Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1821/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk- Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 454/19 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 8 lutego 2019 r. nr [...] w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w O. kwotę 660 (słownie: sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 454/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej DIAS) z dnia 15 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

WSA orzekał w następującym stanie faktycznym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. (dalej NUS, organ egzekucyjny) prowadzi egzekucję administracyjną na podstawie dwudziestu siedmiu tytułów wykonawczych z 13 lipca 2017 r., wystawionych na zobowiązanego: "M." K. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej M. K., Zobowiązany, Skarżący), obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące zawierające się pomiędzy kwietniem 2004 r. a grudniem 2006 r., w kwocie należności głównej 1.549.889,60 zł. Egzekucja skierowana jest do majątku dłużnika rzeczowego "D." Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej D., dłużnik rzeczowy).

Postanowieniem z 17 stycznia 2017 r., Sąd Rejonowy w Olsztynie VIII Wydział Gospodarczy, dokonał z urzędu wykreślenia D.K. z funkcji Prezesa Zarządu M. K., z dniem wydania tego orzeczenia. Powyższa informacja została opublikowana w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z 25 stycznia 2017 r.

Zawiadomieniem z 20 lipca 2017 r. NUS dokonał zajęcia prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, przysługujących Spółce D. Zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało skierowane na adres zobowiązanej Spółki, w wyniku czego D.K. pokwitował 26 lipca 2017 r. odbiór przesyłki, co wynika z kopii dołączonej do zestawu akt organu.

Następnie przy piśmie z 1 sierpnia 2017 r. (data nadania) D.K. zwrócił organowi egzekucyjnemu ww. dokumentację kierowaną do zobowiązanego. Jednocześnie z ostrożności procesowej podniósł szereg zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i wniósł o umorzenie egzekucji.

NUS 13.09.2017 r. ponownie wysłał na adres siedziby Spółki odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem z 20.07.2017 r. Przesyłka została zwrócona wobec niepodjęcia przez adresata, z adnotacją o pierwszym awizowaniu 15.09.2017 r.

Sąd Rejonowy w Olsztynie VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z 8 sierpnia 2018 r., na wniosek NUS ustanowił dla Spółki kuratora w osobie Z.M., celem podjęcia niezbędnych działań zmierzających do wyboru zarządu Spółki. Następnie uchwałą z 19.10.2018 r. Zgromadzenie Wspólników, powołało Zarząd Spółki, w osobie G..C.K.

Pismem z 26.10.2018 r. Spółka, złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Podniesiono szereg zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1, 4, 6, 7 u.p.e.a. Z kolei we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów egzekucyjnych Spółka podała, że nie ponosi winy z tytułu uchybienia terminowi do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, bowiem do 19.10.2018 r. Spółka nie znalazła osoby, która podjęłaby się pełnienia funkcji w zarządzie Spółki.

Postanowieniem z 8 lutego 2019 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. W uzasadnieniu organ egzekucyjny podał, że 29.09.2017 r. doręczono w sposób zastępczy w rozumieniu art. 44 k.p.a. przesyłkę pocztową zawierającą odpisy tytułów wykonawczych oraz zajęcie prawa wieczystego użytkowania gruntu i własności budynków dokonane ww. zawiadomieniem z 20 lipca 2017 r. Organ stwierdził, że termin siedmiu dni do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej upłynął 06.10.2017 r. Natomiast pismo zawierające omawiane zarzuty zostało nadane w placówce pocztowej 26.10.2018 r., a zatem z uchybieniem siedmiodniowego terminu do ich wniesienia na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Równocześnie odrębnym postanowieniem NUS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Na skutek rozpatrzenia wniesionego przez Stronę zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 15 kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy powtórzył ustalenia organu egzekucyjnego wskazując, że odpisy tytułów wykonawczych zawierały pouczenie zobowiązanego o prawie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisów. Podał, że odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem z 20.07.2017 r., zostały doręczone Spółce 29.09.2017 r. (w trybie przewidzianym w art. 44 § 1 - 4 k.p.a.), pod adresem siedziby Spółki. Za nieuzasadniony organ uznał zarzut niedoręczenia Spółce odpisów tytułów wykonawczych z 13.07.2017 r. oraz naruszenia przepisów art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 46 § 1 i art. 44 k.p.a.

