Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 431/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 3, art. 41
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 227/19 w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 października 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 227/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...], Burmistrz Miasta P., działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, dalej jako "u.p.s.") odmówił przyznania T. D. zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Skarżąca nie spełniła także przesłanek do przyznania jej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Zdaniem organu pierwszej instancji sytuacja materialna strony jest dobra: prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, otrzymując razem z nim stałe dochody w postaci emerytur i dodatków pielęgnacyjnych w łącznej wysokości 3 119,27 zł. Kwota ta przekracza o ponad 295% kryterium dochodowe, ustalone dla rodziny skarżącej na kwotę 1 056 zł. Miesięczne wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna i gaz) wynoszą ok. 620 zł, ponadto skarżąca spłaca kredyt bankowy w wysokości 145,51 zł miesięcznie.

W toku postępowania skarżąca przedstawiła faktury za leki za październik 2018 r. na kwotę 526,95 zł, natomiast za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2018 r. na kwotę 948,50 zł. Przeciętnie miesięczne kwoty wydatkowane na leki to ok. 380 zł, koszty leczenia męża skarżącej wynoszą zaś ok. 250 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna i gaz) wynoszą ok. 620 zł, ponadto skarżąca spłaca kredyt bankowy w wysokości 145,51 zł miesięcznie.

Organ pierwszej instancji wywiódł, że zakup leków nie przekracza możliwości finansowych rodziny. Ponadto przyznanie specjalnych zasiłków celowych uzależnione jest od możliwości finansowych ośrodka.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła T. D.

Decyzją z [...] lutego 2019 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania i podał, że z przeprowadzonego [...] grudnia 2018 r. wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżąca wraz z małżonkiem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Obydwoje są w wieku poprodukcyjnym, bierni zawodowo. Skarżąca posiada mieszkanie własnościowe spółdzielcze, składające się z czterech pokoi i oddzielnej kuchni i łazienki oraz działkę pracowniczą o powierzchni 300 m2. Małżonkowie utrzymują się z dwóch emerytur wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi. Skarżąca posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji w związku z wadą wzroku. Opiekę skarżącej zapewnia małżonek i syn, wspólnie zamieszkały ze skarżącą, ale prowadzący odrębne gospodarstwo domowe. Skarżąca choruje też na niedokrwienie serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki kończyn dolnych, owrzodzenie podudzia, niedoczynność tarczycy, skrzywienie kręgosłupa (Iordoza). Małżonek skarżącej zaś jest po zawale, choruje na nadciśnienie tętnicze, dusznicę bolesną, kamicę nerkową, przepuklinę roztworu przełykowego przepony oraz miażdżycę tętnic wieńcowych.

Organ odwoławczy powołał się na przeprowadzoną przez Burmistrza analizę miesięcznego budżetu domowego skarżącej i ustalił, że łącznie miesięczne wydatki stałe w rodzinie skarżącej wynoszą około 1 530 zł. Kwota pozostająca do dyspozycji wynosi więc 1 600 zł.

Organ przytoczył także § 1 ust. 1 pkt b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358), mocą którego dla osoby w rodzinie zweryfikowane kryteria dochodowe, kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustalono w wysokości 528 zł. Tymczasem dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 1 541,73 zł, co oznacza, że przekracza ustawowe kryterium uprawniające do pomocy społecznej.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji, wyliczając dochód w rodzinie skarżącej, mylnie wziął pod uwagę przychód skarżącej w październiku 2018 r. w kwocie 1 213,81 zł, nie pomniejszając go o zaliczkę na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Omyłka ta nie wpłynęła jednak na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, gdyż dochód na osobę w rodzinie, po korekcie, nadal w sposób znaczny przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej.

Nie zgadzając się z ww. decyzją skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.

Sąd wojewódzki przypomniał treść art. 39 u.p.s. oraz wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej ustalono na kwotę 701 zł, zaś dla osoby w rodzinie na kwotę 528 zł (ww. kwoty ustalono w § 1 pkt 1 lit a i b rozporządzenia z 11 lipca 2018 r.). Stwierdzenie, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód jest wyższy od ustalonego w rozporządzeniu kryterium dochodowego, bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w tej formie, niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej".

W niniejszej sprawie, na etapie składania skargi, powstał spór co do tego czy skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, czy też prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Skarżąca twierdzi, że mąż nie partycypuje w kosztach jej utrzymania – między małżonkami istnieje konflikt na tle finansowym.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca jest w rozumieniu u.p.s. osobą w rodzinie, którą tworzy wspólnie z mężem. W judykaturze ugruntowane jest bowiem stanowisko, że jeżeli małżonkowie razem stale zamieszkują we wspólnym mieszkaniu i ich wspólne zamieszkiwanie powoduje generowanie kosztów z tym związanych, pokrywanych z majątku wspólnego małżonków, to istniejące między nimi więzy prawne w postaci związku małżeńskiego, a także stosunków własnościowych, stoją na przeszkodzie uznania ich w takiej sytuacji za osoby prowadzące oddzielne gospodarstwa domowe.

