Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 409/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Monika Świerczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako: Wojewódzki Inspektor Sanitarny" albo "organ II instancji") decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 dalej : rozporządzenie).

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcia wskazano, że podstawą decyzji organu I instancji było orzeczenie lekarskie [...] Centrum Medycyny Pracy w [...] Ośrodek w [...] (dalej jako: "Centrum Medycyny Pracy") nr BP [...] z dnia [...] listopada 2017 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w [...] (dalej jako: "Instytut Medycyny Pracy") nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W toku prowadzonego postępowania ustalono przebieg pracy zawodowej J. S., wskazując, że od 1977 roku do chwili obecnej była zatrudniona w Nadleśnictwie [...] i pracowała kolejno na stanowiskach pracy: referent ekonomiczny, starsza księgowa, samodzielny referent ekonomiczny, kierownik sekcji administracyjno-gospodarczej, p.o. główny księgowy, starszy instruktor ds. administracyjno-gospodarczych, starszy instruktor techniczny, starszy instruktor ds. użytkowania lasu, adiunkt, p.o. nadleśniczy terenowy Obrębu [...], adiunkt, specjalista ds. użytkowania lasu, straszy specjalista ds. stanu posiadania, urządzania lasu, handlu i marketingu, starszy specjalista Służby Leśnej ds. stanu posiadania i lasów niepaństwowych, starszy specjalista Służby Leśnej ds. lasów niepaństwowych i projektów środowiskowych. Pracodawca w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej sporządzonej w dniu [...] listopada 2017 r. potwierdził, iż na powyższych stanowiskach pracy do obowiązków zawodowych pracownika oprócz prac biurowych (wypełnianie dokumentów, uzupełnianie łub tworzenie dokumentacji technicznej, finansowej i rozliczeniowo-magazynowej, związanej z prowadzeniem gospodarki leśnej i działalnością administracyjną nadleśnictwa) należały wyjazdy w teren leśny (kontrole stanu majątku ruchomego i nieruchomości, udział w pracach komisji inwentaryzacyjnych, wyjazdy z kontrahentami w celu oględzin drewna do sprzedaży, lustracji terenowych w lasach niestanowiących własność Skarbu Państwa, opiniowanie w terenie i przygotowywanie dokumentacji do włączania gruntów leśnych z produkcji leśnej pod odkrywki węgla brunatnego, żwirowanie, zagospodarowanie rekreacyjne i budownictwo mieszkaniowe, ustalanie z projektantami inwestycji przebiegających przez tereny leśne takie jak budowa i modernizacja dróg publicznych, linii energetycznych, gazociągów, ropociągów, ustalania spornych granic z prywatnymi właścicielami lasów, uczestniczenia w pracach geodezyjnych przy wyznaczaniu granic oraz podziałów geodezyjnych działek stanowiących własność Skarbu Państwa itp., kierowanie osobowymi brygadami do sprzątania lasu, wykonywanie czynności kontrolno-nadzorczych w terenie leśnym).

Pracodawca dokonał określenia częstotliwość pracy w terenie leśnym zgodnie z podziałem na zajmowane przez pracownika stanowiska pracy. Z ustaleń tych wynika, iż w okresie od dnia [...] października 1977 r. do dnia [...] listopada 1983 r. (J. S. sporadycznie wykonywała prace w terenie leśnym. W okresie od dnia [...] listopada 1983 r. praca wymagała częstych wyjazdów w teren leśny (40% czasu pracy). W okresie od dnia [...] lutego 1990 r. do dnia [...] lipca 1990 r. (nadleśniczy terenowy) praca wymagała częstych wyjazdów w teren (65% czasu pracy). Ponadto pracodawca wskazał, iż w okresach: od dnia [...] maja 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz od dnia [...] marca 2008 r. do dnia [...] maja 2008 r. J. S. kierowała brygadą do sprzątania lasu. Jej praca polegała wówczas na częstym pobycie w terenie leśnym.

