Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1464/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1; art. 315 ust. 3; art. 24; art. 27; art. 31 ust. 1 pkt 2; art. 33 ust. 1; art. 63 i nast.
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz R. N.kwotę 2217 zł (dwa tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpoznaniu na rozprawie wniosku R. N. ("skarżąca", "wnioskodawca") o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "Gruntowy wymiennik ciepła" o numerze [...], udzielonego na rzecz K. C. i M. P. ("uprawniony", "uczestnik postępowania"), działając na podstawie art. 26 i 27 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej "p.w.p.") oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. oddalił wniosek i przyznał na rzecz uprawnionych solidarnie od wnioskodawcy kwotę w wysokości 1 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Okoliczności faktyczne sprawy przedstawiają się następująco:

1 kwietnia 2019 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek R. N. o unieważnienie w całości patentu o numerze [...].

We wniosku wskazano, że przedmiot patentu nie ma zdolności patentowej ponieważ nie posiada wymaganego poziomu wynalazczego. Ponadto wnioskodawca stwierdził, że sporny patent został zastrzeżony w sposób niejasny, w stopniu uniemożliwiającym określenie granicy ochrony wynikającej z patentu, przez co sporne rozwiązanie nie spełnia wymogu stosowalności przemysłowej.

Na potwierdzenie powyższego stanowiska do akt sprawy przedłożono:

- opisy patentowe: D1 - [...], D2 - [...], D3 - [...], D4 - [...], D5 - [...], D6 - [...]i D7 - [...];

- publikacje:

• Wikipedia - typy wymienników ciepła;

• artykuł "Ze studiów nad piecami typu hypocaustum z terenu ziem Polski";

• podręcznik "Ogrzewnictwo wentylacja klimatyzacja";

• "Geosyntetyka podział i charakterystyka" i "Zastosowanie geosyntetyków w budowlach ziemnych";

• "Własności termofizyczne gruntów..." i zdjęcia stron komputerowych przedstawiające tabele z właściwościami gruntów.

Na okoliczność interesu prawnego wnioskodawca przedstawił postanowienie Sądu Okręgowego w K. z [...] marca 2019 r., sygn. akt [...].

W piśmie z 10 maja 2019 r. uprawniony wniósł od oddalenie wniosku o unieważnienie spornego prawa.

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że postawione zarzuty są nieadekwatne, a ponadto nie zostały udowodnione. W zakresie zarzutu niespełnienia wymogu stosowalności przemysłowej, uprawniony stwierdził, że opis patentowy to nie jest instrukcja wykonania gruntowego wymiennika ciepła, a kwestionowane parametry są podstawowymi pojęciami technicznymi występującymi w tego typu instalacjach. W związku z tym chroniony patentem wymiennik można zrealizować.

Rozpoznając wniosek o unieważnienie patentu o numerze [...] Kolegium Orzekające w pierwszej kolejności przeanalizowało interes prawny wnioskodawcy i uznało, że wykazał on posiadanie interesu prawnego, bowiem uprawniony w oparciu o sporne prawo wystąpił przeciwko niemu z roszczeniami o czym świadczy choćby zabezpieczenie tymczasowe orzeczone postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z [...] marca 2019 r., sygn. akt [...]. Wnioskodawca ma zatem prawo bronić się przed tymi roszczeniami i żądać ustalenia, czy przedmiotowy patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do jego przyznania.

Kolegium wskazało, że przedmiotowy wynalazek dotyczy rozwiązania określonego w zastrzeżeniu niezależnym jako: "Gruntowy wymiennik ciepła, posadowiony na warstwie gruntu rodzimego i przykryty warstwą izolacyjną, wykorzystujący energię cieplną gruntu, zawierający czerpnię powietrza zewnętrznego połączoną z osadzonymi w wymienniku przewodami rurowymi i kanałami powietrznymi prowadzącymi powietrze przez wymiennik, jak również z kanałem wywiewu, znamienny tym, że pozioma lub lekko nachylona warstwa gruntu rodzimego (1) pod wymiennikiem jest warstwą o dobrej przewodności cieplnej i jest przykryta siatką konstrukcyjną (8) osadzoną na siatce stabilizującej (7), nad którymi znajduje się warstwa przepuszczająca powietrze zawierająca kanał cyrkulacyjny (9), ograniczony od góry nośną płytą (10), wspartą na siatce (8) za pomocą elementów dystansowych (11). Dodatkowo w dwóch zastrzeżeniach zależnych podano: "że na gruncie rodzimym znajduje się warstwa podkładu żwirowego (4) i/lub podkładu z kamienia łupanego (5) wypełnionego piaskiem oraz, że czerpnia (21) i kanał wywiewu (22) zaopatrzone są w czujniki temperatury (24), czujniki wilgotności (26) i czujniki prędkości przepływu powietrza (25).

