Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1727/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy asystent sędziego Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Krakowa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 511/11 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta Krakowa na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 511/11, oddalił skargę Prezydenta Miasta Krakowa na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2011 r. uchylono pkt I decyzji tego organu z dnia [...] października 2007 r. oraz stwierdzono nieważność orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna dla Przemysłu Chemicznego i Metalowego [...] – Kraków, [...] w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej gm. kat. Kraków XIX Grzegórzki Sądu Powiatowego w Krakowie, wchodzącej w skład realności [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni 77 a 97 m2, wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami – stanowiącej własność spółki pn. Fabryka Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie Sp. Akc.

Wcześniejszą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2008 r. – w części utrzymującej w mocy punkt I decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2007 r., w której organ nadzoru odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. – uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 251/09, a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1316/09 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Ministra Gospodarki.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. Minister powołał się na wiążącą go ocenę prawną, zawartą w powołanych wyrokach Sądu Administracyjnego. W zakresie zaś oceny, czy nastąpiły nieodwracalne skutki prawne Minister opisał kolejne podziały parceli nr [...] i skonstatował, iż obecnie częściowo wchodzi ona w skład działki nr [...] oraz tworzy działkę nr [...]. Jednocześnie odróżnił skutki prawne, które wywołała przedmiotowa decyzja nacjonalizacyjna od skutków wywołanych późniejszymi decyzjami i zdarzeniami prawnymi (umowy sprzedaży sporządzone w formie aktów notarialnych). Zastosował przy tym stanowisko wynikające z uchwał NSA: z 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96, z 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4-7/98 oraz z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99. Przyjął więc, że skutki prawne wywołane przez późniejsze decyzje dotyczące tego samego przedmiotu, do którego odnosiły się wcześniejsze decyzje, nie mogą być utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejsze decyzje.

We wniesionej skardze Prezydent Miasta Krakowa reprezentujący Skarb Państwa zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez niewyczerpujące, niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, w szczególności przez niezasadne przyjęcie rażącego naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Jednocześnie zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego zastosowanie i błędną interpretację.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem wskazał, że rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 p.p.s.a. Nadto w myśl art. 153 p.p.s.a. Sąd obecnie rozpoznający tę sprawę związany jest, podobnie jak i organ – po raz kolejny rozpoznający wniosek o ponowne jej rozpatrzenie – oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 251/09 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1316/09, oddalającym skargę kasacyjną.

Uprzednio orzekający w niniejszej sprawie skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uznał, że najistotniejszą kwestią nie jest to, czy dana nieruchomość została włączona do składników nacjonalizowanego przedsiębiorstwa i była niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania, ale to, czy nieruchomość objęta protokołem zdawczo-odbiorczym stanowiła własność tego nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Rozbieżności pomiędzy stanowiskiem Sądów Administracyjnych orzekających uprzednio w tej sprawie, a poglądem strony skarżącej dotyczyły oceny, czy protokoły zdawczo-odbiorcze przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna dla Przemysłu Chemicznego i Metalowego [...] – Kraków, [...], sporządzone dla określenia składników majątkowych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa mogły obejmować także nieruchomości Fabryki Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie Sp. Akc., jako odrębnego przedsiębiorstwa, z których to nieruchomości korzystało znacjonalizowane przedsiębiorstwo.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. W art. 2 i w art. 3 powołanej ustawy wyszczególniono natomiast przedsiębiorstwa podlegające przejęciu na rzecz Państwa.

WSA w wyroku wiążącym w niniejszej sprawie orzekł, iż orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. odnośnie parceli nr [...], jako objętej protokołami zdawczo-odbiorczym i z dnia 7 lutego 1950 r. i z dnia 31 października 1950 r. Spółki Akcyjnej dla Przemysłu Chemicznego i Metalowego [...], rażąco narusza art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. W tej sytuacji, z uwagi na owo związanie ani Minister, ani też Sąd, nie byli uprawnieni do formułowania odmiennego poglądu.