DIAS podsumował, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wniesiono z uchybieniem ustawowego terminu. Podkreślił, że odrębnym rozstrzygnięciem utrzymał w mocy postanowienie NUS o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie jego uchylenie w całości, oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów procesu wraz z ewentualnymi kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów:

- art. 70 § 1, 4 i 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym w chwili powstania zobowiązań podatkowych, oraz art. 70 § 8 O.p. w obecnym brzmieniu, poprzez wyrażenie poglądu, że egzekwowane zobowiązania podatkowe nie wygasły na skutek przedawnienia;

- art. 33 § 1 w związku z art. 17 § 1 i § 1a oraz art. 18 u.p.e.a., w związku z art. 61, art. 61a § 1, art. 58 § 1 i § 2, w związku z art. 45, art. 46 § 1, art. 44 § 1 - 4 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a.

W treści skargi Spółka podniosła, że zobowiązanie podatkowe objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi uległo przedawnieniu. Ponadto organ I instancji wszczynając egzekucję miał pełną wiedzę i świadomość, że Spółka nie miała organów uprawnionych do jej reprezentowania jak też do odbioru pism. Dane w tym zakresie wynikały z rejestru przedsiębiorców i nikt nie może zasłaniać się ich nieznajomością. W konsekwencji skierowane do skarżącej pisma nie wywołały żadnych skutków prawnych. Organ nie był uprawniony do ich pozostawienia w aktach ze skutkiem doręczenia. Z chwilą powołania organów Spółki istniał obowiązek doręczenia jej korespondencji. Organ tego nie uczynił, zatem pisma do chwili obecnej nie zostały doręczone. Nie wywołują też skutków prawnych, więc do wszczęcia egzekucji nie doszło i nie mogło dojść, a czynności i zapadłe w toku takiej egzekucji postanowienia podjęto z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje ich nieważnością. Ponadto D.K. nie był osobą uprawnioną do odbioru pism. Zwrócił zatem skierowaną do Spółki korespondencję. Wniósł dodatkowo zarzuty i skargę nie będąc jednak osobą uprawnioną do reprezentowania skarżącej. Natomiast organ nawet nie wezwał zarządu Spółki do potwierdzenia tej czynności ani uzupełnienia braków pism stanowiących zarzuty i skargę na czynności egzekucyjne. Organ całkowicie błędnie ustalił, że strona ponosi winę, że do 19.10.2018 r. nie posiadała organu zarządzającego.

Skarżąca podniosła, że nie było podstaw do ponownego wystawienia tytułów wykonawczych, po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego odnoszącego się do zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Spółki na przedmiotowe postanowienie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do uchybienia terminowi do dokonania czynności prawnej. Zawiadomieniem z 20 lipca 2017 r. NUS dokonał zajęcia prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, przysługujących Spółce D. Zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej Spółce 26 lipca 2017 r. - pokwitował odbiór D.K., natomiast dłużnikowi rzeczowemu 14 sierpnia 2017 r. - pokwitowała odbiór M.K.

Podmiotem do którego kierowana była korespondencja była spółka, a nie zarząd spółki. Adres spółki był znany. Brak było podstaw do ustanowienia dla spółki kuratora dla doręczeń. Brak zarządu spółki natomiast uniemożliwiał natomiast podejmowania przez nią czynności prawnych. Powyższe rozstrzygnięcie nie zamyka stronie skarżącej drogi do wszczęcia postępowania w przedmiocie wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd podkreślił, że przed WSA w Olsztynie była procedowana sprawa dotycząca wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania uchybienia terminu na tej podstawie, że zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu. Sąd wskazał, że w literaturze przedmiotu wskazuje się, że ustanie przyczyny uchybienia terminowi oznacza z reguły ustanie przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia przez zainteresowanego, który dołożył należytej staranności. Ogólnie rzecz ujmując, ustanie przeszkody należy wiązać ze zmianą sytuacji podmiotowej zainteresowanego w ten sposób, że uzyskuje lub odzyskuje on możność podjęcia aktywności procesowej.

Dalej Sąd podkreślił, że brak zarządu nie może paraliżować pracy organów podatkowych. O tym, że tak nie jest przesądzają przepisy zawarte w O.p. Wyznaczenie tymczasowego pełnomocnika szczególnego w trybie art. 138m i art. 138n O.p. nie stanowi elementu przyznania prawa pomocy osobie ubogiej, lecz ma za zadanie jedynie ułatwienie realizacji przez Skarb Państwa celów fiskalnych poprzez umożliwienie wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania podatkowego zmierzającego do weryfikacji dokonanego przez podatnika samowymiaru podatkowego. Zasady funkcjonowania spółki z o.o. określa Kodeks spółek handlowych. Organami spółki z. o.o. są Zgromadzenie Wspólników i Zarząd. Przepisy prawa handlowego nie zawierają żadnych unormowań, które zobowiązywałyby uprawnione organy do powołania zarządu. Wspólnicy i akcjonariusze spółek oraz członkowie rad nadzorczych nie ponoszą też żadnej odpowiedzialności za niepowołanie zarządu, choćby taki stan utrzymywał się latami. Bez istniejącego zarządu nie można zakończyć skutecznie żadnej sprawy sądowej czy też postępowania egzekucyjnego wobec spółki. Zakończenie postępowania przeciwko spółce jest możliwe dopiero po ustanowieniu zarządcy spółki. Nie jest to możliwe przy ustanowieniu pełnomocnika procesowego, czy też kuratora.