Zaznaczyło jednocześnie, że podstawę prawną w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu stanowią przepisy art. 24, art. 26 i art. 27 p.w.p.

Odnosząc się do postawionych przez wnioskodawcę zarzutów braku ustawowych warunków do uzyskania patentu, Kolegium w pierwszej kolejności oceniło zarzut dotyczący niejasności pojęć użytych w spornym wynalazku i uznało, że w zastrzeżeniach spornego wynalazku w sposób wystarczająco jasny określone zostały wszystkie cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej, przejawiającej się w kształcie, rozmieszczeniu, wzajemnym usytuowaniu i połączeniu poszczególnych części składowych tego rozwiązania, tworzących zwartą całość, przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego celu. Także w części opisu dotyczącej przykładu wykonania wynalazek został określony w sposób jednoznaczny, bowiem przedstawiono tutaj przykład jego realizacji, opisując poszczególne elementy spornego wynalazku.

Zdaniem organu, brak w zastrzeżeniach wskazanych przez wnioskodawcę parametrów, zastrzeganych cech technicznych, tj. np. przewodność czy oznaczenie siatki, nie powoduje, że nie można zrealizować tego wynalazku, ponieważ ich prawidłowe określenie jest kwestią racjonalnego doboru konstrukcyjnego, zależnego od warunków i parametrów w jakich ma pracować projektowany wymiennik i w związku z tym stanowi to normalną pracę inżynierską. Organ podkreślił, że powyższe potwierdził sam wnioskodawca przedstawiając dowody w postaci publikacji "Własności termofizyczne gruntów ..." i zdjęć stron komputerowych, które przedstawiają tabele z właściwościami gruntów, natomiast w publikacjach "Geosyntetyka podział i charakterystyka" i "Zastosowanie geosyntetyków w budowlach ziemnych" pokazane zostały różne rodzaje mat syntetycznych i wskazane ich przeznaczenie. Zaznaczył, że właśnie na podstawie takich materiałów specjalista może dobrać parametry potrzebne do zaprojektowania gruntowego wymiennika ciepła odpowiedniego dla danych warunków.

Odnosząc się do argumentu wnioskodawcy, że w zastrzeżeniu niezależnym spornego wynalazku zostały użyte sformułowania typu "lekko nachylona", "dobra przewodność cieplna" i "kanał cyrkulacyjny", które nie mają technicznego charakteru organ wskazał - nawiązując do treści opisu przedstawiającej przykład wykonania wynalazku (strona 3 opisu patentowego, 3 akapit od góry) - że przeciętny specjalista, zajmujący się cyrkulacją powietrza w budynkach, na pewno będzie wiedział, na jakim odcinku może być kanał poziomy, a kiedy należy go pochylić aby była prawidłowa cyrkulacja powietrza. Z kolei sformułowanie "dobra przewodność cieplna" jest pojęciem znanym w technice, przywołanym m.in. w opisie patentowym [...], który zawiera pojęcie "dobry współczynnik przewodzenia ciepła". Dodatkowo w przykładzie wykonania wynalazku (strona 3 opisu patentowego, 4 akapit od góry) uprawniony wyjaśnia jak zbudowana jest warstwa o dobrym współczynniku ciepła. Także określenie "kanał cyrkulacyjny" jest wystarczająco precyzyjne. Oznacza ono kanał, w którym zachodzi cyrkulacja powierza, przy czym jego parametry są kwestią racjonalnego doboru konstrukcyjnego. Zdaniem Kolegium, powyższe terminy są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości, co do budowy spornego wymiennika ciepła.

W ocenie organu, bez znaczenia dla sprawy, pozostaje stanowisko uprawnionego przedstawione prezentowane w postępowaniu cywilnym prowadzonym pod sygn. akt [...], na które powołał się wnioskodawca w piśmie z 5 grudnia 2019 r., bowiem przedmiotem oceny w postępowaniu spornym są zastrzeżenia w postaci objętej ochroną spornego wynalazku, a nie twierdzenia strony przedstawione na potrzeby innego postępowania. Zdaniem Kolegium analiza dokonana w oparciu o cechy objęte ochroną spornego patentu prowadzi do wniosku, że przedmiotowy wynalazek został przedstawiony w sposób jasny i wyczerpujący.

