Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 128/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił J. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - za okres 06/2010-05/2011, 08/2012-11/2015 - w kwocie [...]zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. przypadających od wyżej wymienionych składek – w kwocie [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne – w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - za okres 05/2010-05/2011, 08/2012-11/2015 - w kwocie [...]zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. przypadających od wyżej wymienionych składek – w kwocie [...]zł,

c) Fundusz Pracy – w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - za okres 08/2012-11/2015 - w kwocie [...]zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. przypadających od wyżej wymienionych składek - w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na następujące okoliczności sprawy.

We wniosku, który wpłynął do Oddziału ZUS w Lublinie w dniu 3 września 2019 r., J. S. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek za lata 2010-2015 oraz wszelkich kosztów wynikających z prowadzenia przymusowego dochodzenia należności. Skarżąca wniosła o stwierdzenie całkowitej nieściągalności w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ ustalił, że skarżąca do dnia 29 listopada 2015 r., z przerwą od 31 maja 2011 r. do 15 sierpnia 2012 r., prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej wyrobów tekstylnych (kod PKD 46.41.Z) i sprzedaży hurtowej niewyspecjalizowanej (kod PKD 46.90.Z). W stosunku do działalności skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy. Zobowiązanie skarżącej przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że nie została także spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ ustalił, że skarżąca osiąga dochód z tytułu pracy dorywczej w wysokości [...] zł - [...] zł miesięcznie oraz posiada 50 udziałów o łącznej wartości [...] zł w E. P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W bazie KRS skarżąca figuruje jako wspólnik i członek zarządu wyżej wymienionej spółki. Wobec skarżącej jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności, które nie zostało zakończone. Organ podkreślił, że na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tych przyczyn organ uznał, że nie zachodziły przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy.

W ocenie organu nie zachodziły również przesłanki umorzenia należności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Odnosząc się do podanych przez skarżącą okoliczności w zakresie sytuacji zdrowotnej organ podniósł, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy lub innych dokumentów, które świadczyłyby o stanie zdrowia oraz wydatkach na leczenie. Organ zauważył, że skarżąca jest osobą czynną zawodowo i nie udowodniła, że istnieją jakiekolwiek przeszkody w kontynuowaniu zatrudnienia ze względu na problemy zdrowotne, uniemożliwiające zarobkowanie i tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia.

Organ rozważył możliwość umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie Zakładu sytuacja tego rodzaju nie ma miejsca w przypadku skarżącej. Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych.

Organ w oparciu o Kompleksowy System Informatyczny ZUS ustalił, że skarżąca od czerwca 2016 r. nie figuruje w tym systemie i nie posiada aktualnego tytułu ubezpieczenia. Zgodnie ze złożonymi w postępowaniu oświadczeniami skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, "pomieszkuje" u znajomych. Źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z tytułu pracy dorywczej w wysokości [...] zł - [...] zł miesięcznie. Skarżąca korzysta z pomocy fundacji (otrzymuje doraźną pomoc, żywność, obiady, ubrania). Stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżąca określiła na kwotę około [...] zł - [...] zł miesięcznie. Skarżąca posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach oraz z tytułu zaciągniętych kredytów za 2015 r. - w kwocie [...]zł, do spłaty pozostało jeszcze [...] zł oraz zaległości w ZUS za okres 2010-2015. Organ podkreślił, że fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności. Za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Nie stanowią również przesłanki umorzenia okoliczności związane z powstaniem zaległości.

Organ podkreślił, że wykazanie wszelkich trudności w spłacie zaległości należy do wnioskodawcy, który powinien wskazać wszystkie okoliczności przemawiające za zasadnością wniosku oraz udokumentować je w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości. To głównie na osobie zobowiązanej spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek, na podstawie których zaległości wobec ZUS mogłyby zostać umorzone. Zdaniem organu skarżąca nie dopełniła tego obowiązku.

Skarżąca nie wykazała wysokości dochodu uzyskiwanego w spółce E. P.. Nie udowodniła, z czego faktycznie się utrzymuje, przy braku dochodu. Skarżąca nie przedłożyła też żadnej dokumentacji wskazującej, dlaczego od czerwca 2016 r. nie pracuje. W szczególności skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy. W ocenie organu, mając na względzie wiek skarżącej oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych, należy uznać, że brak zatrudnienia stanowi okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Organ zauważył, że rejestracja w powiatowym urzędzie pracy daje możliwość skorzystania ze wsparcia m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej, czy też pomoc w znalezieniu pracy. Młody wiek i stan zdrowia skarżącej świadczą o możliwości spłacenia zaległości w przyszłości. W związku z tym umorzenie zaległości naruszałoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej, względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

J. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2020 r. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła organowi, że nie zgromadził i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Skarżąca podkreśliła, że przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek została spełniona, ponieważ skarżąca nie posiada majątku, a w wyniku postępowania egzekucyjnego, które toczy się od 2015 roku, nie uzyskano żadnych środków. Natomiast organ nie ustalił, jakie są w efekty prowadzonej egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ podniósł, że jak wynika z zapisów w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, skarżąca z dniem 27 stycznia 2020 r. rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, a następnie z dniem 29 lutego 2020 r. dokonała zawieszenia działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami. Decyzja dotyczy składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm., powoływanej dalej także jako "u.s.u.s."). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2).

