Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 603/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 220 poz 1414
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska
article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zmianę nazwiska rodowego oraz zmianę imienia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego B.K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 28 lipca 2015 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wpłynął wniosek B.R.K. o dokonanie zmiany nazwiska rodowego z "K." na "B." oraz zmianę imienia z "B.R." na "B.". W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że pozostaje w związku partnerskim z Ł.B., mieszkają razem od 3 lat. Zmiana nazwiska ułatwi mu dostęp do informacji o stanie zdrowia partnera. Ponadto, wskazał, iż chce zmienić nazwisko i pozbyć się drugiego imienia, ponieważ na ich podstawie jest kojarzony z rodzicami biologicznymi, którzy są nałogowymi alkoholikami i z tego powodu spotkało go wiele przykrości i kłopotów. Podkreślił również, iż źle się czuje z tym nazwiskiem, nie utożsamia się z nim i nawet na portalach społecznościowych nie używa prawdziwego nazwiska.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, powołując się na art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414 ze zm. - aktualny tekst jednolity Dz.U z 2016 r. poz. 10 – określanej dalej jako u. z. i n.) oraz art. 120 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741) nie wyraził zgody na zmianę nazwiska z "K." na "B." oraz zmianę imienia z "B.R." na "B.".

W uzasadnieniu organ I instancji, przywołując art. 4 ust. 1 u.z.i.n. wskazał, że zmiany nazwiska i imienia można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy nazwisko jest ośmieszające, nie licujące z godnością człowieka, było kiedyś używane i zostało bezprawnie zmienione.

Biorąc pod uwagę przepisy ustawy o zawodach lekarza oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta organ I instancji podał, że zmiana nazwiska nie upoważni strony do bezpośredniego wglądu w dokumentację medyczną i uzyskania informacji o stanie zdrowia jego partnera. Prawo do otrzymania informacji o stanie zdrowia ma jedynie pacjent i jego przedstawiciel ustawowy (w przypadku małoletnich i ubezwłasnowolnionych). Inne natomiast osoby (np. członkowie najbliższej rodziny, powinowaci, a nawet osoby niespokrewnione) mogą je uzyskać jedynie za zgodą pacjenta.

Odnosząc się do argumentu strony o zmianę nazwiska z przyczyn dotyczących przykrości jakich zaznał w dzieciństwie ze strony rodziców organ podał, że taka argumentacja przemawiałby za zmianą, jednakże nie może to być nazwisko wskazane we wniosku. Zmiana taka stworzy bowiem pozory legalności związków partnerskich, które zgodnie z Konstytucją RP są niedopuszczalne (art. 18 Konstytucji). Związkom partnerskim nie przysługują prawa, jakie Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy przyznaje osobom, które zawarły związek małżeński, tj. m.in. prawa do noszenia wspólnego nazwiska (art. 25 k.r.i.o.).

Odnosząc się do wniosku strony o zmianę drugiego imienia organ I instancji wyjaśnił, że wyzbycie się drugiego imienia jest nieuzasadnione, ponieważ drugie imię nie identyfikuje osoby w społeczeństwie. Wskazywane jest jedynie przed organami administracji publicznej oraz w dokumentach osobistych wnioskującego.

Organ podkreślił, że ustawodawca przyjął jako zasadę względną stabilizację nazwiska i imion. Pewność obrotu prawnego oraz zasady współżycia społecznego uzasadniają postulat istnienia "ważnych powodów" jako warunku dokonania zmiany

