Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 188/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3 ust. 1 art. 4
journal: Dz.U. 2001 nr 71 poz 734
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st.sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] r. nr [..] postanawiającą nie przyznać M. S. dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem ponad kwotę 121,07 zł.

Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] r. M. S. złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W dniu złożenia wniosku minimalna emerytura wynosiła 597,46 zł. Decyzją Prezydenta Miasta K. z [...] roku przyznano M. S. dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem w łącznej wysokości 121,07 zł ( dodatek mieszkaniowy w wysokości 115,35 zł + ryczałt w wysokości 5,72 zł) na okres od [...].2006 roku do [...].2007 roku. W toku postępowania ustalono, że M. S. posiada spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. M. w K. na podstawie przydziału lokalu mieszkalnego nr [...] z [...] roku, w którym ujęty jest również jego ojciec - M. S.. Ze złożonego [...] r. wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wynikało, że wnioskodawca wraz z ojcem zajmuje mieszkanie [...] przy ul. M. w K., o pow. 45 m², prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. M. S. wyjaśnił, że część ze swojego mieszkania użyczył ojcu, a o przyznanie dodatku mieszkaniowego ubiega się sam. W dalszej kolejności ustalono, że M. S. zajmuje 1 pokój o powierzchni 15,83 m², a pozostałą powierzchnię (tj. przedpokój = 5,34 m² + kuchnia = 6,71 m² + przedsionek = 1,02 m² + łazienka = 3,29 m², razem = 16,36m²) dzielą na połowę, tj. 16,36 m² : 2 osoby = 8,18 m². Stąd przy naliczaniu dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją z [...] r. M. S. uwzględniono powierzchnię 24,01 m² (pokój zajmowany przez M. S. o pow. 15,83m² + 1/2 powierzchni mieszkania zajmowanej wspólnie = 8,18 m² ). W dalszej kolejności wskazano, że maksymalna powierzchnia normatywna dla 1 osoby wynosi 35 m², a żądanie wniosku metrażu tego nie przekracza (zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy z 21.06.2001 roku o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U Nr 71 poz.734 ze zm. – dalej: ustawa o dodatkach mieszkaniowych). Wnioskodawca zadeklarował, że jedynym jego dochodem w okresie rozliczeniowym (od [...]2006 roku ) były zasiłki okresowe przyznane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w wysokości 200 zł miesięcznie. Zasiłków tych nie uwzględnia się jednak do obliczeń średniego dochodu podczas ustalania wysokości dodatku mieszkaniowego i dlatego uznano, że dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy w tym okresie rozliczeniowym "był zerowy". Stwierdzono zatem, że M. S. spełniał kryterium dochodowe uprawiające do przyznania dodatku mieszkaniowego. Wydając decyzję z [...] roku Prezydent Miasta K. do ponoszonych przez M. S. wydatków na mieszkanie o pow. 24,10 m² zaliczył koszty: zaliczki na centralne ogrzewanie, eksploatacji, funduszu remontowego, wywozu nieczystości stałych, zimnej wody i ustalił je w łącznej kwocie 164,78 zł. Do podstawy obliczania dodatku mieszkaniowego uwzględniono 100 % tak naliczonych i ponoszonych wydatków. Dokonując obliczenia dodatku mieszkaniowego dla M. S. przyjęto do obliczeń wydatki przypadające na powierzchnię lokalu 24,01 m², tj. 164, 78 zł oraz doliczono ryczałt za brak w lokalu ciepłej wody. Ustalone w ten sposób łączne wydatki, stanowiące podstawę do obliczania dodatku mieszkaniowego wynosiły 172,95 zł (tj. 164,78 zł + 8,17 zł).

Od tej decyzji M. S. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które [...].2006 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Następnie, wobec faktu, że M. S. nie zgodził się również z decyzją Kolegium Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi na decyzję organu odwoławczego wyrokiem z 21.02.2008 roku uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z [...].2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. - w zakresie - w jakim nie orzeczono o dodatku mieszkaniowym (łącznie z ryczałtem ) – ponad - kwotę 121 07 zł. Uzasadniając WSA w Poznaniu wskazał, że kwestią sporną okazało się: ustalenie powierzchni użytkowej zajmowanej przez skarżącego związanej z zakwalifikowaniem umowy użyczenia części lokalu mieszkalnego zawartego między nim, a jego ojcem. Skarżący domaga się dodatku mieszkaniowego na powierzchnię 32,17 m² (45 m² -12,83 m²), podczas gdy oba organy przyjęły powierzchnię 24,01 m² (pokój = 15,83 m² + 1/2 powierzchni przedpokoju, kuchni, przedsionka i łazienki = 8,18 m²). Skarżący twierdzi też, że z ojcem wiąże go nieodpłatna "umowa użyczenia", zaś organy zakwalifikowały tę umowę jako umowę podnajmu.

W następstwie zaleceń WSA w Poznaniu, [...].2008 r. w lokalu [...] przy ul. M. w K. został przeprowadzony wywiad środowiskowy (k.99 akt ad.), podczas którego M. S. podtrzymał, że w okresie rozliczeniowym prowadził samodzielne gospodarstwo domowe, a stosując się do zawartej z ojcem umowy użyczenia (spisanej [...]10.2005 r., a zawiązanej ustnie [...].02.2005 r.) wraz z aneksem (z [...].03.2006 r., z mocą wiążącą od [...].02.2005 r.) ponosił całość wydatków przypadających na utrzymanie lokalu.

Decyzją z [...].2008 roku Prezydent Miasta K. (k. 93 akt adm.) przyznał M. S. dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem w łącznej wysokości 121,07 zł ( dodatek mieszkaniowi w wysokości 115,35 zł + ryczałt w wysokości 5,72 zł ) na okres od [...].2006 roku do [...].2007 roku. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż nie jest przekonywujące uznanie, iż Pan M. S. faktycznie ponosił wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania (plus zakup żywności opłaty za korzystanie z energii elektrycznej, gazu itd.), a także, iż samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, gdyż wykazane w deklaracji dochody (jedynie zasiłki okresowe z MOPS w K. w wysokości 200,00 zł miesięcznie) nie pokrywały wydatków. W ocenie organów wystąpiła rażąca dysproporcja między wykazanymi w deklaracji dochodami, a wydatkami. Pomimo jednak, że zadeklarowane dochody nie pokrywały wydatków przyznano M. S. dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem w łącznej wysokości 121,07 zł czyli w kwocie jaką WSA w Poznaniu uznał, iż podlega ona wykonaniu. Następnie, decyzją z [...].11.2008 r. (k. 73 akt adm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną przez M. S. decyzję Prezydenta Miasta K. z [...]09.2008 roku. Ponieważ jednak z decyzjami tymi nie zgodził się skarżący, ponownie sprawę rozpatrywał WSA w Poznaniu, który wyrokiem z [...].05.2009 r., sygn. akt IV SA/Po 135/09 stwierdził nieważność decyzji Kolegium z [...]11.2008 r i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z [...].09.2008 r. W uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu m.in. zwrócił uwagę organów, że nie wyjaśniono w ostateczny sposób relacji rodzinnych skarżącego i kwestii prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z ojcem, oraz czy ojciec posiada dochód.

Wobec powyższego pismem z [...].10.2009 r. wezwano ojca M. S. (M. S.) do zgłoszenia się w charakterze świadka do Urzędu Miejskiego w K.. M. S. nie zgłosił się jednak w wyznaczonym terminie, ale jego drugi syn dostarczył pismo, w którym powołując się na art. 83 § 1 kpa odmówił złożenia zeznań.

Decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 104, 155 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: kpa), art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, 5, 6, art. 7 art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, rozporządzenia Rady Ministrów z 28.12.2001 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817), ustawy z 30.08.2002 roku Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, a także wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21.02.2008 r., sygn. akt IV SA/Po 192/07 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13.05.2009 r. sygn. akt IV SA/Po 135/09 po ponownym rozpatrzeniu wniosku postanowił nie przyznać M. S. dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem – ponad - kwotę 121,07 zł.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...].2008 r. M. S. zeznał, iż w okresie deklarowanym jedynym dochodem jego ojca była i jest emerytura (nie podał jednak wysokości otrzymywanej emerytury przez ojca). Jak jednak ustalono składając [...]04.2005 r. wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego M. S. wykazał, że emerytura jego ojca w okresie rozliczeniowym wynosiła 1067,11 zł, a od [...].2006 emerytury były waloryzowane i stąd najprawdopodobniej emerytura M. S. uległa zwiększeniu. Ponadto M. S. [...].03.2006 r. ukończył 75 lat i przypuszczalnie nabył uprawnienia do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego, który jest wliczany do dochodu podczas naliczania dodatku mieszkaniowego. W ocenie organu I instancji można, zatem przypuszczać, że gdyby w deklaracji składanej [...] r. był wykazany dochód ojca wnioskodawcy to naliczony dodatek mieszkaniowy byłby niższy od obecnie przyznanego lub może nawet w ogóle by nie przysługiwał. Organ zwrócił tez uwagę, że odmowa złożenia zeznań przez M. S. nie daje możliwości wykluczenia takiej ewentualności. Gdyby zatem uznać, że M. S. ponosił wszystkie koszty utrzymania mieszkania (346,90 zł) to występowałaby dysproporcja pomiędzy zadeklarowanymi dochodami (zasiłki okresowe przyznane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w wysokości 200 zł miesięcznie) a wydatkami (346,90 zł, plus zakup żywności, opłaty za korzystanie z energii elektrycznej, gazu). Stąd też w ocenie organu nie jest wiarygodne, że M. S. w złożonym [...] r. wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wykazał wszystkie dochody, lub że samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe.

Od tej decyzji odwołanie złożył M. S. zarzucając decyzji pierwszoinstancyjnej m.in.: obrazę prawa polegającą na braku ustosunkowania się przez Prezydenta Miasta K. do zarzutów podniesionych w pismach z dnia [...]07.2009 r. oraz z [...].10.2009 r. oraz polegającego na ponownym pominięciu aneksu do umowy użyczenia z dnia 01.03.2006 r. załączonego do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W dalszej kolejności skarżący wskazał na obrazę prawa polegającą na wadliwej interpretacji przepisów, a także podaniu nieprawdy poprzez przyjęcie że odwołujący zawarł umowę podnajmu, a nie umowę użyczenia, jak również, że umowę użyczenia zawarł w celu obejścia prawa, oraz przyjęcie, że odwołujący nie ponosił wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i nie prowadził samodzielnie gospodarstwa domowego oraz nie wykazał wszystkich dochodów. Podniesiony został też zarzut pominięcia oceny i postanowień decyzji z dnia [...].01.2006 r. SKO w K. na podstawie której M. S. sporządził aneks z dnia [...] 03.2006 do umowy użyczenia. Błędne w ocenie skarżącego są również ustalenia faktyczne dotyczące zajmowanej przez niego powierzchni mieszkania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K..

Uzasadniając Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, dodatek przysługuje m.in. osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, a normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się jeden lokal mieszkalny nie może przekraczać na jedną osobę 35 m² ( art 35 ust 1 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych). Jednocześnie w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie może przekroczyć 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w złożonym przez skarżącego odwołaniu Kolegium uznało, że nie zasługują one na uwzględnienie, gdyż umowa, którą zawarł odwołujący z ojcem a dotycząca użyczenia lokalu mieszkalnego, miała na celu obejście prawa, a mianowicie przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Do wniosku takiego Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło po przeanalizowaniu całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że niezrozumiały jest dla Kolegium cel zwierania przedmiotowej umowy, bez względu na jej kwalifikację jako umowy podnajmu czy też umowy użyczenia, jeśli M. S. z którym odwołujący zawarł przedmiotową umowę jest wymieniony w dokumencie przydziału lokalu mieszkalnego nr [...] z dnia [...].09.1991 r. wystawionego przez Kaliską Spółdzielnią Mieszkaniową Lokatorską - Własnościową, jako osoba mająca obowiązek i prawo używać przydzielonego lokalu na cele mieszkalne. W takich okolicznościach zawieranie jakiejkolwiek umowy dotyczącej użyczenia lokalu mieszkalnego w postaci jednego pokoju o pow. 12,38 m² Kolegium uznało za bezcelowe. Zdaniem Kolegium działanie takie mogło mieć na celu tylko i wyłącznie obniżenie powierzchni normatywnej mieszkania, a także, pozorne rozdzielenie gospodarstw domowych M. S. i jego rodziców.

Organ II instancji wskazał też, że zgodnie z art. 4 ust. 6 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U.2003, nr 11, poz. 116 ze zm.) za opłaty, o których mowa w ust. 1-2 i 4, odpowiadają solidarnie z członkami spółdzielni, właścicielami lokali mebędącymi członkami spółdzielni lub osobami niebędącymi członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, osoby pełnoletnie stale z nimi zamieszkujące w lokalu, z wyjątkiem pełnoletnich zstępnych pozostających na ich utrzymaniu, a także osoby faktycznie korzystające z lokalu. Przepis ten obarcza odpowiedzialnością za wnoszenie na rzecz spółdzielni opłat związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości bądź lokali wszystkie dorosłe osoby korzystające z lokali spółdzielczych niezależnie od tego czy są członkami spółdzielni, czy nie są nimi, niezależnie od tego czy są domownikami osób, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokalu czy też osób, którzy są właścicielami lokali. W świetle powyższej regulacji należy stwierdzić, że zarówno ojciec skarżącego - M. S. jak i jego żona H. S. jako osoby pełnoletnie, stale zamieszkujące w przedmiotowym lokalu wraz z odwołującym są zobowiązane do ponoszenia związanych z tym opłat, a że art. 4 ust. 6 tej ustawy stanowi przepis bezwzględnie obowiązujący, jakakolwiek umowa w tym zakresie wyłączająca odpowiedzialność i przenosząca ją na głównego lokatora, którym w niniejszej sprawie jest M. S. jest nieważna, gdyż nawet w przypadku gdyby faktycznie przedmiotowe opłaty zgodnie z zawartą umową uiszczał tylko i wyłącznie wnioskodawca i z jakiegoś powodu zaprzestał ich uiszczania powodując jednocześnie powstanie zaległości z tego tytułu za ich spłacenie odpowiedzialni byliby również rodzice M. S. bez względu na istnienie w tym zakresie odmiennych postanowień umownych. Za bezsporne organ uznał przy tym, że rodzice skarżącego są osobami stale z nim zamieszkującymi.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1326/07 Kolegium wskazało, że jeżeli osoba ubiegająca się o dodatek mieszkaniowy nie udowodni, że któryś z członków gospodarstwa domowego mieszka faktycznie gdzie indziej, jego zarobki wlicza się do średniego miesięcznego dochodu na jednego członka gospodarstwa domowego. Skoro zatem – jak w ocenie Kolegium wynika z akt sprawy – wraz z M. S. zamieszkuje jego matka H. S., która również jest wymieniona dokumencie o przydziale lokalu mieszkalnego jako osoba mająca prawo i obowiązek zamieszkiwać w przedmiotowym lokalu mieszkalnym i uzyskuje dochód w kwocie 815 zł z tytułu otrzymywania emerytury, to za niezrozumiały, uznać należało fakt, że organ I instancji ustalając dochody M. S. oraz powierzchnię zajmowanego przez mego lokalu mieszkalnego pominął w ogóle okoliczność zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu matki odwołującego oraz kwestię ewentualnego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

W przewidzianym ustawą terminie skargę do sądu administracyjnego wniósł M. S. podnosząc zarzuty naruszenia zasad praworządności (rażące naruszenie prawa), polegające na "wieloletnim szykanowaniu i inkryminowaniu jego osoby", celem "ukrycia nieprawidłowości i niechlujstwa urzędników oraz ich lekceważącego stosunku do prawa". Skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom organów od wielu lat tj. od ukończenia studiów dziennych samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a ostatnim źródłem utrzymania była prowadzona działalność gospodarcza, "która została mu uniemożliwiona przez czyny przestępcze dokonane przez wskazane osoby samorządu gminy miasta K". W dalszej kolejności skarżący podniósł, iż ustalenia Kolegium jakoby zawarł on umowę użyczenia w celu obejścia prawa są "nie tylko konfabulacją, oświadczeniem nieprawdy, a także zwykłym oszustwem, bo mają charakter mataczenia i fałszowania prawdziwej rzeczywistości w celu ukrycia niekorzystnych czynów popełnionych przez funkcjonariuszy odpowiedzialnych za to, oraz skutków tych działań".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom prawa.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że rozpoznając przedmiotową skargę Sąd nie był związany jej zarzutami, ale dokonując oceny jej legalności z urzędu wziął pod uwagę wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia jej zgodności z prawem.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że postępowanie administracyjne w sprawie zainicjował wniosek M. S. z [...] r. Nie budzi również wątpliwości stron, ani Sądu, że w obrocie prawnym – w zakresie w jakim M. S. przyznano dodatek mieszkaniowy w kwocie 121, 07 zł - pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...].12.2006 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji przyznająca skarżącemu dodatek na okres od [...].2006 r. do [...].2007 r.

Istotą sporu pozostaje prawidłowość poczynionych w rozpoznawanej sprawie i przyjętych przez organy administracji publicznej ustaleń faktycznych, skutkujących błędnym - w ocenie skarżącego – wnioskiem o braku podstaw do przyznania M. S. dodatku mieszkaniowego - ponad - kwotę 121,07 zł.

Na wstępie podkreślenia wymaga, iż rozpoznawana sprawa była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którego wyroki z dnia 21.02.2008 r. sygn. IV SA/Po 192/07 oraz z dnia 13.05.2009 r. sygn. IV SA/Po 135/09 r. stały się prawomocne. Uzasadniając swoje stanowisko w wyroku z 21.02.2008 r. Sąd zalecił organom przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, całościowe zebranie materiału dowodowego i dokonanie pełnych ustaleń faktycznych. Podkreślenia wymaga, że Sąd zastrzegł, iż - niezależnie od wyniku tak poczynionych ustaleń faktycznych - organ, nie będzie mógł wydać rozstrzygnięcia mniej korzystnego dla M. S., niż w decyzji z dnia [...] r. Tak wiec, nawet na skutek dokonania nowych ustaleń, organ nie będzie mógł ani odmówić, ani przyznać skarżącemu dodatku mieszkaniowego w kwocie niższej, niż w decyzji z dnia [...].11. 2006 r., tj. poniżej kwoty 121,07 zł.

Jak wynika z akt, sprawa była już również przedmiotem – ponownych - rozważań organów. Z uwagi jednak na fakt, że - powtórnie rozpoznając - sprawę skarżącego organy administracji publicznej z naruszeniem prawa ponownie orzekły w zakresie, w jakim nie uchylono poprzednio wydanych rozstrzygnięć, Sąd wyrokiem z dnia 13.05.2009 r. sygn. IV SA/Po 135/09 r. stwierdził nieważność obu - wydanych po ponownym rozpoznaniu sprawy - decyzji organów (decyzje: z [...]09.2008 r. oraz z [...].11.2008 r.) w przedmiocie dodatku mieszkaniowego dla M. S..

Z tego też względu sprawa po raz kolejny stała się przedmiotem rozważań organów (decyzje: z [...] r. oraz z [...] r.), a kontrola legalności działań organów w tym zakresie stała się przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się, zatem do wszelkich podnoszonych w niniejszej sprawie zarzutów, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że okoliczności prawomocnie przesądzone nie podlegają ponownej ocenie sądu. W myśl natomiast art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przy powtórnym rozpoznawaniu sprawy Kolegium związane było oceną prawną wyrażoną w tym wyroku, a jedynie ewentualna zmiana stanu faktycznego lub prawnego sprawy mogłaby zwolnić organ z obowiązku zastosowania się do zawartej w wyroku sądu oceny prawnej. Tak więc, wobec treści przytoczonej powyżej argumentacji Sądu przedstawionej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 21.02.2008 r. sygn. IV SA/Po 192/07 nie powinno budzić wątpliwości skarżącego, iż wskutek postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji organ mógł orzec wyłącznie o przyznaniu lub odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego wraz z ryczałtem - ponad - kwotę 121,07 zł.

Reasumując, ewentualny wpływ na wynik sprawy, mogło mieć - de facto - tylko ustalenie lub pominięcie przez organy takich okoliczności, których stwierdzenie (lub pominięcie) zaważyłoby o przyznaniu M. S., we wskazanym okresie, dodatku mieszkaniowego – ponad - kwotę 121,07 zł. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kolegium i decyzji ją poprzedzającej Sąd musiał mieć również na uwadze, że czym innym jest - stwierdzenie, że doszło do naruszenia - przepisu, a czym innym zagadnienie - czy naruszenie to winno prowadzić do uchylenia - zaskarżonych decyzji.

Podstawę przyznania M. S. dodatku mieszkaniowego stanowił art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (w niezmienionym od dnia złożenia wniosku do dnia wydania zaskarżonej decyzji brzmieniu) w myśl, którego dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. Jak wskazano również w toku postępowania, w dniu złożenia wniosku minimalna emerytura wynosiła 597,46 zł.

Przyznając skarżącemu dodatek mieszkaniowy na okres od [...].2006 r. do [...].2007 r. organy przyjęły, że M. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uwzględniono również, że skarżący zawarł z ojcem umowę na mocy, której użyczył swojemu ojcu część mieszkania. W świetle postanowień wskazanej przez M. S. umowy do naliczenia mu dodatku mieszkaniowego przyjęto pow. 24,01m². Dokonując obliczenia dodatku mieszkaniowego dla skarżącego przyjęto do obliczeń wydatki przypadające na powierzchnię lokalu 24,01m². Ustalono również, że w okresie od [...]2006 r. skarżący nie osiągnął żadnego dochodu, bowiem jedyne jego źródło utrzymania stanowiły zasiłki okresowe w kwocie 200 zł/m-c.

Orzekając w niniejszej sprawie i rozważając zasadność przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego – ponad - kwotę 121,07 zł, organy oparły się na wzbogaconym materiale dowodowym i dokonały jego oceny.

Jako, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego kluczowe znaczenie ma liczba osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, a okoliczność ta pozostaje kwestią sporną w niniejszej sprawie, celowym stało się zdefiniowanie w pierwszej kolejności pojęcia "gospodarstwa domowego" w rozumieniu ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W myśl art. 4 tej ustawy (w brzmieniu niezmienionym od chwili złożenia przez M. S. przedmiotowego wniosku) przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. O zaliczeniu do członków gospodarstwa domowego w rozumieniu art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych decyduje, zatem łączne spełnienie czynników, obejmujących: faktyczne stałe zamieszkiwanie w lokalu osoby ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy; wywodzenie swojego prawa do zamieszkiwania w lokalu z prawa tej osoby oraz prowadzenie z tą osobą wspólnego gospodarstwa (G.Manjura-Niśkiewicz, Dodatki mieszkaniowe. Komentarz, Warszawa 2010, s. 88).

O ile zaistnienie, na gruncie rozpoznawanej sprawy, pierwszej ze wskazanych w przesłanek nie budzi wątpliwości, o tyle skarżący kwestionuje ustalenia organu, co do tego, że z jakiego tytuł wynika uprawnienie jego ojca do zamieszkiwania w lokalu przy ul. M. w K., a także fakt prowadzenia wspólnego z nim gospodarstwa domowego.

Odnosząc się zatem do pierwszej z - kwestionowanych - przesłanek zaliczenia ojca skarżącego do członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy podkreślić należy, że warunkiem koniecznym zaliczenia do członków gospodarstwa domowego w rozumieniu ustawy o dodatkach mieszkaniowych, jest wywodzenie prawa do zamieszkiwania w lokalu z prawa osoby ubiegającej się o dodatek. W ocenie Sądu warunek ten w rozpoznawanej sprawie został spełniony. Nie budzi, bowiem wątpliwości, że skarżącemu przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, a więc tytuł uprawniający do uzyskania dodatku mieszkaniowego. Wraz ze skarżącym w lokalu przy ul. M. zamieszkuje jego ojciec - M. S.. Jak wynika z treści załączonego do akt sprawy przydziału lokalu mieszkalnego nr [...] z dnia [...].09.1991 r. (k. 74 akt adm.) ojciec skarżącego został w tym dokumencie imiennie wskazany, jako osoba mająca "obowiązek zamieszkać" w przedmiotowym lokalu. Skoro, zatem ojciec skarżącego ma - wynikające z przysługującego synowi spółdzielczego prawa do lokalu - prawo zamieszkiwania w lokalu [...] przy ul. M. w K. bezspornie, faktycznie w nim zamieszkuje, na akceptację zasługiwało stanowisko Kolegium, iż zawarta pomiędzy skarżącym a jego ojcem umowa użyczenia lokalu przy ul. M., na celu miała obejście prawa. Prawidłowej oceny rzeczywistych intencji zawarcia tej umowy, nie można było bowiem dokonać z pominięciem treści załączonego do akt sprawy dokumentu przydziału lokalu mieszkalnego nr [...] z dnia [...].09.1991 r. (k. 74 akt adm.) wskazującego, iż w spornym lokalu "obowiązek mają zamieszkać" skarżący oraz jego rodzice – M. i H. małż. S.. Skoro, zatem ojciec skarżącego ma – wynikające z treści przydziału – prawo (a nawet obowiązek) zamieszkiwania w lokalu przy ul. M. 14/10 w K., to – jak trafnie podniosło Kolegium – zawieranie umowy użyczenia jednego pokoju o pow. 12,38m² ocenić należy jako bezcelowe. Treścią umowy użyczenia – a o takim charakterze umowy zawartej pomiędzy M. S. a jego ojcem przesądził Sąd w wyroku z 21.02.2008 r. – jest, z resztą w myśl art. art.710 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 Nr 16, poz.93) korzystanie z rzeczy cudzej. Użyczenie jest umową, na mocy której użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu na bezpłatne używanie rzeczy użyczonej przez czas użyczenia. W świetle powyższego, zgodzić należy się z Kolegium, że w sytuacji, gdy M. S. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a jego prawo w tym zakresie potwierdza dokument przydziału nr [...] z 24.09.1991 r. to zawieranie umowy o treści takiej, jak dostarczona przez skarżącego, nie znajdowało uzasadnienia w ustalonym stanie faktycznym. Skoro, zatem zawarcie umowy pomiędzy skarżącym a jego ojcem nie odpowiadało celom umowy użyczenia, a następnie zawarto do niej aneks – jak wyjaśnił M. S. – "celem dostosowania postanowień umowy użyczenia do oceny zawartej w decyzji Kolegium z [...].01.2006 r.", to podzielić należy wnioski Kolegium, iż jej zawarcie służyć mogło jedynie obejściu prawa. Tym bardziej, że dokonana przez organ ocena okoliczności zawarcia tej umowy oraz celów, jakie strona zamierzała osiągnąć przeprowadzona została z uwzględnieniem wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 21.02.2008 r. sygn. IV SA/Po 192/07. Dlatego też, w świetle rzetelnych - w tym zakresie - ustaleń organów, za nieuprawnione uznać należało zarzuty skargi wskazujące na błędne przyjęcie przez organy wniosków, co do celów zawarcia umowy użyczenia. Same, bowiem tylko twierdzenia skarżącego, iż ustalenia, jakoby rzeczywistym "celem zawarcia umowy użyczenia było obniżenie powierzchni normatywnej mieszkania, a także pozorne rozdzielenie gospodarstw domowych" są "konfabulacją, oświadczeniem nieprawdy, a także zwykłym oszustwem (...)" nie mogły odnieść pożądanych przez autora skargi skutków.

Odnosząc się do drugiej z - kwestionowanych - przesłanek zaliczenia M. S. do członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wskazać należy, że w świetle zebranego materiału dowodowego, nie sposób przyjąć jakoby osoby te nie prowadziły wspólnego gospodarstwa. Podkreślenia, bowiem wymaga, że wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie jest stanem faktycznym, którego ustalenie nie może się opierać wyłącznie na oświadczeniach strony zwłaszcza, gdy są one wewnętrznie sprzeczne, lecz musi być dokonane na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego.

W przekonaniu Sądu, swobodnej ocenie stanu faktycznego sprawy i wyjaśnieniu przesłanek, jakimi kierowały się organy wydając decyzje w niniejszej sprawie nie można zasadnie postawić zarzutu dowolności. W świetle zebranego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego, zgodzić się należało z Kolegium, że wiarygodność oświadczenia skarżącego, na okoliczność prowadzenia przez niego jednoosobowego gospodarstwa domowego budziła wątpliwości. Uwadze Sądu nie umknęło, bowiem że skarżący od dnia złożenia wniosku wielokrotnie zmieniał w tej kwestii wyjaśnienia. W pierwszej kolejności wskazać należy na sprzeczność z zebranym materiałem dowodowym, argumentacji samej skargi jakoby skarżący "nigdy nie twierdził, iż przy umowie użyczenia powinien ponosić wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania". Prawidłowość ustaleń organów – iż skarżący wskazywał, że na nim ciąży obowiązek ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania lokalu - potwierdza, bowiem pkt. III ppkt 5 aneksu do umowy użyczenia, podpisanego przez M. S. (użyczającego) oraz M. S. (biorącego w używanie - k. 72 akt adm.) w brzmieniu "użyczający ponosić będzie wszelkie koszty związane z bieżącą eksploatacją przedmiotu użyczenia, tzn. opat za używanie lokalu i innych świadczeń związanych z tym lokalem, tj. (...) użyczający będzie ponosił całość świadczeń należnych za lokal, w tym kosztów używania rzeczy przez biorącego". Zasadnie, też organy nie dały wiary oświadczeniom skarżącego, jakoby będąc osobą utrzymującą się – wyłącznie – z zasiłku stałego w kwocie 200 zł miesięcznie ponosił on wszelkie koszty związane z utrzymaniem i eksploatacją mieszkania, w kwocie 337,90 zł, a więc przewyższającej deklarowany dochód. Wątpliwości uznać należy, za tym bardziej uzasadnione, że korzystający z pomocy społecznej wnioskodawca – zgodnie ze złożonym przez niego oświadczeniem – pokrywał wskazane koszty w całości, pomimo, że w tym samym lokalu – co niesporne - zamieszkiwał jego ojciec, którego dochód wynosił wówczas 1.067,11 zł miesięcznie (k. 35 akt adm.). Odnosząc się, natomiast do zarzutów skargi dotyczących - wadliwego rzekomo - określenia kwoty uzyskiwanej przez skarżącego pomocy w formie zasiłków, wskazać należy, że kontroli sądu administracyjnego podlegają działania podejmowane przez organy administracji publicznej - w toku – postępowania administracyjnego. W aktach sprawy znajduje się sporządzona [...] r. deklaracja M. S. o wysokości dochodów za okres od lipca do września 2006 r. (k. 79 akt adm.). Jak wynika z treści tego dokumentu skarżący oświadczył, że we wskazanym okresie dochody jego stanowiły – wyłącznie – zasiłki okresowe w kwocie 200 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że skarżący (pouczony o odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 kodeksu karnego) własnoręcznym podpisem poświadczył prawdziwość tych danych zamieszczonych w deklaracji. Nie można, zatem organom postawić zarzutu dowolności ustaleń poczynionych w oparciu o ten dokument. Z treści przedłożonego, już na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, pisma Prezydenta Miasta K. z dnia [..].10.2006 r. wynika, w prawdzie, że w lipcu i w sierpniu 2006 r. skarżący otrzymał zasiłki celowe w kwocie po - 150 zł (k. 27), jednak jak sam skarżący wywodzi w skardze "nigdy nie twierdził on, iż otrzymywana pomoc (z. okresowy, z. celowy, dodatek mieszkaniowy) zapewnia jemu zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencji, w tym umożliwia pokrycie wszystkich wydatków". Tak więc niezależnie od zmiennych twierdzeń skarżącego, co do rzeczywistej kwoty pozostających w jego dyspozycji środków pieniężnych, konsekwentnie utrzymuje on, że środki te - nie były wystarczające - dla zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji, a ta właśnie okoliczność miała znaczenie w kontekście oceny wiarygodności oświadczeń skarżącego. Fakt, że M. S. nie tylko zamieszkiwał stale u skarżącego, ale też dzielił z nim koszty utrzymania mieszkania potwierdza przedłożony przez M. S. dokument z [...].10.2006 r. (k.27). Niemniej, fakt wspólnego z ojcem gospodarowania w sposób dobitny potwierdził również sam skarżący w oświadczeniu z [...].04.2005 r., w którym wyjaśnia on, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku pozostawał "na wyłącznym utrzymaniu ojca" (k.105 akt adm.). Dlatego też, dokonując oceny złożonej dokumentacji, z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy (fakt wieloletniego wspólnego zamieszkiwania, długotrwały brak stałych dochodów po stronie wnioskodawcy) za nieuprawnione uznać należało zarzuty skargi "jakoby ustalenia organów, iż skarżący wraz z ojcem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe stanowić miały wyraz "zwykłej bezczelnej i aroganckiej zemsty i bezprawnych działań przez tzw. funkcjonariuszy publicznych".

Sąd dostrzega natomiast, że nie wyjaśniono dokładnie czy we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym oraz jego ojcem pozostaje również matka H. S.. Jednak, wobec ograniczeń wynikających z zasady reformationis in peius (zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego – art. 134 § 2 p.ps.s.a) i wobec bezspornych ustaleń, co do wysokości pobieranej przez matkę M. S. emerytury, uzupełnienie ustaleń organów w tym zakresie uznać należy za bezcelowe. Jakkolwiek, bowiem rolą organów w toku postępowania jest rzetelne ustalenie stanu faktycznego, to jednocześnie pamiętać należy, że dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany był również uwzględnić okoliczności faktyczne – tej konkretnej – sprawy. Tymczasem, w okolicznościach niniejszej sprawy, a zatem w świetle poczynionych już ustaleń organów w zakresie przesłanek przyznania dodatku mieszkaniowego, nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, że przesądzenie czy H. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym i jego ojcem, pozostaje bez wpływu dla oceny zasadności przyznania skarżącemu tego dodatku – ponad - kwotę 121,07 zł. Dlatego też dostrzegając uchybienie w tym zakresie, jednocześnie stwierdzić należało, że pozostaje ono, bez wpływu na wynik sprawy. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie w niniejszej sprawie przepisów postępowania jest, bowiem możliwe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.u. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.). Oznacza to, że naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę uwzględnienia skargi przez Sąd jedynie wówczas, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem, naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) przez organy orzekające w niniejszej sprawie – w zakresie dotyczącym okoliczności pozostawania przez H. S. we wspólnym gospodarstwie skarżącego – pozostaje bez wpływu dla oceny przesłanek określonych w art. 3 ust. 1 o dodatkach mieszkaniowych, co do zasadności przyznania M. S. dodatku mieszkaniowego – ponad - kwotę 121,07 zł.

Reasumując, rozpoznając niniejszą sprawę nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z materiału dowodowego, skarżący pozostawał i nadal pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem, natomiast ustalona - z uwzględnieniem tego faktu - kwota dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy i jego ojca nie pozostawia wątpliwości, że na gruncie rozpoznawanej sprawy brak było podstaw do przyznania M. S. dodatku mieszkaniowego - ponad - kwotę 121,07 zł. Sąd miał przy tym na uwadze, że ewentualne uchylenie decyzji Kolegium z uwagi na naruszenie w niniejszej sprawie przepisów postępowania jest możliwe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a więc – jedynie wówczas – jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę nie stwierdzono natomiast naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miałoby wpływ na sposób załatwienia niniejszej sprawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących bezczynności organów sprawie odszkodowania zwrócić należy uwagę skarżącego, że ewentualne nieprawidłowości w innym postępowaniu, pozostają bez wpływu na ocenę legalności decyzji zaskarżonej w rozpoznawanej sprawie. Nawiązując natomiast do żądania skargi dotyczącego zmiany zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie dodatku mieszkaniowego oraz ustalenie odszkodowania wyjaśnić należy, że sąd administracyjny jest sądem kasatoryjnym, tzn. nie rozpatruje spraw merytorycznie, nie może zatem rozpoznać wniosków skarżącego, bowiem sąd ten nie zastępuje organu administracji w rozstrzyganiu spraw administracyjnych.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona.

jh