopatek jest równa wysokości rury wsporczej."

Inna interpretacja wydaje się niedopuszczalna, a niefortunny zapis w części przedznamiennej zastrzeżenia patentowego, czyli odniesieniem do znanego stanu techniki, zgodnie z którym "(...) zewnętrzne krawędzie łopatek w ich dolnej części mają kształt wklęsły ..." można odczytywać jedynie jako wklęsłość powierzchni a nie linii, albowiem pojęcia "wklęsłość" oraz "wypukłość odnosić można zgodnie z nauką (geometria) do właściwości powierzchni, natomiast krawędź jakiejkolwiek figury geometrycznej (w analizowanym przypadku prostokąta) jest wyznaczona linią (odcinkiem), a ta-ten jako zbiór punktów na płaszczyźnie, nie ma takiego parametru jak "wklęsłość". Taka prosta krawędź (jak w analizowanym przypadku) może co najwyżej w określonym punkcie przechodzić w inną krzywą (w analizowanym przypadku jest to łuk). Ale łukowe podcięcie nie jest tym samym czym wklęsłość.

Wbrew stanowisku Urzędu Patentowego RP, wskazującego, że w stosunku do rozwiązania znanego z patentu [...] rozwiązanie według spornego wzoru [...] odznacza się "(...) rozłącznym połączeniem łopatek z tarczą i centralną rurą oraz tym, że łopatki są zaopatrzone w przelotowe otwory na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłym kształtem łopatek...", natomiast w stosunku do patentu [...] "(...) rozłącznym połączeniem łopatek z tarczą i centralną rurą, przelotowymi otworami na obwodzie centralnej rury rozmieszczonymi na jej obwodzie pomiędzy łopatkami oraz tym, że łopatki są zaopatrzone w przelotowe otwory na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłym kształtem łopatek ..."

Cechy te są znane z przywołanych dokumentów patentowych. I tak, według [...]- do tarczy wirnikowej jest przyspawany walcowy pierścień (walec = rura), do którego za pomocą śrub (połączenie rozłączne) są przykręcone ogumowane prostopadłościenne łopatki.

Natomiast zgodnie z [...] otwory (służące do doprowadzania gazu do mieszaniny) wykonane w łopatkach wirnika mają przekrój dowolnego kształtu, korzystnie przybierają kształt kołowy.

Skarżący zarzucił ponadto, że Urząd Patentowy nie zadał sobie elementarnego trudu w interpretacji bezkrytycznie przepisanych z tekstu dokumentu ochronnego [...] fragmentów, które nie mają pokrycia w rzeczywistości.

Otwór bowiem sam z siebie (z definicji) wykonany czy to w płaskim elemencie (łopatce) czy też w ścianie rury, jest elementem ze swej natury przelotowym, zatem wystarczało użyć jednoznacznego technicznie określenia "otwór", inaczej cytowany zapis jest redundantny;

co zaś tyczy "wklęsłego kształtu" (płaskich z natury rzeczy łopatek, albowiem zgodnie z deklaracją uprawnionego łopatki mają kształt prostokąta (a nie prostopadłościanu), wywiedziono uprzednio, że wklęsłość linii zaprzecza niepodważalnemu aksjomatowi. Rozłączne połączenie łopatek z tarczą jest tym samym, czym połączenie za pomocą śrub ([...]).

Skoro cechy objęte zastrzeżeniem pierwszym (niezależnym) wzoru użytkowego według prawa ochronnego [...] są co do istoty takie same jak cechy objęte zastrzeżeniem patentowym przeciwstawionego rozwiązania, natomiast różnice występują jedynie w części określonej zastrzeżeniami zależnymi według [...], uprawnionym jest wniosek, że prawo ochronne nr [...] na wzór użytkowy zostało udzielone z naruszeniem obowiązującego prawa, ponieważ wzór użytkowy zgłoszony do ochrony później niż jawne ujawnienie jego wszystkich cech objętych zastrzeżeniem pierwszym nie spełniał w świetle istniejącego prawa ustawowych warunków zdolności ochronnej.

Z powyższych względów zaskarżona decyzja jako obarczona wadami nie dającymi się usunąć, pozostająca w wyraźnej sprzeczności z normą art. 8 K.p.a., z pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do organów Państwa i powoduje brak pewności stanu prawnego (art. 7 K.p.a.), winna być wyeliminowana z obiegu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.

Zdaniem Urzędu Patentowego, podniesione w skardze zarzuty są bezzasadne.