Za bezzasadny Kolegium uznało zarzut braku przemysłowej stosowalności bowiem jak podkreśliło kwestionowany wynalazek spełnienia warunki określone w art. 27 p.w.p.

Odnosząc się do zarzutu braku poziomu wynalazczego w rozumieniu art. 24 i art. 26 p.w.p. organ każdorazowo odniósł się do przedstawionych w toku postępowania dowodów, w tym 7 opisów patentowych ([...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]); opisów różnych typów wymienników ciepła z Wikipedii; artykułu "Ze studiów nad piecami typu hypocaustum z terenu ziem Polski"; podręcznika "Ogrzewnictwo wentylacja klimatyzacja" oraz publikacji: "Geosyntetyka podział i charakterystyka" oraz "Zastosowanie geosyntetyków w budowlach ziemnych".

Odnosząc się do najbliższego, zdaniem wnioskodawcy, dokumentu z istniejącego stanu techniki, z którego wynika, że sporne rozwiązanie nie posiada poziomu wynalazczego, tj. dowodu D4, jakim jest amerykański opis patentowy nr [...], przedstawiający układ klimatyzacji budynku wyposażony w geotermalny wymiennik ciepła Kolegium wskazało, że analiza tego rozwiązania i porównania go ze spornym wynalazkiem potwierdza, że wprawdzie obydwa rozwiązania dotyczą pozyskiwania energii geotermalnej do ogrzewania domu, jednak jest to dokonywane za pomocą innych środków technicznych i w inny sposób. W przeciwstawionym rozwiązaniu D4 pozyskiwane ciepło geotermalne jest doprowadzane do warstwy kamieni, które magazynują to ciepło. Następnie powietrze do ogrzewania pomieszczeń przechodzi przez niewielkie odstępy (szczeliny) między kamieniami i pobiera ciepło z tych kamieni, które kierowane jest do środka domu. Górna płyta tego wymiennika, przykrywająca warstwę kamieni, wykonana jest z betonu i wsparta na fundamencie. Natomiast w spornym rozwiązaniu ciepło z gruntu przechodzi przez warstwę kamieni do pustego kanału cyrkulacyjnego pomiędzy warstwami, gdzie następuje ogrzanie powietrza. Kanał cyrkulacyjny utworzony jest przez płytę nośną od góry, która oparta jest na elementach dystansowych, ustawionych na warstwie przepuszczalnej, utworzonej z rozłożonych siatek na warstwie kamieni, co stanowi zupełnie odmienne rozwiązanie techniczne.

Odnosząc się do pozostałych dowodów Kolegium uznało, że również nie posiadają istotnych cech spornego wynalazku.

I tak, nawiązując do wskazanego przez wnioskodawcę dowodu D1 - [...] Kolegium stwierdziło, że przedstawia on gruntowy wymiennik ciepła przykryty płytą, jak wynika z rysunku fig. 1 i 2 jest to typowy wymiennik rurowy (powszechnie stosowany), utworzony z rur (kanałów) zakopanych w gruncie. Betonowa płyta ułożona jest na tym gruncie, w związku z tym nie stanowi elementu kanału, jak w spornym rozwiązaniu. Wymiana ciepła zachodzi pomiędzy gruntem a powietrzem przepływającym w tych rurach, tak więc są to odmienne rozwiązania pod względem konstrukcyjnym od spornego wymiennika.

Odnosząc się do dowodu, jakim jest opis patentowy D2 - [...], opisujący wymiennik ciepła, którego kanał cyrkulacyjny wypełniony jest kamieniami i przykryty płytą, Kolegium uznało, że wskazany wymiennik ciepła nie posiada kanału cyrkulacyjnego pomiędzy płytą a warstwą kamieni, a powietrze ogrzewane jest podczas przepływu przez wąskie szczeliny między kamieniami, tak więc i to rozwiązanie nie może stanowić skutecznego przeciwstawienia.

Wskazując na opis patentowy D3 - [...] organ zaznaczył, że wnioskodawca wskazując na fig. 9 - 11 rysunku, który przedstawia panel posiadający elementy dystansowe nie ujawnił, że przeciwstawione rozwiązanie dotyczy systemu ogrzewania i wentylacji w ścianach oraz połaci dachu, co jest inną dziedziną techniki i rozwiązuje zupełnie inny problem techniczny.

Odnosząc się do dowodu z opisu patentowego D5 - [...] i sugestii wnioskodawcy, że w warstwie rur tworzących wymiennik ciepła występuje płyta nośna oraz elementy dystansowe Kolegium nie zgodziło się z tym stanowiskiem i uznało, że jak wynika z fig. 2 na rysunku układ wymiennika ciepła składa się z kilku rur obsypanych ziemią. Dopiero na tej ziemi są ułożone płyty rozdzielające służące do segregacji i stabilizacji rzędów rur w gruncie. Tak więc płyty betonowe nie służą do tworzenia ścian kanałów cyrkulacyjnych i nie są podparte na elementach dystansowych, w związku z tym i ten dowód nie stanowi skutecznego przeciwstawienia.

Odnosząc się do dowodu D6 - [...], który zdaniem wnioskodawcy przedstawia modułową płytę z kanałami cyrkulacyjnymi, które powstały w wyniku rozdzielenia dwóch płyt elementami dystansowymi, organ podkreślił, że jak wynika z opisu, a w szczególności z fig. 5 i 6 rysunku, przeciwstawione rozwiązanie dotyczy przykładu wykonania elementu prefabrykowanego stosowanego w klimatyzacji. Element ten składa się z płyty promieniującej wykonanej z blachy na której ułożony jest materiał izolujący, w którym ułożone są rury grzewcze połączone z płytą grzewczą. W materiale izolacyjnym wykonane są także kanały powietrzne. Powietrze ogrzewane jest od płyty grzewczej, czyli nie jest to gruntowy wymiennik ciepła utworzony z płyty wspartej na elementach dystansowych, a ciepło nie jest pozyskiwane z gruntu tylko z rur grzewczych. Tak więc i ten dowód nie nadaje się do podważenia poziomu wynalazczego spornego wynalazku.

Nawiązując do dowodu w postaci opisu patentowego D7 - [...] i wskazywanej przez wnioskodawcę cechy odnoszącej się do spornego wynalazku, że kanały przepływowe posiadają jeden bok lity a przeciwny jest porowaty, co ułatwia wymianę powietrza, organ podkreślił, że są to cechy, które nie są przedmiotem spornego wynalazku, tak więc również i ten dowód nie ma znaczenia z punktu widzenia rozpatrywanego zarzutu.

Dokonując analizy dowodów w postaci materiałów o charakterze nie patentowym w tym artykułu Wojciecha Bis "Ze studiów nad piecami typu hypocaustum z terenu ziem Polski" oraz podręcznika dla techników "Ogrzewnictwo wentylacja klimatyzacja" autorstwa Krystyny Krygier, Tomasza Klinke i Jerzego Sewerinik z 1991 r., Kolegium uznało, że również i te dowody nie stanowią skutecznego przeciwstawienia, ponieważ przedstawione w nich kanały służą do równomiernego rozprowadzenia pod podłogą ciepła dostarczanego z zewnętrznego paleniska, a nie do pozyskiwania ciepła z gruntu. Jednocześnie sporny wymiennik ciepła różni się budową poszczególnych warstw od przeciwstawionych dowodów, co wskazuje sam wnioskodawca, a to świadczy o tym, że jest to inna konstrukcja, zastosowana w zupełnie innym celu, niż w przypadku przeciwstawionych rozwiązań.

Oceniając dowód w postaci publikacji zatytułowanej "Geosyntetyki - podział i charakterystyka" oraz raportu Instytutu Badawczego Dróg i Mostów "Zastosowanie geosyntetyków w budowlach ziemnych" organ uznał, że przedstawiają one jedynie różne rodzaje mat syntetycznych i wskazują ich przeznaczenie, natomiast nie ma w tych dowodach opisanego żadnego konkretnego rozwiązania z zastosowaniem geosyntetyków, a tym bardziej budowy wymiennika ciepła, tak więc i te materiały nie mogą przesądzać o zasadności podnoszonego zarzutu.

W ocenie organu, również dowód w postaci wydruku z Wikipedii, który jedynie wymienia różne typy wymienników ciepła, nie przedstawiając konkretnej konstrukcji tych wymienników ciepła, nie może stanowić skutecznego dowodu na brak poziomu wynalazczego.

Kolegium podkreśliło, że stawiając zarzut braku wymaganego poziomu wynalazczego wnioskodawca, nie wskazał również na możliwość prostego połączenia cech wynikających z przeciwstawionych dokumentów, czyli na kombinację środków technicznych, mającą najwięcej cech wspólnych ze spornym rozwiązaniem, która pod względem skutków technicznych, celu lub zastosowania byłaby zbliżona do zgłoszonego wynalazku.

