Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 397/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, ust. 2 pkt 5 lit. a, art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek-Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 31 stycznia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.163.78.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 8 października 2021 r. nr GOPS.5222.21.2021.


UZASADNIENIE

Decyzją z 31 stycznia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.163.78.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Tarnobrzegu, po rozpoznaniu odwołania G. R., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [....] z 8 października 2021 r. nr GOPS.5222.21.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej Kolegium powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej w dalszej części "K.p.a.".

Wskazaną decyzją Wójt Gminy [...] na skutek wniosku G. R. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem F. R., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Nr PZO.8321.411.952.2021 z 3 września 2021 r., wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Organ ustalił, że wnioskodawca od 1 sierpnia 2018 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania osobistej opieki nad ojcem, który ma ukończone 82 lata, choruje przewlekle na [...], ma bardzo duże problemy w poruszaniu się, jest po [...], korzysta z wózka inwalidzkiego i wymaga ciągłej pomocy drugiej osoby, bez której nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Wymieniony mieszka z synem, zapewniającym mu potrzebną opiekę. F. R. pozostaje w związku małżeńskim, jednak żona nie jest w stanie opiekować się mężem, gdyż jest osobą pozostającą w stałym leczeniu farmakologicznym i nie może podnieść męża i pomóc mu usiąść na wózku inwalidzkim. Organ uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ustalony bowiem u ojca wnioskodawcy znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lipca 2018 r. natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto, przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest, zdaniem organu, fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, o czym mowa w art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r., zaś współmałżonek nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności.

G. R. odwołał się od tej decyzji. Wskazał, że ojciec ma duże problemy z poruszaniem się i wymaga całodobowej opieki z jego strony. Podaje mu lekarstwa, pomaga przy kąpieli. Matka nie może zaś wykonywać czynności opiekuńczych wobec męża, bowiem sama wymaga stałej pomocy. Ma zawroty głowy i problemy z kręgosłupem.

SKO w Tarnobrzegu, decyzją z 31 stycznia 2022 r., utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję. Nie podzieliło argumentu organu I instancji o zaistnieniu w warunkach sprawy negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zwróciło uwagę, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 powołany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w nim ze względu na moment powstania niepełnosprawności uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Nie można więc pominąć orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych, następuje obalenie domniemania ich konstytucyjności.

Zdaniem SKO, nie można jednak przyznać wnioskowanego świadczenia z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. F. R. jest zaś osobą żonatą z osobą nie posiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

G. R. zaskarżył decyzję SKO w Tarnobrzegu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na zaniechanie ustalenia przez organy, że jego matka nie była realnie w stanie

opiekować się swoim mężem,

2. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę

zebranego w sprawie materiału dowodowego i nieuzasadnione pominięcie, że jako jedyna osoba chce i może on opiekować się niepełnosprawną osobą, a także

niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, iż nie spełnia

przesłanek do ustalenia na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego;

3. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sam fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W jego ocenie, przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny jest możliwe i obejmuje sytuacje, w których współmałżonek ze względu na wiek i stan zdrowia nie ma obiektywnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. J. R. jest osobą w wieku 75 lat. Od lat leczy się [...], ma zawroty głowy, problemy z utratą równowagi. Leczy się także [...] - ma częste stany zapalne i jest po przebytym [...]. Wypisana do domu z zaleceniami oszczędzającego trybu życia. W czerwcu ubiegłego roku przebywała w szpitalu z uwagi na [...]. Została wypisana z zaleceniami stosowania diety. Cierpi także na schorzenia reumatologicznie - gdyż bolą ją kolana, ręce i kręgosłup (nie może dźwigać). Regularnie uczęszcza na wizyty u [...]. Przeszła dwukrotnie zabieg na zaćmę w oku. W 2010 r. wydano orzeczenie o zaliczeniu jej do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Od tego czasu upłynęło już 12 lat, a jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Wymieniona sama potrzebuje pomocy, a co za tym idzie ze względu na swój stan zdrowia i niedołężność związaną z wiekiem, opieki nad mężem nie jest w stanie sprawować. Skarżący powołał się na orzecznictwo sądowe, w świetle którego ustawodawca przyjmuje fikcję prawną, że po przekroczeniu określonej granicy wiekowej (75 lat) pewne osoby są uznawane za niezdolne do samodzielnej egzystencji. Jeżeli zatem tego rodzaju podmioty są prawnie uznawane za niezdolne do samodzielnej egzystencji, to nie można uznać, że same są zdolne do podjęcia efektywnej i realnej opieki nad osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący zwrócił tez uwagę, że decyzją z 23 października 2018 r. SKO w Tarnobrzegu mając na uwadze ówczesny stan faktyczny (niepełnosprawny F. R. był w związku małżeńskim, a jego małżonka wówczas będąca w wieku 71 lat legitymowała się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności) przyznał mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Skoro wówczas istniały przesłanki do nieuwzględnienia małżonki niepełnosprawnego jako osoby mogącej obiektywnie świadczyć opiekę to zdziwienie budzi fakt, że po upływie 4 lat pomimo pogorszenia się stanu jej zdrowia i osiągnięcia wieku została ona przez organ uznana za osobę zdolną do sprawowania tej opieki.