Centrum Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] listopada 2017 r. stwierdzającym brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej zwróciło uwagę, że pierwsze objawy choroby: kaszel, duszności i inne wystąpiły przed 12 laty od daty przeprowadzania badań, co J. S. wiąże z pracą w środowisku leśnym. Badania diagnostyczne wykonane przed laty potwierdziły alergie na pyłki drzew i chwastów. Od tego czasu leczy się w Poradni Pulmonologicznej i stosuje zalecane leki. W ocenie klinicznej wyniki testów alergicznych śródskórnych z 2002, 2007 roku; IgE swoiste z 2017 roku dostarczone przez J. S. są dodatnie na alergeny powszechne dla całej populacji.

Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] czerwca 2018 r. wskazał, że w trakcie hospitalizacji nie stwierdzono osłuchowych cech obturacji oskrzeli, a w wykonanym badaniu spirometrycznym nie ujawniono zaburzeń wentylacji płuc. Próba rozkurczowa z salbutamolem dała wynik ujemny. Przy uwzględnieniu okoliczności zaprzestania leczenia przeciwastmatycznego w wymaganym czasie przed hospitalizacją diagnostyczną, w dwukrotnie przeprowadzonym teście wziewnym z metacholiną nie ujawniono obecności nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, która jest uniwersalną cechą każdej aktywnej postaci astmy oskrzelowej. Punktowe testy naskórkowe wypadły dodatnio z alergenami pyłków drzew. Alergeny pyłków drzew pospolicie występują w środowisku komunalnym, co w świetle aktualnie przyjętych zasad orzeczniczych nie pozwala na rozpoznanie alergii o etiologii zawodowej, nawet w przypadku pracy wykonywanej na terenach zadrzewionych.

Mając powyższe na względzie Powiatowy Inspektor Sanitarny orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Odwołanie od tej decyzji wniosła J. S. wnosząc o uchylenie decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie odwołującej stwierdzenie, że nie pracuje w bezpośrednim narażeniu na czynniki biologiczne jest nieuzasadnione. Jej zdaniem w zaskarżonej decyzji próbuje się szczególnie zwrócić uwagę na niewielki procentowy udział pracy w terenie i zbagatelizować ten fakt. Z dokumentacji otrzymanej przez pracodawcę wynika potwierdzony czas pracy w terenie. W ocenie skarżącej astma oskrzelowa po raz pierwszy została zdiagnozowana przez lekarza pulmonologa alergologa w 2002 r, w wyniku bezpośredniego działania czynników alergicznych w związku z pracą terenową w lesie od tego czasu stale przyjmuje leki, między innymi sterydy, które nie są bez znaczenia dla jej stanu zdrowia. W ocenie odwołującej jej dotychczasowe leczenie zostało podważone w oparciu o własne wyniki badań przeprowadzonych w Klinice Chorób Zawodowych w [...] z którym się nie zgadza.

Organ II instancji rozpoznając wniesione odwołanie przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów regulujących procedurę stwierdzenia choroby zawodowej, podkreślając w szczególności, że przy uwzględnieniu specyfiki postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych i wynikający z tego fakt związania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej z orzeczeniami lekarskimi wydanymi w sprawie, organy te nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że dążąc do wyczerpującego wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. wystąpił do lekarskich jednostek orzeczniczych biorących udział w postępowaniu diagnostyczno – orzeczniczym z wnioskiem o zajęcie stanowisk i wydanie nowych opinii lekarskich lub uzupełnienie już wydanych. W odpowiedzi obie jednostki zgodnie podtrzymały swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania u J. S. choroby zawodowej - astmy oskrzelowej.