Skarżący w swej skardze cytując wybrane fragmenty z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie zgodził się z tym, że Urząd Patentowy przede wszystkim dokonał sprawdzenia zastrzeżenia niezależnego jako określającego najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego. Zdaniem skarżącego, zastrzeżenia ochronne powinny być czytane łącznie nie zaś oddzielnie zastrzeżenie niezależne i oddzielnie uzupełniające go zastrzeżenia zależne. Na okoliczność powyższego twierdzenia skarżący powołał się na przepisy art. 96 i art. 97 p.w.p. Niemniej w końcowej części skargi (po przeprowadzonej analizie porównawczej rozwiązań) skarżący zmienił swoje wcześniejsze podejście do analizy układu zastrzeżeń stwierdzając tym razem, iż "Skoro cechy objęte zastrzeżeniem pierwszym (niezależnym) wzoru użytkowego według prawa ochronnego [...] są co do istoty takie same jak cechy objęte zastrzeżeniem patentowym przeciwstawionego rozwiązania, natomiast różnice występują jedynie w części określonej zastrzeżeniami zależnymi według [...] uprawnionym jest wniosek, że prawo ochronne nr [...] na wzór użytkowy zostało udzielone z naruszeniem obowiązującego prawa ...". Powyższe świadczy, że skarżący sam w końcu nie mógł się obyć bez oddzielnego czytania zastrzeżenia niezależnego względem zastrzeżeń zależnych. Takie czytanie bowiem jest korzystniejsze dla strony chcącej unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy (w niniejszej sprawie jest nią skarżący). Dlatego, gdyż przy ocenie nowości tego wzoru użytkowego jego zakres ochrony jako szerszy jest podawany ostrzejszej próbie - potencjalnie więcej wcześniejszych rozwiązań może mu szkodzić.

Wracając jednak do powołanych przez skarżącego przepisów art. 96 i art. 97 p.w.p., to należy zauważyć, że przepisy te nie uzasadniają stanowiska skarżącego z początku skargi.

I tak, przepis w/w art. 96 nie określa w ogóle jak analizować układ zastrzeżeń ochronnych, a jedynie ogólnie stanowi, że "Zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego". Natomiast z w/w art. 97, konkretnie z łącznego przeczytania ust. 3 i ust. 4 wynika, że:

-"zgłoszenie wzoru użytkowego może obejmować tylko jedno rozwiązanie." (ust. 3), co przy uwzględnieniu § 16 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. z 2001 r., Nr 102, poz. 1119 z późn. zm.) sprowadza się do tego, że "Zgłoszenie wzoru użytkowego może zawierać tylko jedno zastrzeżenie niezależne";

-"wymóg, o którym mowa w ust. 3 nie ogranicza ujęcia w zgłoszeniu różnych postaci przedmiotu, posiadających te same istotne cechy techniczne zastrzeganego rozwiązania, jak również przedmiotu składającego się z części organicznie lub funkcjonalnie związanych ze sobą."(ust.4).

Jak z powyższego widać, to tylko jedno rozwiązanie wzoru użytkowego sprowadza się do tylko jednego zastrzeżenia niezależnego, które powinno zawierać istotne cechy techniczne zastrzeganego rozwiązania. Przy czym te istotne cechy zawarte w zastrzeżeniu niezależnym są takie same dla każdej utworzonej szczegółowej postaci przedmiotu, która w układzie zastrzeżeń może być przedstawiona w formie zastrzeżenia zależnego, podającego co prawda w swej treści tylko cechy dodane do tych z zastrzeżenia niezależnego ale obejmującego umownie też wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego. To ostanie stwierdzenie wynika bezpośrednio z treści § 8 ust. 5 w związku z § 16 ust. 1 w/w rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów. W/w § 8 ust. 5 stanowi bowiem:

"Zapis zależności zastrzeżenia od innego zastrzeżenia stosuje się, gdy zastrzeżenie zależne obok własnych cech znamiennych obejmuje wszystkie cechy zastrzeganego przedmiotu podane w zastrzeżeniu, od którego jest ono zależne."

Generalnie zastrzeżenia zależne z mocy przepisu art. 33 ust. 4 w związku z art. 97 ust. 1 p.w.p. służą do przedstawienia wariantów wzoru użytkowego lub sprecyzowania cech wymienionych w zastrzeżeniu niezależnym lub innym zastrzeżeniu zależnym. Jednakże w niniejszej sprawie, gdy mamy do czynienia ze wzorem użytkowym, który w zastrzeżeniach zależnych nie precyzuje cech w ścisłym tego słowa znaczeniu (takim doprecyzowaniem byłoby np. gdyby w zastrzeżenie niezależne podało liczbę przelotowych otworów (15) w zakresie od 5 do 10 a zastrzeżenie zależne zawęziło by ten zakres do od 7 do 9), a uszczegóławia dodając inne cechy, zatem zastrzeżenia zależne przedstawiają warianty spornego wzoru użytkowego.