Zgodnie z art. 42 § 2 k.c. kurator może jedynie postarać się o powołanie organów osób prawnych a w razie potrzeby o jej likwidację. Sam nie jest uprawniony do powołania tych organów, nie może reprezentować spółki w postępowaniu sądowym czy egzekucyjnym.

W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, gdyż zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów jest możliwe po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie dotyczącej przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji na tym etapie postępowania za bezprzedmiotowe uznał zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia przepisów: art. 70 § 1, 4 i 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym w chwili powstania zobowiązań podatkowych, oraz art. 70 § 8 O.p. w obecnym brzmieniu, poprzez wyrażenie poglądu, że egzekwowane zobowiązania podatkowe nie wygasły na skutek przedawnienia.

Przedmiotem oceny Sądu była zasadność oceny odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe rozstrzygnięcie miało charakter wyłącznie procesowy. Sąd podkreślił, że organ będzie miał prawo wypowiadać się w kwestiach merytorycznych dopiero w trakcie rozpoznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Na tej podstawie Sąd oddalił skargę Spółki.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Spółka i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. przez błędną ich wykładnię albo ewentualnie ich nie zastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie przepisów art. 201 §1 k.s.h. oraz art. 42§ 1 k.c. poprzez wyrażenie poglądu, iż D.K. (wspólnik spółki z o.o.) był uprawniony do odbioru pism w imieniu spółki oraz że można skutecznie doręczyć pismo spółce nie posiadającej organu uprawionego do jej reprezentowania.

II. naruszenie przepisów postępowania, przez ich niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a., w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a. w zw. 45 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenie, iż pismo zawierające zawiadomienie o wszczęciu egzekucji oraz tytuły wykonawcze zostało doręczone spółce w dniu 26 lipca 2017 r. oraz wyrażenie poglądu, iż D.K. był osobą uprawioną do odbioru pism w imieniu spółki, gdy nie był członkiem zarządu spółki i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wyrażeniem błędnego przez Sąd, iż spółce doręczono przedmiotowe tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie zostały doręczone, w tym zostały doręczone w dniu 26.07.2017 r. a w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi na postanowienie, które nie powinno pozostawać w obrocie prawnym,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 17 § 1a u.p.e.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie odmawiające rozpoznania zarzutów w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze wystawione w 13 lipca 2017 r. były tożsame z tytułami wystawionymi w 2009 r. a należności z nich wynikające przedawnione, i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wyrażeniem przez Sąd błędnego poglądu, iż spółce skutecznie doręczono przedmiotowe tytuły wykonawcze, w szczególności, iż doręczenie to miało miejsce w dniu 26.07.2017r., w wyniku czego oddalono skargę od postanowienia, które powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego,

c) art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 17 § 1a u.p.e.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie odmawiające rozpoznania zarzutów w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze wystawione w 13 lipca 2017 r. były tożsame z tytułami wystawionymi w 2009r., a należności z nich wynikające są przedawnione, co miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi na postanowienie, które nie powinno pozostawać w obrocie prawnym,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 61a §1 k,p.a. w zw. z art. 45 k.p.a. w zw. z art. 61, art. 61a § 1 k.p.a., w zw. z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 46 § 1 k.p.a. i art. 44 § 1-4 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez wyrażenie błędnego poglądu, że zawiadomienie o wszczęciu egzekucji oraz tytuły wykonawcze zostało doręczone spółce w dniu 26 lipca 2017 r. oraz wyrażenie poglądu, iż D.K. był osobą uprawioną do odbioru pism w imieniu spółki, gdy nie był członkiem zarządu spółki, i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wyrażeniem przez Sąd błędnego poglądu, iż spółce doręczono przedmiotowe tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie zostały doręczone, w tym zostały doręczone w dniu 26.07.2017 r., czym pozbawiano spółkę możliwości obrony jej praw, i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w efekcie została oddalona skarga na postanowienie, które powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego,

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 17 § 1a u.p.e.a. oraz art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 45 k.p.a. w zw. z art. 61, w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., w zw. z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 46 § 1 k.p.a., w. zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a. wyrażenie poglądu, iż D.K. był osobą uprawioną do odbioru pism w imieniu spółki, gdy nie był członkiem zarządu spółki, i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wyrażeniem błędnego przez Sąd, iż spółce doręczono przedmiotowe tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie zostały doręczone, w tym zostały doręczone w dniu 26.07.2017 r. i skutkowało oddaleniem skargi na postanowienie, które nie powinno pozostawać w obrocie prawnym,

f) art. 145a § 1 P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. poprzez nie uchylenie zaskarżonego postanowienia i nie udzielenie organowi wskazówek co do sposobu załatwienia sprawy w sytuacji, gdy w przedmiotowej zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego i ewentualnie przeprowadzenia postępowania od początku sposób niewadliwy.

Stawiając powyższe zarzuty Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzanie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania wywołanych skargą kasacyjną wraz z kosztami zastępstwa prawnego w tym postępowaniu według norm przepisanych.

Pismem z dnia 14 stycznia 2020 r. Skarżąca kasacyjnie uzupełniła zarzuty skargi kasacyjnej, iż w miejsce zarzutu naruszenia prawa procesowego w zakresie pkt b, podniosła zarzut w brzmieniu: "art. 145 § 1 pkt 2) P.p.s.a., w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 17 § 1a u.p.e.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 156 §1 pkt lub art. 156 §1 pkt 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie odmawiające rozpoznania zarzutów w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze wystawione w 13 lipca 2017 r. były tożsame z tytułami wystawionymi w 2009 r. a należności z nich wynikające przedawnione, i miało to istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wyrażeniem przez Sąd błędnego poglądu, iż spółce skutecznie doręczono przedmiotowe tytuły wykonawcze, w szczególności, iż doręczenie to miało miejsce w dniu 26.07.2017 r., w wyniku czego oddalono skargę na postanowienia, które powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasadzenie kosztów postępowania.

Zarządzeniem z 15 listopada 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są uzasadnione.

W skardze kasacyjnej skarżąca spółka kwestionuje zaskarżony wyrok przede wszystkim z uwagi na akceptację przez Sąd I instancji stanowiska organu, że nastąpiło skuteczne doręczenie odpisów tytułów wykonawczych z dnia 13 lipca 2017 r. oraz zawiadomienia z dnia 20 lipca 2017 r.

Zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania wskazane w pkt II. a), d), e), skargi kasacyjnej. Strona kwestionuje przyjęte przez Sądu pierwszej instancji (zaprezentowane na str. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) ustalenie, odnoszące się do stwierdzenia uchybienia terminowi do dokonania czynności prawnej. W uzasadnienia wyroku Sąd I instancji wskazał, że zawiadomienie o wszczęciu egzekucji oraz tytuły wykonawcze zostały doręczone spółce w dniu 26 lipca 2017 r., a D.K. uprawniony był do odbioru korespondencji w imieniu spółki (pomimo, że organ przyjął inną datę doręczenia tj. 29 września 2017 r.). Zasadnie strona zakwestionowała skuteczności doręczenia pisma spółce nie posiadającej organu do jej reprezentowania.

Sąd nieprawidłowo ustalił, że do doręczenia skarżącej spółce zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz tytułów wykonawczych doszło w dniu 26.07.2017r. gdyż pismo skierowane do spółki w jej imieniu odebrał niebędący członkiem zarządu wspólnik D.K. Ponadto zarówno 26 lipca 2017 r. jak i 29 września 2017 r. w spółce nie było organu ją reprezentującego.

Stosownie do przepisu art. 201§ 1 k.s.h. zarząd spółki reprezentuje spółkę i prowadzi sprawy spółki. Do kompetencji zarządu należy prowadzenie spraw spółki w zakresie zwykłego zarządu jak przekraczający zakres zwykłego zarządu. Zarząd również reprezentuje spółkę (składa oświadczenia w imieniu spółki i odbiera oświadczenia w imieniu spółki). Kompetencja zarządu ma charakter wyłączny. To zarząd spółki jest uprawniony do odbierania korespondencji kierowanej do spółki. W dniu 26.07.2017 skarżąca spółka nie posiadała zarządu. Była więc pozbawiona możliwości działania, w tym zarówno w sferze wewnętrznej jak w sferze zewnętrznej. Przejawiało się to m.in. innymi brakiem możliwości skutecznego prawnie odbioru kierowanej do spółki korespondencji.

Zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazuje, że wspólnik spółki nie był w dniu 26 lipca 2017 r. osobą uprawnioną do reprezentowania i prowadzenia jej spraw, w tym nie był uprawniony do odbioru korespondencji kierowanej do spółki. Tym samym nie mógł nastąpić skutek doręczenia. Z tych przyczyn zasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego wskazany w pkt I skargi kasacyjnej.

