Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2996/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 46 ust 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1382
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 644/19 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 stycznia 2019 r. nr DSO-WUI-6175-1-4994/2018 w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowo -adresowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., IV SA/Wa 644/19, w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej "Minister") z dnia 11 stycznia 2019 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowo-adresowych, w punkcie 1, uchylił zaskarżoną decyzję, zaś w punkcie 2, zasądził od Ministra na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zaskarżoną decyzją Minister, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku M. Z. o udostępnienie z rejestru PESEL danych osobowo - adresowych A. O. oraz jego rodziców, rodzeństwa, małżonka i dzieci, odmówił udostępnienia żądanych danych w części dotyczącej danych osobowo-adresowych rodziców, rodzeństwa, małżonka oraz dzieci A. O.

Uzasadniając potrzebę uzyskania wyżej wymienionych danych M. Z. wyjaśnił, że zarządzeniem Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt 1 C 45/18, został ustanowiony kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu A. O., celem reprezentowania go w postępowaniu sądowym i podanie danych jest niezbędne do przedstawienia między innymi w KRK i ZUS, a także odszukania krewnych reprezentowanego celem ustalenia przy ich pomocy aktualnego miejsca jego pobytu.

M. Z., kwestionując decyzję odmowną, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonym wyrokiem WSA skargę uwzględnił, podzielając stanowisko skarżącego, że treść art. 144 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (j.t.Dz.U.2018.1360 ze zm.; dalej k.p.c.), nie nakłada ograniczenia roli kuratora jedynie do czynności reprezentowania zastępowanej osoby. W ocenie Sądu ma rację skarżący wywodząc, że mimo braku wyraźnego wskazania w powołanym przepisie, kurator winien również poszukiwać osoby nieznanej z miejsca pobytu. Za istnieniem takiego obowiązku przemawia wykładnia celowościowa przepisów o kuratorze dla osoby nieobecnej, bowiem ustanowienie kuratora nie oznacza, że ustała potrzeba zapewnienia udziału samej strony w postępowaniu, lecz jest zabiegiem mającym na celu umożliwienie formalnego prowadzenia tego postępowania poprzez zastosowanie swego rodzaju prowizorycznego rozwiązania, na czas określony, wyznaczony nieobecnością strony. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że nie ma podstaw do różnicowania instytucji kuratora w postępowaniach cywilnym i sądowoadministracyjnym. W ostatnio wskazanym postępowaniu, kwestię tę reguluje art. 78 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2018.1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w którym ustawodawca wprost zapisał, iż kuratora ustanawia się do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika. W tej sytuacji Sąd uznał za słuszne twierdzenie skarżącego, że odmienna redakcja przepisów art. 144 k.p.c. oraz art. 78 p.p.s.a., nie jest celowym zabiegiem ustawodawcy, lecz jedynie niekonsekwencją techniki prawodawczej, która w żaden sposób nie może wpływać na ograniczenie roli kuratora w cywilnym postępowaniu sądowym. Zważywszy na przesłankę ustanowienia kuratora nie można obronić tezy, że w administracyjnym postępowaniu sądowym kurator miałby szukać strony, a w cywilnym postępowaniu sądowym takiego obowiązku by nie miał. Zatem wbrew stanowisku organu, rolą kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, nie jest wyłącznie zastępowanie jej w toczącym się postępowaniu, lecz również podejmowanie działań zmierzających do zapewnienia realnego udziału osoby w tym postępowaniu. Zdaniem Sądu błędne jest również stanowisko organu, że interes prawny w uzyskaniu danych z rejestru PESEL musi być udowodniony. Interes prawny, jak stanowi art. 46 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t.Dz.U.2018.1382 ze zm.; dalej u.e.l.), powinien być wykazany, a nie udowodniony, bowiem jak słusznie podkreślił skarżący, pojęcia nieostre nie są okolicznościami faktycznymi, lecz konstrukcjami prawnymi, które się uzasadnia (wykazuje), a nie udowadnia. Interes prawny, o którym mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., został wykazany, ponieważ zarządzeniem z dnia 9 marca 2018 r., wydanym w sprawie I C 45/18, Sąd Rejonowy w Środzie Wielkopolskiej ustanowił kuratora, który tylko do czasu zakończenia postępowania będzie mógł podnosić zarzuty i twierdzenia. W tym kontekście logiczne i prawidłowe, zdaniem Sądu, są działania kuratora zmierzające do kontaktu z rodziną A. O. Obawy organu, że osoby objęte wnioskiem nie posiadają informacji o jego miejscu pobytu czy mogących mieć wpływ na jego sytuację procesową są przedwczesne i nieuzasadnione. Pełnienie obowiązków kuratora zobowiązuje do starannego działania, a nie do osiągnięcia określonego rezultatu i w tym kontekście należało ocenić wniosek skarżącego z dnia 15 marca 2018 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, a mianowicie:

1) art. 78 p.p.s.a. w zw. z art. 144 § 1 k.p.c., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że przepisy te, pomimo różnej treści normatywnej, są tożsame;

2) art. 145 § I pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 144 § 1 k.p.c. polegające na uwzględnieniu skargi, chociaż postępowanie nie naruszało w żaden sposób ww. przepisu;

II. prawa materialnego, tj. art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że "wykazanie" interesu prawnego, nie jest równoznaczne z jego udowodnieniem, a w zasadzie ogranicza się do jego uprawdopodobnienia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. Z. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy wyznaczony przez Sąd kurator dla nieznanej z miejsca pobytu osoby ma interes prawny w domaganiu się udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowo-adresowych członków rodziny zastępowanej przez tego kuratora osoby.

Problematyka taka była już przedmiotem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie tym podkreślano, że interesu prawnego w uzyskaniu danych o małżonce i krewnych zastępowanej przez kuratora osoby nie można oprzeć jedynie na samym fakcie powierzenia funkcji kuratora. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że rolą kuratora jest również podejmowanie czynności faktycznych celem odszukania dłużnika. Żądanie uzyskania danych osobowych małżonki dłużnika oraz jego krewnych oparte jest na interesie faktycznym, a nie prawnym, ponieważ postanowienie Sądu Rejonowego o ustanowieniu kuratora dotyczy tylko dłużnika, nie zaś jego małżonki i krewnych. Żądanie informacji dotyczących dzieci dłużnika w oparciu o ww. postanowienie Sądu Rejonowego było zbyt daleko idące, ponieważ wykraczało poza zakres interesu prawnego przysługującego kuratorowi w odniesieniu do dłużnika nieznanego z miejsca pobytu. Wnioskujący kurator nie wykazał zatem własnego interesu prawnego i nie udowodnił, że konieczność uzyskania danych dotyczących małżonki dłużnika oraz jego krewnych związana jest ze sprawą, w której został ustanowiony kurator (wyrok NSA z 18.01.2022r., II OSK 1060/19, LEX nr 3315608). Kurator, o jakim mowa w art. 802 k.p.c., jest kuratorem procesowym i jego zakres działania sprowadza się do podejmowania czynności w sprawie, w której został ustanowiony. Tego rodzaju argumentacja nie potwierdza, że okoliczność ustanowienia kuratora dla osoby dłużnika mogłaby stanowić źródło interesu prawnego w skutecznym domaganiu się przez kuratora uzyskania danych osobowych dzieci dłużnika, tym bardziej, że art. 802 k.p.c. dotyczy tylko dłużnika, a nie innych podmiotów (wyrok NSA z 18.01.2022r., II OSK 437/19, LEX nr 3315792).

Podzielając powyższą argumentację za mające usprawiedliwione podstawy uznać należy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 78 p.p.s.a. w zw. z art. 144 § 1 k.p.c., art. 145 § I pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 144 § 1 k.p.c. oraz art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.

Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że istota rozpatrywanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i skoro wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz.U.2020.1842) – wobec spełnienia warunków określonych w tym przepisie (zarządzenie Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z dnia 27 maja 2022 r.) – orzekł jak w pkt 1 wyroku.

Biorąc pod uwagę, że skarżący w I instancji wniósł skargę nie we własnym, osobistym interesie, lecz starając się rzetelnie wykonywać obowiązki kuratora, uznać należy, że w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od skarżącego w I instancji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.