Centrum Medycyny Pracy w opinii z dnia [...] października 2018 r. wskazało, iż wykonano badania: specjalisty medycyny pracy, badanie spirometryczne, IgE nieswoiste i swoiste zapoznano się z zaświadczeniem pracodawcy o przebiegu pracy zawodowej, kartą oceny narażenia na stanowisku pracy oraz tabelą zagrożeń czynnikami biologicznymi. Szczególnie wnikliwie lekarska jednostka orzecznicza I stopnia przeanalizowała dokumentację medyczną dostarczoną przez zainteresowaną w tym: lekarza medycyny pracy i okulisty [...]), wynikami badania spirometrii z dnia [...] kwietnia 2002 r. i z dnia [...] listopada 2013 r., wynikami badania IgE nieswoistych z dnia [...] kwietnia 2017 r. i swoistych z dnia [...] kwietnia 2017 r., kartami badania profilaktycznego z 2005, 2009 i 2011 roku, dokumentacją leczenia z Poradni Pulmonologicznej z lat 2012-2017, lekarza POZ z 2016 i 2017 roku, Poradni Laryngologicznej z 2013 roku, tomografią komputerową zatok bocznych nosa z 2013 roku. [...] Centrum Medycyny Pracy w [...] ustaliło, iż dolegliwości z powodu których leczy się [...] J. S. w poradniach specjalistycznych występują od około 30 lat. Pacjentka ponadto leczyła się z powodu choroby refluxowej przełyku oraz niedoczynności tarczycy, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń hormonalnych i innych bez istotnego znaczenia dla sprawy. W badaniu przedmiotowym lekarska jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła otyłość (BMI 36), nadciśnienie tętnicze. W badaniu spirometrycznym nie stwierdzono odchyleń, w testach skórkowych stwierdzono dodatnią reakcję na powszechne alergeny pyłków drzew, traw i roślin występujących w środowisku komunalnym a zatem powszechnych dla całej populacji. Centrum Medycyny Pracy nie znalazło podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z uwagi na rozpoznane schorzenie i jego przebieg kliniczny (astma atopowa, atopia), rodzaj wykonywanej pracy oraz wyniki wykonanych badań. Lekarska jednostka orzecznicza I stopnia wykazała, iż atopia jest genetycznie uwarunkowaną reakcją organizmu (nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na małe dawki antygenów) i dotyczy całej populacji. W ocenie Centrum Medycyny Pracy J. S. nie wykonywała prac związanych z bezpośrednim narażeniem na czynniki biologiczne: nie zajmowała się pielęgnacją roślin, pracami przy okopywaniu roślin, zbieraniu czy sprzątaniu inna leśnego, sadzeniem lasów itp. czynności które wchodzą w zakres obowiązków pracowników leśnych.

Zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia J. S. była pracownikiem umysłowym a wyjazdy w teren polegały jedynie na odnotowywaniu wykonanych prac, kierowania brygadami sprzątającymi, nadzorem nad wykonanymi pracami innych pracowników. Lekarska jednostka orzecznicza I stopnia wyjaśniła, iż sformułowanie "sporadycznie" podobnie jak różnicowanie terenu zadrzewionego i leśnego w alergologii nie ma żadnego znaczenia, ponieważ nawet śladowe ilości alergenu mogą spowodować reakcję alergiczną. Nie można przyjąć argumentu, że samo przebywanie w środowisku zajmującym się gospodarką leśną stanowi podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Czynniki alergizujące - pyłki roślin na które potwierdzono alergię, znajdują się w całym środowisku komunalnym i podobnie jak kurz nie mogą być traktowane jako specyficzne środowisko pracy. Ponadto [...] Centrum Medycyny Pracy w [...] stwierdziło, iż nie kwestionuje diagnozy lekarzy leczących jak i sposobu leczenia jednak jako jednostka rozpoznająca choroby zawodowe ma prawo do ustalenia własnego rozpoznania i własnej interpretacji wyników dostarczonych badań zwłaszcza, że alergia atopowa leczona jest w podobny sposób i podobnymi lekami jak astma oskrzelowa. Zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej I stopnia w ocenie klinicznej nie można pominąć faktu, iż inne schorzenia J. S. mogą powodować podobne objawy i dolegliwości dotyczące układu oddechowego.

Instytut Medycyny Pracy w [...] w opinii z dnia [...] stycznia 2019 r. wskazał, iż alergeny pyłków drzew, na które uczulona jest J. S., należą do alergenów powszechnie występujących w środowisku komunalnym, nie są to alergeny zawodowe. W związku z powyższym, zdaniem Instytutu Medycyny Pracy nie można uznać alergii na pyłki drzew za alergię zawodową, nawet u pracowników terenów leśnych, zadrzewionych, zakrzewionych, etc. na których również występują powyższe alergeny, jakkolwiek w większym stężeniu. Osoba nadwrażliwa na pewne alergeny będzie prezentowała nasilenie objawów chorobowych w przypadku kontaktu z tymi alergenami w większych stężeniach. Nie zmienia to jednak przyjętych w orzecznictwie zasad, iż nie można rozpatrywać uczulenia na alergeny pospolite w kontekście uczulenia zawodowego. U [...] J. S. rozpoznano atopię, czyli genetyczną skłonność do rozwoju nadwrażliwości na alergeny pospolite. Skłonność taką wykrywa się u blisko 40% dorosłych Polaków. Część z tych osób rozwija objawy chorobowe, np.: alergiczne zapalenie spojówek, nosa, astmę oskrzelową i inne schorzenia. Instytut Medycyny Pracy w [...] wskazał, iż podczas hospitalizacji J. S. poza wykryciem nadwrażliwości na alergeny pyłków drzew w punktowych testach skórnych, nie ujawniono nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, która jest uniwersalną cechą każdej aktywnej postaci astmy oskrzelowej. Zdaniem lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia ponowna analiza całości dokumentacji nie daje podstaw do weryfikacji merytorycznej wydanego orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Organ II instancji, analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinie lekarskie, uznał, iż nie zaistniały podstawy do stwierdzenia u J. S. choroby zawodowej. W opiniach Centrum Medycyny Pracy i Instytutu Medycyny Pracy sformułowano jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznaniu choroby zawodowej - astmy oskrzelowej. W przywołanych opiniach lekarskich w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości, wykazano brak przesłanek do przyjęcia istnienia u J. S. choroby zawodowej. Nie stwierdzono rozpoznania klinicznego schorzenia figurującego w wykazie chorób zawodowych. Zarówno [...] Centrum Medycyny Pracy, jak i Instytutu Medycyny Pracy nie ujawniły nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, która jest uniwersalną cechą każdej aktywnej postaci astmy oskrzelowej. U odwołującej lekarskie jednostki orzecznicze biorące udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym rozpoznały atopię, czyli genetyczną skłonność do rozwoju nadwrażliwości na alergeny pospolite, schorzenie które nie figuruję w wykazie chorób zawodowych.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (a to przez zaniechanie dokonania dodatkowych czynności wyjaśniających dotyczących zaistniałych w toku postępowania wątpliwości odnoszących się do orzeczeń i opinii lekarskich jednostek diagnostycznych I i II stopnia) oraz do zgodnego z tak ustalonym stanem faktycznym załatwienia sprawy;

2. art. 8 K.p.a poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji w sposób niebudzący zaufanie skarżącej do organów władzy publicznej, a to przez zaniechanie dokonania dodatkowych czynności wyjaśniających dotyczących rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i usunięciu zaistniałych w toku postępowania wątpliwości odnoszących się do orzeczeń i opinii lekarskich jednostek diagnostycznych I i II stopnia, o których to wątpliwościach mowa jest szeroko w uzasadnieniu niniejszej skargi;

3. art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący (a to przez zaniechanie dokonania dodatkowych czynności wyjaśniających dotyczących zaistniałych w toku postępowania wątpliwości odnoszących się do orzeczeń i opinii lekarskich jednostek diagnostycznych I i II stopnia) i w konsekwencji nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;

4. art. 80 K.p.a. poprzez nie tyle swobodną, co dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, który zawiera sprzeczności, nieścisłości i niejasności opisane szczegółowo w uzasadnieniu niniejszej skargi.

