Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 79/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Izabela Paluszyńska Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje adwokatowi J. K. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Prezydent [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust.3, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013, poz. 182 z zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2013 poz. 267 z zm.) po rozpatrzeniu J. P. nie przyznał pomocy finansowej w wysokości 4.293,29 zł z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia czynszowego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że dnia [...].04.2014 r. J. P. (dalej wnioskodawczyni, skarżąca) złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej. Na okoliczność powyższego wniosku, w dniu [...].05.2014 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. Ponadto w powyższej sprawie wpłynęło w dniu [...].06.2014 r. pismo z Wydziału [...]. W trakcie postępowania administracyjnego wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponadto ustalono, że w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc, tj. w marcu 2014 r. jej dochód wyniósł 1.405,23 zł i składała się na niego emerytura.

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z cytowanym artykułem kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542,00 zł., zatem wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do udzielenia pomocy - zgodnie z art. 39 ustawy. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] rozważył możliwość przyznania pomocy zgodnie z art. 41 pkt. 1 u.p.s., jednak także w tym przypadku stwierdzono, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się Pani do uzyskania pomocy, bowiem wysokość wnioskowanej pomocy przekracza odpowiednie kryterium dochodowe. Rozpatrując możliwość przyznania pomocy zgodnie z art. 41 pkt. 2, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] także nie uznał za zasadne przyznanie pomocy na wnioskowany cel.

W trakcie postępowania ustalono, że na stałe wydatki wnioskodawczyni składają się:

[...]

Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 1.269,62 zł, z czego na spłatę pożyczek i kredytów wnioskodawczyni przeznacza kwotę 1.166,68 zł. Łączna wysokość jej zobowiązań finansowych wobec instytucji finansowych oraz osób fizycznych wynosi około 102.000,00 zł. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono ponadto, że wnioskodawczyni nie opłaciła bieżącego czynszu, a stan zadłużenia czynszowego na dzień 30.04.2014 r. wynosił 4.293,29zł. Od dnia [...] 2014 r. utraciła ona tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, zatem począwszy od 1.04.2014 r. jest zobowiązana do opłacania wyższego czynszu w związku z bezumownym korzystaniem z lokalu mieszkalnego.

Jak wykazało prowadzone postępowanie, wnioskodawczyni nie jest w stanie regulować comiesięcznych należności czynszowych z powodu bardzo wysokich obciążeń z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Nawet w przypadku spłaty zadłużenia, nie będzie w stanie regulować bieżących należności, tak więc przyznanie pomocy nie wpłynie na rozwiązanie życiowych problemów wnioskodawczyni. Należy podkreślić, że zaciągając zobowiązania finansowe, przyjęła ona na siebie odpowiedzialność za bieżące regulowanie należności wynikających z tych zobowiązań. Udzielenie pomocy na spłatę zadłużenia czynszowego byłoby w istocie przerzucaniem ciężaru utrzymania wnioskodawczyni na Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...], zamiast wspierania w wysiłkach zmierzających do przezwyciężenia jej trudnej sytuacji życiowej, o czym jest mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zadłużenie czynszowe nie należy do katalogu niezbędnych potrzeb życiowych, co potwierdza wyrok NSA I SA 1174/97 z dnia 18.02.1998 r., zgodnie z którym "zaległość w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej po pierwsze dlatego, że strona (...) jest zobowiązana do systematycznego uiszczania opłat za zajmowany lokal mieszkalny (...) Po drugie udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zaległości czynszowych byłoby w gruncie rzeczy udzielaniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej". Stanowisko to zostało także potwierdzone w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 12.03.2008 r. IV SA/Wr 638/07, w którym podano, że "w celach pomocy społecznej nie mieści się regulowanie (...) jakichkolwiek zadłużeń, wobec czego uregulowanie zaległych zobowiązań za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej". Analogicznie wypowiedział się w kwestii zadłużeń Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30.09.2008 r. I OSK 1451/07, który stwierdził, że "niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Do takich potrzeb nie można zaliczyć konieczności spłaty zadłużenia powstałego wskutek zaniedbania opłacania rachunków (...)". Należy podkreślić, że specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 u.p.s. może być przyznany jedynie w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności, a za taką okoliczność nie można uznać zadłużenia czynszowego, o czym jest mowa w wyroku WSA w Warszawie z dnia 01.08.2006 r. I SA/Wa 1025/06.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej "Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy." Zgodnie z wyrokiem WSA z dnia 14.02.2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05, LEX nr 194040 "Samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego (...), ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości". Analizując sytuację wnioskodawczyni Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] nie znalazł przesłanek do udzielenia pomocy na wnioskowany cel.

Ponadto organ podkreślił, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...], rozumiejąc trudną sytuację życiową oraz osobistą, jak też uwzględniając zły stan zdrowia, udzielił wnioskodawczyni pomocy finansowej na zakup leków w wysokości 315,07 zł zgodnie z decyzją [...] r.

Od decyzji organu I instancji wnioskodawczyni złożyła odwołanie. Podniosła w nim, że regulowanie zaległości czynszowych nie jest niezbędną potrzeba życiową, jednak w przypadku nieuregulowania przez nią zaległości czynszowych zostanie eksmitowana z mieszkania, a schronienie stanowi niezbędną potrzebę życiową. Opłacenie zaległości czynszowych pozwoliłoby jej uzyskać ponownie tytuł prawny do lokalu i umożliwiło otrzymanie dodatku mieszkaniowego, co zmniejszyłoby stałe zobowiązania finansowe i pozwoliło wygospodarować środki na bieżący czynsz.

Wnioskodawczyni wskazała też, że zgodnie z jej wiedzą Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...] udzielał pomocy finansowej na spłatę zadłużenia czynszowego w znacznie wyższej wysokości wielu osobom. Podkreśliła, że jest 74 letnią schorowaną osobą, kombatantem oraz posiadam orzeczenie o niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] listopada nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39, art. 41 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżona decyzję.

W uzasadnieniu Po zbadaniu Kolegium podniosło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których one nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki lub możliwości i uprawnienia. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

Przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 542,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Z przesłanych akt wynika, że dochód wnioskodawczyni wynoszący 1.405,23 zł (dla celów pomocy społecznej od dochodu nie odlicza się zaciągniętych kredytów, pożyczek i egzekucji komorniczej niealimentacyjnej) przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego wynikającego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 1.053,00 zł dla rodziny.

Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach z przepisu art. 41 cyt. ustawy ma charakter wyjątkowy. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, iż tak drastyczne i tak dotkliwe w skutkach zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości ( W. Maciejko P.Zaborniak Ustawa o pomocy społecznej, Warszawa 2009r. wyd. LexisNexis s. 229-230).

Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy – jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest, aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie, aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 03.11.2010r. sygn. akt SA/Po 285/10).

Skład orzekający Kolegium stwierdził, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego w wysokości 4.293,29 zł nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych, na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe, zgodnie z art. 39 w związku z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Należy dodać, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. w tym przypadku 542,00 zł.

J. P. na decyzję organu II instancji wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W jej uzasadnieniu podniosła, że w myśl wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na niosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w powiązaniu z art. 77 § 1 k.p.a., również zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania, gdyż jest to tzw. pojęcie nieostre. Uzyskuje ono treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony. W przypadku kolizji interesu społecznego i interesu obywatela obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie jest wyważenie tych dwóch interesów, a nie automatyczne przyznanie pierwszeństwa interesowi społecznemu. Skarżąca przypomniała, że istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny dla strony (J. Łętowski, Glosa do wyroku NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, OSPiKA 1982, nr 1-2, poz. 22).

