Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1411/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 76 par. 1 i 3, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 598/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...] z dnia 12 września 2018 r. Nr 280/UKR w przedmiocie szkolenia wojskowego 1) prostuje z urzędu sentencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 598/18 w ten sposób, że w miejsce organu wydającego zaskarżoną decyzję zamiast "Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...]" wpisuje "Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną [...]", 2) oddala skargę kasacyjną, 3) zasądza od Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...] na rzecz M. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt III SA/Lu 598/18) po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. uchylił decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej [...] (dalej jako "organ") z 12 września 2018 r. oraz decyzję Komisji Rekrutacyjnej z 19 marca 2018 r. w przedmiocie szkolenia wojskowego (pkt I) oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (pkt II wyroku).

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że M. K. złożył 13 września 2017 r. wniosek o przyjęcie go na studium oficerskie do [...] w korpusie [...] w grupie osobowej: inżynieryjno – lotniczej lub ubezpieczenia lotów.

Decyzją Komisji Rekrutacyjnej z 19 marca 2018 r. skarżący nie został zakwalifikowany do [...] na 6-miesięczne szkolenie wojskowe w [...] w grupie osobowej inżynieryjno – lotniczej. W związku z niewyczerpaniem limitu miejsc w grupie osobowej: ubezpieczenia lotów – 4 miejsca, ruchu lotniczego – 2 miejsca i operatorów bezzałogowych statków powietrznych i wskazywania celów – 1 miejsce, przeprowadzono uzupełniające postępowanie rekrutacyjne. Komisja Rekrutacyjna w sposób łączny rozstrzygnęła kwestię wyników rekrutacji do trzech grup osobowych i decyzją z 19 marca 2018 r. skarżący nie został zakwalifikowany do [...] na 6-miesięczne szkolenie wojskowe w [...] w grupie osobowej: ubezpieczenia lotów, ruchu lotniczego, operatorów bezzałogowych statków powietrznych i wskazywania celów.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący.

Decyzją z 12 września 2018 r. Uczelniana Komisja Rekrutacyjna [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm. - zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym), a także § 8 ust. 5 pkt 1 i § 9 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 17 listopada 2014 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. poz. 1627 ze zm.) w zw. z § 9 ust. 1 i § 12 decyzji Nr 156/MON Ministra Obrony Narodowej z 1 września 2017 r. w sprawie naboru na szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. (Dz. Urz. Min. Obr. Nar. poz. 173) oraz § 3 ust. 3 i § 5 ust. 1 załącznika Nr 1 do uchwały Nr [...] Senatu [...] z 5 lutego 2018 r. w sprawie określenia zasad postępowania rekrutacyjnego na 6-miesięczne szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. - utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Komisja Rekrutacyjna wyjaśniła, że w dodatkowym postępowaniu kwalifikacyjnym stworzyła jeden ranking dla wszystkich grup osobowych. Na 7 wolnych miejsc (RL – 2, UL – 4, BSP – 1) zgłosiło się 33 kandydatów, spośród których skarżący nie uzyskał wystarczającej liczby punktów, aby móc zakwalifikować się na 6-miesięczne szkolenie wojskowe. Kandydat zajął 26 pozycję, uzyskując ogólną liczbę 49 punktów, w tym:

‒ ogólna ocena ukończenia studiów – dostateczny – 4 pkt;

‒ zgodność ukończonego kierunku studiów z preferowanymi kierunkami i specjalnościami – 0 pkt;

‒ egzamin z jęz. angielskiego – 24 pkt;

‒ egzamin sprawności fizycznej – 20 pkt;

‒ rozmowa kwalifikacyjna – 1 pkt;

‒ uprawnienia i doświadczenia w grupie osobowej RL – 0 pkt.

Jak wyjaśnił organ odwoławczy, w wykazie załącznika Nr 3 do uchwały Senatu [...] z 5 lutego 2018 r. w sprawie określenia zasad postępowania rekrutacyjnego na 6-miesięczne szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. nie ma kierunku zarządzanie lotnictwem w specjalności zarządzanie ruchem lotniczym, a taki kierunek uznany został przez Szefostwo Służby Ruchy Lotniczego Sił Zbrojnych RP za zbieżny z kierunkiem ukończonym przez odwołującego się, to jest zarządzanie, specjalność zarządzanie ruchem lotniczym. Jednocześnie organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy i wystąpił do [...] o przedstawienie wykazu przedmiotów i podstawowych obszarów tematycznych realizowanych przez kandydata na kierunku zarządzanie w specjalności zarządzanie lotnictwem. Po porównaniu wymagań z ww. załącznika Nr 3 z przedstawionym dyplomem Komisja Rekrutacyjna uznała, że nie mogła przyznać punktów, ponieważ w wykazie tym nie występuje taki kierunek. Dziekan Wydziału [...] oraz Kierownik [...], analizując przedstawiony wykaz przedmiotów i ilości godzin w poszczególnych semestrach realizowanych na studiach w [...] na kierunku zarządzanie, jednoznacznie stwierdzili, że zdecydowanie różni się on od przedmiotów i ilości godzin na studiach w [...], w ramach których szkoli się kandydatów na kontrolerów ruchu lotniczego (plany studiów zawierają programy zatwierdzone przez Prezesa ULC). Przedstawiony przez kandydata wykaz przedmiotów w żaden sposób nie jest zbieżny z wymaganiami określającymi warunki szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego. Szkolenie prowadzone w [...] na kierunku Nawigacja (wcześniej Lotnictwo i kosmonautyka) obejmuje pełne szkolenie do licencji kontrolera ruchu lotniczego.

Ponadto Uczelniana Komisja wyjaśniła, że wymagane kierunki studiów zostały określone przez osoby właściwe do opracowania modeli przebiegu służby wojskowej w poszczególnych korpusach osobowych (grupach osobowych) w porozumieniu z Rektorami-Komendantami uczelni wojskowych. Kierunek zarządzanie lotnictwem został wskazany przez Dowódcę Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych już w 2016 r., jako wymagany kierunek ukończonych studiów w ramach naboru na szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2017 r. w korpusie [...], w grupie osobowej ruchu lotniczego. Senat [...] musiał zastosować się do wskazówek i wytycznych, określonych przez osoby właściwe do opracowania modelu przebiegu służby wojskowej w korpusie [...].

Odnosząc się natomiast do zarzutu, że nie wszyscy kandydaci zakwalifikowani na przedmiotowe szkolenie posiadali stosowne zaświadczenia lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do przystąpienia do sprawdzianu sprawności fizycznej, organ odwoławczy stwierdził, że lekarz [...] prowadzący kwalifikacje do sprawdzianu sprawności fizycznej stwierdził brak przeciwwskazań zdrowotnych wobec wszystkich kandydatów.

Skargę na powyższą decyzję złożył M. K., zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a także art. 169 ust. 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 1 uchwały Nr [...] Senatu [...] z 5 lutego 2018 r. w sprawie określenia zasad postępowania rekrutacyjnego na 6-miesięczne szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. i załącznikiem Nr 3 do uchwały w zw. z § 8 ust. 5 pkt 1 i § 9 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 17 listopada 2014 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów (Dz.U. Nr 121, poz. 838) oraz załącznikiem do ww. rozporządzenia, § 1 ww. uchwały [...] i załącznika Nr 3 do tej uchwały w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów (Dz. U. Nr 121, poz. 838) oraz załącznikiem do tego rozporządzenia, § 1 ust. 2 ww. uchwały [...] w zw. z § 2 pkt 2 decyzji Nr 156/MON Ministra Obrony Narodowej z 1 września 2017 r. w sprawie naboru na szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że istota sporu w sprawie sprowadzała do ustalenia, czy ukończony przez skarżącego kierunek studiów: zarządzanie, specjalność zarządzanie lotnictwem, poparty dyplomem [...], był zgodny z kierunkami preferowanymi w postępowaniu kwalifikacyjnym na 6-miesięczne szkolenie wojskowe, o które ubiegał się skarżący i czy uzasadniał przyznanie mu stosownych punktów.

Odwołując się do obowiązujących w toku procedury konkursowej przepisów art. 169 ust. 2, 10 i 14 Prawa o szkolnictwie wyższym, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasady postępowania rekrutacyjnego na 6-miesięczne szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. określiła uchwała Senatu [...] z 5 lutego 2018 r. W załączniku Nr 3 do tej uchwały przewidziano dla poszczególnych grup osobowych [...] wymagane oraz akceptowane kierunki ukończonych studiów oraz kryteria postępowania rekrutacyjnego i sposób ich oceny. W grupie osobowej ruchu lotniczego wymaganymi kierunkami studiów określono "lotnictwo i kosmonautyka", "zarządzanie lotnictwem" oraz "nawigacja". Z kolei akceptowalnymi kierunkami studiów w ramach tej grupy osobowej określono kierunki "politechniczne" oraz "lotnictwo (specjalność zarządzanie ruchem lotniczym)". Z kolei tabela 1 załącznika nr 3 do ww. uchwały określiła sposób dokonywania oceny m. in. ukończonego kierunku studiów. Przewidziano, że dyplom ukończenia uczelni wyższej poddawany jest ocenie ogólnej z zakresem punktacji: ocena dostateczna (4 pkt), dobra (8 pkt), bardzo dobra (12 pkt), dyplom z wyróżnieniem (16 pkt). Natomiast zakres punktacji za zgodność ukończonego kierunku studiów z preferowanymi kierunkami i specjalnościami przewiduje 0 pkt, jeżeli ukończony kierunek jest niezgodny, 10 pkt gdy jest zgodny, oraz 5 pkt jeżeli jest akceptowalny.

Odwołując się następnie do zasady autonomiczności uczelni wyższej, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że nie oznacza ona dowolności w kształtowaniu przez uczelnię praw i obowiązków osób ubiegających się o przyjęcie na studia wyższe lub studia podyplomowe. Uczelnia wyższa jest autonomiczna w swoich działaniach, ale przy uwzględnieniu i ograniczeniu wynikającym z zasad określonych w ustawie. Dlatego regulaminy i uchwały organów uczelni nie mogą być sprzeczne z samą ustawą i nie mogą tworzyć nieprzewidzianych w niej przesłanek kształtujących prawa i obowiązki osób ubiegających się o przyjęcie na studia. Podobnie w postępowaniu rekrutacyjnym uczelnia (komisja rekrutacyjna) nie może dowolnie stanowić o przyczynach przyjęcia lub odmowy przyjęcia na studia.

Jak zauważył następnie Sąd pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie Uczelniana Komisja Rekrutacyjna stanęła na stanowisku, że w wykazie zawartym w załączniku Nr 3 do uchwały Senatu z 5 lutego 2018 r. wskazane zostały wymagane kierunki ukończonych studiów w procesie postępowania rekrutacyjnego na 6-miesięczne szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r. i nie ma w tym wykazie kierunku określonego jako "zarządzanie lotnictwem w specjalności zarządzanie ruchem lotniczym". Ta okoliczność zadecydowała o nieprzyznaniu skarżącemu w toku postępowania konkursowego w ramach omawianego kryterium jakichkolwiek punktów. Zdaniem jednak Sądu stanowisko takie nie znajdowało należytego uzasadnienia w świetle sposobu procedowania i oceny przez organy kryterium wykształcenia skarżącego. W tym zakresie doszło do naruszenia przez organy zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisów art. 76 § 1-3 K.p.a. Organ odwoławczy w sposób sprzeczny z tymi zasadami doprowadził w ramach postępowania dowodowego w istocie do zmiany treści dokumentu urzędowego przedłożonego przez skarżącego, jakim jest dyplom ukończonych przez niego studiów. Zdaniem Sądu, prowadzenie tego postępowania dowodowego miało w założeniu na celu wykluczenie skarżącego z możliwości przyznania mu punktów w ramach kryterium posiadanego wykształcenia, poprzez wykazanie różnic programowych w zakresie kierunku studiów, jaki ukończył skarżący, z podobnym kierunkiem studiów jaki ukończyły osoby studiujące na [...]. Tymczasem rzeczą Komisji było jedynie dokonanie oceny zgodności ukończonego przez skarżącego kierunku studiów z wykazem kierunków studiów określonym w załączniku Nr 3 do uchwały Senatu z 5 lutego 2018 r., nie zaś weryfikacja treści dokumentu urzędowego złożonego przez skarżącego, poprzez analizę drogi prowadzącej do uzyskania dyplomu ukończenia studiów. Badanie różnic programowych w programie studiów różnych uczelni, aby zachować ciągłość edukacji, dotyczy studentów, którzy np. podjęli studia II stopnia, przenieśli się z innej uczelni, zmienili kierunek, specjalność lub tryb studiów, albo wznowili lub powtarzają semestr, czy powracają na studia po urlopie. Jak zaznaczył Sąd, dyplom ukończenia studiów to dokument urzędowy, który potwierdza uzyskanie odpowiedniego tytułu zawodowego (art. 167 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym). W świetle natomiast art. 76 § 1 i art. 76 § 2 K.p.a. Komisja Rekrutacyjna nie była uprawniona do dowolnej oceny treści dyplomu innej uczelni wyższej, która doprowadziła w istocie do zmiany treści dokumentu urzędowego złożonego przez skarżącego w postępowaniu konkursowym w przedmiocie szkolenia wojskowego, o które się ubiegał. Jeżeli bowiem w dyspozycji organu znajduje się dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a., to dalsze prowadzenie postępowania dowodowego staje się zbędne. Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie urzędowym stwierdzone, poświadczone i zaświadczone przez upoważniony podmiot, który dokument wystawił. Wprawdzie możliwe jest przeprowadzanie dowodu przeciwko treści takiego dokumentu (art. 76 § 3 k.p.a.), jednak polega to na uzyskaniu od organu będącego wystawcą tego dokumentu urzędowego dokumentu innej treści niż pierwotna, jeśli ta była błędna, nie zaś na weryfikacji treści takiego dokumentu za pomocą innych środków dowodowych. W sprawie niniejszej taki przeciwdowód nie został przez organy obu instancji przeprowadzony, a organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nawet w ogóle nie rozważył przyczyn braku przyznania skarżącemu punktów w ramach oceny kryterium posiadanego przez niego wykształcenia. Uzasadnienie decyzji w tym zakresie jest lakoniczne.

Kierunek studiów jest odgórnie zdefiniowanym zbiorem reguł nauczania. Kierunek studiów może dzielić się na specjalności, a specjalności mogą dzielić się na specjalizacje. W tej zaś sprawie – wedle reguł konkursowych uczelni, do których stosowania organ był obowiązany – jednym z kierunków, za ukończenie którego organy mogły przyznać punkty, było "zarządzanie lotnictwem" lub "lotnictwo – specjalność zarządzanie ruchem lotniczym". Jak trafnie zauważył skarżący, rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów nie przewidywało takiego kierunku jak "zarządzanie lotnictwem", ale "zarządzanie" w ramach, którego można było ukończyć specjalizację "zarządzanie lotnictwem" i taki właśnie kierunek oraz specjalizację ukończył skarżący. Wymaganie natomiast od skarżącego ukończenia kierunku o nazwie, która nie istnieje, jak również nie istniała w chwili ukończenia przez niego studiów, prowadzić mogła do jego dyskryminacji.

Nadto, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zasadę autonomii uczelni (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP), należy interpretować w zgodzie z konstytucyjnym prawem do nauki (art. 70 ust. 1 Konstytucji RP). Skoro zatem kierunek "zarządzanie lotnictwem" nie istniał na żadnej uczelni w kraju, to Komisja Rekrutacyjna obowiązana była dokonać właściwej wykładni § 1 uchwały [...] z 5 lutego 2018 r. w zw. z treścią załącznika Nr 3 do tej uchwały i w zw. z § 1 ww. rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. poprzez należyte rozważenie, czy kierunek zarządzanie o specjalizacji zarządzanie lotnictwem jest w istocie tożsamy z kierunkiem zarządzanie lotnictwem.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7, art. 76, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) orzekł, jak na wstępie w pkt I wyroku. O kosztach postępowania (pkt II wyroku) orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Uczelniana Komisja Rekrutacyjna [...] (poprzednio: [...]), zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 76 § 1 do 3, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. odnoszących się do dokumentów urzędowych oraz art. 70 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organ II instancji, w świetle tego zapisu dopuścił się dowolnej oceny dokumentu, jakim był dyplom ukończenia studiów innej uczelni, która doprowadziła w istocie do zmiany treści dokumentu urzędowego, czyli dyplomu ukończenia studiów, podczas gdy organ nie kwestionował treści i formy powyższego dokumentu.

Wskazując na powyższy zarzut, organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że nie można, jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, rozciągać domniemań związanych z dokumentem, jakim jest dyplom ukończenia studiów, na treść nieobjętą tym dokumentem. Dokument powyższy swoją treścią nie obejmuje ani przedmiotów objętych programem studiów, ani też ilości godzin z tych przedmiotów. Powyższe wynikają z suplementu do dyplomu. Jeśli więc suplement nie jest częścią dyplomu, to te domniemania nie rozciągają się na suplement. Ale jeśli natomiast jest częścią dyplomu i domniemania te rozciągają się na suplement, to badanie kwestii przedmiotów i godzin nie podważa samego dyplomu. Ponadto organ zauważył, że kwestię rekrutacji i wymagań stawianych ubiegającym się o przyjęcia na przedmiotowe szkolenie określa decyzja Nr 156/MON Ministra Obrony Narodowej z 1 września 2017 r. w sprawie naboru na szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r., a [...] jest nie tylko uczelnią, ale także jednostką wojskową podlegającą Ministrowi Obrony Narodowej. W tym zakresie organ wskazał na § 9 tego rozporządzenia.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył skarżący, wnosząc o jej oddalenie w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 11 maja 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Oceniając złożoną skargę kasacyjną w powyższych granicach, zauważyć należało, że w okolicznościach niniejszej sprawy poza sporem pozostawało ustalenie, że skarżący ukończył studia na kierunku zarządzanie, specjalność zarządzenie lotnictwem, na okoliczność czego legitymował się dyplomem wydanym przez [...]. Z kolei w świetle załącznika nr 3 uchwały Senatu [...] z 5 lutego 2018 r. wymaganym kierunkiem studiów w przedmiotowym procesie rekrutacyjnym były: "lotnictwo i kosmonautyka", "zarządzanie lotnictwem" oraz "nawigacja" ukończenie których stanowiło podstawę przyznania kandydatowi 10 punktów w procesie rekrutacji. Podstawę uchylenia kontrolowanych w sprawie decyzji stanowiło z kolei ustalenie Sądu pierwszej instancji, że rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów nie przewidywało takiego kierunku, jak wymagany ww. uchwałą Senatu – "zarządzenie lotnictwem", ale kierunek "zarządzenie" ze specjalizacją "zarządzenie lotnictwem". Z tej przyczyny stwierdzona przez Sąd pierwszej instancji sprzeczność ww. uchwały z rozporządzeniem winna skutkować koniecznością rozważania przez organ odwoławczy, czy kierunek "zarządzenie" o specjalizacji "zarządzenia lotnictwem" jest w istocie tożsamy z kierunkiem "zarządzenie lotnictwem", z uwzględnieniem tego, że w ww. uchwała wprowadziła faktycznie dyskryminujący wymóg ukończenia kierunku studiów o nieistniejącej nazwie, a w efekcie naruszyła gwarantowane Konstytucją prawo do nauki (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP). Powyższa ocena Sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie została podważona rozpoznawaną skargą kasacyjną poprzez podniesienie zarzutu nawiązującego do przepisów uchwały Senatu Uczelni Wyższej lub ww. rozporządzenia. W efekcie tego, tak przedstawione stanowisko Sądu pierwszej instancji nieobjęte zakresem zaskarżenia, stało się wiążące w sprawie i nie podlegało kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Argumentacja skargi kasacyjnej sprowadzała się natomiast do zaprzeczenia oceny Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy dopuścił się dowolnej oceny dokumentu, jakim był dyplom ukończenia studiów innej uczelni. Zauważyć jednak trzeba, że próba podważania stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 76 § 1 – 3, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz art. 70 Konstytucji RP, bez próby zakwestionowania stanowiska o niezgodności ww. uchwały Senatu i rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest niejako z założenia nieskuteczna. Stanowisko Sądu pierwszej instancji sprowadzało się bowiem do wskazania, że skarżący jako absolwent uczelni wyższej ukończył kierunek "zarządzanie" ze specjalizacją "zarządzanie lotnictwem", na potwierdzenie czego legitymuje się stosownym dyplomem. Dyplom ten jest dokumentem, którego mocy dowodowej jako dokumentu urzędowego nie zakwestionowano w toku postępowania administracyjnego. Rolą organu było natomiast ustalenie, czy wymieniony w nim kierunek i specjalizacja odpowiada wymogom wynikającym z ww. uchwały Senatu [...], po usunięciu sprzeczności jego zapisów z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów. Z tego punktu widzenia, jako prawidłowe należy ocenić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy w sposób sprzeczny z zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego w ramach postępowania dowodowego w istocie doprowadził do zmiany treści dokumentu urzędowego, jakim jest dyplom ukończenia studiów wyższych. Przypomnieć bowiem należy, że w toku tego postępowania organ odwoławczy poprzez Dziekana [...] i Kierownika [...] dokonał analizy wykazu przedmiotów i ilości godzin w poszczególnych semestrach realizowanych przez skarżącego w [...], porównując je z programem studiów [...]. Wskazując na występujące różnice, organ odwoławczy uznał, że wykaz przedmiotów przedstawiony przez skarżącego "w żaden sposób nie jest zbieżny z wymaganiami, określającymi warunki szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego (szkolenie prowadzone w [...] na kierunku Nawigacja (wcześniej Lotnictwo i kosmonautyka) obejmuje pełne szkolenie do licencji kontrolera ruchu lotniczego)". Przeprowadzenie takiego badania całkowicie pominęło zatem treść dokumentu dyplomu ukończenia uczelni wyższej. Również wskazywanie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na suplement do dyplomu pozostaje bez związku z powyższym stanowiskiem, bowiem nie wskazuje ono na występujące pomiędzy nim a dyplomem rozbieżności, ale odnosi się do badania samego suplementu, do czego – jak ustalił prawidłowo Sąd pierwszej instancji – organ nie był uprawniony.

Również za nieskuteczną należało ocenić argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że kwestię rekrutacji i wymagań stawianych ubiegającym się o przyjęcie na przedmiotowe szkolenie określa decyzja Nr 156/MON Ministra Obrony Narodowej z 1 września 2017 r. w sprawie naboru na szkolenie wojskowe kandydatów na oficerów w 2018 r., szczególnie jej § 9. Zauważyć trzeba, że decyzja taka nie jest adresowana do kandydata na takie szkolenie, ale do podmiotów organizujących rekrutację. Nie jest ona aktem prawa powszechnie obowiązującego, ale również nie może być z nimi sprzeczna. Ponadto decyzja ta nie wskazuje nazw wymaganych kierunków w procesie rekrutacyjnym na przedmiotowe szkolenie, a zawiera jedynie ogólne zapisy dotyczące naboru na szkolenia wojskowe i osoby, które miały określić wymagane kierunki ukończonych studiów, co winno nastąpić z uwzględnieniem przepisów powszechnie obowiązujących, w tym przypadku rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ postawiony w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzut, opisany szczegółowo powyżej, okazał się nieskuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 tej ustawy. Sentencję wyroku Sądu pierwszej instancji sprostowano z urzędu na podstawie art. 156 § 1 i § 3 P.p.s.a.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.