Organ zaznaczył, że zdolność patentową przedmiotowego urządzenia oceniono jako całościowe rozwiązanie, tak w zakresie formalnej nieoczywistości, jak i uzyskanego dzięki temu rozwiązaniu skutku technicznego.

Konkludując stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że dla specjalisty w analizowanej dziedzinie sporne rozwiązanie wynika wyraźnie i logicznie jedynie ze stanu techniki - ustalonego w oparciu o przedłożone dowody - tj. nie wymaga wykorzystania umiejętności wykraczających poza te, które przypisuje się przeciętnemu specjaliście. Z tego względu nie można uznać spornego rozwiązania w świetle powyższych dowodów za oczywiste. Zdaniem Kolegium w sprawie nie zostały przedstawione dowody uzasadniające podnoszone zarzuty braku wymaganego poziomu wynalazczego wynalazku oraz stosowalności przemysłowej, dlatego wniosek o unieważnienie spornego patentu należało oddalić.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zaskarżyła decyzję Urzędu Patentowego RP z [...] grudnia 2010 r. zarzucając jej naruszenie:

- przepisu art. 255 ust. 4 p.w.p. poprzez wykroczenie poza granice wniosku i nieuwzględnienie podstawy prawnej wskazanej przez wnioskodawcę, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o inne podstawy prawne niż wskazane przez skarżącą;

- przepisów art. 24, 25 i 26 p.w.p., polegające na przyjęciu, że rozwiązanie chronione patentem oznaczonym numerem [...] było nowe i posiadało poziom wynalazczy w dacie zgłoszenia go do ochrony podczas gdy z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że rozwiązanie to nie miało wymaganych przez przepisy prawa cech zdolności ochronnej i nie posiadało poziomu wynalazczego;

- przepisów art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości okoliczności stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawcę, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne.

Wskazując powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazała, że we wniosku z 26 marca 2019 r. a następnie piśmie z 2 lipca 2019 r. jako podstawy prawne unieważnienia patentu wskazała niespełnienie przez patent wymogów art. 33 ust. 1 p.w.p., poprzez przedstawienie zastrzeżeń w sposób niejasny, uniemożliwiający określenie granicy ochrony wynikającej z patentu; redakcję zastrzeżeń w sposób niespełniający wymogów stosowalności przemysłowej, zgodnie z art. 27 p.w.p. oraz niespełnienie warunków wymaganych do uzyskania patentu, tj. z uwagi na brak poziomu wynalazczego rozwiązania wymaganego zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 p.w.p. Jednym z głównych zarzutów było również to, że cechy techniczne z opisu czy przykładu realizacji - nie mają swojego odniesienia w zastrzeżeniach patentowych - opis nie jest również jednolity w rozumieniu art. 33 ust. 1 p.w.p. oraz nie spełnia wymogów art. 27 p.w.p. przez co jest nierealizowalny. Ponadto treść opisu nie wyjaśnia nietechnicznych pojęć użytych w treści zastrzeżeń i nie pozwala na doprecyzowanie zakresu ochrony wynikającego z patentu.

Zdaniem skarżącej, Kolegium Orzekającego uznało natomiast, że wnioskodawca jako podstawę swojego żądania wskazał art. 24, 26 i 27 p.w.p., podnosząc zarzut, że przedmiot patentu nie ma zdolności patentowej, ponieważ nie posiada wymaganego poziomu wynalazczego. Powyższe skutkowało tym, że Kolegium wyrywkowo odniosło się do podniesionych przez skarżącą zarzutów, pomijając między innymi zarzut dotyczący braku korelacji pomiędzy poszczególnymi warstwami, zarzut braku korelacji pomiędzy zastrzeżeniami oraz zarzut, że opis przedstawia odmienne rozwiązanie niż wynikające z treści zastrzeżeń.

Wskazując powyższe skarżąca nawiązała do wyroku NSA z 23 maja 2016 r., II GSK 3966/14 i podniosła, że rozpoznając wniosek Kolegium zobowiązane było odnieść się do wszystkich zarzutów przedstawionych przez wnioskodawcę w granicach związania podstawą prawną niego wskazaną.

Cytując fragmenty zaskarżonej decyzji: "Brak w zastrzeżeniach wskazanych przez wnioskodawcę parametrów, zastrzeganych cech technicznych tj. np. przewodności czy oznaczenia siatki nie powoduje, że nie można zrealizować tego wynalazku, ponieważ ich prawidłowe określenie jest kwestią racjonalnego projektowania konstrukcyjnego, zależnego od warunków i parametrów w jakich ma pracować projektowany wymiennik i w związku z tym stanowi normalna pracę inżynierską.", czy też "Przeciętny specjalista zajmujący się cyrkulacją powietrza w budynkach będzie na pewno wiedział na jakim odcinku może być kanał poziomy, a kiedy należy go pochylić, aby była prawidłowa cyrkulacja powietrza." wskazała, że jej zdaniem, przywołana, w tym zakresie argumentacja jest bezpodstawna i sprzeczna z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Nawiązując do wyroku WSA w Warszawie z 7 stycznia 2019 r., VI SA/Wa 1631/18, podniosła, że stanowisko Kolegium jest nieuzasadnione, ponieważ rozwiązanie prezentowane przez sporny patent nie jest zupełne i nie gwarantuje powtarzalności rezultatu. Odnosząc się do stwierdzenia Kolegium, które wskazuje, że specjalista każdorazowo powinien dochodzić, jakie są odpowiednie parametry, aby rozwiązanie dało założone efekty bądź zbliżone do nich podnosi, że w takim przypadku zależnie od przyjętych paramentów, sposobu obliczeń itp. każdy specjalista może otrzymać inne rezultaty co wyklucza ich powtarzalność.

Skarżąca zaznacza, że rozpoznając sprawę organ pominął ponadto zarzut dotyczący niejednoznaczności określeń użytych w treści zastrzeżeń, co nie pozwala na jednoznaczne określenie granic ochrony patentowej i monopolu przyznanego patentem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił bowiem wątpliwości i zastrzeżenia podnoszone w stosunku do zaskarżonej decyzji przez stronę skarżącą.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, wobec braku pełnego ujawnienia wynalazku Urząd Patentowy RP nieprawidłowo uznał, że nadaje się on do opatentowania.

Z art. 89 ust.1 p.w.p. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p patent może być unieważniony w całości lub w części jeżeli zostanie wykazane, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Warunki patentowalności określa art. 24 p.w.p. W myśl tego uregulowania patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania.

Zgodnie z art. 27 p.w.p. wynalazek uważany jest za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystywany sposób, w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej, nie wykluczając rolnictwa.

Wynalazek można uznać za mogący nadawać się do stosowania, gdy konkretne rozwiązanie techniczne jest: zupełne, należycie ujawnione, użyteczne społecznie i gwarantuje ono powtarzalność rezultatu. Z kolei stosowanie rozwiązania zawiera się w takim ujawnieniu jego cech technicznych, które pozwoli na zrealizowanie tego wytworu bez konieczności dochodzenia do założonego przez wynalazcę rezultatu metodą prób i błędów oraz podejmowania eksperymentów wymuszonych brakiem niezbędnych danych (por. wyroki NSA: z 20 września 2017 r., II GSK 3395/17; z 23 lutego 2012 r., II GSK 1472/10, te i dalej powołane wyroki zostały opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opisane treści powinny znaleźć się w zgłoszeniu wynalazku, w tym w opisie wynalazku ujawniającym jego istotę (art. 31 ust. 1 pkt 2 p.w.p.). Opis wynalazku bowiem powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków (jeżeli zgłoszenie zawiera rysunki) i przykładem lub przykładami realizacji bądź stosowania wynalazku (art. 33 ust. 1 p.w.p.).

Wbrew stanowisku uprawnionego, w orzecznictwie przyjmuje się, że niezbędnym warunkiem zgłoszenia jest zatem takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję, wskazując na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych warunkach. Zgodnie z art. 27 w zw. z art. 33 ust. 1 p.w.p. wynalazek musi więc zawierać - a zgłoszenie ujawniać - wszystkie środki techniczne dla jego zastosowania, a więc urzeczywistnienie idei technicznej leżącej u jego podstaw oraz zapewnić powtarzalność rezultatu, czyli osiągnięcie tych samych wyników przy wielokrotnym zastosowaniu wynalazku.

Dla jasności wywodu Sąd ponownie wskaże, że sporny w niniejszej sprawie wynalazek ([...]) dotyczy rozwiązania określonego w zastrzeżeniu niezależnym jako: "Gruntowy wymiennik ciepła, posadowiony na warstwie gruntu rodzimego i przykryty warstwą izolacyjną, wykorzystujący energię cieplną gruntu, zawierający czerpnię powietrza zewnętrznego połączoną z osadzonymi w wymienniku przewodami rurowymi i kanałami powietrznymi prowadzącymi powietrze przez wymiennik, jak również z kanałem wywiewu, znamienny tym, że pozioma lub lekko nachylona warstwa gruntu rodzimego (1) pod wymiennikiem jest warstwą o dobrej przewodności cieplnej i jest przykryta siatką konstrukcyjną (8) osadzoną na siatce stabilizującej (7), nad którymi znajduje się warstwa przepuszczająca powietrze zawierająca kanał cyrkulacyjny (9), ograniczony od góry nośną płytą (10), wspartą na siatce (8) za pomocą elementów dystansowych (11).

Dodatkowo w dwóch zastrzeżeniach zależnych podano: "że na gruncie rodzimym znajduje się warstwa podkładu żwirowego (4) i/lub podkładu z kamienia łupanego (5) wypełnionego piaskiem oraz, że czerpnia (21) i kanał wywiewu (22) zaopatrzone są w czujniki temperatury (24), czujniki wilgotności (26) i czujniki prędkości przepływu powietrza [25].

Skarżący podważając prawidłowość udzielenie patentu na ww. wynalazek podniósł m.in., że w zastrzeżeniach wskazanych przez wnioskodawcę brak jest parametrów zastrzeganych cech technicznych takich, jak np. przewodność czy oznaczenie siatki.

Organ w zaskarżonej decyzji uznał zaś, że ww. deficyty zgłoszenia nie powodują, że nie można zrealizować spornego wynalazku, ponieważ prawidłowe określenie ww. parametrów jest kwestią racjonalnego doboru konstrukcyjnego, zależnego od warunków i parametrów, w jakich ma pracować projektowany wymiennik i w związku z tym stanowi to normalną pracę inżynierską.

Organ nie wskazał jednak, która część opisu/zastrzeżeń naprowadzi znawcę na kryteria ww. racjonalnego doboru konstrukcyjnego. Nie wyjaśnił także, w jaki sposób warunki i parametry, w jakich ma pracować projektowany wymiennik, determinują ów dobór.

Powołanie przez organ w ww. zakresie publikacji pt. "Własności termofizyczne gruntów ..." i zdjęć stron komputerowych, które przedstawiają tabele z właściwościami gruntów oraz publikacji pt. "Geosyntetyka podział i charakterystyka", a także "Zastosowanie geosyntetyków w budowlach ziemnych", w których przedstawiono rodzaje mat syntetycznych i ich przeznaczenie, dodatkowo uzasadnia zarzut, że aby odtworzyć przedmiotowy wynalazek i uzyskać założone efekty należy najpierw odszukać - poza opisem patentowym PL [...] - źródła istotnych dla tego wynalazku danych by następnie wykonać określone wyliczenia/przeliczenia, tak aby dobrać parametry potrzebne do zaprojektowania dla danych warunków odpowiedniego gruntowego wymiennika ciepła według spornego patentu.

Organ próbuje także forsować tezę, iż posłużenie się w zastrzeżeniu niezależnym niedookreślonymi bliżej pojęciami takimi, jak "lekko nachylona" (warstwa gruntu rodzimego ), "dobra przewodniość cieplna", "kanał cyrkulacyjny" nie jest przeszkodą w realizacji wynalazku.

Organ nie przekonał jednak, że w oparciu o dane ujawnione opisie, w tym w zawartym w nim przykładzie wykonania, można uzyskać/ustalić potrzebne informacje odnośnie ww. parametrów (z wyjątkiem - zdaniem Sądu - dobrej przewodniość cieplnej) tak, by w różnych warunkach, w jakich ma pracować projektowany wymiennik, uzyskać rozwiązanie dokładnie według spornego patentu.

I tak, organ wskazał, że z treści opisu przedstawiającej przykład wykonania wynalazku (strona 3 opisu patentowego, 3 akapit od góry) wynika, że "powierzchnia 2 ma położenie zbliżone do poziomego lub jest nieznacznie pochylona w odpowiednim kierunku. Kierunek pochylenia powierzchni 2 względem podłoża zależy od wzajemnego usytuowania i ilości segmentów w całej konfiguracji wymiennika". Przeciętny specjalista zajmujący się cyrkulacją powietrza w budynkach na pewno będzie wiedział, na jakim odcinku może być kanał poziomy, a kiedy należy go pochylić aby była prawidłowa cyrkulacja powietrza.

Dalej organ wskazał, że dobry współczynnik przewodzenia ciepła to pojęcie znane w technice, ponieważ występuje w jednym z dokumentów powołanych w opisie stanu techniki w spornym opisie patentowym.

Także - zdaniem organu - pojęcie kanału cyrkulacyjnego jest dostatecznie precyzyjne. Jego konkretne parametry są zaś kwestią racjonalnego wyboru konstrukcyjnego.