w trybie administracyjnym imienia. Natomiast o zaistnieniu "ważnych powodów" uzasadniających uznanie wniosku w sprawie zmiany imienia za zasadny mają decydować nie tylko przesłanki subiektywne, ale również obiektywne. Subiektywne przekonania nie mogą zostać przez organ pominięte, jednakże granicą rozważań organów powinno być ustalenie elementów oczywistej bezzasadności motywów strony, np. kaprys czy przekora.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.K. podał, że głównym powodem wyboru innego nazwiska był fakt, że swoje nazwisko odziedziczył po rodzicach, którzy są dla niego obcymi ludźmi, od dzieciństwa źle go traktowali, są nałogowymi alkoholikami, przez co w wieku 16 lat został zabrany do rodziny zastępczej. Od chwili zabrania go do rodziny zastępczej wśród swojej społeczności używał nazwiska B., gdyż w tym okresie przyjaźnił się z rodziną o tym nazwisku. Na dowód czego przedłożył oświadczenia kilku osób potwierdzających, iż w stosunku do nich używa on imienia i nazwiska B.B.. Podkreślił również, iż nie kieruje się uzyskaniem legalizacji związku partnerskiego, jednakże jest to nazwisko bardzo bliskie z powodu znajomości rodziny o tym nazwisku, która pomogła mu w wielu trudnych sytuacjach życiowych wspierając go duchowo, jak i finansowo, ale również z powodu, iż nosi je jego partner, z którym pozostaje w związku od 3 lat. Do odwołania załączony został odpis postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] maja 2010r., sygn. akt [...] o umieszczeniu skarżącego oraz jego rodzeństwa w rodzinie zastępczej, z którego to orzeczenia wynika, iż powodem tego rozstrzygnięcia było nadużywanie przez jego rodziców alkoholu, którzy zaniedbywali opieką nad dziećmi, które czują się zagrożone, nie mają poczucia bezpieczeństwa i zaspokojonych podstawowych potrzeb.

Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2015 r., znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego do zmiany nazwiska nie jest wystarczająca sama wola zainteresowanego, musi być ona uzasadniona "ważnymi powodami". Całkowicie dowolne zmiany nazwisk mogłoby prowadzić do wielu utrudnień w tym zakresie. Zdaniem organu wykładnia pojęcia "ważny powód" nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. Ocena czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Organ wskazał, iż decyzja o wyrażeniu zgody na zmianę imienia lub nazwiska bądź o odmowie wyrażenia zgody na zmianę imienia lub nazwiska jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia ustawowo określonych przesłanek, w tym wypadku "ważnych powodów" w szczególności wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1-4 tej u.z.i.n., organ administracji ma możliwość wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym odmowa uwzględnienia wniosku strony nakłada na organ obowiązek racjonalnego i przekonującego uzasadnienia zajętego stanowiska. Wojewoda stwierdził, iż imię i nazwisko strony nie jest ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka. Ponadto organ zauważył, iż strona nie używa obecnie nazwiska "B.", na które zamierza zmienić nazwisko obecnie używane, jego nazwisko nie zostało nigdy bezprawnie zmienione, nie posiada obywatelstwa innego państwa. Przedstawione przez stronę argumenty: konflikt z rodziną, przykrości jakich od niej doświadczył, niechęć utrzymywania kontaktów z członkami rodziny, a także sama chęć zmiany noszonych od urodzenia imion na jedno imię oraz zmiany nazwiska na nazwisko "zaprzyjaźnionej rodziny" zdaniem Wojewody nie dają podstaw do stwierdzenia, że zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę wszystkich podstawowych danych identyfikujących osobę wnioskodawcy. Zmiana danych identyfikujących wnioskodawcę nie zmieni jego uwarunkowań rodzinnych. Organ podkreślił, że fakt posługiwania się innym nazwiskiem przez stronę w kontaktach towarzyskich jest wyłącznie przejawem jego woli, nie zaś obiektywnych okoliczności. "B.B." nie jest pseudonimem literackim, czy artystycznym wnioskodawcy. Nie jest to też imię i nazwisko nadane mu w zwyczajowy sposób przez rodzinę i otoczenie, tak jak to się zdarza czasami

w przypadku imion. W ocenie organu odwoławczego wnioskodawca nie wskazał żadnego czynnika, który byłby przejawem obiektywnej, zewnętrznej konieczności, czy zasadności używania nowego imienia i nazwiska. Wojewoda utrzymując w mocy decyzję organu I instancji stwierdził, iż orzeczenie zmiany imion i nazwiska rodowego wnioskodawcy naruszyłoby zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk. Organ stanął na stanowisku, iż według kryteriów obiektywnych złe stosunki rodzinne nie stanowią ważnego powodu uzasadniającego wnioskowaną zmianę.