Z treści zaskarżonej decyzji wynika wprost, że dotyczy ona zarówno składek, jak i odsetek za zwłokę – w kwotach wymienionych szczegółowo w odniesieniu do poszczególnych tytułów należności. W związku z tym nie znajduje podstaw podniesiony w skardze zarzut nieobjęcia decyzją odsetek od składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, to jest stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odniósł się do wszystkich wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Jest oczywiste, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Prawidłowe jest także ustalenie organu, że w przypadku objętych decyzją zaległości nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2. Skarżąca nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, nie zachodzą zatem przesłanki określone w art. 28 pkt 4 i 4b ustawy.

Jeśli chodzi o przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 4a, to również – z uwagi na wysokość należności, przekraczającą [...] zł oraz wysokość poszczególnych jej części składowych – jest oczywiste, że wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Nie ma także podstaw do uznania zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jak ustalił organ, skarżąca prowadziła działalność do 29 listopada 2015 r. Jednakże zgodnie z danymi ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem KRS [...], skarżąca jest wspólnikiem i członkiem zarządu E. P. Spółki z ograniczoną działalnością, w której posiada 50 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Jest to składnik majątku skarżącej, niezależnie od podnoszonej w skardze okoliczności, iż z tytułu udziałów w spółce nie osiąga bieżących dochodów.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest więc spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy.

Skarżąca nie kwestionuje ostatnio wymienionych okoliczności, w szczególności faktu prowadzenia postępowań egzekucyjnych. Jednakże zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja jest wadliwa, ponieważ organ nie ustalił efektywności egzekucji trwającej od 2015 r. Organ powinien stwierdzić zaistnienie przesłanki nieściągalności w sytuacji, gdy egzekucja trwająca od pięciu lat jest nieefektywna.

Argumentacja skarżącej nie zasługuje jednak na podzielenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalił, że należności, których decyzja dotyczy, są objęte postępowaniami egzekucyjnymi. Organ podał zarówno daty decyzji, z których należności te wynikały, jak również daty wystawienia poszczególnych tytułów wykonawczych, ich doręczenia stronie, a także daty wszczęcia kolejnych postępowań egzekucyjnych oraz doręczenia stronie zawiadomień o ich wszczęciu w latach 2011-2016 (k. 4 i 5 decyzji). W świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie budzi wątpliwości, że organ nie przyjął za jej podstawę ustalenia o wyegzekwowaniu określonych należności. W sprawie nie jest sporne, że dotychczas podjęte czynności egzekucyjne nie doprowadziły do ich wyegzekwowania. Potwierdza to treść dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, w tym w szczególności Informacja o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r., w tym o wynikach dotychczas prowadzonego przymusowego dochodzenia (k. 19-20 akt administracyjnych). W Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 8 akt sprawy) wymieniono czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych. Jak wynika z akt sprawy, stronę informowano też o skierowaniu do Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-P. wniosku o prowadzenie egzekucji ze środka egzekucyjnego, do którego zastosowania nie jest uprawniony organ egzekucyjny ZUS.

Wprawdzie więc dotychczasowe czynności egzekucyjne nie przyniosły skutku, ale egzekucja jest nadal prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego (k. 20 akt administracyjnych). Niesporne jest w sprawie, że postępowanie egzekucyjne nie było umarzane z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Natomiast postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wymaga w tym zakresie stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co w sprawie nie miało miejsca. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W sytuacji prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 116/20 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09) Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Jak wyjaśniono zaś wyżej, skarżąca dysponuje udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z którego to prawa majątkowego może być prowadzona egzekucja stosownie do art. 909-912 kodeksu postępowania cywilnego (por. Andrzej Jakubecki (red), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 730-1217, System Informacji Prawnej LEX).

W związku z powyższym prawidłowa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec tego, że w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ rozważył w dalszej kolejności przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 3 ustawy przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia.

Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącej. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie zebranych w sprawie dowodów. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, by w przypadku skarżącej zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Podzielić też należy stanowisko organu, że skarżąca nie wykazała faktu własnej przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżąca wprawdzie powołała się we wniosku na okoliczność doznania w 2015 r. urazu kręgosłupa, jednakże nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności, a także na potwierdzenie, że stan zdrowia skutkuje całkowitą niezdolnością skarżącej do pracy. Trafnie organ zwrócił uwagę na brak inicjatywy dowodowej skarżącej w tym zakresie.