SKO w Tarnobrzegu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi wskazało, że w sprawie istnieje uzasadniona przyczyna odstępstwa od utrwalonej praktyki, a tą przyczyną jest zmiana poglądów spowodowana stanowiskiem NSA zaprezentowanym w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 599/20, że "pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. [...] Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy." SKO podniosło, że powyższe stanowisko co do konieczności posiadania orzeczenia

o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest odosobnione, bowiem zostało powielone również w innych orzeczeniach NSA, także tych zapadłych po decyzji Kolegium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje.

Kontrolą w niniejszym postępowaniu objęto decyzję administracyjną, co jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Sąd dokonał jej biorąc pod uwagę kryterium zgodności z prawem, do czego zobowiązuje art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Niezgodność z przepisami prawa nie zawsze musi skutkować eliminacją skarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Wedle bowiem art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części wtedy, kiedy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. bądź w innych przepisach obliguje zaś do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jeśli natomiast sąd nie stwierdzi tego rodzaju uchybienia przepisom, wówczas oddala skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przyczyną, dla której Organ I instancji odmówił przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność w postaci tego, że w wydanym wobec F. R. orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazano, iż nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności, co powoduje, że nie jest możliwe przyjęcie, jak tego wymaga art. 17 ust. 1b u.ś.r., że niepełnosprawność powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Stanowisko to zasadnie zostało zakwestionowane przez Organ odwoławczy.

Wskazany art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił bowiem przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego orzeczenia jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. Dlatego też, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wprawdzie powołany wyrok nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść w związku z brzmieniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wiąże tak sądy, jak i organy administracji, stanowiąc dla nich istotną wskazówkę interpretacyjną. Zatem, organy administracji rozstrzygające w niniejszej sprawie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek działać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem jednak tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Mając na uwadze powyższe słusznie SKO w Tarnobrzegu uznało, że opierając się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I nie mógł odmówić przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

SKO w Tarnobrzegu nie uwzględniając wniosku Skarżącego zauważyło jednakże zaistnienie przeszkody wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie

z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. F. R. jest żonaty z J. R., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądowym w odniesieniu do wskazanej regulacji pojawiają się wprawdzie różne stanowiska, jednak Sąd w składzie niniejszym opowiada się za tym, w świetle którego koniecznym elementem procesu wykładni określonego przepisu jest poznanie jego treści m.in. w kontekście norm konstytucyjnych odnoszących się do kwestii uregulowanych interpretowanym przepisem. Powyższe zakłada konieczność zbadania czy ustalone znaczenie przepisu prawnego nie stoi w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi. Wąskie, językowe rozumienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zaś sprzeczne z takimi wartościami. W świetle bowiem art. 18 Konstytucji RP, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób językowy, wywołuje natomiast daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Jeśli bowiem stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą, a jednocześnie mają również obowiązek sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Podkreślono, że tak rozumiany przepis oznacza swoistą sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się więc ostać. Powyższe potwierdza, w świetle orzecznictwa sądowego, również analiza treści art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Przepis ustawy nie powinien zatem wywoływać skutku w postaci rozwiązywania małżeństw w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad rodzicem, podczas gdy pozostaje on w związku małżeńskim z drugim niepełnosprawnym rodzicem. Wskazano nadto, że z podobnych przyczyn literalna wykładnia tego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego, wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem, osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane tak jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto, według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powołanej normie konstytucyjnej. Przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia należy więc dojść do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym, pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. W konsekwencji, literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, od tego czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznać należy za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.07.2022 r. I OSK 1750/21 i powołane w jego uzasadnieniu inne orzeczenia tego Sądu, jak też orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego).