W wyniku złożonej przez B.K. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 4 lutego 2016 r., II SA/Go 941/15 uchylił decyzję organu II instancji. Dokonując wykładni art. 4 ust. 1 u.z.i.n., stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, Sąd wskazał, iż "ważne powody", umożliwiające zmianę nazwiska i imienia, nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Sąd podzielił stanowisko organu wskazujące na uznaniowy charakter tejże decyzji, co oznacza, iż w przypadku zaistnienia ustawowo określonych przesłanek, w tym przypadku "ważnych powodów", organ administracji ma możliwość wyboru treści rozstrzygnięcia. Przy czym Sąd wskazał na różnicę dotyczącą sfery pojęć nieostrych i sfery uznania administracyjnego zaznaczając, iż pierwsza podlega pełnej wykładni w procesie interpretacji prawa, druga zaś dotyczy wyboru konsekwencji prawnych.

Sąd uznał, iż wskazywane przez skarżącego przyczyny posługiwania się innym nazwiskiem i jednym imieniem związane z jego przeżyciami z dzieciństwa, niechęcią do noszonego nazwiska, wolą odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieidentyfikowania go z nimi, nie sposób - jak czynią to organy administracji - nie kwalifikować jako ważnego powodu w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Sad wskazał w tym zakresie na orzecznictwo, zgodnie z którym brak akceptacji nadanego przy urodzeniu imienia, będący następstwem doznanego urazu w sferze psychiki, stanowi przesłankę ważnego względu (wg brzmienia przepisów wcześniej obowiązującej ustawy) uzasadniającego uwzględnienie wniosku (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 kwietnia 2004 r. II SA/Kr 1175/00 Lex nr 570279 ). W ocenie Sądu nie można wyłączyć spośród ważnych względów uzasadniających żądanie zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 listopada 2011r., sygn. akt III SA/Kr 570/11, który zapadł w podobnym stanie faktycznym). Powyższe stanowisko znalazło akceptację również w piśmiennictwie, w którym wskazuje się, iż ważne względy (aktualnie ważne powody), będące przyczyną zmiany imienia i nazwiska obywatela, winny być każdorazowo badane przez organ z punktu widzenia wnioskodawcy, którego ważne interesy jako obywatela , osadzone w uczuciach emocjonalno-psychicznych winny wziąć górę nad obiektywnym porządkiem prawnym, zaistnienie ważnych względów winno być wyważone oceną zarówno pierwiastków subiektywnych, jak i obiektywnych ( por. W. Hryniecki, Glosa akceptująca do powołanego powyżej wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2004 r. , GSP- Prz.Orz. 2009/4/73-84 , P. Ruczkowski, op. cit., t. 7 do art. 4). Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż organ dokonał niewłaściwej subsumcji stanu faktycznego do przepisu art. 4 u.z.i.n., uznając, iż powyżej wskazane okoliczności nie stanowią ważnego powodu w rozumieniu tego przepisu.

Ponadto Sąd uznał, iż organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył treść art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Sąd wskazał, iż Wojewoda dokonał oceny przez pryzmat art. 4 ust. 1 u.z.i.n. jedynie część okoliczności powoływanych przez skarżącego we wniosku na uzasadnienie zmiany imienia i nazwiska, a nie odniósł się do kwestii, czy pozostawanie przez skarżącego w związku partnerskim może stanowić ważny powód dla zmiany nazwiska na nazwisko jego partnera. Skarżący bowiem nie odstąpił od powoływania się na tą okoliczność, a jedynie jako główny powód wskazywał na wolę odcięcia się od identyfikacji ze swymi rodzicami, od których w dzieciństwie doświadczył wiele złego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany został przez Sąd do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku i odniesienia się do możliwości zmiany nazwiska skarżącego z uwagi na pozostawanie w związku partnerskim z Ł.B..

W ramach ponownie przeprowadzonego postepowania odwoławczego Wojewoda przesłuchał jako świadków: Ł.B., T.B. i D.B., na okoliczność powodów zmiany nazwiska przez B.K. i relacji łączących ich z B.K.. Ponadto organ przesłuchał odwołującego oraz pozyskał od Policji informację, iż rodzina wnioskodawcy objęta była procedurą Niebieskiej Karty w okresie [...] listopada 2013 r. do [...] listopada 2014r., a osobą co do której istniało podejrzenie że jest dotknięta przemocą był B.K..

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadnienie w znacznej mierze stanowiło powielenie uzasadnienia uprzednio uchylonej decyzji z dnia [...] października 2015 r. Na wstępie organ wskazał na treść przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia tj. art. 4 ust. 1 u.z.i.n., zgodnie z którym zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Organ odwoławczy powołując się na zasadę stabilizacji imion i nazwisk wskazał, iż zmiana taka musi być uzasadniona ,,ważnymi powodami". Ocena czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. "Ważne powody" zostały wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska przykładowo, co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Podstawą do zmiany imienia lub nazwiska winny więc być okoliczności szczególne.

Przy czym organ zaznaczył, iż decyzja w tym przedmiocie oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego co oznacza, iż organ nie jest zobowiązany do wyrażenia zgody na zmianę imienia lub nazwiska nawet, gdy są spełnione powołane powyżej przesłanki uzasadniające taką zmianę, mając na uwadze, że odmowa uwzględnienia wniosku nakłada na organ obowiązek racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia. Następnie Wojewoda przytoczył treść zeznań przesłuchanego przez organ odwołującego i świadków. B.K. oświadczył, iż nie utrzymuje kontaktów z biologicznymi rodzicami, natomiast kontaktuje się z rodziną zastępczą. Podkreślił, iż nie chodziło mu o legalizację związku z partnerem, wiedząc że to niemożliwe, ale nie chce nosić nazwiska swoich rodziców, gdyż budzi to negatywne skojarzenia, podobnie jak drugie imię, które jest imieniem ojca. Ł.B. podał, iż B. posługuje się nazwiskiem B. od początku znajomości i jest pod tym nazwiskiem rozpoznawalny w społeczności lokalnej. Nadto potwierdził, iż przyczyną zmiany nazwiska są negatywne przeżycia B.K. związane z rodzicami.

W tym miejscu organ zauważył, iż fakt posługiwania się innym nazwiskiem przez stronę w kontaktach towarzyskich jest wyłącznie przejawem jego woli, nie zaś obiektywnych okoliczności. "B.B." nie jest pseudonimem literackim, czy artystycznym wnioskodawcy. Nie jest też pseudonimem, pod którym wnioskodawca ukrywał się przed jakiegoś rodzaju prześladowaniami. Nie jest to też imię i nazwisko nadane mu w zwyczajowy sposób przez rodzinę i otoczenie, tak jak to się zdarza czasami w przypadku imion. Zdaniem organu wnioskodawca nie wskazał żadnego czynnika, który byłby przejawem obiektywnej, zewnętrznej konieczności, czy zasadności używania nowego imienia i nazwiska. Posługiwanie się przez pana K. imieniem i nazwiskiem "B.B." nie jest "używaniem" nazwiska w rozumieniu art. 4 ust 2 u.z.i.n.

Następnie organ wskazał na zeznania D.B. i T.B., którzy potwierdzili okoliczności przywołane przez B.K. co do powodów zmiany nazwiska. Organ wskazał także na informację uzyskaną od Komendy Miejskiej Policji, według której rodzina K. była objęta procedurą Niebieskiej Karty, a osobą która była podejrzewana o dotkniecie przemocą był B.K..

Wojewoda stwierdził, iż imię i nazwisko strony nie jest ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka. Nie używa on obecnie nazwiska "B.", na które zamierza zmienić nazwisko obecnie używane. Jego nazwisko nie zostało nigdy bezprawnie zmienione. Nie posiada obywatelstwa innego państwa. Nie zachodzą zatem "ważne powody" jednoznacznie określone w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Organ zauważy, iż nabycie oraz posługiwanie się własnym imieniem, odgrywającym rolę identyfikatora w relacjach prywatnych oraz nazwiskiem, pełniącym przede wszystkim funkcje identyfikatora publicznego, jest uznawane za publiczne prawo podmiotowe. imię i nazwisko danej osoby są jej trwałymi atrybutami, przypisanymi prawnie w aktach stanu cywilnego, według zasad zawartych w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741, z późn. zm.), i w tym aspekcie zdaniem organu ich zmiana może nastąpić tylko z ważnych powodów. Imię i nazwisko spełnia w zorganizowanym społeczeństwie istotną funkcję identyfikacyjną i porządkującą. Aby taką funkcję mogło spełniać, dane te musi cechować pewność i stabilność. Posługiwanie się w przestrzeni publicznej, w sprawach urzędowych, bankowych czy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, określonymi danymi osobowymi (imieniem i nazwiskiem) przypisanymi urzędowo powoduje, że zmiana tych danych z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obywateli, ładu publicznego i pewności obrotu prawnego może następować w zupełnie wyjątkowych sytuacjach. W polskim porządku prawnym nazwisko identyfikuje daną osobę i służy ustalaniu jej tożsamości i w tym zakresie stanowi ono również element porządku prawnego RP.

Zdaniem organu W świetle powyższego przedstawione przez stronę argumenty, tj. niechęć do nazwiska i drugiego imienia, wola odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieidentyfikowania się z nimi, a także sama chęć zmiany noszonych od urodzenia imion na jedno imię oraz zmiany nazwiska na nazwisko "zaprzyjaźnionej rodziny" nie dają podstaw do stwierdzenia, że zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę wszystkich podstawowych danych identyfikujących osobę wnioskodawcy.

W ocenie Wojewody dobre samopoczucie z danym nazwiskiem jak i względy emocjonalne nie mogą decydować o zmianie nazwiska. Poczucie związania i przynależności do innej rodziny oraz bliskość z jej członkami, też nie jest wystarczającym i ważnym powodem w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. W tym miejscu organ podkreślił, iż zmiana danych identyfikujących wnioskodawcę nie zmieni jego uwarunkowań rodzinnych. Rodzice będą dalej rodzicami, rodzeństwo - rodzeństwem, powinowaci - powinowatymi, itd. Zdaniem organu nie jest argumentem przemawiającym za zmianą nazwiska wnioskodawcy możliwość uzyskania informacji medycznych dotyczących konkubenta, uzyskanie ich możliwe jest wyłącznie na podstawie odpowiednio upoważnienia.

Organ dodał, iż okolicznością wpływającą na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie był fakt, iż wnioskodawca oświadczył we wniosku, iż pozostaje w związku partnerskim z Ł.B.. Organ rozważając w świetle powyższego oświadczenia konsekwencje zmiany nazwiska stwierdził, iż zmiana taka byłaby myląca w kontaktach społecznych i obrocie prawnym, co do rodzaju więzi rodzinnych (w sensie prawnym) łączących osoby partnerów. W przypadku związku osób różnej płci (konkubinat osób heteroseksualnych) sugerowałaby, że mamy do czynienia z małżeństwem, a w przypadku związków osób jednej płci np. z rodzeństwem. W gruncie rzeczy stanowiłoby to także obejście prawa, gdyż byłby to substytut zawarcia związku małżeńskiego. Równocześnie polski porządek prawny nie przewiduje możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez, osoby tej samej płci, ani też nie legalizuje związków partnerskich. Pod ochroną państwa pozostaje jedynie małżeństwo, rozumiane jako związek kobiety i mężczyzny. Jednym z atrybutów związku małżeńskiego jest możliwość dokonania wyboru nazwiska, czego konsekwencją może być noszenie wspólnego nazwiska przez żonę i męża. Ustawodawca nie przewidział natomiast tworzenia innego rodzaju związków, w których partnerzy, niezależnie od tego jakiej są płci, nosiliby to samo nazwisko. Zmiana nazwiska B.K. na nazwisko jego partnera, tj. "B." stworzyłaby pozory legalizacji związku partnerskiego skarżącego, co pozostawałoby w sprzeczności z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U z 1997 r. Nr 78, poz. 483). Organ stwierdził ostatecznie, że zmiana imienia i nazwiska rodowego wnioskodawcy naruszyłoby zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk, dodając, iż według kryteriów obiektywnych złe stosunki rodzinne oraz pozostawanie w związku partnerskim nie stanowią ważnego powodu uzasadniającego wnioskowaną zmianę.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył B.K., wnosząc o jej uchylenie w całości i o uwzględnienie wniosku o zmianę nazwiska. Skarżący wyjaśnił, iż zasadniczą przyczyną uzasadniająca wolę zmiany nazwiska stanowiły negatywne doświadczenia rodzinne związane z jego rodzicami. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu wskazującym, iż złe stosunki rodzinne nie stanowią ważnych powodów uzasadniających wniosek o zmianę nazwiska.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i powielając argumentację w niej podniesioną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2014 poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2016 poz. 718, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w tak określonych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w ocenie Sądu decyzja organu odwoławczego narusza prawo w stopniu o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Na wstępie wskazać należy, co ma dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie, iż stanowiąca przedmiot skargi decyzja Wojewody z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2015 r. sygn. [...] o odmowie zmiany nazwiska rodowego z ,,K." na ,,B." oraz zmiany imienia ,,B.R." na ,,B." została wydana w wyniku uchylenia przez WSA w Gorzowie Wlkp. prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lutego 2016 r., w sprawie II SA/Go 941/15 decyzji Wojewody z dnia [...] października 2015 r. nr [...] także utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2015 r.

