Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1107/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54 ust.1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c , art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy C. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. J. K., dalej " wnioskodawca" lub "skarżący", wystąpił o skierowanie go do najbliższego domu pomocy społecznej wskazując, że jest osobą wymagającą całodobowej opieki, nie potrafi załatwić podstawowych czynności życiowych i pielęgnacyjnych, ciężko choruje, mieszka z rodziną w dwupokojowym mieszkaniu o powierzchni 48 m2, zaś warunki mieszkaniowe są tragiczne.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], Burmistrz Gminy C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – j.t.), dalej "k.p.a.", w związku z art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 – j.t. ze zm.), dalej "u.p.s.", odmówił skierowania wnioskodawcy do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że skarżący mieszka razem z ojcem, siostrą i jej dziećmi. Rodzina zajmuje dwupokojowe mieszkanie. Wnioskodawca posiada orzeczenie zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jest osobą przewlekle chorą i wymaga częściowej pomocy przy czynnościach domowych oraz pielęgnacyjnych, którą zapewnia jego siostra. Wnioskodawca porusza się samodzielnie i przy pomocy drugiej osoby może funkcjonować prawidłowo. Pracownik socjalny zaproponował skarżącemu złożenie wniosku o mieszkanie z zasobów gminy oraz pouczył, że w przypadku, gdy siostra zrezygnuje ze sprawowania nad nim opieki, to będzie możliwość skorzystania z innych form pomocy m.in. usługi opiekuńcze. Organ wyjaśnił, że dom pomocy społecznej jest placówką przeznaczoną dla osób najbardziej potrzebujących, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, dla których po wyczerpaniu wszystkich możliwości pomocy dostępnych środowisku, jedynym wyjściem staje się umieszczenie w placówce stałego pobytu zapewniającą całodobową opiekę. W związku z niewyczerpaniem wszystkich dostępnych form pomocy w miejscu dotychczasowego zamieszkania, nie ma więc wskazań do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest osobą starszą (ma 63 lata) i schorowaną, dlatego też potrzebuje pomocy osoby drugiej w czynnościach życiowych i pielęgnacyjnych. Siostra ze względu na własną trudną sytuację życiową i stan zdrowia jej męża, nie może udzielać mu dalszej pomocy. Podkreślił, że mieszka w 2-pokojowym mieszkaniu z ciężko chorym na [...] ojcem oraz siostrą i jej rodziną (dwójką dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne). Śpi w kuchni i tam trzyma swoje osobiste rzeczy, brakuje mu prywatności i intymności. Wyraził obawę o swoją przyszłość, w tym że nie będzie miał zaspokojonych podstawowych potrzeb życiowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia

2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji organ odwoławczy mając na uwadze, iż skierowanie do domu pomocy społecznej wymaga oceny stanu zdrowia oraz możliwości korzystania przez daną osobę z pomocy środowiskowej, ustalił:

- odnośnie sytuacji rodzinnej, że wnioskodawca ma skończone 62 lata, jest kawalerem, nie ma dzieci, posiada wykształcenie niepełne podstawowe; mieszka z ojcem, siostrą i jej dziećmi, wspólnie zajmują mieszkanie dwupokojowe z kuchnią łazienką i WC w mieszkaniu; wnioskodawca śpi w kuchni,

- odnośnie sytuacji dochodowej, że źródłem dochodu wnioskodawcy jest renta inwalidzka z ZUS w kwocie [...]zł,

- odnośnie sytuacji zdrowotnej, że wnioskodawca choruje na [...]; legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2020 r. wydanym na stałe; w aktach sprawy znajduje się karta informacyjno-konsultacyjna z dnia [...] maja 2021 r. z której wynika, że wnioskodawca winien zostać umieszczony w domu pomocy społecznej ze względu na trudną sytuację socjalną i brak opieki; z kolei z opinii psychologicznej z dnia [...] maja 2021 r. wynika, że ww. z uwagi na swój wiek, zdolności intelektualne i nabyte małe umiejętności nie jest w stanie dalej funkcjonować samodzielnie w znanym mu środowisku oraz wymaga coraz większej opieki i kontroli,

- odnośnie zdolności funkcjonowania w środowisku (według ustaleń pracownika socjalnego zawartych w formularzu wywiadu środowiskowego), że na co dzień skarżącemu pomaga siostra A. P., która robi zakupy, przygotowuje posiłki, dokonuje opłat, umawia wizyty lekarskie; siostra wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną opiekę nad bratem; wnioskodawca jest osobą chodzącą korzysta od poniedziałku do piątku z zajęć w Środowiskowym Domu Samopomocy w C..

Wyjaśnił, że w świetle art. 54 ust 1 u.p.s. powstanie prawa do skierowania,

do domu pomocy społecznej uzależnione zostało od ustalenia, że dana osoba wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności), nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. Warunkiem skierowania do domu pomocy społecznej jest zatem ustalenie, że osoba ubiegająca się o takie skierowanie z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu.