Odnosząc się do ww. stanowiska organu należy wskazać, że faktycznie w opisie spornego wynalazku powołano się na dokument PL [...], w którym mowa jest o osadzeniu w warstwie gruntu o dobrym współczynniku przewodzenia ciepła (...). Niewątpliwie można zgodzić się, że współczynnik przewodzenia ciepła to pojęcie o konkretnym znaczeniu dla znawcy. Niemniej określenie tego współczynnika w opisie jako dobry - bez bliższego naprowadzenia - nie pozwala co do zasady na uznanie, że pojęcie to będzie jednakowo rozumiane przy każdej realizacji wynalazku. Niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy w opisie zawarto przykład wykonania warstwy o dobrym współczynniku przewodzenia ciepła. W ocenie Sądu jest to prawidłowy punkt odniesienia rozumienia ww. pojęcia użytego w zastrzeżeniu niezależnym wynalazku.

Nieprawidłowy jest jednak wywód organu odnoszący się do precyzji określenia kanał cyrkulacyjny oraz ustalenia zakresu pojęcia "lekko nachylona" (warstwa gruntu rodzimego).

Co do pierwszego z nich to wskazać należy, że o ile samo pojęcie kanał cyrkulacyjny nie jest kontrowersyjne, o tyle pozostawienie do uznania znawcy wyboru parametrów tego elementu musi już budzić zastrzeżenia. W okolicznościach niniejszej sprawy znawca zatem nie może, tylko musi użyć własnej inwencji twórczej, aby dokonać istotnych w sprawie ustaleń, za każdym razem może to być jednak odmienny sposób podejścia, co pozostaje w opozycji do koniecznej powtarzalności wynalazku.

Analogiczne uwagi odnoszą się do zaakceptowania przez organ w zastrzeżeniu pojęcia "lekko nachylona". W ocenie Sądu tak ogólne sformułowanie pozostawia dla specjalisty zbyt duży margines do samodzielnych - ale koniecznych - ustaleń. Z zaskarżonej decyzji wynika, że specjalista ów miałby ustalić nie tylko kąt tego "lekkiego nachylenia", ale także odcinek, na którym kanał powinien zostać w ten sposób ukształtowany (poprowadzony) aby cyrkulacja powietrza była prawidłowa (por. 6 str. decyzji).

Podejście organu pozostaje w sprzeczności do ukształtowanego już stanowiska, przytoczonego wyżej, tj. że niezbędnym warunkiem udzielenia patentu na wynalazek jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne, niezbędne do osiągnięcia założonego, powtarzalnego rezultatu. Ujawnienie powinno być dokonane w taki sposób, aby zarówno istota wynalazku, jak i samo rozwiązanie były jednoznacznie zrozumiałe w stopniu potrzebnym do zrealizowania wynalazku.

Zastrzeżenia patentowe niniejszego zgłoszenia nie spełniają zatem właściwej sobie funkcji - zakreślającej przedmiotowe granice ochrony patentowej. Brak jednoznacznego podania opisu (wykonania) urządzenia poprzez zastosowanie pojęć niedookreślonych dyskwalifikuje zastrzeżenia patentowe uniemożliwiając objęcie wynalazku ochroną patentową. W wypadku tak ujętych zastrzeżeń nie można założyć realizacji wynalazku w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem, co jest warunkiem udzielenia ochrony patentowej.

Należy podkreślić, że spełnienie przez zastrzeżenia patentowe wszystkich wskazanych powyżej wymogów jest niezbędne wobec szerokiej ochrony dla wynalazcy, która wynika z art. 63 i n. p.wp. W tym kontekście jako konieczną należy traktować szczególną dbałość o to, aby organ - tj. Urząd Patentowy RP - udzielał ochrony prawnej jedynie na rozwiązania opatrzone precyzyjnym zastrzeżeniem, pozwalającym następnie na urzeczywistnienie wynalazku w działalności przemysłowej w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem (tak też NSA w wyroku z 30 września 2002 r., sygn. II SA 3849/01, opubl. ONSA 2003 r. z. 4 poz. 139).

W niniejszej sprawie organ błędnie ustalił, że w sprawie spełnione zostały warunki określone w art. 27 w zw. z art. 33 ust. 1 p.w.p. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku mając na względzie art. 200 w związku z art. 205 i art. 209 ww. ustawy oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych. Na koszty te złożył się uiszczony wpis (1000 zł), koszty zastępstwa prawnego (1200 zł) i opłata skarbowa wniesiona od pełnomocnictwa (17 zł).