Z powyższego widać, że zespoły cech opisujące w/w warianty przedmiotu (szczegółowe postacie przedmiotu) przedstawione w zastrzeżeniach zależnych są alternatywne do cech rozwiązania zawartych tylko w zastrzeżeniu niezależnym. Przy czym należy tu podkreślić, że nie jest to alternatywa rozwiązań równorzędnych co zdaje się skarżący zarzucać interpretacji zastrzeżeń zastosowanej przez Urząd w zaskarżonej decyzji. Urząd bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dał temu wyraz między innymi w sformułowaniu "Zastrzeżenie niezależne - określa główny zespół cech stanowiąc tym samym rozwiązanie podstawowe. Natomiast zastrzeżenia zależne, zawierając wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego, jedynie doprecyzowują cechy rozwiązania podstawowego i służą do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania rozwiązania będących dla rozwiązania podstawowego rozwiązaniami alternatywnymi." Ponadto zastrzeżenia zależne zawierając dodatkowe cechy (tzn. bez wykluczeń i zamiany cech) stanowią jednocześnie węższy zakres ochrony - potencjalnie mniej wcześniejszych rozwiązań może przedstawionym w nich wariantom przedmiotu szkodzić przy ocenie nowości. W związku z powyższym zasadne było wnioskowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji: " ... rozwiązanie określone w zastrzeżeniu niezależnym w świetle przeciwstawionych rozwiązań jest nowe. Tym samym rozwiązania określone w zastrzeżeniach zależnych, w których jedynie dodano kolejne cechy, a więc stanowią węższe zakresy ochrony, automatycznie też są nowe w świetle przeciwstawionych rozwiązań".

Zastrzeganie różnych postaci rozwiązania ma sens, ponieważ jak to przedstawiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, służą one do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania rozwiązania i tym samym zabezpieczają uprawnionego z prawa ochronnego przed zgłoszeniem przez inne osoby rozwiązań selektywnych odpowiadających właśnie cechom korzystnych postaci przedmiotu.

Jak z całości powyższych wyjaśnień widać, zastosowana przez Urząd metodyka analizy zakresu ochrony i badania porównawczego na tle stanu techniki przy ocenie nowości spornego wzoru użytkowego była prawidłowa, zgodna z obowiązującymi przepisami i logicznym rozumowaniem.

Natomiast przy konkretnej analizie cech spornego wzoru użytkowego skarżący w swej skardze kwestionuje poprawność niektórych określeń dotyczących przedstawionych tam cech.

I tak, w określeniu "zewnętrzne krawędzie (łopatek) w dolnej części mają kształt wklęsły" skarżący powołując się na naukę (geometrię) zarzuca, że w przypadku łopatek mamy do czynienia z figurą geometryczną - prostokątem wyznaczonym linią (odcinkiem) czyli prostą krawędzią, która może najwyżej przechodzić w inną krzywą, czyli w łuk, a łukowe podcięcie nie jest tym samym czym wkłęsłość. Z tym nie można się zgodzić, ponieważ należy odróżniać figury geometryczne od brył geometrycznych.

Prostokąt jest figurą geometryczną opisaną przez odcinki prostej, które nazywane są bokami prostokąta, a nie krawędziami. To ostatnie określenie właściwe jest bryłom geometrycznym. Przedmiotowa łopatka zasadniczo jest prostopadłościanem, który też posiada prostokątny kształt, jednak nie jest prostokątem. Krawędź prostopadłościanu co prawda jest odcinkiem linii prostej ale każde uszczuplenie objętości prostopadłościanu z naruszeniem jego krawędzi skutkuje powstaniem dodatkowej ściany tej bryły, a więc dodatkowej powierzchni, która będzie miała właśnie wklęsły kształt. Niezależnie od powyższego należy tu wyjaśnić, że w technice dotyczącej budowy maszyn, która jest ograniczona możliwościami technologicznymi (wykonawczymi) używa się określeń zaczerpniętych z geometrii ale często z pewnymi uproszczeniami, dlatego też opis prawa ochronnego na wzór użytkowy w celu zapewnienia jednoznaczności ujawnienia rozwiązania musi zawierać rysunek, co wynika z przepisu art. 97 ust. 2 p.w.p. W opisie spornego prawa ochronnego w istocie rozwiązania i zastrzeżeniach użyto określenia "łopatki mają kształt prostokątny" co dotyczy prostokąta ale też i prostopadłościanu, a określenie odwołujące się bezpośrednio do kształtu prostokąta w końcowej części tego opisu należy uznać za daleko idące uproszczenie, bowiem ścisłe geometryczne rozumowanie doprowadziłoby tu do absurdu - łopatka byłaby figurą geometryczną, a więc nie posiadałaby grubości. Kwestionowane przez skarżącego określenie dotyczy łopatki, która jest stosunkowo silnie spłaszczonym prostopadłościanem jego zewnętrzne ściany są wąskie dlatego zostały nazwane w uproszczeniu krawędziami. Załączony rysunek na fig. 1 oznaczeniem (7) wskazuje dolny narożnik usytuowany między takimi zewnętrznymi krawędziami, który też posiada powierzchnię, przy czym jest to wklęsła powierzchnia. Należy przy tym dodatkowo zauważyć, że to kwestionowane określenie jest umieszczone w części nieznamienej zastrzeżenia niezależnego, dotyczy zatem cechy rozwiązania znanego już ze stanu techniki, a ujawnionego w polskim opisie patentowym nr 181786, w którym ściany zewnętrzne łopatek też zostały nazwane krawędziami, i które też w dolnej części posiadają wklęsły kształt. Przy czym żadne z przeciwstawionych przez skarżącego rozwiązań w/w cechy dotyczącej wklęsłego kształtu części łopatki nie posiada, co między innymi przyczyniło się do ostatecznej pozytywnej oceny nowości spornego wzoru użytkowego.