W art. 8 k.p.a., ustawodawca zawarł zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, które prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Co istotne, organy administracji powinny realizować tę zasadę we wszelkiego rodzaju kontaktach z obywatelami, postępując w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy. Doniosłą rolę z punktu widzenia realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej spełnia uzasadnienie decyzji. Jego funkcją jest przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to że przyczyną tego są istotne powody. Wiąże się to z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Skarżąca stwierdziła, że w jej sprawie doszło do naruszenia wyżej przytoczonych zasad ogólnych, którymi organ administracji publicznej winien kierować się podejmując czynności w stosunku do obywatela. SKO, utrzymując w mocy decyzję wydaną przez organ I Instancji, nie rozpatrzyło w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a przez to nie wyjaśniło dokładnie stanu faktycznego i w konsekwencji wydało decyzję niekorzystną dla skarżącej.

Stanowisko NSA, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych, na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe, nie jest jedynym istniejącym stanowiskiem w tego typu sprawach. W myśl bowiem wyroku NSA z dnia 12 października 2007 r., I OSK 45/2007, spłata zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Przepis art. 3 ust. 4 u.p.s. stanowi, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Art. 39 tej u.p.s. reguluje kwestię przyznawania zasiłków celowych. Zasiłek taki, stosownie do ust. 1 tego artykułu, może być przyznany w celu zaspokojenia "niezbędnej potrzeby bytowej". Jak zauważa NSA, w ust. 2 tego artykułu wymieniono w sposób przykładowy, używając zwrotu "w szczególności", cele, na które może być taki zasiłek przyznawany, nie wspominając nic o zadłużeniu czynszowym, w żadnym jednak przypadku nie można uznać, że zaległości w opłacie czynszu nie mieszczą się w kategorii "niezbędnej potrzeby życiowej". Posiadanie, czy też utrzymanie mieszkania niewątpliwie do takiej kategorii należy, a podkreślenia wymaga, że konsekwencje zaległości czynszowych sprowadzają się w bliższej lub nieco dalszej perspektywie do utraty mieszkania. Istnienie zatem zaległości czynszowych może w konsekwencji prowadzić do utraty tytułu prawnego do lokalu, co jest tożsame z utratą możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej.

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać, a art. 3 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, iż wsparcie ze strony pomocy społecznej ma na celu umożliwienie osobom korzystającym z pomocy życia w "warunkach odpowiadających godności człowieka". Nie ma wątpliwości co do tego, iż utrata mieszkania niejednokrotnie uniemożliwia osobom ubiegającym się o pomoc, życie w takich warunkach. Ponadto, co podkreśla NSA w wspomnianym wyroku, trudno mówić o "utartej linii orzecznictwa" w tej materii. W wyroku NSA z 21 lutego 2003 r., I SA 2037/2002, zwrócono uwagę, iż ewentualna spłata wierzyciela uszczupli budżet osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. W wyroku zaś NSA z 12 lutego 1999 r., II SA/Łd 1393/98, wprost przyjęto, że zasiłek celowy może być przeznaczony na spłatę zadłużenia czynszowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach z przepisu art. 41 pkt 1 cyt. ustawy ma charakter wyjątkowy. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, iż tak drastyczne i tak dotkliwe w skutkach zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko P. Zaborniak , Ustawa o pomocy społecznej, Warszawa 2009r. wyd. LexisNexis s. 229-230). Biorąc powyższe pod uwagę sytuacji skarżącej, posiadającej własne źródło utrzymania (emerytura w wysokości 1.405,23 zł), nie można zaliczyć do szczególnej, wymagającej przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie może się ostać.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego. Skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego przewidzianego w art. 41 pkt 2 u.p.s. (pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku).