Zdaniem Kolegium, w przypadku skarżącego nie zachodzą podstawy do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku, ponieważ mimo ograniczeń spowodowanych chorobą i stanem zdrowia może on przy wsparciu siostry funkcjonować w środowisku. Bez wątpienia wnioskodawca wymaga wsparcia, pomocy i nadzoru, jednakże taką pomoc i wsparcie zapewnia siostra, z którą wspólnie zamieszkuje. Oprócz tego przysługuje mu prawo do ubiegania się o usługi opiekuńcze, które dodatkowo wspomogłyby jego funkcjonowanie w codziennym życiu i odciążyłyby siostrę w opiece. Powyższe okoliczności uniemożliwiają stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wskazane w art. 54 ust. 1 u.p.s. Wnioskodawca bowiem nie pozostaje bez opieki, a poziom jego zabezpieczenia jest na tym etapie choroby prawidłowy i wystarczający, by mógł on pozostać w dotychczasowym środowisku.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję organu odwoławczego domagając się stwierdzenia jej bezskuteczności i uznania uprawnienia do umieszczenia go w domu pomocy społecznej. Decyzji tej zarzucił wadliwe ustalenie stanu faktycznego poprzez stwierdzenie, że nie spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych przemawiających za zastosowaniem art. 54 ust.1 u.p.s. Ponadto wniósł o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] lipca 2010 r. znak [...], pisma z Urzędu Gminy C. o odmowie przyznania lokalu komunalnego z dnia [...] września 2021 r. znak: [...], opinii psychologicznej [...] z dnia [...] maja 2021 r. oraz akt postępowania administracyjnego przeprowadzonego na wniosek skarżącego w sprawie skierowania do Domu Pomocy Społecznej.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie wywiódł, że na podstawie decyzji Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w G. został w 2010 r. zaliczony do osób niepełnosprawnych (niepełnosprawność w stopniu znacznym, orzeczenie wydane na stałe), ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto ma liczne schorzenia, które w istotny sposób wpływają na pogorszenie jego fizycznej i psychicznej sprawności. Oświadczył, że posiada bardzo skomplikowaną sytuację rodzinną, gdyż zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu o powierzchni 49 m2 z również wymagającym całodobowej opieki ojcem, chorym na [...] i postępującą demencją oraz z siostrą E. Ł. i dwojgiem jej dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne, a drugie małoletnie w wieku 4 lat. Dotychczas opiekę nad skarżącym sprawowała zamieszkująca oddzielnie, druga siostra A. P., jednak z uwagi na własną sytuację osobistą i rodzinną nie jest w stanie kontynuować tej opieki.

Poinformował, że złożony zgodnie z sugestią organu I instancji wniosek o najem lokalu komunalnego, został zweryfikowany odmownie z uwagi na posiadanie przez niego miesięcznego dochodu w wysokości [...] zł (renta i świadczenie uzupełniające). Ten sam dochód wyklucza również możliwość uzyskania mieszkania socjalnego i ewentualnych usług opiekuńczych. Tym samym skarżący jest pozbawiony jakiegokolwiek wsparcia i pomocy w samodzielnej egzystencji, a niezbędne jest mu profesjonalne wsparcie całodobowe. Doszło więc do kuriozalnej sytuacji, w której organy administracyjne odmawiają skierowania go do domu pomocy społecznej powołując się na możliwość skorzystania z innych form środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, ale możliwość skorzystania z tych form staje się nieosiągalna wobec przekroczonego kryterium dochodowego, a nadto nie są to formy całodobowe.

Skarżący podniósł, że organy przy rozpoznaniu sprawy pominęły załączoną do wniosku opinię psychologiczną, zalecenia psychiatry i opinię lekarza rodzinnego, w których to uznano za zasadne skierowanie go do domu pomocy społecznej z uwagi na wiek, choroby i niepełnosprawność w stopniu znacznym.

W podsumowaniu stwierdził, że organ w sposób nierzetelny przeprowadził postępowanie i bezpodstawnie odmówił skierowania.

W odpowiedzi na skargę organ zwrócił się z wnioskiem o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący, pomimo doręczenia przez Sąd odpisu odpowiedzi na skargę, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Skarga jest zasadna, bowiem dokonana przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Gminy C., naruszają prawo w stopniu nakazującym ich wyeliminowanie z obiegu prawnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja, którą odmówiono skarżącemu skierowania do domu pomocy społecznej, motywując nieuwzględnienie jego wniosku tym, że ma zapewnioną opiekę ze strony siostry, a także możliwością zapewnienia mu w przyszłości mieszkania i pomocy w formie usług opiekuńczych.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Rzeczą organu rozpatrującego wniosek o przyznanie pomocy w tej formie jest zatem szczegółowe rozeznanie sytuacji wnioskodawcy, przede wszystkim zdrowotnej, możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku i możliwości zaspokojenia jego potrzeb poprzez zapewnienie usług opiekuńczych.