Z tego względu w pierwszej kolejności odnieść się należy do przepisu art. 153 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną, o której mowa we wskazanym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowo wydanej decyzji (wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10, LEX nr 1081870). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie wiążący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane (wyrok NSA z 27 września 2011 r., II OSK 1384/10, LEX nr 1151858). Istotą zasady "związania oceną prawną" z art. 153 p.p.s.a. jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Z treści nowego brzmienia przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika, że obowiązek podporządkowania się wyrażonej ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania upada w sytuacji, gdy przepisy prawa uległy zmianie.

Jednakże pod rządem nowego brzemienia art. 153 p.p.s.a. za nadal aktualny uznać, należy utrwalony w orzecznictwie - w odniesieniu do tej regulacji w brzmieniu poprzednim - pogląd, iż obowiązek podporządkowania się tak rozumianej ocenie prawnej i udzielonym wskazaniom co do dalszego postępowania może być wyłączony także w razie istotnej zmiany stanu faktycznego powodującej, iż wyrażona ocena lub udzielone wskazania staną się nieaktualne. Zatem ustanie mocy wiążącej wyrażonej oceny prawnej i wspomnianych wskazań może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych (por. B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz wyd. VI, stan prawny na 2 kwietnia 2016 r. – pubil. LEX Komentarze). Tym samym wyrażona ocena prawna i udzielone wskazania pozostają wiążące o tyle, o ile odnoszą się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych.

W odniesieniu do okoliczności sprawy należy mieć także na względzie treść przepisu art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z nim prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego wyroku w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem, jeżeli w kolejnym postępowaniu pojawia się dana kwestia nie może ona być już badana. Skoro związanie w rozumieniu art. 170 p.p.s.a. dotyczy kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się do sprawy, co do której zapadł już prawomocny wyrok. Przywołać też należy przepis art. 171 p.p.s.a. zgodnie, z którym wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

W wydanym wcześniej w niniejszej sprawie i prawomocnym wyroku z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Go 941/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny prawnej w zakresie przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, przedstawiając sposób ich zastosowania w sprawie. Jednocześnie Sąd udzielił organowi odwoławczemu jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania.

Sąd dokonując wykładni art. 4 ust. 1 u.z.i.n., regulującego zasady zmiany imienia i nazwiska, wskazał, iż "ważne powody" umożliwiające zmianę nazwiska i imienia, nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Sąd w sposób jednoznaczny przyjął, iż wskazywane przez skarżącego przyczyny posługiwania się innym nazwiskiem i jednym imieniem związane z jego przeżyciami z dzieciństwa, niechęcią do noszonego nazwiska, wolą odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieidentyfikowania go z nimi, należy kwalifikować jako ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. W świetle powyższych rozważań Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy dokonał niewłaściwej subsumcji stanu faktycznego do przepisu art. 4 u.z.i.n., uznając, iż powyżej wskazane okoliczności nie stanowią ważnego powodu w rozumieniu tego przepisu.

Dodatkowo Sąd uznał, iż organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył treść art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, wskazując, iż Wojewoda dokonał oceny przez pryzmat art. 4 ust. 1 u.z.i.n. jedynie część okoliczności powoływanych przez skarżącego we wniosku na uzasadnienie zmiany imienia i nazwiska, a nie odniósł się do kwestii, czy pozostawanie przez skarżącego w związku partnerskim może stanowić ważny powód dla zmiany nazwiska na nazwisko jego partnera. W związku z powyższym Sąd zobowiązał organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku i odniesienia się do możliwości zmiany nazwiska skarżącego z uwagi na pozostawanie w związku partnerskim z Ł.B..

Podkreślić należy, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, co nałożyło na organ zgodnie z art. 153 p.p.s.a obowiązek zastosowania się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r.

Tymczasem organ wydając zaskarżoną decyzję, zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, naruszył powyższy przepis. Co prawda organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zebrał materiał dowodowy (przesłuchanie świadków, strony oraz informacja z Komendy Miejskiej Policji), mimo to wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, nie uwzględniając oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do treści wyroku WSA z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Go 941/15, który był dla niego wiążący. Organ jedynie opisując przebieg postepowania wspomniał, iż w sprawie wydany został przez tutejszy Sąd wyrok uchylający poprzednią decyzję Wojewody, jednakże w dalszej części uzasadnienia, szczególnie tej stanowiącej uzasadnienie prawne, organ nie przytoczył i nie odniósł się do stanowiska i interpretacji przepisów wyrażonych przez Sąd w wyroku, w konsekwencji którego zaskarżona decyzja została wydana, a zatem determinujących w sposób zasadniczy rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Dokonując analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż organ z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. orzekł w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Go 941/15. Organ, wbrew stanowisku Sądu zawartemu w w/w wyroku, którym związany jest także Sąd w składzie orzekającym, stwierdził bowiem, iż według kryteriów obiektywnych złe stosunki rodzinne oraz pozostawanie w związku partnerskim nie stanowią ważnego powodu uzasadniającego wnioskowaną zmianę (ostatnie zdanie uzasadnienia). Zdaniem organu niechęć do nazwiska i drugiego imienia, wola odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieindentyfikowanie się z nimi nie dają podstaw do stwierdzenia, że zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę wszystkich podstawowych danych indentyfikujących osobę wnioskodawcy. Tymczasem Sąd w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r. wyraźnie wskazał, iż podane przez skarżącego przyczyny posługiwania się innym nazwiskiem i jednym imieniem związane z jego przeżyciami z dzieciństwa, niechęcią do noszonego nazwiska, wolą odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieidentyfikowania go z nimi, należy kwalifikować jako ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n., co stanowiło podstawę do uznania przez Sąd, iż organ odwoławczy dokonał niewłaściwej subsumcji stanu faktycznego do przepisu art. 4 u.z.i.n. oraz w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego – uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazane powyżej uchybienie organu odwoławczego polegające na naruszeniu art. 153 p.p.s.a. stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Ponadto zdaniem Sądu organ odwoławczy, przeprowadzając w całości postępowanie dowodowe w sprawie, dopuścił się także naruszenia określonej art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności i art. 136 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Sąd uznał jednak, że zasadniczym powodem uchylenia decyzji II instancji było naruszenie art. 153 p.p.s.a., a przez to – ponowne naruszenie przepisów prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego bezwzględnie z uwzględnieniem oceny prawnej oraz wskazań zawartych w obu wydanych w niniejszej sprawie wyrokach, do czego zobowiązuje organ treść art. 153 p.p.s.a. organ II instancji winien ponownie dokonać oceny zebranego materiału dowodowego na tle przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 u.z.i.n., zgodnie jednak z oceną prawną dotycząca wskazanych w tym przepisie ,,ważnych powodów" zmiany imienia i nazwiska określoną w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r.

Ponownie orzekając organ winien wziąć pod uwagę, co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w przypadku decyzji uznaniowej, jaką stanowi decyzja o zmianie nazwiska i imienia, organ przy ewentualnej odmowie uwzględnienia wniosku zobowiązany jest do racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia. W przeciwnym razie postępowanie organu przybrać mogłoby cechy dowolności, prowadząc do naruszenia prawa, organu bowiem zgodnie z treścią art. 6, art. 7 i 8 kpa działają na podstawie prawa i prowadzą postepowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd działając w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji (pkt I).

Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ poniesionych przez stronę kosztów postępowania sądowego (art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.), obejmujących koszty sądowe (wpis 100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł) skarżącego przed sądem, o czym orzeczono jak w punkcie II.