Jak wynika z akt sprawy, żona niepełnosprawnego F. R. – J. R. ma kłopoty ze zdrowiem. Ma bowiem zawroty głowy, czasem tak duże, że nie jest w stanie zachować równowagi przy chodzeniu. Cierpi również na choroby kręgosłupa i zwyrodnienie kolan. Okoliczności te zostały podniesione w oświadczeniu Wymienionej datowanym na 10 września 2021 r., jak też odwołaniu złożonym od decyzji pierwszoinstancyjnej. Również w skardze G. R. zauważył, że Jego matka ma zawroty głowy i problemy z utratą równowagi. Po przebytym zabiegu [...] została wypisana do domu z zaleceniami oszczędzającego trybu życia. Ponadto, cierpi także na schorzenia reumatologicznie - bolą ją kolana, ręce i kręgosłup, a zatem nie może dźwigać.

Biorąc więc pod uwagę zasady logicznego myślenia, jak i doświadczenia życiowego, tego rodzaju schorzenia mają z pewnością wpływ na kwestię możliwości sprawowania przez J. R. opieki nad niepełnosprawnym mężem, który ma bardzo duże problemy w poruszaniu się, jest po [...] i korzysta z wózka inwalidzkiego, jak też wymaga ciągłej pomocy drugiej osoby.

Poza tym, należało jeszcze zwrócić uwagę na kwestię, którą podniósł również Skarżący w z skardze, a dotyczącą wieku J. R., która ukończyła 75 lat.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w art. 3 pkt 21 definicję znacznego stopnia niepełnosprawności stanowiąc, że oznacza on:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść art. 16 u.ś.r. Dotyczy on zasiłku pielęgnacyjnego, który przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Świadczenie to przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku (ust. 2 pkt 1), osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 2 pkt 2), a także osobie, która ukończyła 75 lat (ust. 2 pkt 3). Treść powyższego wskazuje, że zrównane są więc w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, a cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej

z racji bądź niepełnosprawności bądź wieku.

Określony wiek jest cechą osób o niezdolności do samodzielnej egzystencji również na gruncie innego aktu normatywnego. Mianowicie, w art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.) mowa jest o dodatku pielęgnacyjnym, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Ponadto, w myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.), niezdolność do samodzielnej egzystencji jest elementem definicji znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy czym zgodnie z art. 4 ust. 4 powyższego aktu, niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Powołane regulacje wskazują na to, że ustawodawca uznał w istocie, że ukończenie 75 lat życia równoznaczne jest z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wiąże się to zapewne ze świadomością, iż osoba, która znajduje się w takim właśnie wieku ma już statystycznie dużo mniejszą niż wcześniej sprawność organizmu, co przekłada się z kolei na trudności w wykonywaniu przez nią czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.

Brak zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat świadczy co najmniej o trudnościach w sprawowaniu opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia przez nią wieku 75 lat prowadzi zatem do konieczności zbadania, czy jest ona faktycznie zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem.

Mając to wszystko na względzie Sąd uznał, że jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje małżonek tej osoby nie będący niepełnosprawnym w stopniu znacznym, jeśli wykazane zostanie, że małżonek ten z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustalenie takiej niezdolności oznaczać będzie, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. faktycznie nie występuje. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc wystarczające stwierdzenie, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To determinuje konieczność poczynienia w rozpoznawanej sprawie ustaleń co do tego, czy z uwagi na stan zdrowia, w którym znajduje się J. R. może ona wykonywać niezbędne czynności opiekuńcze wobec F. R.

Z uwagi więc na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c.