W tej sytuacji organy słusznie uznały, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługiwałoby skarżącej wówczas, gdyby dochód na osobę nie przekraczał 528 zł.

Sąd wojewódzki przypomniał treść art. 8 ust. 3 u.p.s. i stwierdził, że konstruując pojęcie "dochodu", zawarte w tym przepisie, ustawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki podlegają wliczeniu do dochodu. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo skorygował wysokość dochodu skarżącej i jej małżonka, ustalając ostatecznie, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w październiku 2018 r., wyniósł on 3 083,45 zł i przekroczył wymagane kryterium dochodowe. Źródłem dochodu skarżącej i jej męża są emerytury: skarżącej, w wysokości 1 177,99 zł oraz jej męża, w wysokości 1 905,46 zł (pomniejszone o zaliczkę na podatek oraz składki na ubezpieczenie społeczne) wraz z przyznanymi dodatkami pielęgnacyjnymi. Oba te świadczenia (emerytura i dodatek pielęgnacyjny) nie zostały wskazane w art. 8 ust. 4 u.p.s. jako wyłączone z dochodu ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. W konsekwencji, odmowę przyznania skarżącej zasiłku celowego Sąd uznał za prawidłową. Skarżąca nie spełniła bowiem koniecznego warunku przyznania tej formy pomocy, w postaci uzyskiwania dochodu rodziny w wysokości nieprzekraczającej kryterium uprawniającego do pomocy społecznej.

Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, złożony wniosek, jak podkreślił Sąd, mógł być więc rozpatrzony wyłącznie w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 u.p.s., według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że okoliczności rozpoznawanej sprawy nie dostarczały takich argumentów, które mogłyby skutkować przyjęciem, że sytuacja materialna i życiowa wnioskodawczyni jest wyjątkowa, nadmiernie ingerująca w życiową codzienność. Nie sposób przyjąć, by takimi okolicznościami były powoływane w skardze: konflikt z mężem, choroby (których powagi Sąd nie kwestionował), czy zaopatrywanie się w kosztowne leki. Trafnie wywodziło Kolegium, że przewlekłych schorzeń i związanych z tym kosztów leczenia nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Celem przyznania specjalnego zasiłku celowego nie jest wyrównanie stopy życiowej do tej, w jakiej strona by się znajdywała, gdyby takich kosztów ponosić nie musiała. Stąd, w ocenie Sądu, brak było podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. D., zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 pkt 1 u.p.s. przez jego błędną interpretację i uznanie, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", a w konsekwencji, że skarżącej nie przysługuje świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. przez ich niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy skarżąca jest osobą niewątpliwie wymagającą wsparcia w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka;

3. naruszenie prawa postępowania mającego wpływ na wydane orzeczenie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organ naruszył:

a. art. 7 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie przez ten organ ustawowego interesu społecznego obywatela,

b. art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania przez organ administracji właściwej i rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego czego konsekwencją było wydanie wadliwej decyzji w przedmiotowej sprawie.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie wniosła też o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że wnioskodawczyni znajduje się w podeszłym wieku, a jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia. Utrzymuje się jedynie ze świadczeń emerytalnych swoich i męża. Sąd nie zauważył w sprawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. poprzez ich nie zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca z uwagi na problemy zdrowotne i konieczność zakupu szeregu niezbędnych medykamentów, jest osobą niewątpliwie wymagającą finansowego wsparcia ze strony pomocy społecznej. Brak środków na leczenie niewątpliwie doprowadzi do dramatycznego pogorszenia się sytuacji T. D. W sprawie Sąd administracyjny błędnie uznał za prawidłowe stanowisku organów, w którym oceniły one sytuację wnioskodawczyni jako dobrą opierając się jedynie na formalnym kryterium dochodu rodziny. Powyższe skutkowało błędną interpelacją art. 41 pkt 1 u.p.s. i uznaniu, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w przedmiotowym artykule. Tymczasem, sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej T. D. jest wyjątkowo trudna. Wynika ona z długotrwałej i ciężkiej choroby oraz wysokich kosztów zakupu leków, których średni miesięczny koszt wynosi około 600-800 zł.

Organy administracyjne i Sąd przyjęły, że wspólne dochody małżonków D. przekraczają 3005,38 zł co implikuje, że przekroczony został dochód na jedną osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust 1 pkt 2 u.p.s., tj. 514,00 zł na osobę. Powyższe nie oznacza jednak automatycznie, że skarżąca nie powinna otrzymać specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. z uwagi na wskazaną potrzebę zakupu leków oraz inne koszty leczenia, w tym dojazdów do szpitala czy niezbędnej rehabilitacji. Sąd powinien uchylić obie decyzje organów administracyjnym z uwagi na naruszenie przez organy przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wydane decyzje, tj. art. 7 i 77 w zw. z art. 80 k.p.a. Faktycznie bowiem, organy skupiły się na formalnym kryterium dochodowym skarżącej i jej męża. Tymczasem, posiadanie przez wymienionych dochodów na poziomie ok 3.000,00 zł nie przekłada się na ich poziom życiowy. Ponosi bowiem skarżąca razem z mężem liczne koszty związane z leczeniem, utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego i to na podstawowym poziomie codziennych potrzeb. T. D. tylko w 2019 r. była wielokrotnie hospitalizowana. W dalszym ciągu wymaga leczenia. Faktycznie nie może liczyć na finansowe wsparcie małżonka, który również ponosi koszty własnego leczenia, co w konsekwencji doprowadziło do konieczności zaciągnięcia przez skarżącą pożyczki na zakup leków.

