Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt SA/Lu 1339/92
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1993-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 7, art. 39
journal: Dz.U. 1990 nr 21 poz. 123
law: Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej.
Teza: 1. Przyznanie decyzją administracyjną odszkodowania jak przy wywłaszczeniu nieruchomości za nieruchomość zajętą, lecz nie wywłaszczoną powoduje nieważność tej decyzji, jako wydanej bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

2. Zarówno wojewodowie, jak i kierownicy urzędów rejonowych mogą powierzyć wydawanie decyzji administracyjnych pracownikom podległych im urzędów wojewódzkich i rejonowych /art. 7 i 39 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej - Dz.U. nr 21 poz. 123 ze zm./. Tak wydane decyzje są decyzjami wojewodów lub kierowników urzędów rejonowych, a nie decyzjami urzędów wojewódzkich lub rejonowych.

TEZY

1. Przyznanie decyzją administracyjną odszkodowania jak przy wywłaszczeniu nieruchomości za nieruchomość zajętą, lecz nie wywłaszczoną powoduje nieważność tej decyzji, jako wydanej bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

2. Zarówno wojewodowie, jak i kierownicy urzędów rejonowych mogą powierzyć wydawanie decyzji administracyjnych pracownikom podległych im urzędów wojewódzkich i rejonowych /art. 7 i 39 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej - Dz.U. nr 21 poz. 123 ze zm./. Tak wydane decyzje są decyzjami wojewodów lub kierowników urzędów rejonowych, a nie decyzjami urzędów wojewódzkich lub rejonowych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Kazimiery i Mieczysława małżonków P. na decyzję Wojewody (...) z dnia 20 sierpnia 1992 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zajętą nieruchomość i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Oddziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w L., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody czterysta tysięcy złotych tytułem kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

Decyzją byłego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 13 maja 1972 r. wywłaszczona została nieruchomość o powierzchni 499 m2, oznaczona jako działka nr 1952, położona przy ul. S. w P., będąca własnością spadkobierców Cecylii i Wojciecha małżonków P. Podstawą faktyczną do wydania tej decyzji była budowa osiedla mieszkaniowego w P.

Od decyzji tej odwoływali się Mieczysław, Aleksander i Wacław P., lecz Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska decyzją z dnia 29 września 1972 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji w części orzekającej o wywłaszczeniu, a w części dotyczącej odszkodowania zmieniła ją w ten sposób, że za uprawnionych do otrzymania odszkodowania uznała spadkobierców Wojciecha i Cecylii małżonków P.

Na skutek podania Mieczysława P. z dnia 2 lipca 1990 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 10 grudnia 1991 r. stwierdził w całości nieważność powyższych decyzji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/. Następnie Kierownik Oddziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w L. decyzją z dnia 15 lipca 1992 r. ustalił za tę nieruchomość na rzecz Kazimiery i Mieczysława małżonków P. odszkodowanie w wysokości 19 960 000 zł, podając jako podstawę prawną tej decyzji art. 48 ust. 1, art. 55 i 56 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że na skutek orzeczonego w 1972 r. wywłaszczenia nieruchomości został na jej części zbudowany blok mieszkalny Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w P., a pozostała jej część została wkomponowana w zieleń osiedlową. Skutkiem tego, mimo stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu, nie ma możliwości zwrócenia tej nieruchomości jej właścicielom, którymi są Kazimiera i Mieczysław małżonkowie P. W tej sytuacji zasadne było jedynie przyznanie odszkodowania należnego właścicielom za tę nieruchomość, którego wysokość została ustalona na podstawie opinii biegłego.

W odwołaniu od tej decyzji Kazimiera i Mieczysław małżonkowie P. kwestionują wysokość odszkodowania za omawianą nieruchomość. Wnieśli o ustalenie go w wysokości 99 800 000 zł /po 200 000 zł za 1 m2 gruntu/.

Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w L. decyzją z dnia 20 sierpnia 1992 r. utrzymał w mocy z upoważnienia Wojewody zaskarżoną decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski.

W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kazimiera i Mieczysław małżonkowie P. wysuwają takie same zarzuty jak w odwołaniu, wnosząc o uchylenie decyzji obydwu instancji.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niezależnie od zarzutów skargi, na podstawie art. 206 Kpa, należy podnieść, że zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej /Dz.U. nr 21 poz. 123/ zadania administracji rządowej w terenie wykonują wojewodowie i podporządkowane im organy administracji ogólnej. Organami podporządkowanymi wojewodom na terenie województwa są kierownicy urzędów rejonowych /art. 36 tej ustawy/, a w postępowaniu administracyjnym wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do kierowników rejonowych urzędów rządowej administracji ogólnej /art. 3 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy/. Skoro organami rządowej administracji ogólnej w terenie są wojewodowie i kierownicy urzędów rejonowych, to oni też są uprawnieni do wydawania decyzji administracyjnych /art. 4 ust. 3 i art. 36 ust. 1 w związku z art. 39 powyższej ustawy/. Zarówno wojewodowie, jak i kierownicy urzędów rejonowych mogą powierzyć prowadzenie spraw w ich imieniu, w tym również wydawanie decyzji administracyjnych, pracownikom podległym im urzędów wojewódzkich i rejonowych, które stanowią ich aparat pomocniczy, przy czym upoważnienie to musi być udzielone na piśmie i przy wydawaniu decyzji należy się na nie powoływać /art. 7 i 39 tej samej ustawy/. Tak wydane decyzje są decyzjami wojewodów lub kierowników urzędów rejonowych, a nie decyzjami urzędów wojewódzkich lub rejonowych.

W sprawie niniejszej decyzja w I instancji została wydana przez Kierownika Oddziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w L., który nie jest organem rządowej administracji ogólnej, a przez to w myśl powołanych reguł nie przysługuje mu prawo do wydawania samodzielnie decyzji administracyjnych. Decyzja ta więc jest nieważna w myśl art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa. Skoro decyzja ta została utrzymana w mocy przez zaskarżoną decyzję organu II instancji, to zachodzi również nieważność tej ostatniej decyzji.

Z tej przyczyny na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa należało stwierdzić nieważność obydwu powyższych decyzji.

W świetle art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem. Odszkodowanie na podstawie tego przepisu może być przyznane tylko za nieruchomość, której właścicielowi zostało odjęte prawo własności na rzecz Skarbu Państwa lub gminy decyzją orzekającą o wywłaszczeniu. Przyznanie decyzją administracyjną odszkodowania jak przy wywłaszczeniu nieruchomości za nieruchomość zajętą, lecz nie wywłaszczoną powoduje nieważność tej decyzji, jako wydanej bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

W sprawie jest bezsporne, że decyzja o wywłaszczeniu omawianej nieruchomości z 1972 r. była wadliwa, i dlatego Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 10 grudnia 1991 r. stwierdził jej nieważność w całości, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Ta decyzja Ministra działa wstecz /ex tunc/, a przez to nie nastąpiło pozbawienie własności tej nieruchomości spadkobierców Cecylii /błędnie wpisane imię w decyzji z 1972 r. - powinno być Zofii/ i Wojciecha małżonków P. Niezależnie od tego, z aktu własności ziemi, wydanego decyzją ostateczną z dnia 15 stycznia 1973 r. przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PWRN w L., wynika, że właścicielami tej nieruchomości są skarżący, którzy własność jej nabyli z mocy prawa na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 27 poz. 250/. Skoro więc skarżący nie zostali wywłaszczeni z opisywanej nieruchomości, to z podanych wyżej względów nie było podstawy prawnej do przyznania im odszkodowania za tę nieruchomość i z tej przyczyny decyzje te są nieważne, jako wydane bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

Z tych względów na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa oraz art. 208 Kpa należało orzec jak w sentencji.

W związku z zajęciem i trwałym zagospodarowaniem spornej nieruchomości bez jej wywłaszczenia rozważyć należy w toku dalszego postępowania, czy obecnie zachodzą podstawy do wywłaszczenia z niej skarżących /art. 46 cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r./, czy też w związku z pozbawieniem ich władztwa nad nią mogą oni dochodzić swych roszczeń za pomocą cywilnych środków prawnych. Ta okoliczność powinna być rozważona w pierwszej kolejności, jako że w sprawie może wchodzić w grę bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego.