Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3154/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r.; II. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu; III. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz A.B. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej także: "GITD" lub "organ") decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., działając na podstawie przepisów art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 kpa oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 i art. 13k ust. 4 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm., dalej: "udp"), załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433 ze zm., dalej: "rozporządzenie z 22 marca 2011 r."), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b), art. 51 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 ze zm., dalej: "utd"), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2012 r., którą nałożył na A. B. (dalej: "skarżący" lub "strona") karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

U podstaw powyższego rozstrzygnięcia organu legły następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 23 lipca 2012 r., na autostradzie A4, inspektor transportu drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: ciągnik siodłowy marki Volvo o nr rej. [...] wraz z naczepą marki Bodex o nr rej. [...]. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Zespołem pojazdów kierował skarżący.

Zespół pojazdów został poddany skanowaniu w ruchu przy użyciu urządzenia znajdującego się w pojeździe służbowym Inspekcji transportu Drogowego. Po zeskanowaniu wyświetlił się incydent polegający na braku środków na koncie "pre-pay" w dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 09:34:22 podczas przejazdu po płatnym odcinku autostrady A4 przez bramownicę nr [...].

Podczas kontroli drogowej ustalono, że w dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 09:34:22, na autostradzie A4, na odcinku węzeł [...] kierujący pojazdem nie uiścił opłaty za przejazd po drodze krajowej określonej w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Odcinek drogi krajowej, po którym ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu samochodowego został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 3 lit. d rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r.

W dniu 23 lipca 2012 r. sporządzono protokół kontroli oraz zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego.

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] lipca 2012 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Organ wskazał, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r. bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od ww. decyzji. Skarżący oświadczył, że naruszone zostały przepisy art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wyrażający się w obciążeniu odpowiedzialnością za wadliwe działający system elektronicznego poboru opłat użytkownika, który dopełnił wszelkich wymaganych od niego powinności. Strona była kierowcą pojazdu, którego właściciel zawarł umowę o regulowanie opłat za przejazd po drogach płatnych w trybie przedpłaconym. Już w dniu 9 lipca 2012 r. właściciel pojazdu zgłosił do operatora systemu reklamacje dotyczącą tego, że mimo wykonania przejazdu system nie dokonuje automatycznego poboru opłaty z rachunku. Skarżący nie kwestionuje faktu braku pobrania opłaty za przejazd drogą płatną, tylko obciążenie odpowiedzialnością użytkownika drogi, gdy on wypełnił wszelkie spoczywające na nim obowiązki, a do pobrania opłaty nie doszło z przyczyn od niego niezależnych. Umowa z użytkownikiem wskazuje bowiem, że na koncie użytkownika nie może powstać sytuacja braku środków, gdyż pobór zaliczki z rachunku następuje w sposób automatyczny.

Ponownie rozpoznając sprawę Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad - Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona.

Pismem z dnia 1 października 2012 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdem samochodowym o nr rej. [...] po autostradzie A4, na odcinku [...] w dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 09:34:22 nie została uiszczona. Stan salda konta użytkownika w systemie w dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 09:34:22 wynosił 0,00 zł. W dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 09:34 elektroniczny system poboru opłat działał prawidłowo oraz bramownica kontrolna o numerze [...] działała prawidłowo. Użytkownik pojazdu o ww. numerze rejestracyjnym nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu.

Pismem z dnia 5 października 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił stronę o nowym materiale dowodowym i poinformował, że strona przed wydaniem decyzji ma prawo do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań.

Pismem z dnia 16 października 2012 r. skarżący odpowiedział na zawiadomienie. Zakwestionował prawdziwość informacji zawartych w piśmie Kapsch Telematic Services sp. z o.o. w zakresie niezłożenia przez użytkownika pojazdu reklamacji, co do sprawności działania systemu. Skarżący wskazał na załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłoszenia problemu, w którym zostało wskazane, że system poboru opłat wadliwie nie pobrał opłaty za przejazd droga płatną. W ocenie strony powyższe okoliczności wskazują, że to z powodu błędów w działaniu systemu poboru opłat doszło do niepobrania środków pieniężnych za przejazd, nie natomiast z powodu zaniechań użytkownika.

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r. i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

GITD stwierdził, że okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalający na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Organ wyjaśnił, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej lecz stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Dlatego też bez znaczenia dla sprawy są okoliczności, skutkiem których strona (kierujący) dopuściła się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Organ ponadto zauważył, że kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego. Przepisy ustawy o drogach publicznych nie przewidziały wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej w rozpatrywanej sprawie administracyjnej, a więc jakiekolwiek fakty wskazujące na przyczyny nieuiszczenia opłaty elektronicznej nie mają wpływu na treść decyzji administracyjnej, bowiem prawo nie wiąże z nimi żadnego skutku prawnego.

Organ wskazał, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków związanych z uiszczaniem opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych. Organ, rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny.

GITD stwierdził, że postępowanie administracyjne w badanej sprawie było prowadzone zgodnie z dyrektywą przepisu art. 8 kpa. Organ w sposób rzetelny i kompletny zebrał materiał dowodowy oraz dokonał jego wnikliwej i wyczerpującej analizy.

W ocenie organu wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy, gdyż ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 udp. W związku z tym przyczyny (obiektywne, subiektywne, zależne od strony lub od niej niezależne), które spowodowały ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie mają znaczenia prawnego.