Mając powyższe na względzie wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że do grup zawodowych najbardziej narażonych na działanie czynników biologicznych w środowisku pracy wywołujących takie choroby zawodowe jak astma oskrzelowa są m. in. pracownicy leśnictwa. Nietrafnie uznano więc przez jednostkę orzeczniczą I stopnia, że skarżąca nie wykonywała prac związanych z bezpośrednim narażeniem na czynniki biologiczne, które wchodzą w skład obowiązków pracowników leśnych, a jej wyjazdy terenowe były sporadyczne. Zdaniem skarżącej organy administracji publicznej zasadnie wskazały, że z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż został potwierdzony fakt wykonywania pracy (środowisko pracy), w którym występowało narażenie. Mimo tego Centrum Medycyny Pracy stwierdziło, że skarżąca nie wykonywała prac związanych z bezpośrednim narażeniem na czynniki biologiczne oraz że nie znalazło podstaw do rozpoznania choroby zawodowej przede wszystkim ze względu na m. in. rodzaj wykonywanej przez skarżącą pracy, a lekarz Instytutu Medycyny Pracy po przeanalizowaniu dokumentacji dotyczącej oceny narażenia zawodowego [...] S. nie znalazł podstaw do weryfikacji merytorycznej wydanego wcześniej przez tą jednostkę orzeczenia. Oznacza to, że lekarz orzecznik arbitralnie i w sposób zupełnie bezpodstawny zmienił istotne dla sprawy okoliczności faktyczne podane wyczerpująco przez jej pracodawcę.

Skarżąca przez dziesięciolecia przebywała i pracowała na co dzień nie tyle w "instytucji zajmującej się gospodarką leśną", ale po prostu w lesie, a więc w środowisku występowania narażających na wystąpienie astmy oskrzelowej czynników biologicznych, w którym zresztą budynek Nadleśnictwa [...] jest zlokalizowany. Po drugie dlatego, że środowisko leśne z pewnością nie jest środowiskiem komunalnym, a na czynniki alergizujące występujące w tym ostatnim powołało się Centrum Medycyny Pracy, wskazując na ich niespecyficzność dla środowiska, w którym pracowała skarżąca. Wątpliwości choćby z punktu widzenia doświadczenia życiowego budzi również zawarte w powyższej opinii stwierdzenie, że atopia (którą twierdzono także u Skarżącej) jest "genetycznie uwarunkowaną reakcją organizmu (nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na małe dawki antygenów) i dotyczy całej populacji". Natomiast w opinii Instytutu Medycyny Pracy napisano, że genetyczną skłonność do rozwoju nadwrażliwości na alergeny pospolite (czyli atopię) wykrywa się u ok. 40% dorosłych Polaków. Powyższe każe wzbudzić kolejne wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności opinii Centrum stanowiącej zasadniczą podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

W decyzji tej stwierdzono także, iż nie ujawniono u [...] J. S. "nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, która jest uniwersalną cechą każdej aktywnej postaci astmy oskrzelowej". Organ nie zwrócił jednak uwagi na pojawiającą się wobec takiego twierdzenia wątpliwość co do tego, że mowa jest w nim o aktywnej postaci podanego schorzenia, podczas gdy w czasie hospitalizacji skarżącej w środowisku miejskim wszystkie oznaki astmy oskrzelowej mogły się nie uaktywnić. Astma jest bowiem chorobą przewlekłą, która charakteryzuje się występowaniem objawów o różnym stopniu nasilenia w czasie, w zależności od wielu aktualnych okoliczności.

Skarżąca wskazała, iż w orzeczeniach lekarskich nie wykazano, aby którekolwiek ze schorzeń, na które cierpi skarżąca powodowało podobne do astmy oskrzelowej dolegliwości dotyczące układu oddechowego, a w konsekwencji - że schorzenie takie może odpowiadać za dolegliwości skarżącej, które wiąże ona z astmą.

Uzasadnione wątpliwości skarżącej budzi również zawarte w uzupełniającej opinii Centrum Medycy Pracy zapewnienie o szczególnie wnikliwym przeanalizowaniu dokumentacji medycznej dostarczonej przez zainteresowaną, w tym sporządzonej przez lekarza medycyny pracy kart badania profilaktycznego, dokumentacją leczenia poradni pulmonologiczno-alergologicznej, pulmonologicznej itd. Z dokumentacji tej wynika bowiem wyraźnie, że już wiele lat temu u skarżącej zdiagnozowano astmę oskrzelową. Tymczasem wnioski, do jakich doszły na podstawie stosunkowo krótkiego wywiadu i badania lekarskie jednostki, w istocie kwestionują diagnozy lekarzy leczących pacjentkę przez wiele lat - i to bez żadnego przekonującego uzasadnienia. W dalszej części uzasadnienia skarżąca zakwestionowała również ustalenia dotyczące rzeczywistej daty pojawienia się pierwszych objawów chorobowych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej –astmy oskrzelowej, wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Definicję choroby zawodowej ustawodawca zawarł w treści art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 ze. zm., dalej jako "K.p."), który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej nie wystarczy samo rozpoznanie choroby, w sensie jednostki chorobowej, która wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych, ale jeszcze należy ustalić, czy osoba starająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach narażających ją na tę, konkretną chorobę zawodową. Dopiero stwierdzenie obu tych przesłanek powoduje domniemanie istnienia choroby zawodowej, które może być wykluczone ustaleniem małego prawdopodobieństwa związku przyczynowego między tymi przesłankami, a inaczej mówiąc, domniemanie to może być obalone stwierdzeniem bezspornym lub z wysokim prawdopodobieństwem, iż choroba powstała w wyniku innej choroby, nie mającej żadnego związku ze środowiskiem pracy.

W myśl art. 2352 K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Równocześnie w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. Rada Ministrów określiła: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 rozporządzenia). Stosownie do § 8 ust. 1 tego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Rozporządzenie to reguluje także sposób przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego.

Z powyższego wynika, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie znajdowało się w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę. Związek ten musi zostać ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Co ważne, przyczyną wywołującą chorobę zawodową jest sama praca. Na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania.

Możliwość stwierdzenia choroby zawodowej dopuszczalna jest nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, iż chorobę wymienioną w tym wykazie spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy. Możliwe jest to również wówczas, gdy związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu w wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12, Baza NSA, przesłanka stwierdzenia "z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji publicznej z konieczności badania wszystkich możliwych pozaustawowych czynników, które mogą wywołać schorzenia, tym bardziej jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

W realiach przedmiotowej sprawy uzyskano dwa orzeczenia lekarskie – Centrum Medycyny Pracy z dnia 28 marca 2017 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz Instytutu Medycyny Pracy z dnia 17 sierpnia 2017 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. Konsekwentnie organy inspekcji sanitarnej oraz sądy administracyjne, kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy, która pozwoliłaby na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. W związku z tym, organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani wykonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Takie orzeczenie podlega ocenie pod kątem zachowania kryteriów określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 2013/13 i z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 2986/13, Baza NSA). Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy wskazać trzeba, iż skarżąca kwestionuje treść orzeczeń lekarskich, przyjmując, że nie mogą one stanowić dowodu w sprawie, z uwagi na wskazane przez nią nieścisłości.

Sąd podziela ocenę organów, że uzyskanie orzeczenia lekarskie są właściwie uzasadnione merytorycznie, logiczne i spójne, a zarówno organy sanitarne, jak i sąd administracyjny nie mogły podważać zasadności przeprowadzonych badań lekarskich, które zostały przeprowadzone we właściwych do tego jednostkach orzeczniczych oraz przez uprawnionych do orzekania lekarzy orzeczników. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczeń uprawnionych lekarzy pod względem formalnym. Treść tych orzeczeń a w szczególności orzeczenia z dnia [...] czerwca 2018r., a wiec wydanego w związku z kwestionowanym przez skarżącą orzeczenia z dnia [...] listopada 2017r., uzupełniona w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w trybie § 8 pkt 2 rozporządzenia, wskazuje na analizę dokumentacji medycznej przedstawionej przez stronę jak i oparcie się na wynikach specjalistycznej diagnostyki przeprowadzonej w trakcie obserwacji klinicznej. Brak jest zatem podstaw do postawienia organowi odwoławczemu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o nienależycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy. Z ustaleń dowodowych wynika, że skarżąca pracowała i pracuje w narażeniu na kontakt z czynnikami biologicznymi, pomimo tego lekarze orzecznicy jednoznacznie ustalili, że u skarżącej nie występuje astma oskrzelowa jako choroba w ogóle - tym samym nie występuje również astma oskrzelowa jako choroba zawodowa wymieniona w pkt 6 wykazu chorób zawodowych. Ich stanowcze wnioski, wskazujące, że w sprawie nie było podstaw do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej nie są oparte jedynie na dokumentacji medycznej lecz przeprowadzono szczegółową diagnostykę w kierunku rozpoznania tej choroby. Sąd zwraca uwagę, że w obu orzeczeniach lekarskich zwrócono uwagę, że przeprowadzone badania nie ujawniły nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, która jest uniwersalną cechą każdej aktywnej postaci astmy oskrzelowej. Lekarskie jednostki orzecznicze biorące udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym rozpoznały atopię, czyli genetyczną skłonność do rozwoju nadwrażliwości na alergeny pospolite, schorzenie, które nie figuruję w wykazie chorób zawodowych.

Konsekwentnie nie można przyznać racji skarżącej, dotyczącej wadliwej oceny stanu faktycznego sprawy, do czego sprowadzają się zarzuty skargi. W szczególności bez znaczenia dla wydanych decyzji pozostawała rzekoma nieścisłość w orzeczeniach lekarskich dotycząca narażenia skarżącej na działanie czynników biologicznych – ta jest bowiem niekwestionowana, przy czym bez znaczenia pozostaje jej zakres dla samego stwierdzenia choroby zawodowej. Podobnie dla oceny braku klinicznych cech astmy oskrzelowej nie ma wpływu, jaki procent społeczeństwa cierpi na nadwrażliwość na alergeny pospolite (atopię), czy też moment wystąpienia pierwszych dolegliwości u skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych – dotyczących braku uaktywnienia się oznak astmy oskrzelowej w czasie hospitalizacji, braku wskazania, jakie inne schorzenia, na które cierpi skarżąca mogłyby przyczynić się do jej wystąpienia, czy też wreszcie sprzeczności orzeczeń lekarskich z opiniami innych lekarzy, Sąd wskazuje, że w powyższym zakresie zarówno organy sanitarne, jak i sąd administracyjny nie mogły podważać zasadności przeprowadzonych badań lekarskich oraz wyciągniętych na ich podstawie wniosków. W sprawie, uprawnieni lekarze nie kwestionowali diagnozy lekarzy, którzy wcześniej leczyli skarżącą jak i samego sposobu leczenia. Wskazali natomiast w swoich opiniach, że mają prawo do własnej oceny wyników badań, zwłaszcza jak wyjaśniono, alergia atopowa leczona jest w podobny sposób i podobnymi lekami jak astma oskrzelowa oraz, że ponowna analiza całości dokumentacji nie daje podstaw do weryfikacji merytorycznej wydanego orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Badania lekarskie zostały przeprowadzone we właściwych do tego jednostkach orzeczniczych oraz przez uprawnionych do orzekania lekarzy orzeczników. Ich wnioski są spójne, wskazujące, że w sprawie nie było podstaw do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej, gdyż nie stwierdzono u skarżącej cech klinicznych astmy oskrzelowej.

Mając powyższe na względzie wskazać należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca je decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Tym samum Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.