Negatywnych skutków związanych z nieprzedstawieniem przez skarżącą dowodów zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie podważa argumentacja skarżącej o braku możliwości korzystania z publicznej służby zdrowia wobec niespornego w sprawie niepodlegania ubezpieczeniu. Należy zauważyć, że zarejestrowanie się skarżącej we właściwym urzędzie pracy pozwoliłoby na korzystanie z ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto w świetle zasad doświadczenia życiowego stwierdzenie urazu kręgosłupa powinno być oparte na ocenie lekarza w tym zakresie. Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów obrazujących jej stan zdrowia ani aktualnie, ani w latach poprzedzających złożenie wniosku.

Jednocześnie trzeba wskazać, że według oświadczenia złożonego w postępowaniu administracyjnym, skarżąca miesięcznie osiąga z tytułu pracy dorywczej dochód w wysokości [...] zł - [...] zł. Zatem zasadnie organ stwierdził, że skarżąca jest osobą czynną zawodowo. W sprawie nie została zatem wykazana niemożność zarobkowania przez skarżącą ze względu na stan zdrowia albo konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Podzielić należy również stanowisko organu, że skarżąca nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ja możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Skarżąca, zgodnie z jej oświadczeniem, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka u znajomych, utrzymuje się z dochodów z pracy dorywczej w wysokości [...] zł - [...] zł miesięcznie, korzysta z pomocy fundacji uzyskując doraźną pomoc, żywność, obiady, ubrania. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie około [...] zł - [...] zł miesięcznie. Skarżąca poza długiem w stosunku do ZUS ma zobowiązania pieniężne wobec innych podmiotów - w kwocie [...]zł, z czego pozostało do spłaty [...] zł, przy czym skarżąca nie spłaca tych należności. Jak wskazano już wyżej, skarżącej przysługują udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Skarżąca nie wyjaśniła, z jakich przyczyn nie pracuje od czerwca 2016 r., w związku z czym nie podlega ubezpieczeniu.

Oceniając powyższe okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ zasadnie zwrócił uwagę na konieczność uwzględnienia charakteru trudności finansowych, które w przypadku skarżącej nie mogą być uznane za mające charakter stały czy pogłębiający się, ale jedynie za mające charakter okresowy, przejściowy. Za taką oceną przemawia młody wiek skarżącej, mającej aktualnie 38 lat oraz brak dowodów występowania u skarżącej przeszkód zdrowotnych do wykonywania pracy.

Zdaniem Sądu okoliczność niezarejestrowania się skarżącej w urzędzie pracy jako bezrobotnej i poszukującej zatrudnienia nie pozwala przyjąć, że trudności finansowe skarżącej cechują się trwałym i wyjątkowym charakterem. Wskazana okoliczność świadczy bowiem o braku po stronie skarżącej chęci aktywizacji zawodowej. Podkreślić należy, że jakkolwiek rejestracja w urzędzie pracy nie stanowi gwarancji znalezienia odpowiedniego zatrudnienia, ale jak wskazał także organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w okresie poszukiwania pracy umożliwia korzystanie ze szkoleń i innych form aktywizacji zawodowej, co istotnie zwiększa szanse na uzyskanie zatrudnienia. Rezygnacja z różnych form pomocy urzędów pracy dla bezrobotnych dowodzi, że skarżąca nie wykorzystuje wszystkich możliwości zdobycia zatrudnienia i poprawy swojej sytuacji materialnej. Trzeba także wskazać, że mimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, skarżąca nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.

W świetle powyższego prawidłowa jest ocena organu, że wobec potencjalnej poprawy sytuacji skarżącej, a także możliwości korzystania z instytucji spłaty w systemie ratalnym, umorzenie należności z tytułu składek byłoby w okolicznościach sprawy przedwczesne.

Zważyć też należy, że podstawa umorzenia należności ZUS została w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanowiona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem sytuacji wyjątkowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009 roku, sygn. akt II GSK 884/08). Ustalone okoliczności sprawy nie wskazują, by taka sytuacja zaistniała po stronie skarżącej.

Wymaga podkreślenia, że skarżąca miała możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. To rzeczą skarżącej było wykazanie wszelkich okoliczności mających wpływ na wysokość dochodów i możliwość zarobkowania, a to w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych zobowiązanego. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (por. m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 430/12 oraz wyrok z 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12). Skarżąca nie sprostała powyższemu obowiązkowi. Nie można odmówić trafności stwierdzeniu organu o niewykazaniu przez skarżącą, jakie są faktycznie źródła jej utrzymania, przy deklarowanych bardzo niewielkich dochodach.

Wyjaśnić także należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Analogicznie ukształtowana jest norma art. 28 ust. 3a ustawy.

Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności i oświadczenia przedłożone przez skarżącą oraz zgromadzone w sprawie dowody i w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Sytuacja majątkowa skarżącej oraz powoływane przez nią okoliczności z zakresu stanu zdrowia nie uzasadniały przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).