Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2035/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania P. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z [...] kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci – O. P. i M. P.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2019 r., nr [...].

W uzasadnieniu wskazano, że z akt sprawy a także z dokumentacji uzupełnionej na prośbę Kolegium nie wynika, aby ojciec dzieci P. P. sprawował nad nimi faktyczną opiekę. Z dokumentów tych wynika, że dzieci przebywają z nim tylko w określone 2 dni w tygodniu oraz w co drugi weekend. Tym samym P. P., nie spełnia wymogów do przyznania mu świadczenia wychowawczego. Podkreślono także, że w niniejszym postępowaniu skład orzekający nie zajmuje się prawem M. P. - matki dzieci- do świadczenia wychowawczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 lipca 2020r. sygn. akt I SA/Wa 186/20 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., sygn. [...] oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2019 r., nr [...]. Sąd uznał, że decyzja odmowna w przedmiotowej sprawie została wydana przedwcześnie. Z uzasadnienia organu II instancji jasno wynika, że organ ten nie zajmował się prawem matki dzieci do świadczenia wychowawczego. Zatem, od chwili cofnięcia wniosku przez M. P., do rozstrzygnięcia sprawy konieczne było ustalenie kto sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi. Ojciec dziecka jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego i z prawa tego skorzystał. Wobec cofnięcia wniosku o świadczenie wychowawcze przez matkę dzieci nie znalazł w sprawie zastosowania art. 22 ustawy. Sąd podkreślił, że rozpatrując przedmiotową sprawę należy wziąć pod uwagę przede wszystkim cel tego świadczenia określony w art. 4 pkt 1 ustawy. W związku z powyższym biorąc pod uwagę fakt, że wniosek może złożyć każde z rodziców - dlatego też w przypadku złożenia wniosku przez jedno z nich należy tak interpretować przepisy ustawy, aby nie doprowadzić do pokrzywdzenia dziecka. W innym przypadku cel ustawy nie zostanie osiągnięty.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 2021 r. ponownie odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci – O. P. i M. P.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymało w mocy ww. decyzje organu I instancji. W motywach decyzji wskazano, że z akt sprawy nie wynika, aby ojciec dzieci P. P. sprawował nad nimi faktyczną opiekę w okresie zasiłkowym 2018/2019. Z dokumentów tych wynika, że dzieci przebywały z nim tylko w określone 2 dni w tygodniu oraz w co drugi weekend oraz przez połowę wakacji. Tym samym P. P., nie spełnia wymogów do przyznania mu świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika także, że M.P. w dniu [...] sierpnia 2019 r. złożyła w OPS [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci O. i M. P. W dniu [...] września 2019r. informacją nr [...]. przyznano jej świadczenie wychowawcze na okres od dnia 1 października 2019r. do dnia 31 maja 2021r.

Kolegium wskazało także, że postanowieniem Sądu Okręgowego [...] II Wydział Cywilny z dnia [...] lutego 2021r. Sąd Okręgowy [...] w [...] Wydział II Cywilny zabezpieczono pozew o rozwód w ten sposób, że ustalono miejsce zamieszkania małoletnich dzieci stron O. i M. P. na czas trwania procesu, w każdorazowym miejscu zamieszkania matki M. P. Zdaniem Kolegium, w tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uwzględnienie odwołania

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] P. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenia. W motywach skargi wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej.

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 lipca 2020 r. uchylił decyzję II, jak i I instancji w sprawie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd wskazał na zasadniczy cel ustawy jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Sąd podkreślił również, że matka dzieci cofnęła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego, a wtedy w istocie wniosek złożony przez ojca dzieci byłby jedynym wnioskiem w sprawie.

W ocenie Sądu aktualnie rozpoznającego sprawę, organy administracji nie naruszyły art. 153 p.p.s.a. Organy w ponownie prowadzonym postępowaniu, prawidłowo zastosowały się do wytycznych Sądu, przeprowadziły dokładną analizę stanu faktycznego sprawy, w szczególności w kontekście wypełnienia zasadniczego celu ustawy.

W ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162 ze zm.), dalej: ustawa, uregulowano świadczenie wychowawcze jako świadczenie, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze jest też, jak wynika z ustawy, co do zasady wypłacane w kwocie jednolitej 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1), a wyjątkowo po połowie rodzicom dziecka w sytuacji uregulowanej w art. 5 ust. 2a ustawy, tj. gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Wówczas kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Sytuację zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego reguluje także przepis art. 22 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem; jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek; w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Z akt sprawy wynika, że skarżący oraz jego żona w trakcie postępowania rozwodowego złożyli wniosek o wydanie postanowienia zabezpieczającego. Sąd cywilny prowadzący postępowanie udzielił postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. M. P. zabezpieczenia w ten sposób, że zobowiązał P. P. na czas trwania procesu do łożenia na utrzymanie dzieci poprzez uiszczanie kwot po 1500 zł na rzecz każdego z nich płatne do rąk matki M. P. Postanowienie to zostało zmienione postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. W tym postanowieniu obniżono kwoty na utrzymanie dzieci na kwoty po 1000 zł miesięcznie oraz ustalono na czas trwania procesu o rozwód, miejsce pobytu dzieci stron każdorazowo w miejscu zamieszkania matki M. P. W postanowieniu tym sąd nie użył sformułowania "opieka naprzemienna". Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z M. P. [...] lutego 2021 r. wynika, że dzieci przebywały u ojca w okresach 16 lipca 2019 r. do końca lipca 2019 r. oraz od 19 sierpnia 2019 r. przez okres 10 dni. Ojciec dzieci ma też ustalone kontakty z dziećmi od wtorku po szkole do środy oraz w czwartki jak również w każdy 1 i 3 weekend miesiąca. Od marca 2020 r. dzieci przebywają wyłącznie z matką z uwagi na chorobę ojca. Spośród kryteriów, od których spełnienia zależy uznanie, że dana osoba sprawuje opiekę nad dzieckiem, znaczące miejsce zajmuje kryterium wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, gdyż to wspólne zamieszkiwanie dziecka z małżonkiem, rodzicem lub opiekunem faktycznym, a nie pochodzenie dziecka jako element jego stanu cywilnego, determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego.(...). Jeżeli rodzice dziecka są rozwiedzeni lub żyją w rozłączeniu i mają inne miejsca zamieszkania, wówczas kwestia miejsca zamieszkania dziecka powinna zostać uregulowana przez sąd opiekuńczy.(tak w Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II). Ze znajdujących sie w akatach sprawy dokumentów tj. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z matką dzieci oraz z obu postanowień zabezpieczających wynika, że w czasie trwania postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego to matka dzieci sprawowała faktyczną opiekę nad nimi. Skarżący nie jest zatem osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia wychowawczego.

Na marginesie należy tylko zauważyć, że powyższe ustalenia organu w niniejszym postępowaniu nie mają w żaden sposób wpływu na ocenę sposobu sprawowania opieki rodzicielskiej przez skarżącego.

Niezależnie od powyższego stanowiska skarga nie jest zasadna również z innych przyczyn. Z akt administracyjnych wynika okoliczność nieznana sądowi wydającemu wyrok z 23 lipca 2020 r., a mianowicie skarżący jak i jego żona złożyli wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021. Z nadesłanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] informacji wynika, że organ ten informacją z dnia [...] września 2019 r. przyznał prawo do świadczenia wychowawczego M. P. na małoletnich O. P. i M. P. w pełnej wysokości na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.

W doktrynie wyrażone zostało stanowisko, że gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja przyznająca drugiemu rodzicowi prawo do świadczenia wychowawczego na to same dzieci i na ten sam okres, późniejsze w czasie orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego innemu rodzicowi, bezwzględnie wymaga skorygowania istniejącej w obrocie prawnym decyzji o przyznanym wcześniej prawie do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Powyższy obowiązek wynika z reguły zbiegu uprawnień, określonej przytoczonym wyżej art. 22 oraz z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Stanowisko to zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2020 r. w sprawie I OSK 1401/20 ( publik. CBOSA). Sąd kasacyjny wyjaśnił, że jeżeli w obrocie prawnym pozostaje ostateczna i prawomocna decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości, to nie można orzec wbrew jej treści.

Zdaniem sądu orzekającego w sprawie niniejszej, pogląd powyższy pozostaje aktualny mimo zmiany stanu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie wyżej wskazanej wypowiadał się w stosunku do decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze wydanej w stanie prawnym obowiązującym przed 1 lipca 2019 r., gdy prawo do świadczenia wychowawczego realizowane było na podstawie decyzji administracyjnej. Stan prawny uległ zmianie z dniem 1 lipca 2019 r. w ten sposób, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy przyznanie świadczenia przez organ właściwy lub wojewodę nie wymaga decyzji administracyjnej, natomiast decyzja jest wymagana w sytuacji odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcia w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Obecnie, realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego następuje na podstawie informacji przesłanej wnioskodawcy, a realizacja ta ma miejsce także gdy nie dojdzie do odbioru informacji przez wnioskodawcę (art. 13a ust. 2 i 3 ustawy).

Omówiona zmiana stanu prawnego nie powoduje jednak, że realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego w całości na rzecz jednego z rodziców i na podstawie informacji (a nie decyzji administracyjnej) oznacza możliwość przyznania prawa do tego świadczenia (w całości lub w części) drugiemu z rodziców tylko dlatego, że nie funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja administracyjna przyznająca świadczenie. Nie jest też dopuszczalne powtórne orzekanie o prawie do świadczenia, gdy informacja, o której mowa w art. 13 ust. 2 ustawy, została sporządzona po przeprowadzeniu postępowania w trybie art. 22 ustawy, a więc po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego na okoliczność sprawowania opieki przez rodziców. Zdaniem sądu, podobnie jak przed 1 lipca 2019 r., jeśli nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego jednemu z rodziców (a precyzyjnie - jeśli nie zostanie podważone prawo do świadczenia wychowawczego wynikające z tej informacji), nie jest możliwe przyznanie tego samego świadczenia drugiemu z rodziców.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji