Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 564/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.6
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011r. sprawy ze skargi B. P., W. K. i W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1961 r. nr [...], utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej "organu wojewódzkiego") z dnia [...] września 1960 r. nr [...], uchylające w trybie nadzoru orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. (dalej "organu powiatowego") z dnia [...] marca 1960 r., stwierdzające, że S. K. jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 7,5154 ha położonej w G. (dalej "nieruchomości").

Zaskarżone orzeczenie Ministra z dnia [...] lutego 2011 r. zapadło w następującym stanie faktycznym:

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1960 r. (dalej "orzeczeniem o uwłaszczeniu") organ powiatowy stwierdził na podstawie art.5, 11 i 19 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1955 r. nr 18, poz.107 z późn.zm.), dalej "dekretu o uwłaszczeniu", że S. K. (dalej "adresatka uwłaszczenia" albo "poprzedniczka prawna skarżących") jest właścicielką nieruchomości.

Orzeczeniem z dnia [...] września 1960 r. organ wojewódzki uchylił w trybie nadzoru orzeczenie o uwłaszczeniu z dnia [...] marca 1960 r., stwierdzając w uzasadnieniu, że adresatka uwłaszczenia nie była rolnikiem i nie użytkowała przedmiotowych gruntów osobiście, ponieważ wydzierżawiła je osobom trzecim, a sama pracowała jako ekspedientka w P. w G. Uzasadniając uchylenie orzeczenia o uwłaszczeniu organ wojewódzki odwołał się do pkt 6 pisma okólnego Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960 r. nr [...], z którego wynikało, że art.6 ust.4 dekretu o uwłaszczeniu należy stosować odpowiednio, a zatem uwzględniając art.50 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U. z 1926 r., nr 26, poz.1 z późn.zm.).

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1961 r. Minister Rolnictwa utrzymał w mocy orzeczenie organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r.

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. B. P., W. K. i W. K. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1961 r. i utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych we wniosku.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] wnioskodawcy wystąpili do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Minister utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r.

Wyrokiem z dnia 4 września 2009 r" sygn. akt IV SA/Wa 771/09, Sąd uchylił decyzję Ministra z dnia [...] czerwca 2008 r. z powodu naruszenia prawa procesowego.

Uzasadniając wyrok Sąd stwierdził, że wprawdzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poczynił pewne kroki w celu odnalezienia orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r., m.in. kierując pisma do skarżących i do [...] Urzędu Wojewódzkiego w P., jednak zaniechał podjęcia odnalezienia tego dokumentu w archiwach. Sąd zobowiązał Ministra do podjęcia próby odnalezienia orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r., a co za tym idzie ustalenia przepisów stanowiących podstawę orzekania przez organ wojewódzki w trybie nadzoru.

Rozpatrzywszy sprawę ponownie, Minister powtórnie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

W celu odnalezienia orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r. Minister wystąpił z zapytaniem do Archiwum Państwowego w P. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Zastępca Dyrektora Archiwum Państwowego w P. poinformował, że nie udało się odnaleźć przedmiotowego orzeczenia, ani innych dokumentów dotyczących nabycia własności nieruchomości. Kwerendą objęto m.in. niekompletnie zachowane zespoły akt organu wojewódzkiego z lat 1950 - 1973 oraz organu powiatowego. Jednocześnie pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Starosta [...] poinformował, że w rejestrach ewidencji gruntów i budynków obrębu G. nie odnaleziono dokumentów dotyczących adresatki uwłaszczenia. Pomimo podjętych kroków nie udało się zatem odnaleźć orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r., a co za tym idzie ustalić przepisów, które stanowiły podstawę orzekania przez organ wojewódzki w trybie nadzoru.

Na podstawie posiadanej dokumentacji stwierdzić należy, że odwołanie się przez organ wojewódzki w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] września 1960 r. do punktu szóstego pisma okólnego Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960 r., z którego wynikało, że art.6 ust.4 dekretu o uwłaszczeniu należy stosować odpowiednio, a zatem uwzględniając art.50 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej było niewłaściwe.

Jednakże pomimo niewłaściwego uzasadnienia petitum orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r. uznać należy za właściwe, albowiem istniały podstawy prawne do uchylenia w trybie nadzoru orzeczenia o uwłaszczeniu.

Bezsprzecznie do adresatki decyzji, która nie była rolnikiem i nie użytkowała przedmiotowych gruntów osobiście, wydzierżawiając grunty osobom trzecim i pracując jako ekspedientka P. w G., znajdował zastosowanie art.6 ust.4 dekretu o uwłaszczeniu, stanowiący że przepisy art.6 ust.1 stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali.

W myśl art.19 ust.4 dekretu za własność posiadaczy wymienionych w art.6 ust.4 dekretu można uznać obszar nie przekraczający 1 ha gruntu i tylko w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych względami gospodarczymi starosta mógł zezwolić na uznanie większego obszaru za własność posiadacza. Z akt sprawy nie wynika, że w przedmiotowej sprawie nadanie większego obszaru było uzasadnione wyjątkowymi względami gospodarczymi.

Uznać zatem należy, że organ wojewódzki prawidłowo zastosował wobec adresatki uwłaszczenia art.6 ust.1 i 4 oraz art.19 ust.4 dekretu. Zgodnie z powyższym organ administracji mógł bowiem uznać za własność adresatki uwłaszczenia obszar nie przekraczający powierzchni 1 ha gruntu, a tymczasem przedmiotowa nieruchomość posiadała powierzchnię 7,5154 ha. Istniały więc podstawy do uchylenia orzeczenia organu wojewódzkiego z dnia [...] marca 1960 r.

B. P., W. K. i W. K. (dalej "skarżący") wnieśli do Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] lutego 2011 r.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.19 ust.4 dekretu w związku z art.6 ust.4 dekretu poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zaistniały przesłanki uchylenia orzeczenia o uwłaszczeniu z dnia [...] marca 1960 r. z uwagi na powierzchnię spornej nieruchomości w G. wynoszącą 7,5154 ha,

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art.7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do zebrania pełnego materiału dowodowego, wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu zarzutów skargi podniesiono, że konstrukcja art.6 ust.4 dekretu przesądza o tym, że orzeczenie o uznaniu gruntu o obszarze większym niż 1 ha za własność posiadacza miało charakter uznaniowy. Organ mógł uznać za własność posiadacza grunt zarówno o obszarze do 1 ha, jak i powyżej tej powierzchni. Okoliczność ta jest bezsporna. Skoro zatem organ powiatowy uznał adresatkę uwłaszczenia za właścicielkę nieruchomości o powierzchni 7,5154 ha, to znaczy, że kwestia ta jako uzasadniona względami gospodarczymi nie budziła wątpliwości organu. Z treści przepisu art.19 ust.4 dekretu nie wynika, że powierzchnia gruntu stanowi samodzielną i niezależną podstawę uchylenia orzeczenia o uwłaszczeniu. Kwestią zasadniczą wynikającą z powołanego przepisu przesądzającą o uwłaszczeniu są racje natury ekonomiczno

gospodarczej, które nie budziły wątpliwości organu powiatowego.

W ocenie skarżących orzekający w sprawie organ naruszył ponadto art.7 k.p.a., dokonując oceny stanu faktycznego w sytuacji, w której nie dysponował orzeczeniem organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r. Organ nie ustalił, gdzie przedmiotowe orzeczenie się znajduje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U, z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zasadnie uznał Minister, że orzeczenia nadzorcze Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1961 r. i organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r., eliminujące z obrotu prawnego decyzję o uwłaszczeniu z dnia [...] marca 1960 r. nie są obarczone kwalifikowaną wadą prawną, uzasadniającą stwierdzenie ich nieważności.

W ocenie Sądu organy obu instancji wywiązały się z obowiązków ciążących na nich z mocy art.7, 77§1 i 107§3 k.p.a., tj. w dostatecznym stopniu wyjaśniły stan faktyczny sprawy, wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy oraz prawidłowo uzasadniły wydane rozstrzygnięcia.

Na wstępie należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art16§1 k.p.a. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać (wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., I SA 8/98, publ. w LEX nr 47276).

Wyraźnego podkreślenia wymaga również to, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma szczególny, rygorystycznie zdefiniowany przedmiot. Organ orzekający w takim postępowaniu bada bowiem wyłącznie tę okoliczność, czy kwestionowana decyzja administracyjna obarczona jest wadami prawnymi ściśle określonego rodzaju, wymienionymi w art.156§1 k.p.a. (wady kwalifikowane). Przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nie jest zatem wystąpienie jakiegokolwiek uchybienia przy jej wydawaniu (nawet gdyby uchybienie to niosło by za sobą istotne konsekwencje), ale uchybienia o charakterze kwalifikowanym. Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw.

Podkreślić należy, że Minister wykazał, że w wykonaniu zaleceń zawartych w poprzednim wyroku Sądu wydanym w niniejszej sprawie podjął starania w celu uzyskania egzemplarza orzeczenia organu wojewódzkiego, występując z odpowiednimi wnioskami do właściwych instytucji (wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), niemniej działania te nie przyniosły spodziewanego rezultatu z przyczyn od Ministra niezależnych (egzemplarze takie niegdzie się nie zachowały). Organowi nie sposób zatem postawić zarzutu nienależytego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Nie sposób również obronić tezy, że brak w materiale dowodowym przedmiotowego orzeczenia uniemożliwiał organowi wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do jej rozstrzygnięcia.

Przeciwnie, wskazać należy, że pomimo braku w aktach sprawy orzeczenia organu wojewódzkiego można było przeprowadzić ocenę jego legalności pod kątem występowania kwalifikowanych wad prawnych skatalogowanych w art.156§1 k.p.a. w związku z faktem, że treść tego orzeczenia daje się odtworzyć w niezbędnym zakresie na podstawie treści znajdującego się w materiale dowodowym orzeczenia Ministra utrzymującego orzeczenie organu wojewódzkiego w mocy.

Orzeczenie z dnia [...] marca 1960 r. o uwłaszczeniu poprzedniczki prawnej skarżących wydano na podstawie przepisów dekretu o uwłaszczeniu.

W orzeczeniu wskazano, że zostało ono wydane na podstawie "art.5, 11 i 19 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18, poz.107, zm. Dz.U. z 1957 Nr 39, poz.174)".

Przepisy te w brzmieniu ustalonym dekretem i jego nowelizacją przywołaną w orzeczeniu posiadały następującą treść:

Art.5. 1. Rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie:

1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r., a na Ziemiach Odzyskanych - przed dniem 9 maja 1945 r., z zamiarem nabycia na własność lub

2) umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1939 r., albo

3) orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r.

2. Przepis ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy.

3. W przypadkach gospodarczo uzasadnionych prezydium wojewódzkiej rady narodowej może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze.

4. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali.

Art. 11. 1.0 nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzeka prezydium powiatowej rady narodowej.

2. Postępowanie w sprawie nabycia własności nieruchomości wszczyna się na wniosek osób uprawnionych lub z urzędu.

3. Postępowanie prowadzi się na koszt Państwa.

Art. 19. 1. Do szacunku nieruchomości i spłaty należności za nieruchomości nabyte na podstawie niniejszego dekretu stosuje się przepisy dotyczące ustalania i spłaty należności za nieruchomości nadane na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej bądź o ustroju rolnym i osadnictwie.

Podkreślenia wymaga, że w dacie wydania orzeczenia o uwłaszczeniu ([...] marca 1960 r.) dekret obowiązywał w innym kształcie aniżeli wskazany w orzeczeniu, albowiem obowiązywał on w wersji ustalonej tekstem jednolitym (Dz.U. z 1959, Nr 14, poz.78).

W wersji tej dotychczasowa treść przepisu: (-) art.5 została oznaczona jako art.6, (-) art.11 nie zmieniła oznaczenia, (-) art.19 ust.1 została oznaczona jako art.20 ust.1.

Powyższą rozbieżność należy odnotować wyłącznie gwoli ścisłości ustaleń, niemniej nie ma ona istotnego znaczenia w sprawie, co należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt podania przez organ orzekający o uwłaszczeniu nieaktualnej numeracji przepisów dekretu nie jest przesłanką przesądzająca o wadliwości samego orzeczenia o uwłaszczeniu.

Nie ulega zatem wątpliwości, że orzeczenie o uwłaszczeniu wydano w istocie na podstawie art.6 dekretu w brzmieniu obowiązującym w dacie jego wydania.

Wadliwość orzeczenia o uwłaszczeniu wynika z innych przyczyn.

Generalnie rzecz ujmując przepis art.6 dekretu stwarzał możliwość nabycia nieruchomości państwowych przez posiadaczy tych nieruchomości, którzy (lub których poprzednicy prawni) uzyskali to posiadanie na postawie różnego rodzaju czynności prawnych wymienionych w ust.1 pkt 1-3 przywołanego artykułu (z rozszerzającym wyjątkiem przewidzianym w ust.3).

Z przepisów ust.1 i 4 przywołanego artykułu wynika, że uprawnionymi do uwłaszczenia były dwie grupy tego rodzaju posiadaczy nieruchomości państwowych:

1) rolnicy gospodarujący na tych nieruchomościach (art.6 ust.1), dalej "rolnicy",

2) osoby pozostające w stosunku pracy, renciści i rzemieślnicy, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali (art.6 ust4), dalej "nie - rolnicy".

Zakres uprawnień obu grup posiadaczy był różny, co odzwierciedlał art.19 dekretu, z zapisów którego wynika, że:

1) rolnicy gospodarujący na nieruchomościach państwowych byli uprawnieni do nabycia gospodarstwa rolnego o obszarze do 15 ha, a gospodarstwa o charakterze hodowlanym do 20 ha (art.19 ust.1),

2) osoby pozostające w stosunku pracy, renciści i rzemieślnicy byli uprawnieni do nabycia obszaru nie przekraczającego 1 ha gruntu, jednak w przypadkach uzasadnionych względami gospodarczymi prezydium wojewódzkiej rady narodowej mogło zezwolić na uznanie większego obszaru za własność posiadacza (art.19 ust.4).

Z treści art.19 ust.4 wynika wprawdzie, że limit areału mogącego być przedmiotem uwłaszczenia przez osoby inne niż rolnicy nie miał górnej granicy i mógł być kształtowany przez organ na zasadzie uznania administracyjnego, niemniej nie można tracić z pola widzenia faktu, że rozwiązanie takie miało charakter wyjątku w stosunku do wariantu podstawowego, jakim było uwłaszczenie na obszarze nie przekraczającym 1 ha.

Literalna wykładania wskazanego wyżej przepisu prowadzi do wniosku, że z teoretycznego punktu widzenia adresatka uwłaszczenia w niniejszej sprawie mogłaby uzyskać własność nieruchomości będącej przedmiotem decyzji o uwłaszczeniu z dnia [...] marca 1960 r., obejmującą 7,5154 ha, jako osoba nie będąca rolnikiem.

W ocenie Sądu jednakże uzasadnienie orzeczenia o uwłaszczeniu dostarcza wystarczających podstaw do uznania, że uwłaszczenie poprzedniczki prawnej skarżących odbyło się w innym trybie, tj. w trybie zarezerwowanym dla roinikćw.

Podkreślić zatem należy, że w uzasadnieniu wskazanego wyżej orzeczenia zbadano wyłącznie to, czy łącznie poprzednik prawny adresatki uwłaszczenia i ona sama weszli w posiadanie nieruchomości na podstawie czynności prawnych wymienionych w art.6 ust.1 pkt 1-3 dekretu oraz czy adresatka uwłaszczenia nie utraciła władania.

Wprawdzie wskazane wyżej przesłanki należało badać zarówno przy uwłaszczeniu rolników jak i nie - rolników, niemniej zakres postępowania wyjaśniającego w przedmiocie uwłaszczenia nie - rolników winien być szerszy, tj. obejmować ustalenie, czy osoby te pozostają w stosunku pracy, są rencistami lub rzemieślnikami.

Ponadto nie może ulegać wątpliwości, że gdyby organ orzekający w przedmiocie uwłaszczenia poprzedniczki prawnej skarżących traktował tę osobę jako nie - rolnika, to orzekając o jej uwłaszczeniu na nieruchomości posiadającej powierzchnię znacząco przekraczającą powierzchnię wskazaną w art.19 ust.4 dekretu jako wariant zasadniczy, a zatem stosując rozwiązanie o charakterze wyjątkowym, zawarłby co najmniej ogólnikowe ustalenia odnośnie uzasadnionych względów gospodarczych, o których mowa w cytowanym przepisie, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w odniesieniu do adresatki uwłaszczenia odstępstwa od zasady uwłaszczania nie - rolników na nieruchomości nie przekraczającej 1 ha.

Nawet bowiem mając na uwadze pewne różnice pomiędzy wymogami stawianymi działalności orzeczniczej organom administracji obecnie (w szczególności akcentowanie obowiązku wyczerpującego wyjaśniania w uzasadnieniach orzeczeń faktycznych i prawnych przesłanek ich wydania) a wymogami obowiązującymi w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, uznać należy, że uzasadnienie w tym okresie przez organ administracji rozstrzygnięcia wydanego w ramach uznania administracyjnego również wymagało wskazania przyczyny zastosowania tego uznania.

Brak wypowiedzenia się przez organ powiatowy w uzasadnieniu orzeczenia o uwłaszczeniu z dnia [...] marca 1960 r. zarówno w przedmiocie spełniania przez adresatkę uwłaszczenia kryteriów podmiotowych wskazanych w art.6 ust.4 dekretu, jak i w przedmiocie względów gospodarczych uzasadniających uwłaszczenie adresatki uwłaszczenia na obszarze większym niż 1 ha, stanowi w ocenie Sądu przesłankę do uznania, że kwestie te nie były w ogóle rozważane w postępowaniu uwłaszczeniowym z uwagi na to, że uwłaszczenie to nastąpiło w trybie przewidzianym dla rolników, w którym wspomniane zagadnienia nie miały znaczenia prawnego.

Na marginesie należy zauważyć, że nawet gdyby hipotetycznie uznać orzeczenie o uwłaszczeniu za wydane w trybie przewidzianym dla nie - rolników (aczkolwiek Sąd takiego stanowiska nie podziela), to sam fakt wydania takiej decyzji bez zbadania podstawowych przesłanek wprost wynikających z przepisów prawa stanowiłby przesłankę do stwierdzenia, że orzeczenie to rażąco narusza przepisy prawa procesowego, a zatem podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Konkludując powyższy wątek należy stwierdzić, że poprzedniczkę prawną skarżących uwłaszczono w sposób rażąco wadliwy w trybie przewidzianym dla rolników, w sytuacji, w której w sposób niekwestionowany adresatka uwłaszczenia rolnikiem nie była.

Powyższe stanowiło podstawę do uchylenia orzeczenia uwłaszczeniowego w trybie nadzoru decyzjami organu wojewódzkiego z dnia [...] września 1960 r. i Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1961 r. Prawną podstawę powyższego stanowił art.101 ust.1 lit.b rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. z 1938, Nr 3, poz.16) w związku z art.191§1 ustawy z dnia 24 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz.168), tj. przepisem przejściowym tej ustawy.

Przepis art.101 ust.1 lit.b rozporządzenia przewidywał, że władza nadzorcza, a gdy chodzi o decyzję władzy naczelnej - ta władza, może uchylić z urzędu lub na wniosek osoby interesowanej, jako nieważną, każdą decyzję, która wydana została bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.

Decyzja o której mowa w art. 101 ust. 1 pkt b rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym jest to decyzja nie oparta na żadnym przepisie prawa w tym sensie, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest przepisu prawnego uzasadniającego rozstrzygnięcie takiej sprawy decyzją administracyjną, bądź dopuszczającego takie rozstrzygnięcie sprawy, jakie zostało przyjęte w sprawie. Dalej decyzją wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, będzie zawsze decyzja sprzeczna z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem prawa materialnego, bądź formalnego. Jeżeli przepis prawny budzi wątpliwości, a co za tym idzie, wymaga wykładni i jeżeli organ administracji państwowej oparł swoją decyzję na mylnej wykładni budzącego wątpliwości przepisu prawnego nie oznacza to wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2007 r., sygn. akt 505/07).

W świetle powyższego uznać należy, że orzeczenie o uwłaszczeniu wydane zostało bez podstawy prawnej w tym sensie, że wydane zostało wbrew wyraźnemu i nie budzącemu wątpliwości przepisowi art 6 ust.1 dekretu o uwłaszczeniu umożliwiającemu uwłaszczenie w trybie przewidzianym dla rolników wyłącznie osób będących rolnikami. Uwłaszczenie w tym trybie adresatki uwłaszczenia, nie będącej rolnikiem było orzeczeniem wydanym bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 101 ust.1 lit.b rozporządzenia.

Wprawdzie przepis ten nie został powołany w orzeczeniu Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1961 r. niemniej powyższe nie ma istotnego wpływu na legalność orzeczenia z 1961 r. w sytuacji, w której zarówno orzekający w postępowaniu nadzorczym w pierwszej instancji organ wojewódzki (co jasno wynika z orzeczenia Ministra z 1961 r. - "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w P. uchyliło powyższą decyzję, ponieważ rozpatrując w drodze nadzoru powyższy nadział ustaliło ..."), jak i orzekający w trybie odwoławczym Minister Rolnictwa byli upoważnieni do zastosowania tego przepisu na podstawie przepisów przejściowych k.p.a.

Tym samym orzeczeniom nadzorczym organu wojewódzkiego i Ministra Rolnictwa nie sposób postawić zarzutu rażącej wadliwości, co prawidłowo ustalił orzekający w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.