Podobnie nie można się zgodzić ze skarżącym, że określenie "przelotowe otwory" w jakiejkolwiek mierze jest wadliwe. Otwory nawet w płaskich elementach można wykonać jako nieprzelotowe czyli ślepe ale w spornym wzorze użytkowym otwory (15) wykonane na bocznych powierzchniach łopatek są otworami przelotowymi, których nie posiada żadne z przeciwstawionych przez skarżącego rozwiązanie co dodatkowo przyczyniło się do ostatecznej pozytywnej oceny nowości spornego wzoru użytkowego.

Ponadto należy zauważyć, że zacytowanie przez skarżącego z uzasadnienia zaskarżonej decyzji fragmentów dotyczących wskazania różnic między spornym wzorem użytkowym, a przeciwstawionymi przez skarżącego rozwiązaniami nie odpowiada prawdzie. Urząd bowiem dostrzegł w rozwiązaniu ujawnionym w przeciwstawionym przez skarżącego opisie [...] cechę odpowiadającą rozłącznemu połączeniu łopatek (3) z centralną rurą (2) i dlatego nie umieścił jej jako cechy odróżniającej sporny wzór użytkowy od rozwiązania według [...].

Natomiast co do poruszonej w skardze cechy ujawnionej w przeciwstawionym przez skarżącego opisie [...], a mianowicie dotyczącej otworów (6) wykonanych w łopatkach (5) wirnika o przekroju poprzecznym dowolnego kształtu, korzystnie przybierających kształt kołowy w przekroju poprzecznym, służących do doprowadzania gazu do mieszaniny drobno zmielonych ziaren mineralnych i wody, to Urząd te informacje również zauważył przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W/w cecha nie została uwzględniona jako szkodząca nowości spornego wzoru użytkowego, ponieważ jest ona inną cechą niż chroniona spornym prawem ochronnym cecha dotycząca posiadania przez łopatki (3) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach i to zarówno pod względem konstrukcyjnym, jak i funkcjonalnym. Otwory (6) w łopatkach (5) wirnika z przeciwstawionego rozwiązania aby mogły służyć do doprowadzania gazu do mieszaniny drobno zmielonych ziaren mineralnych i wody muszą współtworzyć z otworami (6) w pierścieniu (4) (pierścień ten jest odpowiednikiem funkcjonalnym centralnej rury (2) w spornym wzorze użytkowym) kanały dla wspomnianego gazu, które będą łączyć przestrzeń utworzoną przez płytę (3) i pierścień (4) z przestrzenią na zewnątrz wirnika, a więc będą ukierunkowane promieniowo względem osi wirnika. Informacje dotyczące przebiegu otworów (6) w wirniku znajdują się w opisie [...] zarówno w istocie ujawnienia rozwiązania, zastrzeżeniach patentowych, jaki i w opisie przykładu wykonania wynalazku, a także na rysunku fig. 1 i fig. 2. Z wyżej w/w informacji wynika, że to rozwiązanie "ma w bocznej części wirnika, utworzonej przez pierścień (4) oraz znajdujące się na jego obwodzie łopatki (5), otwory (6) o przekroju poprzecznym dowolnego kształtu, doprowadzające gaz do mieszaniny drobno zmielonych ziaren mineralnych i wody". Przy czym te otwory mogą być rozmieszczone "zarówno w samym pierścieniu (4) jak i w łopatkach (5)". Otwory (6) wykonane w łopatkach (5), których "wewnętrzne płaszczyzny przylegają szczelnie do pierścienia (4)" siłą rzeczy muszą przebiegać również przez pierścień (4) aby połączyć "(łączą) przestrzeń utworzoną przez płytę (3) i pierścień (4) z przestrzenią na zewnątrz wirnika" i przybrać zasadniczo promieniowy kierunek swych osi względem osi wirnika. Powyższy przebieg i ukierunkowanie otworów (6) z gdy są one wykonane w łopatkach (5) jest także wyraźnie przedstawione na fig. 2 rysunku, która pokazuje w półwidoku i półprzekroju wirnik, przy czym w części przekrojonej wirnika uwidoczniony jest otwór (6) przebiegający przez łopatkę (5) i przylegający do niej pierścień (4), obie te części oddziela linia przerywana. Oś otworu (6) zachowuje tu wyraźnie promieniowy kierunek względem osi wirnika.