W wyroku, który w ocenie Sądu wiąże go w tej sprawie, Sąd pierwszej instancji w całości podzielił stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008, nr 1, poz. 5), iż przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej. Skład NSA przy rozpoznawaniu przedstawionego mu zagadnienia budzącego poważne wątpliwości uwzględnił pogląd, że skoro ustawa nacjonalizacyjna nie zawierała definicji przedsiębiorstwa, określając w art. 1 jedynie cel ustawy, to przy dokonywaniu wykładni art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej istotne znaczenie ma, obowiązujący w dacie jej wejścia w życie art. 40 k.h., co prowadzi do wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność przez Państwo wiązało się z nacjonalizacją wyłącznie majątku stanowiącego własność przedsiębiorcy. A zatem nie można było przyjąć, że Państwo przejmowało na własność wraz z przedsiębiorstwem także inne składniki majątkowe, które wprawdzie funkcjonalnie wchodziły w skład przedsiębiorstwa, ale co do których właściciel przedsiębiorstwa nie legitymował się tytułem własności, ponieważ składniki te wchodziły w skład przedsiębiorstwa na podstawie umowy dzierżawy czy najmu, albo które posiadał bez tytułu prawnego. W tym więc zakresie Minister nie był uprawniony do przedstawienia w zaskarżonej decyzji odmiennego poglądu prawnego, choć do tego zmierzała skarga.

Mając zatem na uwadze ocenę prawną i zawarte wskazania, Minister Gospodarki w zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. stanowisko to uwzględnił i poczynił ustalenia zbieżne ze stanowiskiem Sądów Administracyjnych obu instancji, wypowiadających się w niniejszej sprawie. Jednocześnie wywiódł, iż zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna dla Przemysłu Chemicznego i Metalowego [...] – Kraków, [...], w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej gm. kat. Kraków XIX Grzegórzki Sądu Powiatowego w Krakowie, wchodzącej w skład realności Lwh [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni 77 a 97 m2, wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami – stanowiącej własność spółki pn. Fabryka Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie Sp. Akc.

Zdaniem Sądu, organ naczelny trafnie wywiódł, iż to nie wskazana decyzja nacjonalizacyjna wywołała odnośnie parceli nr [...] nieodwracalne skutki prawne. Po niej nastąpiły decyzje komunalizacyjne i uwłaszczeniowe (błędnie przez Sąd nazwane wywłaszczeniowymi) dotyczące wydzielonych z niej działek, a następne doszło do zawarcia umów cywilnoprawnych w formie aktów notarialnych. Stanowisko takie dominuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalonym przez podjęcie uchwał NSA: z 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96, z 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4-7/98 oraz z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99. Uprawnione było więc stanowisko, że to nie przedmiotowa decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ewentualne nieodwracalne skutki prawne należy wiązać z późniejszymi umowami cywilnoprawnymi, poprzedzonymi decyzjami komunalizacyjnymi i uwłaszczeniowymi. Kontrola legalności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego w odniesieniu do parceli nr [...] winna ograniczać się do oceny skutków prawych wywołanych przez tę decyzję. Nie oznacza to jednak, jak trafnie wywiódł Minister, iż późniejsze zdarzenia prawne mogły wywołać takie właśnie nieodwracalne skutki prawne.

Jednocześnie nie było możliwe, w ocenie Sądu, uwzględnienie podniesionych wątpliwości odnośnie prawidłowości reaktywowania spółki pn. Fabryka Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie Spółka Akcyjna, która po przekształceniu w spółkę z o.o. stała się wnioskodawcą w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. Wątpliwości te wiązano z brakiem dowodu potwierdzającego ważność akcji Fabryki Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie Spółka Akcyjna w dniu jej przekształcenia w spółkę z o.o., stanowiących papiery wartościowe na okaziciela emitowane przed 1939 r. Strona Skarżąca w tym kontekście wskazała na obowiązki kontrolne Sądu Rejestrowego przy wpisywaniu w rejestrze przekształcenia spółki kapitałowej. Jakkolwiek ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS ustawą z 29 kwietnia 2010 r. o zmianie tej ustawy umożliwiającą szerszą kontrolę przez Sąd Rejestrowy, to jednak do momentu potwierdzenia wystąpienia wskazanych przez stronę Skarżącą naruszeń, które mogłyby prowadzić do wykreślenia spółki z KRS, wpisy jej dotyczące wywierają skutki prawne.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oddalił skargę.

Od powyższego wyroku Prezydent Miasta Krakowa wniósł skargę kasacyjną i zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia takich przepisów prawa materialnego jak:

a) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i błędną interpretację, a w rezultacie przyjęcie, iż naruszenie prawa przy wydaniu orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna dla Przemysłu Chemicznego i Metalowego [...] Kraków, [...], w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej gm. kat. Kraków XIX Grzegórzki Sądu Powiatowego w Krakowie, wchodzącej w skład realności Lwh [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni 77 a 97 m2 wraz ze znajdującymi się na niej zabudowaniami – stanowiącej własność spółki Fabryka Maszyn Rolniczych [...] w Krakowie spółka Akcyjna miało charakter rażący,

b) art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez jego błędną interpretację;

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. wobec braku uchylenia skarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego naruszenia przez organ orzekający w sprawie – w stopniu, mającym istotny wpływ na wynik sprawy – przepisów art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności zaś poprzez przyjęcie istnienia rażącego naruszenia przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Powołując powyższe zarzuty Prezydent Miasta Krakowa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoim orzeczeniu nie odniósł się do zarzutu naruszenia przez nadrzędny organ administracyjny przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tym samym w uzasadnieniu wyroku pominięto podnoszony przez skarżącego zarzut, iż naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji. O tym bowiem, czy dana decyzja w rażący sposób narusza prawo decyduje przede wszystkim fakt oczywistego tzn. niebudzącego żadnych wątpliwości naruszenia określonego przepisu prawnego. To naruszenie musi wynikać wprost z decyzji, a nie z okoliczności zaistniałych już po wydaniu decyzji.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącego – w żadnym wypadku nie można mówić o oczywistym niebudzącym wątpliwości naruszeniu przepisu art. 6 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Przepis powyższy – a przede wszystkim pojęcie przedsiębiorstwa – nie był przepisem jasnym i wymagał do swojego prawidłowego zastosowania wykładni, która nie była jednolita. Wszelkie problemy interpretacyjne tego przepisu rozstrzygnęła dopiero podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07. Skarżący kasacyjnie powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 1997 r., III SA 422-427/96, w którym Sąd ten stwierdził: "Jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową, albo – co zdarza się częściej – inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą". Natomiast w wyroku z dnia 28 listopada 1997 r., III SA 1134/96 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa".

Mając powyższe na względzie – skarżący wskazał, iż organ administracyjny wydający orzeczenie z dnia 26 czerwca 1959 r. w żadnym wypadku nie naruszył w sposób rażący przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., bowiem w momencie wydawania tego orzeczenia działał zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa tj. ww. ustawą oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. R.P. Nr 17, poz. 114 ze zm.) oraz ich interpretacją. Z tego punktu widzenie nie ma znaczenia zapadła w dniu 5 listopada 2007 r. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji musi tkwić w tej decyzji, a nie wynikać ze zdarzeń zaistniałych po jej wydaniu.

Nadto, skarżący wskazał na treść uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 90/10 zgodnie z którą "Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę wieczystego użytkowania także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości". W tym miejscu przytoczono obszerny fragment uzasadnienia ww. uchwały.

Wskazano, iż parcela [...] obecnie stanowi część działki nr [...] Śródmieście oraz część działki nr [...] Śródmieście (teraz działki [...] obr. [...] Śródmieście). Jak wynika z ewidencji gruntów działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa (podstawa wpisu prawa własności to orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. znak OA2-A-60-6/59), na której ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz M. J. N. spółka jawna, natomiast działki [...] stanowią własność Gminy Miejskiej Kraków (podstawa wpisu prawa własności to orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej wytwórczości z dnia 26 czerwca 1959 r. znak OA2-A-60-6/59 oraz decyzja Wojewody Krakowskiego 16 kwietnia 1993 r. znak GG-7242/J/148/726/93/TJ), na których również ustanowiono wieczyste użytkowanie na rzecz G. spółka z o.o. Podkreślono, iż kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja zapadła w postępowaniu nieważnościowym, które ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności. Przesłanka unieważnienia decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa dotyczy sytuacji, gdy decyzja administracyjna jest obarczona tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności, a nadto wymaga niekwestionowanego ustalenia, iż decyzja administracyjna jest obarczona wadą. Zdaniem skarżącego, w sprawie nie udowodniono w sposób jasny i niedwuznaczny że ww. decyzja spełnia przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Skarga kasacyjna została oparta o obie podstawy z art. 174 P.p.s.a., a w takim przypadku rozpoznaniu podlega w pierwszej kolejności zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. został powiązany z zarzutem naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nierozważenie wszechstronnie zebranego materiału dowodowego.

Zarzut ten w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarga kasacyjna nie wskazuje jakich istotnych okoliczności nie wyjaśnił organ, a należało to uczynić oraz jakie dowody zostały pominięte przy wydaniu zaskarżonej decyzji, czego – zdaniem skarżącego Prezydenta Miasta Krakowa - nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji.

Przepis art. 7 k.p.a. statuując zasadę praworządności nakazuje nadto organom podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Powyższa zasada znalazła konkretyzację m.in. w przepisie art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Postępowanie, w którym została wydana zaskarżona decyzja prowadzone było w trybie nadzwyczajnym, w którym organ nadzoru ustala jedynie to, czy weryfikowana decyzja dotknięta jest wadą lub wadami, określonymi w art. 156 § 1 k.p.a.

Postępowanie wyjaśniające jest więc ograniczone do ustalenia – jak w tej sprawie - do tego, czy weryfikowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i podlega eliminacji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Przy zarzucie naruszenia przepisów postępowania oprócz naruszonych przepisów należy wskazać na czym polegały te naruszenia, a nadto wykazać, że niewyjaśnienie konkretnych okoliczności faktycznych, bądź pominięcie konkretnych dowodów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sformułowany zarzut powyższym wymaganiom nie odpowiada, a ponadto należy stwierdzić, że znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji.

Nie uznał Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne zarzutów naruszenia wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Istotnym w tej sprawie jest to, że zaskarżona decyzja została wydana po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uprzednio wydanej przez Ministra decyzji z dnia 28 listopada 2008 r.

W wyroku z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 251/09 Sąd ten stwierdził, że według art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nacjonalizacja nie obejmowała przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która to nieruchomość nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej. Sąd tym samym podzielił pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008, nr 1, poz. 5), przyjmując jednocześnie, że weryfikowane orzeczenie z dnia 26 czerwca 1959 r. w części dotyczącej parcel nr [...] rażąco narusza przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej.

Powyższy wyrok wobec oddalenia skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki przez NSA wyrokiem z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1316/09 zachował moc wiążącą.

Wskutek powyższego wyrażone w wyroku WSA w Warszawie sygn. akt IV SA/Wa 251/09 ocena prawna i wskazania w myśl art. 153 P.p.s.a. wiązały ten sąd oraz organ, który ponownie rozpatrywał sprawę w postępowaniu nadzorczym. Związanie oceną prawną oznacza, że organ, a w dalszej kolejności sąd administracyjny, nie mogą formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r. I OSK 426/08, Legalis oraz CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niezastosowanie się do oceny prawnej stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością uchylenia wadliwego aktu. Ocena ta traci moc wiążącą tylko w przypadku uchylenia, zmiany stanu prawnego, bądź też wówczas gdy po wydaniu orzeczenia nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych, bądź też orzeczenie sądu zostało wzruszone.

W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zaistniały, stąd też Minister Gospodarki wydając decyzję z dnia 20 stycznia 2011 r. obowiązany był zastosować się do wiążącej go oceny prawnej, co też znalazło odzwierciedlenie zarówno w treści decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w części jak i jej uzasadnieniu.

Oddalając skargę Prezydenta Miasta Krakowa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył przepisu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r., ani art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej, wskazującej na charakter naruszenia prawa, które nie może być uznane za rażące gdy nastąpiła zmiana interpretacji prawa należy zauważyć, iż rzeczywiście uznanie naruszenia prawa nie może opierać się tylko o zmianę wykładni, która nastąpiła po wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego. Do takiej kategorii naruszeń prawa nie można jednak zaliczyć oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu, nawet jeśli ta oczywista sprzeczność jest efektem zbyt prostej, płytkiej wykładni przepisu (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 631).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym tę sprawę orzeczenie nacjonalizacyjne przejmujące na własność Państwa w ramach przejęcia przedsiębiorstwa nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej (Fabryki Maszyn Rolniczych [...] S.A. w Krakowie), z której przedsiębiorca korzystał w granicach prawa obligacyjnego na tej nieruchomości było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Orzeczenie to nie tylko nie uwzględniło treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, ale także pomijało ustanowiony w art. 6 ust. 1 ustawy podział składników przedsiębiorstwa na nieruchomy majątek oraz wszelkie prawa.

Należy nadto dodać, iż zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, iż przy i ocenie stosowania aktów normatywnych, ingerujących w prawo własności przez pozbawienie tego prawa, należy uwzględniać konieczność zachowania standardów ochrony prawa własności do stanów faktycznych i prawnych niepodlegających działaniu aktów normatywnych pozbawiających prawa własności. Naruszenie tych standardów stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt II SA 1249/97 – Lex nr 41819, z dnia 1 lipca 2009 r. I OSK 1442/08 – Lex 552311, z dnia 15 grudnia 2011 r. I OSK 68/11, CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów podzielając powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne zaś zaskarżony wyrok odpowiada prawu i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a.