Należy przyznać organowi rację, iż skierowanie do domu pomocy społecznej jest taką formą pomocy, która powinna zostać udzielona po wyczerpaniu innych możliwości zapewnienia wnioskodawcy prawidłowego funkcjonowania w środowisku.

Na gruncie badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że skarżący wymaga pomocy ze strony osób trzecich i taką pomoc, w miarę możliwości, otrzymuje od swojej siostry. Jednak w ocenie Sądu, organy niedostatecznie rozważyły sytuację skarżącego, w szczególności dotyczącą jego stanu zdrowia i możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku, nawet przy wsparciu w postaci usług opiekuńczych.

Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wynika to zarówno z orzeczenia o niepełnosprawności, jak i znajdujących się w aktach zaświadczeń lekarskich, w których wprost zarekomendowano konieczność umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej ze względu na stan zdrowia, ze wskazaniem, iż powinna to być placówka dla osób w podeszłym wieku, przewlekle psychicznie chorych i niepełnosprawnych intelektualnie.

Istotne informacje na temat możliwości samodzielnego funkcjonowania skarżącego w środowisku zawiera opinia psychologiczna z dnia [...] maja 2021 r., z której wynika, że skarżący "z uwagi na swój wiek, zdolności intelektualne i nabyte małe umiejętności nie jest w stanie dalej funkcjonować samodzielnie w znanym mu środowisku. Wymaga coraz większej kontroli. Jego stabilne funkcjonowanie zależne obecnie jest od bliskich mu osób, a w sytuacjach ich czasowego braku może się zdarzyć, że nie będzie w stanie zadbać o swoje podstawowe potrzeby np. związane z opłatą rachunków, zapewnieniem sobie ubioru, czy nawet jedzenia".

Skarżący mieszka w mieszkaniu o powierzchni 49 m.kw. z siostrą i jej dwójką dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne oraz chorym na chorobę [...] ojcem, śpi w kuchni i tam też przechowuje swoje rzeczy.

Organy obu instancji, w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy uznały, że w obecnej sytuacji wystarczającym zabezpieczeniem potrzeb skarżącego będzie złożenie wniosków o przyznanie usług opiekuńczych oraz przyznanie mieszkania z zasobów gminy.

Zdaniem Sądu jest to ocena wadliwa. Przede wszystkim ani organ I instancji, ani Kolegium nie dokonały właściwej oceny załączonej do akt opinii psychologicznej, z której wprost wynika, że stan skarżącego się pogarsza i nie może on dalej funkcjonować w dotychczasowym środowisku. Nie jest w tej sytuacji właściwym rozwiązaniem propozycja organu I instancji zmierzająca do poprawy warunków mieszkaniowych poprzez złożenie wniosku o przyznanie mieszkania z zasobów gminy, którą złożono skarżącemu bezrefleksyjnie, nie badając uprzednio, czy skarżący spełnia kryteria do uzyskania takiego mieszkania, ani faktycznych możliwości gminy w szybkim zapewnieniu skarżącemu lokalu. Przede wszystkim jednak z opinii psychologicznej wynika, że skarżący w mieszkaniu tym nie mógłby samodzielnie funkcjonować ze względu na swoje liczne ograniczenia, nawet przy zapewnieniu mu pomocy w formie usług opiekuńczych, które nie zapewniają całodobowego i kompleksowego wsparcia. Na marginesie należy zauważyć, że organ nie sprawdził również, czy skarżący ze względów dochodowych do przyznania takiej pomocy się kwalifikuje. Zaproponowane formy wsparcia mają więc charakter pozorny i nie służą zapewnieniu skarżącemu należytej opieki.

Niezależnie od powyższego organy w niedostatecznym stopniu uwzględniły obecną sytuację bytową skarżącego. Niewątpliwie okoliczność, iż w mieszkaniu o powierzchni 49 m.kw. przebywają trzy dorosłe osoby i dwoje dzieci, z czego trzy są niepełnosprawne, ma negatywny wpływ na stan zdrowia skarżącego, który jak wskazano wyżej ulega pogorszeniu. W tej sytuacji nawet deklarowane zapewnienie wsparcia w postaci usług opiekuńczych nie wyeliminuje podstawowego problemu, jakim jest brak miejsca, aby skarżący mógł mieć zapewnioną prywatność i spokojny odpoczynek.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentacja lekarska i dane z opinii psychologicznej w wystarczającym stopniu wykazały, że skarżący spełnia wszystkie warunki, o których mowa w art. 54 ust. 1 u.p.s., co w konsekwencji powinno prowadzić do wydania decyzji o skierowaniu go do domu pomocy społecznej.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.