Należy podkreślić, że w w/w opisie nie ma żadnej informacji o posiadaniu przez łopatki (5) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach, odpowiadających otworom (15) w spornym wzorze użytkowym i zwiększających burzliwość mieszanej cieczy napowietrzonej innymi środkami, mianowicie przelotowymi otworami (14) w które zaopatrzona jest centralna rura (2) i które faktycznie odpowiadają otworom (6), szczególnie tym wykonanym w samym pierścieniu (4). Tak więc odróżniająca cecha spornego wzoru użytkowego od rozwiązania znanego z [...] dotyczy też otworów (15), otworów nieukierunkowanych swymi osiami promieniowo względem osi wirnika, nieprzebiegających w ogóle przez pierścień (4) i w końcu nie służących do doprowadzania gazu do mieszaniny drobno zmielonych ziaren mineralnych i wody poprzez połączenie przestrzeni utworzonej przez płytę (3) i pierścień (4) z przestrzenią na zewnątrz wirnika.

W podsumowaniu analizy porównawczej Urząd podtrzymuję w pełni swoją argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Urząd nadal twierdzi, że "w stosunku do opisu [...] wyżej przedstawiony najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego [...] wyróżniają jego cechy dotyczące: rozłącznego połączenia łopatek (3) z tarczą (1) i centralną rurą (2), posiadania przez łopatki (3) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłego kształtu łopatek (3), które także nie znajdują tu ([...]) ekwiwalentów funkcjonalnych. Natomiast jeżeli chodzi o przeciwstawiony opis [...], to wyżej przedstawiony najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego [...] wyróżniają jego cechy dotyczące: rozłącznego połączenia łopatek (3) z tarczą (1), zaopatrzenia centralnej rury (2) w przelotowe otwory (14) na obwodzie między łopatkami (3), posiadania przez łopatki (3) przelotowych otworów na ich bocznych powierzchniach oraz wklęsłego kształtu łopatek (3), które także nie znajdują tu ([...]) ekwiwalentów funkcjonalnych."

Biorąc całość dotychczasowych wyjaśnień pod uwagę należy stwierdzić, że sporny wzór użytkowy, na który zostało udzielone prawo ochronne nr [...] w dacie jego zgłoszenia do ochrony, tj. w dniu [...].12.2005 r., spełniał ustawowe warunki nowości i użyteczności, o którym mowa w art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 p.w.p.

Zgodnie z art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego rozstrzyga sprawy w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnoszącego sprzeciw, a w sprzeciwie przeciwko prawomocnej decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] wnoszący sprzeciw postawił jedynie zarzuty: braku nowości i użyteczności.

Jak z całości wyjaśnień wynika, skarżący nie podniósł w skardze żadnych okoliczności, które mogłyby wskazywać na nieprawidłowość decyzji i obecnie spowodować zmianę wcześniej zajętego przez Urząd Patentowy stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2010 r., którą po rozpoznaniu sprawy o unieważnienie prawa ochronnego uprawnionego na wzór użytkowy nr [...] pt: "Wirnik maszyny flotacyjnej" oddalono sprzeciw.

W rozpoznawanej sprawie wnoszący sprzeciw postawił zarzut naruszenia przy udzielaniu w/w prawa ochronnego art. 94 i art. 25 w związku z art. 100 p.w.p.

Zgodnie z tym pierwszym przepisem, zawierającym w istocie definicję wzoru użytkowego, wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. W ust. 2 stwierdzono, odnoszącym się do cechy użyteczności rozwiązania (wzoru), stwierdzono, że wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.

Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, że do przesłanek zdolności ochronnej wzoru użytkowego, rozstrzygających o możliwości uzyskania prawa ochronnego, należy:

- to, że jest rozwiązaniem technicznym,

- dotyczącym kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu w trwałej postaci,

- użytecznym,

- nowym.

W ocenie skarżącego, w rozpatrywanej sprawie ma również zastosowanie art. 96 p.w.p., w myśl którego zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego.

Odnosząc się do tego przepisu Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I ACa 120/08, LEX nr 466436, stwierdził, że"

"1. Zakres prawa ochronnego na wzór użytkowy wyznacza przepis art. 96 ustawy - Prawo własności przemysłowej, zgodnie z którym zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. Zastrzeżenia ochronne dotyczyć mogą każdego z parametrów - zarówno kształtu, budowy jak i zestawienia poszczególnych elementów. To te zastrzeżenia, a nie ogólna postać (wygląd) danego przedmiotu determinują zakres ochrony.