Zasadnie również w skardze kasacyjnej podniesiono, że organ egzekucyjny posiadał pełną wiedzę, iż D.K. nie jest osobą uprawnioną do odbioru pism, jak również, że w spółce nie ma powołanego zarządu.

Istotnymi w niniejszej sprawie są dwie okoliczności. Po pierwsze w spółce w okresie od 17 stycznia 2017 r. do 19 października 2018 r. nie było zarządu (od dokonania przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. wykreślenia z urzędu D.K. z funkcji prezesa zarządu do czasu powołania nowego zarządu, które nastąpiło 19 października 2018 r.). Po wtóre wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dacie wystawienia tytułów wykonawczych w okresie w którym w spółce nie było organu ją reprezentującego.

Zgodnie z treścią art. 26 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu z dnia wystawienia tytułów wykonawczych - organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Tym samym wystawienie 13 lipca 2017 r. dwudziestu siedmiu tytułów wykonawczych wobec spółki spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie oznacza równoczesnego wszczęcia egzekucji. Wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ten moment – doręczenie odpisu tytułu wykonawczego – jest istotny z tego względu, że od tego momentu zaczyna biec termin na podjęcie czynności przez zobowiązanego - w tym złożenie zarzutów.

Spółka nie mając organu powołanego do jej reprezentacji, jako osoby prawnej, nie mogła realizować swoich uprawnień. W okresie, w którym nie posiadała zarządu, nie mogła podejmować żadnych czynności procesowych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06 (wyrok dostępny na stronie sn.pl/orzecznictwo) - wskazał na ścisłe związanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu uprawnionego do działania utożsamianego z działaniem tego podmiotu. Ustawodawca wręcz wykluczył dopuszczalność postępowania z udziałem (w charakterze strony) osoby prawnej, która nie ma umocowanego do działania za nią organu. Jeżeli osoba prawna nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych (...).

W rozpoznawanej sprawie w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego (wystawienia tytułów wykonawczych z 13 lipca 2017 r.) spółka nie posiadała zarządu. Brak organu spółki stał na przeszkodzie wszczęcia egzekucji. Organ egzekucyjny powinien zawiesić wszczęte postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a. który ma zastosowanie do postępowania egzekucyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a. - organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych. Wobec powyższego brak zarządu stanowi obligatoryjną przesłankę do zawieszenia postępowania.

Nieprawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomienia z 20 lipca 2017 r. o dokonaniu zajęcia nastąpiło 26 lipca 2017 r. (inaczej niż przyjął organ, który wskazał, że doręczenie w sposób zastępczy nastąpiło 29 września 2017 r.).

W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło poprzez wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego (13 lipca 2017 r.), natomiast dopiero po powołaniu zarządu spółki możliwe było skuteczne doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego (wszczęcie egzekucji). Skoro nie było skutecznego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych to termin do wniesienia zarzutów nie mógł rozpocząć biegu, a tym samym nie mogło dojść do jego uchybienia.

Zgodnie z treścią art. 61a kpa, gdy żądnie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie Organ wydając postanowienie na podstawie art. 61a §1 kpa. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Oznacza to, że organ odmówił wszczęcia postępowania upatrując innych uzasadnionych przyczyn które uniemożliwiają wszczęcie postępowania w uchybieniu terminu, a nie w braku podstaw do wniesienia zarzutów z uwagi na brak doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Z tego też względu postanowienia organów należało uznać za naruszające art. 61a kpa

i wyeliminować je z obrotu prawnego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Nie jest zasadny zarzut wskazany w pkt. II.f) skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 145a §1 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 §1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a tym samym nie miał podstaw od zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie i w określony sposób.

Na tym etapie postępowania zarzuty skargi kasacyjnej w przedmiocie naruszenia przepisów postępowanie wskazane w pkt II. b), c) należy uznać za bezprzedmiotowe. Istota sprawy miała wyłącznie proceduralny charakter, dotyczący zasadność odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Mając na względzie wyżej zaprezentowaną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzutami skargi kasacyjnej skarżąca skutecznie podważyła ocenę zaskarżonego postanowienia dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. W tej sytuacji skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, a istota sprawy ze względu na jej wyłącznie proceduralny charakter została wystarczająco wyjaśniona w zakresie pozwalającym usunąć rozstrzygnięcia organów administracyjnych obu instancji z obrotu prawnego, na podstawie art. 188 p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 i 2 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 207§1 p.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Bogusław Dauter |Dominik Gajewski |