Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2115/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 par. 1,  art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Anna Wesołowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r., nr [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik Gminy w J. decyzją z dnia [...] maja 1981 r., nr [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, stanowiącego własność spadkobierców E. T. i K. S. (na podstawie aktu własności ziemi wydanego w dniu [...] stycznia 1973 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]), gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi P., gm. [...], oznaczonego jako działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że użytkownik gospodarstwa opuścił je i udał się w nieznanym kierunku, a konieczność uregulowania stanu prawnego gruntów skłania do podjęcia decyzji zgodnie z osnową.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2007 r. E.S. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r. W uzasadnieniu wskazał, że [...] grudnia 1980 r. wraz z rodziną na podstawie dokumentu podróży, wyjechał do swojej siostry do [...]. Przyczyną wyjazdu była obawa przed inwazją Rosjan na Polskę spowodowana sytuacją polityczną w kraju oraz pamięć wydarzeń wojennych. Podkreślił, że nie zrzekał się gospodarstwa rolnego, ani nie wyrażał zgody na jego przejęcie, albowiem zamierzał wrócić do kraju. W związku z tym nie składał żadnej deklaracji o przekazaniu swojej nieruchomości do Urzędu Gminy w J. Stwierdzi, że pozostawił gospodarstwo pod opieką swojego kolegi – F. W. zamieszkałego w N. Wskazał, że w 1981 r. został powiadomiony przez F.W., iż jego gospodarstwo zamieszkują osoby trzecie. W związku z tym w lipcu 1981 r. przyjechał do Polski na swoje gospodarstwo i wówczas dowiedział się, że zostało sprzedane przez Skarb Państwa na rzecz osób tam zamieszkujących, wobec czego wrócił do [...]. Następnie w 1984 r. wrócił na stałe do Polski, a z powodu braku możliwości zamieszkania na swoim gospodarstwie, zamieszkał u kolegi Z. we wsi W., gm. [...], gdzie mieszkał w stodole pomagając w utrzymaniu gospodarstwa. Po uzyskaniu obywatelstwa polskiego zakupił od Skarbu Państwa [...] ha ziemi we wsi W., gdzie z małżonką mieszka aż do chwili obecnej. Podniósł, że decyzja Naczelnika dotknięta jest wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, gdyż organ nie udowodnił, że nastąpiło trwałe opuszczenie gospodarstwa uzasadniające skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o jego przejęciu na własność Państwa. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji o przejęciu gospodarstwa, jako opuszczonego oraz na fakt, iż nie zapewniono mu uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym przejęcia gospodarstwa oraz nie doręczono przedmiotowej decyzji, uniemożliwiając przez to jej zaskarżenie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] przekazał ww. wniosek do rozpatrzenia wg. właściwości przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O.

W związku z tym Kolegium wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego.

Postanowieniem z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt I OW 83/07, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór wskazując Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.

Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] przekazało wniosek do rozpatrzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2009 r, nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2009 r. Na skutek wniesionej przez E. S. i K. S. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1232/09, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę organ administracji, mając na uwadze dyspozycję art. 7 i art. 77 Kpa, winien zgromadzić materiał dowodowy tak, by pozwolił na ocenę czy decyzja Naczelnika Gminy w J. jest obarczona przesłanką nieważnościową, o której mowa w art. 156 § 1 Kpa. Organ winien w szczególności zwrócić się do właściwych archiwów państwowych o nadesłanie akt, na podstawie których wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa, jak również rozważyć konieczność zwrócenia się do właściwych organów o udostępnienie zapisów kartoteki paszportowej dotyczącej E.S. Odnosząc się do kwestii braku dokumentów w sprawie poza dokumentem kontrolowanej decyzji Sąd wskazał, że w takiej sytuacji organ administracji nie jest ograniczony do ferowania orzeczeń tylko na podstawie dokumentu, ale ma możliwość przeprowadzenia dowodów osobowych na podstawie art. 75 Kpa. Zadaniem organu jest bowiem zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego dotyczącego wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W następstwie powyższego postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał wniosek E. S. do rozpatrzenia według właściwości przez Wojewodę [...], wskazując, że po zmianie stanu prawnego kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy J. obejmuje kategorię spraw należących do zakresu działania administracji rządowej, zatem dokonał ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia postępowania w trybie stwierdzenia nieważności tej decyzji w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206).

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r. Na skutek odwołania E. S., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r. W uzasadnieniu wskazał, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przejęcie gospodarstwa, mianowicie opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawiania gospodarstwa w całości lub większej części. Podniósł, że zeznania przesłuchanych w sprawie świadków potwierdziły, iż E. S. przygotowywał się do wyjazdu z kraju sprzedając inwentarz i zabierając ze sobą maszyny rolnicze. Stwierdził, że podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż pozostawił gospodarstwo pod opieką kolegi F.W., który miał pisemne pełnomocnictwo nie znalazło potwierdzenia w aktach sprawy, a konfrontacja ze świadkiem nie była możliwa z uwagi na jego śmierć w dniu [...] grudnia 2006 r. Jednocześnie Wojewoda wskazał, że strona inicjująca postępowanie nie może przerzucać wyłącznie na organ ciężaru dowodów, a więc obowiązku dokonywania czynności mających wyjaśnić stan faktyczny sprawy, tym bardziej takich czynności, z których strona wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Podniósł także, że według zeznań świadka E. A. pozostawione grunty były bardzo zaniedbane i nikt ich nie uprawiał.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją E. S. złożył odwołanie zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 198) – zwanej dalej "ustawą" poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że zachodzą przesłanki umożliwiające przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na własność Skarbu Państwa; naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198) – zwanego dalej "rozporządzeniem", poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przez właściciela opuszczone, podczas gdy materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do takich ustaleń. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 Kpa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., wskazując, że stan faktyczny sprawy odpowiada zastosowanym przez Naczelnika Gminy J. przepisom prawa uzasadniającym przejęcie decyzją z dnia [...] maja 1981 r. należącego do K. i E. małżonków S. gospodarstwa rolnego we wsi P., jako opuszczonego, oraz że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów stanowiących podstawę wydania kontrolowanej decyzji. W uzasadnieniu Minister stwierdził, że przejęcie nieruchomości na własność Państwa, jako opuszczonych, uzależnione było od zaistnienia pewnego stanu faktycznego polegającego na niezamieszkiwaniu nieruchomości przez właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców, a także nieuprawianiu nieruchomości oraz niepoddawaniu jej właściwym zabiegom agrotechnicznym w całości lub w znacznej części przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który opiera się na oświadczeniach wnioskodawcy, jego wyjaśnieniach złożonych w aktach paszportowych w 1984 r. – w odwołaniu skierowanym do Biura Paszportowego MSW w W. od decyzji odmownej w sprawie powrotu na pobyt stały do Polski, jak również zeznaniach świadków E. R., K. J., T. J. oraz F. B., jednoznacznie wskazuje, że na przedmiotowym gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani nikt z członków jego rodziny wyszczególnionych w § 1 ust. 1 rozporządzenia. E. S. wraz z żoną K. S. wyjechali do [...] w grudniu 1980 r., w obawie przed inwazją Rosjan na Polskę spowodowaną sytuacją polityczną w kraju oraz z uwagi na pamięć wydarzeń wojennych. W ocenie Ministra materiał wskazuje, że E. S. opuścił nieruchomość z zamiarem osiedlenia się w [...] na dłuższy czas, gdyż wyprowadzając się zabrał ze sobą maszyny rolnicze oraz zebrane zboże. Podniósł również, że E. R., która na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1981 r. nabyła wraz z mężem T. A. nieruchomości we wsiach P. i G., w tym działkę nr [...] pochodzącą z gospodarstwa należącego niegdyś do małżonków S., swoim oświadczeniem potwierdziła, iż były one bardzo zaniedbane i nikt ich nie uprawiał, budynki były zniszczone, brak było bieżącej wody, elektryczności, kontakty były powyrywane ze ścian. Zdaniem Ministra dowody te niezbicie świadczą o tym, że gospodarstwo nie było podawane właściwym zabiegom agrotechnicznym w całości lub znacznej części. Minister dał wiarę zeznaniom złożonym w sprawie, gdyż w jego ocenie były one spójne i uzupełniały się z zeznaniami pozostałych świadków i wnioskodawcy oraz pokrywały się ze stanem faktycznym istniejącym obecnie dotyczącym miejsca zamieszkania małżonków S., którzy mieszkają we wsi W., gm. J.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. a) art. 2 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że zachodzą przesłanki umożliwiające przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na własność Skarbu Państwa, podczas gdy materiał dowodowy niniejszej sprawy nie daje podstaw do takich ustaleń, b) § 1 ust. 1 rozporządzenia, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przez właściciela opuszczone, podczas gdy materiał dowodowy niniejszej sprawy nie daje podstaw do takich ustaleń; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niniejszej sprawy, w tym oparcie się wybiórczo na zeznaniach świadków, pominięcie wniosku dowodowego pełnomocnika skarżącego o przesłuchanie w charakterze świadka S. W., pominięcie dokumentów świadczących o czasowym charakterze wyjazdu skarżącego i jego zamiarze powrotu do kraju oraz prób podejmowanych w tym zakresie, nie uwzględniając tym samym słusznego interesu stron oraz obywateli. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Zacząć należało od tego, że w szeroko rozumianym prawie administracyjnym jedną z naczelnych zasad prawnych jest zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w sposób wyraźny w art. 16 § 1 Kpa. Przepis ten przewiduje, że decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Uchylenie, zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Z zasady tej wynika tzw. domniemanie prawidłowości decyzji administracyjnych polegające na tym, że dopóki decyzja nie została wyeliminowana z porządku prawnego, dopóty uważana jest za prawidłową, a więc zgodną z prawem. Zasada ta jest gwarantem stabilizacji na przyszłość stosunków prawnych ukształtowanych m.in. ostatecznymi decyzjami, na podstawie których dochodziło do transferu prawa własności z podmiotu prywatnego na Państwo. Jednym z trybów umożliwiających eliminację ostatecznej decyzji administracyjnej z obrotu prawnego jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, o którym mowa w art. 156 § 1 Kpa. Jednak obalenie skutków prawnych kwestionowanej decyzji w tym trybie, powodujące przełamanie zasady trwałości decyzji administracyjnych jest możliwe wyłącznie w sytuacji wydania decyzji w warunkach szczególnie ciężkiego naruszenia prawa, którego przypadki wskazuje art. 156 § 1 Kpa, jeżeli wystąpienie konkretnej podstawy nieważności decyzji zostanie wykazane w sposób nie pozostawiający jakichkolwiek wątpliwości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r., sygn. akt III RN 214/00 (OSNP 2002/13/2980). W sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji, które powodują najdalej idące skutki do obrotu prawnego (ostateczne stwierdzenie nieważności wywiera skutek z mocą wsteczną, eliminując decyzję od chwili jej wydania) nie można stwierdzić nieważności decyzji w przypadku istnienia wątpliwości, co do stanu faktycznego sprawy, czy niejednoznacznego rozumienia przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji. Aby zatem strona wnioskująca o stwierdzenie nieważności mogła skutecznie postawić organowi zarzut działania z rażącym naruszeniem prawa musi zostać w sposób jednoznaczny wykazane, że kwestionowana decyzja jest obciążona wadą określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Do podważenia decyzji w tym trybie nie wystarczy samo twierdzenie strony, że kwestionowana decyzja jest wadliwa i że została wydana w innych okolicznościach, niż wskazane w jej uzasadnieniu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd zwraca uwagę, że w postępowaniu nadzorczym, zgodnie z wytycznymi zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1232/09, zostały podjęte czynności zmierzające do uzyskania materiału dowodowego w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r., nr [...]. Jednak okazało się, że w zasobach Urzędu Gminy w J. (pisma z dnia 27 kwietnia 2010 r. i 4 maja 2010 r.), Archiwum Państwowego w O. (pismo z dnia 22 kwietnia 2010 r.). Archiwum Akt Nowych w W. (pismo z dnia 19 maja 2010 r.) nie zachowały się dokumenty dotyczące kontrolowanej sprawy o przejęcie gospodarstwa rolnego we wsi P. Akt sprawy nie posiadało też Starostwo Powiatowe w O. (pismo z dnia 21 marca 2008 r.).