2. Wzór użytkowy nie powinien być gotowym wyrobem, ale rozwiązaniem - technicznym, dotyczącym kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci - które przy wytwarzaniu lub produkcji wyrobów pozwala na zastosowanie nowego, użytecznego rozwiązania. Rozwiązanie to poprzez zastrzeżenia ochronne determinuje zakres ochrony."

Interpretacja art. 96 p.w.p. stanowi w rozpatrywanej sprawie zasadniczą kwestię sporną między wnoszącym sprzeciw a Urzędem Patentowym.

Zdaniem skarżącego, zastrzeżenia ochronne powinny być czytane łącznie nie zaś oddzielnie zastrzeżenie niezależne i oddzielnie uzupełniające go zastrzeżenia zależne. W ocenie wnoszącego sprzeciw, Urząd Patentowy RP dokonał nieuprawnionej wykładni przepisu art. 96 p.w.p., wskazując na istnienie nierozróżnianych przez ustawodawcę (wręcz niedopuszczalnych) alternatywnych dla rozwiązania podstawowego chronionego zastrzeżeniem niezależnym rozwiązań. Skarżący uważa, że art. 96 p.w.p. nie daje podstaw do rozróżnienia najszerszego zakresu ochrony (podobnie jak najwęższego, czy jakiegokolwiek innego, poza ścisłym, czyli właściwym). Powołany przepis jest w tym zakresie jednoznaczny i nie może podlegać odmiennej interpretacji: zakres ochrony wzoru determinują zastrzeżenia ochronne, czytane łącznie, nie zaś, jak interpretuje Urząd Patentowy, RP rozpatrywane rozdzielnie (oddzielnie zastrzeżenie niezależne i oddzielnie uzupełniające go zastrzeżenia zależne).

Na poparcie swojego stanowiska skarżący odwołał się do treści art. art. 97 ust. 3 p.w.p twierdząc, że na gruncie tego przepisu wzorem użytkowym jest jedno, tylko jedno i wyłącznie jedno ściśle skonkretyzowane rozwiązanie.

Natomiast, według Urzędu Patentowego, przepis w/w art. 96 w ogóle nie określa jak analizować układ zastrzeżeń ochronnych, a jedynie ogólnie stanowi, że zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. Odwołując się również do treści art. 97 ust. 3 i ust. 4, rozpatrywanych łącznie, § 8 ust. 5 w związku z § 16 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, a także art. 33 ust. 4 w zw. z art. 97 ust. 1 p.w.p. Urząd stwierdził, że w przypadku wzoru użytkowego przedmiotem zgłoszenia jest tylko jedno rozwiązanie wzoru, które sprowadza się do tylko jednego zastrzeżenia niezależnego, które powinno zawierać istotne cechy techniczne zastrzeganego rozwiązania.

Dalej, według Urzędu Patentowego, istotne cechy zawarte w zastrzeżeniu niezależnym są takie same dla każdej utworzonej szczegółowej postaci przedmiotu, która w układzie zastrzeżeń może być przedstawiona w formie zastrzeżenia zależnego, podającego co prawda w swej treści tylko cechy dodane do tych z zastrzeżenia niezależnego ale obejmującego umownie też wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego. Generalnie zatem zastrzeżenia zależne służą do przedstawienia wariantów wzoru użytkowego lub sprecyzowania cech wymienionych w zastrzeżeniu niezależnym lub innym zastrzeżeniu zależnym.

Inaczej mówiąc, jeżeli zakres przedmiotowy prawa ochronnego jest określony przez kilka zastrzeżeń ochronnych, to tworzą one układ zastrzeżeń, w którym pierwsze z nich jest zastrzeżeniem niezależnym, a pozostałe zastrzeżeniami zależnymi. Zastrzeżenie niezależne - określa główny zespół cech stanowiąc tym samym rozwiązanie podstawowe. Natomiast zastrzeżenia zależne, zawierając wszystkie cechy zastrzeżenia niezależnego, jedynie doprecyzowują cechy rozwiązania podstawowego i służą do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania rozwiązania będących dla rozwiązania podstawowego rozwiązaniami alternatywnymi. Wobec powyższego, przy ocenie nowości chronionego rozwiązania należy przede wszystkim sprawdzić zastrzeżenie niezależne, bowiem określa ono najszerszy zakres przedmiotowy prawa ochronnego.