GITD zaznaczył, że Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że w chwili przejazdu system elektronicznego poboru opłat działał prawidłowo. W aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o wadliwości działania systemu elektronicznego poboru opłat podnoszonym przez skarżącego. W ocenie organu przedstawione przez stronę dowody w żaden sposób nie dowodzą, że opłata elektroniczna została uiszczona. Natomiast Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. jako powód nieuiszczenia opłaty za przejazd jednoznacznie wykazała brak środków na koncie użytkownika. Odpowiedź operatora systemu organ uznał za wiarygodną.

GITD wyjaśnił, że kwestia nieprawidłowości w przepływie środków pieniężnych pomiędzy bankiem a operatorem systemu nie jest przedmiotem rozważań organu. Z punktu widzenia organu istotne jest uiszczenie wymaganej opłaty elektronicznej. W przesłanym do organu dokumencie o nazwie: "zgłoszeniu problemu" strona wskazuje, że problemy z automatycznym zasileniem konta miały miejsce wcześniej. Nie miały więc charakteru incydentalnego, wobec czego strona mogła usunąć występujące nieprawidłowości. Ponadto organ wskazał, że dokument o nazwie "zgłoszenie problemu" nie jest tożsamy z reklamacją.

Wobec powyższego organ nie przyjął wyjaśnień strony jako wystarczających do umorzenia przedmiotowego postępowania. Kierowca prowadzący pojazd co do którego istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drodze krajowej, przed rozpoczęciem jazdy po tej drodze winien podjąć wszelkie możliwe czynności zmierzające do wyeliminowania istniejących nieprawidłowości mających wpływ na elektroniczny pobór opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi. W związku z tym organ nie mógł umorzyć postępowania administracyjnego. Kierujący przed rozpoczęciem zadania przewozu drogowego winien upewnić się, czy na koncie użytkownika systemu viaToll znajdują się wystarczające środki do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd. W takim przypadku strona nie powinna dokonywać przejazdu po płatnych odcinkach dróg krajowych, gdyż wówczas świadomie naraża się na odpowiedzialność administracyjną.

Skarżący zaskarżył decyzję GITD z dnia [...] listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie reguł postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik tego postępowania, w szczególności art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa przez to, że organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie zmierzającego do wyjaśnienia zarzutu strony o wadliwym działaniu systemu pobierania opłat za przejazd drogami płatnymi, a poprzestał wyłącznie na przyjęciu pisma prywatnej firmy mającego zaświadczać o sprawności systemu, zaniechał sprawdzenia twierdzeń pracodawcy kierowcy, o tym, że na koncie założonym w celu realizacji umowy zawartej z firmą Kapach Telematic Services sp. z o.o. , a wreszcie dokonał oceny zgromadzonego materiału z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego, przez co doszedł do przekonania, że fakt nieuiszczenia opłaty uprawnia do ukarania kierowcy, gdy tymczasem reguły praworządnego postępowania nie pozwalały na takie rozstrzygnięcie.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł ponadto o obciążenie organu kosztami związanymi z wniesieniem i prowadzeniem niniejszej sprawy, w tym kosztami zastępstwa prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – dalej: " p.p.s.a.".

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

W niniejszej sprawie organ uznał, że za sporny przejazd po drodze płatnej nie została uiszczona należna opłata elektroniczna, natomiast Sąd nie podziela powyższego stanowiska uznając je, w świetle okoliczności badanej sprawy, co najmniej za przedwczesne.

Powyższe stanowisko wynika z faktu, w trakcie kontroli drogowej mającej miejsce w dniu 23 lipca 2012 r. ustalono, że w dniu 9 lipca 2012 r. na autostradzie A4, na odcinku [...] kierujący pojazdem nie uiścił opłaty za przejazd po drodze krajowej, określonej w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp ( wyszczególnionej w załączniku nr 1 pkt 3 lit. d rozporządzenia z dnia 22 marca 2011r.), o godzinie 09:34:22, jak również o godzinie 01.25.14. Odcinek drogi krajowej, po którym ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu samochodowego w ww. godzinach stanowi ten sam odcinek drogi płatnej, za który należy uiścić opłatę elektroniczną.

Zauważyć należy, iż za pierwszy przejazd tym odcinkiem w dniu 9 lipca 2012 r. o godzinie 01.25.14. została nałożona kara pieniężna w wysokości 3000 zł (sprawa o sygn. akt VI SA/Wa 3155/14), zatem istotną kwestią wymagającą jednoznacznego ustalenia przez organ jest okoliczność prawidłowości nałożenia na skarżącego kolejnej kary pieniężnej w wysokości 3000 zł za przejazd o godzinie 09:34:22, gdyż mógł on mieć miejsce na tym samym odcinku drogi płatnej.

W ocenie Sądu, w takiej sytuacji należy bezwzględnie wyjaśnić, czy w przypadku badanej sprawy nie doszło do multiplikacji nakładanych kar za przejazd pod bramownicami, zamiast za jeden przejazd danym odcinkiem drogi płatnej, co nie jest dopuszczalne w świetle przepisu art. 13 k. ust.1 u.d.p., wykładanego zgodnie z regułami wyznaczonymi przez Konstytucję RP, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 10 września 2014r. sygn. akt P 36/13, a także Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu z dnia 4 stycznia 2013r. znak RPO-691806-V/12/ GM skierowanym do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Znajduje to także odzwierciedlenie w ukształtowanej linii orzeczniczej tut. Sądu.

W tych okolicznościach sprawy, uznając iż miało miejsce naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c) p.p.s.a. oraz art. 152 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200, w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.