Decyzja w sprawie wnioskowanego przez skarżącą zasiłku ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę warunków do otrzymania pomocy organ nie jest zobligowany do jej przyznania. Nie oznacza to jednak dowolności działania organu – w każdym wypadku decyzja wynikać musi z wszechstronnego i dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Rzeczą zaś Sądu jest kontrola, czy organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, tj. czy dokonano ustalenia stanu faktycznego zgodnie z wymogami z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz czy dokonana ocena stanu faktycznego znajduje oparcie w materiale dowodowym i znajduje wyraz w uzasadnieniu decyzji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się rozbieżność co do możliwości kwalifikowania spłaty zadłużenia mieszkaniowego jako podstawowej potrzeby egzystencjalnej. Dominuje stanowisko restrykcyjne, zgodnie z którym przyznanie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia powstałego wskutek nieuregulowania należności mieszkaniowych nie mieści się w kategorii celów, na jakie przyznawane jest to świadczenie (por. wyrok WSA w Warszawie z 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1552/12 i wskazane w nim orzeczenia NSA, CBOSA, wyrok NSA z 29 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 595/13, CBOSA). Do tego stanowiska Sąd orzekający w niniejszej sprawie się skłania. Co do zasady nie powinno bowiem być tak, że pomoc społeczna ze środków ogółu społeczeństwa spłaca długi osób fizycznych. Tej tezy nie należy jednak – w ocenie Sądu – traktować jako niewzruszalnego dogmatu, pozwalającego a limine odmawiać pomocy zawsze, gdy miałaby ona być przeznaczona na spłatę zadłużenia. Każda sprawa wymaga indywidualnego rozważenia i analizy sytuacji osoby występującej z wnioskiem o przyznanie zasiłku, a także analizy możliwości finansowych organu.

Takich analiz w niniejszej sprawie zabrakło. Oceniając sytuację, w jakiej znalazła się skarżąca, organ nie poświęcił uwagi kwestii przyczyn tej sytuacji. Sąd podziela pogląd, że przez szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. należy rozumieć przypadek wyraźnie odbiegający od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej. Chodzi więc o sytuację, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do sytuacji codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 165/14). Z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika w jakiej sytuacji finansowej znajduje się obecnie skarżąca: przy miesięcznym dochodzie w wysokości 1.386,94 zł ponad 1.100 zł wynosi miesięcznie kwota spłacanego przez nią zadłużenia. Ogółem zadłużenie to przekracza 100.000 zł. Skarżąca jest przy tym ciężko i przewlekle chora. W ocenie Sądu istotnym mankamentem postępowania organu administracji jest nieustalenie z jakich przyczyn skarżąca znalazła się w tak trudnej sytuacji. Przyczyny te podlegają bowiem ocenie: inaczej ocenić należy sytuację, gdy osoba zwracająca się o udzielenie pomocy znalazła się w trudnej sytuacji na skutek własnych działań (np. lekkomyślności, nietrafionych inwestycji, braku dbałości o swe sprawy), a inaczej, gdy sytuacja, w jakiej się znalazła wynika ze zdarzeń, na które nie mogła mieć wpływu. Gdyby przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że obecna sytuacja skarżącej wynika z wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości uznać należałoby, że odpowiada ona szczególnie uzasadnionemu przypadkowi z art. 41 u.s.p.

Ze względu na wspomniany wyżej uznaniowy charakter decyzji nie oznaczałoby to oczywiście zobligowania organu do udzielenia wnioskowanej pomocy. Obligowałoby jednak organ do rozważenia innych przesłanek, od spełnienia których udzielenie pomocy jest uzależnione. Przede wszystkim wskazać tu należy, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno precyzyjnie wskazywać, obok sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, także możliwości finansowe organu (m. in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku). Uznanie organu jest bowiem uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegającej się o nią (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 885/13, Lex nr 1437717, WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 35/13, Lex nr 1362393, WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 756/13, Lex nr 1395585). Takich zestawień i wniosków z nich wypływających w zaskarżonej decyzji zabrakło. Zwrócić należy też uwagę, że skarżąca wnioskuje o udzielenie pomocy zwrotnej w całości lub części. Rzeczą organu było zatem ustalenie czy i w jakim zakresie taki zwrot jest możliwy.

Powyższe nieprawidłowości wskazują, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), polegającym na nieprzeprowadzeniu w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, a ponieważ naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne, ponieważ zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Organ II instancji, ponownie rozpoznając sprawę, winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ustalić przyczyny trudnej sytuacji finansowej skarżącej i dokonać ich kwalifikacji w świetle brzmienia przepisu art. 41 u.p.s. in principio (czy spełniają one kryteria szczególnie uzasadnionego przypadku) oraz skonfrontować zakres wnioskowanej przez nią pomocy z możliwościami finansowymi organu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).