W piśmiennictwie (Prawo własności przemysłowej, red. U. Promińska wyd. II, Difin) stwierdza się, że: "Zgłoszenie wzoru użytkowego obejmować może tylko jedno rozwiązanie, ale dopuszczalne jest przedstawienie różnych postaci tego samego przedmiotu, o ile tylko wszystkie one posiadają te same istotne cechy techniczne zastrzeganego rozwiązania; dopuszczalne jest również zgłoszenie wzoru dotyczącego przedmiotu złożonego z wielu części organicznie lub funkcjonalnie związanych ze sobą (art. 97 ust. 3 i 4 p.w.p.). Warto zwrócić uwagę, że wymaganie jedności rozwiązania objętego jednym zgłoszeniem nie ma zastosowania w odniesieniu do wynalazków. O ile bowiem w zakresie zgłoszeń wzorów użytkowych obowiązuje zasada jedności, o tyle w przypadku wynalazków – zasada jednolitości wynalazku. Ta ostatnia nie wyklucza dopuszczalności zgłoszenia obejmującego więcej niż jeden wynalazek, o ile tylko wszystkie one są ze sobą połączone w taki sposób, że stanowią jeden pomysł (art. 34 p.w.p.). W konsekwencji zgłoszenie wynalazku zawierać może kilka niezależnych zastrzeżeń, natomiast zgłoszenie wzoru użytkowego – tylko jedno."

W świetle przedstawionego poglądu, który Sąd podziela, należy zgodzić się z Urzędem Patentowym, że: 1) zgłoszenie wzoru użytkowego może co prawda obejmować jedno rozwiązanie i odpowiadające mu zastrzeżenie niezależne, któremu jednak mogą towarzyszyć zastrzeżenie zależne, oraz 2) zastrzeganie różnych postaci rozwiązania ma sens, ponieważ służą one do chronienia szczególnych korzystnych postaci wykonania rozwiązania i tym samym zabezpieczają uprawnionego z prawa ochronnego przed zgłoszeniem przez inne osoby rozwiązań selektywnych, odpowiadających właśnie cechom korzystnych postaci przedmiotu.

Z wymienionych powodów należało uznać, że metodyka przyjęta przez Urząd Patentowy przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy była prawidłowa tzn. nie naruszała art. 96 p.w.p.

Odnosząc się z kolei do zarzutu nowości skarżący powołał się najpierw na art. 100 ust. 1 p.w.p., w myśl którego do wzorów użytkowych i praw ochronnych na wzory użytkowe stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 2, przepisy art. 25, 28, 29, 35-37, 39-52, 55-60, 62, 66-75, 76-90 i 92. Odwołując się z kolei do pierwszego z przywołanych w tym przepisie artykułów, dotyczącym cechy nowości, należy stwierdzić, że:

1. Wynalazek uważa się za nowy, jeśli nie jest on częścią stanu techniki.

2. Przez stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób.

3. Za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nieudostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie.

Wnoszący sprzeciw podniósł, że przedmiot prawa ochronnego nr [...] nie jest nowy, ponieważ rozwiązania znane ze stanu techniki, ujawnione w polskich opisach patentowych o nr: [...] i [...] dotyczą wszystkich cech zawartych w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego spornego prawa ochronnego, a więc elementów istotnych również z punktu widzenia użyteczności spornego wzoru użytkowego. W ocenie skarżącego, skoro cechy objęte zastrzeżeniem pierwszym (niezależnym) wzoru użytkowego według prawa ochronnego [...] są co do istoty takie same jak cechy objęte zastrzeżeniem patentowym przeciwstawionego rozwiązania, natomiast różnice występują jedynie w części określonej zastrzeżeniami zależnymi według [...], uprawnionym jest wniosek, że prawo ochronne nr [...] na wzór użytkowy zostało udzielone z naruszeniem obowiązującego prawa, ponieważ wzór użytkowy zgłoszony do ochrony później niż jawne ujawnienie jego wszystkich cech objętych zastrzeżeniem pierwszym nie spełniał w świetle istniejącego prawa ustawowych warunków zdolności ochronnej.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez wnoszącego sprzeciw należy zauważyć, ze Urząd Patentowy odrębnie i szczegółowo rozważył zarzut braku nowości oraz braku użyteczności spornego rozwiązania, dokonując porównania rozwiązania spornego z przeciwstawionymi mu rozwiązaniami.

Rozważając zarzut braku nowości warto również, w ocenie Sądu, odwołać się do poglądów piśmiennictwa (op.cit., str. 142 i n.), w myśl których "...wzór użytkowy jest rozwiązaniem dotyczącym ściśle określonego przedmiotu, a zatem środek techniczny stanowiący element danego rozwiązania (np. kształt części składowej mający wpływ na użyteczność przedmiotu) zastosowany dla zwiększenia użyteczności innego przedmiotu, będzie już innym wzorem użytkowym. Dlatego w przypadku wzoru użytkowego przedmiotem oceny pod względem nowości nie jest - jak w przypadku wynalazku - rozwiązanie techniczne samo w sobie, ale rozwiązanie techniczne dotyczące określonego przedmiotu (jego kształtu, budowy lub zestawienia), a przy tym stanowiące o jego użyteczności. Bez znaczenia są natomiast ustalenia dotyczące innych elementów przedmiotu wykonanego według wzoru użytkowego, tj. takich, które nie dotyczą postaci przedmiotu lub też nie są istotne dla jego użyteczności, a mają np. walor wyłącznie estetyczny. Dlatego też jeśli nawet okaże się, że wykonanie przedmiotu według wzoru przemysłowego stanowiącego przedmiot zgłoszenia wiąże się z wykorzystaniem środków technicznych należących do stanu techniki, nie jest to jeszcze równoznaczne ze stwierdzeniem, iż wzór użytkowy nie spełnia wymagania nowości.

Wzór użytkowy może być nowy nawet wtedy, jeśli wykorzystano w nim elementy znane z innych wzorów użytkowych, w których pełniły podobną lub taką samą funkcję. Nowość takiego wzoru użytkowego wynikać może stąd, że nowy jest przedmiot, w którym elementy te pełnią rolę środków technicznych lub odmienny układ przestrzenny, w którym znajdują one zastosowanie. Wzór użytkowy dotyczy bowiem zawsze tylko określonego przedmiotu, czyli zastosowania określonych środków w określonym przedmiocie i trwałym układzie przestrzennym. Nowość wzoru użytkowego może zatem polegać na zmodyfikowaniu w stosunku do znanego wcześniej kształtu znanego przedmiotu, a w przypadku wzorów użytkowych dotyczących zestawienia – na zmianie położenia względem siebie poszczególnych elementów znanego przedmiotu nawet przy zachowaniu jego pierwotnej funkcji. (...)

Powszechnie uznaje się, że skuteczne zakwestionowanie nowości wzoru użytkowego wymaga, podobnie jak w przypadku wynalazków, przeciwstawienia zgłoszonemu wzorowi (rozwiązaniu technicznemu dotyczącemu postaci przedmiotu) konkretnego rozwiązania należącego do stanu techniki o cechach identycznych z cechami wzoru zgłoszonego. Równie powszechny jest jednak pogląd, że zasada ta me może być przestrzegana zbyt rygorystycznie, gdyż prowadziłaby do absurdu, gdyby trywialna nawet modyfikacja znanego rozwiązania technicznego była wystarczająca dla uznania nowości rozwiązania. A konsekwencją akceptacji takiej zasady mogłoby być wręcz zniweczenie wartości prawa ochronnego na wzór użytkowy. Podkreślić przy tym należy, że zagrożenie takie nie jest równie realne w przypadku wynalazków, gdyż ich zdolność patentowa zależy także od poziomu wynalazczego (nieoczywistości), co pozwala wykluczyć możliwość uzyskania prawa wyłącznego w odniesieniu do rozwiązań, różniących się w sposób nieistotny od rozwiązań należących do stanu techniki. Taki mechanizm bezpieczeństwa nie istnieje w przypadku wzorów użytkowych, od których nie wymaga się poziomu wynalazczego. Sformułowanie jednoznacznych i w pełni obiektywnych instrukcji, co do kryteriów oceny nowości wzoru użytkowego nie jest możliwe. Niekwestionowany natomiast jest pogląd, iż w przypadku podobieństwa zgłoszonego wzoru użytkowego do rozwiązania zawartego w stanie techniki nowość przedmiotu zgłoszenia zależy od tego, czy różnice między tymi porównywanymi rozwiązaniami dotyczą jego elementów istotnych z punktu widzenia użyteczności".

W konkluzji Urząd stwierdził, że sporne rozwiązanie określone w zastrzeżeniu niezależnym w świetle przeciwstawionych rozwiązań jest nowe, a także użyteczne, tzn. pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów. W przypadku spornego wzoru użytkowego Urząd uznał, że użyteczność tego rozwiązania wyraża się w osiągnięciu celu mającego praktyczne znaczenie przy korzystaniu z wirnika maszyny flotacyjnej określonego zastrzeżeniami ochronnymi, w tym oczywiście również w zakresie cech, które wyróżniają sporny wzór użytkowy ze stanu techniki.

Odnosząc się do zgłoszonych w rozpatrywanej sprawie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 K.p.a. w petycji skargi) oraz art. 7 i 8 K.p.a. (w jej zakończeniu) należy stwierdzić, że – po pierwsze – mają one w rozpatrywanej sprawie charakter akcydentalny, o czym m.in. świadczy związanie zarzutu naruszenia art. 77 K.p.a. z dokonaniem przez organ wadliwej interpretacji zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, po drugie zaś – jak w przypadku zarzutu naruszenia art. 7 i 8 K.p.a. – pominięcie jakiegokolwiek ich uzasadnienia. W tej sytuacji Sąd uważa, że nawet jeśli naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć miejsce, to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.