Obecnie skarżąca, wobec braku jakiejkolwiek pomocy finansowej, nie będzie w stanie wykupić wszystkich przepisanych jej przez lekarzy leków, co spowoduje dalsze pogorszenie jej stanu zdrowia. Tym samym wnikliwa analiza sprawy powinna doprowadzić do uchylenia przez Sąd administracyjny obu decyzji i skierowaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Tymczasem Sąd podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organy. Doprowadziło to do wadliwego uznania, że w sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., podczas gdy decyzja SKO winna zostać uchylona.

Zarządzeniem z [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 431/20, Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie z [...] sierpnia 2021 r. skarżąca kasacyjnie wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem z [...] września 2021 r., sygn. akt I OSK 431/20, Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 i poz. 875) zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów.

Nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. Zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ust. 1 u.p.s. jest świadczenie pieniężne w postaci specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 u.p.s.).

Wskazać zatem trzeba, że zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (zob. m.in. wyrok NSA z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, wyrok dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4406/18, CBOSA). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (por. np. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo – wyrok dostępny jw.).

Zauważyć też trzeba, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyte w art. 41 pkt 1 u.p.s. sformułowanie "może być przyznany". Zatem organ administracji, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy i jej wysokości.

Organ pomocy społecznej zobligowany jest również wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi ze względu na dużą liczbę zgłoszeń osób i rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej z powodu całkowitego braku dochodu, lub gdzie dochodem jest np. zasiłek rodzinny lub dodatek mieszkaniowy. Ośrodek otrzymał w grudniu 2018 r. na zasiłki celowe kwotę 16 000 zł. Przy około 114 zgłoszeniach daje to możliwość realizacji wniosków w przeciętnej wysokości około 140 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie uznał, że sytuacja życiowa T. D. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego przyznanie specjalnego zasiłku celowego, na co wskazuje też analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przedstawiona w zaskarżonym wyroku argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s.

Jak wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżąca posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji w związku z wadą wzroku. Opiekę skarżącej zapewnia małżonek i syn wspólnie zamieszkały ze skarżącą, ale prowadzący odrębne gospodarstwo domowe. Skarżąca choruje też na niedokrwienie serca, nadciśnienie tętnicze, żylaki kończyn dolnych, owrzodzenie podudzia, niedoczynność tarczycy, skrzywienie kręgosłupa (Iordoza). W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w październiku 2018 r., dochód rodziny skarżącej wyniósł 3 083,45 zł i przekroczył wymagane kryterium dochodowe. Źródłem dochodu skarżącej i jej męża są emerytury: skarżącej, w wysokości 1 177,99 zł oraz jej męża, w wysokości 1 905,46 zł Miesięczne wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna i gaz) wynoszą ok. 620 zł, ponadto skarżąca spłaca kredyt bankowy w wysokości 145,51 zł miesięcznie.

W toku postępowania skarżąca przedstawiła faktury za leki za październik 2018 r. na kwotę 526,95 zł, natomiast za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2018 r. na łączną kwotę 948,50 zł. Przeciętnie miesięczne kwoty wydatkowane na leki to ok. 380 zł, koszty leczenia męża skarżącej, który również jest osobą przewlekle chorą, wynoszą ok. 250 zł miesięcznie.

W tej sytuacji zasadnie organy administracji uznały, że żądanie skarżącej dotyczące przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków, w sytuacji przekroczenia w sposób znaczny określonego w ustawie kryterium dochodowego, i gdy koszty te mogą zostać zaspokojone z posiadanych przez skarżącą własnych środków finansowych, nie kwalifikuje się do uwzględnienia i przyznania pomocy w trybie art. 41 u.p.s..

Podnoszona przez skarżącą sytuacja zdrowotna, osobista i materialna strony, jakkolwiek trudna, nie jest sytuacją wyjątkową, a konieczność pokrycia bieżących kosztów zakupu leków, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

Z tych też względów, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia ogólnych zasad sformułowanych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s.

W konsekwencji przyjąć należy, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, że wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zostały wyjaśnione, a organom obu instancji nie można było przypisać zarzutu dowolności w orzekaniu. Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją został zebrany w sposób wyczerpujący i należycie oceniony. Trafnie zatem uznał Sąd pierwszej instancji, że organy administracji nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i prawidłowo oddalił skargę

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego, na podstawie art.184 p.p.s.a., została oddalona.