W piśmie z dnia 12 maja 2010 r. K. i E. S. wskazali, że E. S. 21 grudnia 1980 r. wyjechał do swojej siostry do [...] na przejściowy okres, nie wymeldowując się i nie przekazując gospodarstwa Radzie Gromadzkiej w J., bo zamierzał powrócić do kraju. W piśmie z dnia 3 stycznia 1993 r., 3 lutego 2007 r. i 8 lutego 2007 r. E. S. wyraźnie wskazał, że opuścił kraj przed stanem wojennym w obawie o inwazję na Polskę ze strony Armii Czerwonej i że zamierzał wrócić po uspokojeniu sytuacji w kraju. Dozór (opiekę) nad gospodarstwem do chwili powrotu E. S. powierzył F.W. zamieszkałemu w innej miejscowości. Do kraju powrócił w maju 1983 r.

Natomiast z pisma Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r. wynika, że wniosek o wydanie dokumentu na wyjazd czasowy do RFN złożył dnia 29 grudnia 1979 r. Z dokumentacji znajdującej się w aktach paszportowych wynika, że skarżący przybył do PRL 8 maja 1984 r. w celu odwiedzin krewnych, a obecny cel jego pobytu, to staranie się o pobyt stały w Polsce Ludowej (podanie z dnia 12 czerwca 1984 r. o wydanie karty stałego pobytu – dowodu tożsamości cudzoziemca). Z odwołania E. S. od odmownej decyzji w sprawie "powrotu na pobyt stały do Polski" skierowanego do Biura Paszportowego MSW wynika, że z powodu ciężkiej sytuacji finansowej (braku środków finansowych na opłacenie mieszkania) był zmuszony opuścić mieszkanie w [...]. Poradzono mu, aby maszyny rolnicze i bagaż odesłać do Polski. Skarżący oświadczył że do wyjazdu z Polski namówili go bliscy i że został przez nich oszukany i zrujnowany i że przekonał się, że kraj zachodni nie jest krajem jego ustroju. W podaniu o wyrażenie zgody na stały pobyt (osiedlenie się) w PRL w miejscowości P. E. S. wskazał, że jego stałe miejsce zamieszkania w latach 1981-1983, to W. i K. w N. i że w latach 1980-1983 pracował w [...] w K. Z kolei z kwestionariusza osobowego dla cudzoziemców składających podanie o zezwolenie na pobyt stały w PRL i załączonych doń materiałów wynika, że E. S. wraz z żoną K. S. zamieszkiwał w K., a żona pracowała jako [...] w [...]. W życiorysie z dnia 9 marca 1983 r. E. S. oświadczył, że w chwili obecnej wraz z żoną mieszka w R.

W protokole przesłuchania świadka E. R. zeznała, że po utracie nieruchomości E. S. odwiedzał świadka i jej męża. Opowiadał, że był namawiany przez przedstawicieli władzy co miało związek z gospodarstwem oraz że otrzymał jakieś pieniądze za gospodarstwo. Grunty te do chwili nabycia były bardzo zaniedbane, nikt ich nie uprawiał, brak było bieżącej wody, elektryczność była odcięta, budynki były zniszczone, a kontakty powyrywane ze ścian. E.S. podczas wizyt nie wspominał, że pozostawił gospodarstwo pod czyimś nadzorem. Z pewnością nie zamierzał wrócić na teren gospodarstwa.

W piśmie z dnia 13 września 2013 r. Wojewoda [...] wystąpił do Wójta Gminy J. o wskazanie świadków na okoliczność opuszczenia gospodarstwa we wsi P. przez E.S. W odpowiedzi na to pismo Wójt Gminy J. wskazał T. i K. J. jako kandydatów na świadków z uwagi na zamieszkiwanie i wieloletnie prowadzenie gospodarstwa we wsi P. (pismo z dnia 18 września 2013 r.). W toku przesłuchania K.J. zeznała, że nie pamięta aby właściciele gospodarstwa zostawili kogoś na gospodarstwie, nie zna powodów wyjazdu rodziny S. do [...], wskazała, że E. S. przyjechał do Polski około roku po wyjeździe i że mówił że wróci do Polski, świadek nie wie, czy w okresie pomiędzy wyjazdem do [...] a przejęciem gospodarstwa było ono uprawiane lub nadzorowane. T.J. zeznał, że po okresie 1 roku E. S. przyjechał do Polski i wówczas mówił, że tam w [...] nie zostanie. Świadek zeznał, że małżonkowie S. wzięli ze sobą do [...] niektóre narzędzia rolnicze i że nie wie, czy po wyjeździe do [...] gospodarstwo pozostało pod nadzorem. Świadek F. B. znający osobiście E. S. zeznał, że ten chciał wyjechać do [...] i prowadzić tam gospodarstwo i po to zabrał ze sobą wszystkie maszyny rolnicze i zboże, w tym celu wynajął co najmniej 1 wagon. Przed wyjazdem E. S. wyzbył się inwentarza, sprzedał siano, słomę. F. W. miał uporządkować pozostałe rzeczy w gospodarstwie. W piśmie z dnia 3 lutego 2014 r. E. S. wskazał, że F. W. nadzorował gospodarstwo i miał od niego pisemne pełnomocnictwo. W maju skarżący otrzymał od kolegi list, że do jego domu wprowadziły się inne osoby i wówczas skarżący przyjechał natychmiast, ale okazało się że gospodarstwo zostało sprzedane przez Skarb Państwa.

W oświadczeniu z dnia 11 marca 2014 r. S. W. syn F.W. podał, że jego ojciec został upoważniony do dozorowania gospodarstwa w P. do powrotu E. S. i często dojeżdżał do gospodarstwa. F. W. utrzymywał, że gospodarstwo zostało okradzione – skradziono pompę do hydrofonu i wykładziny w mieszkaniach, co zgłoszono na posterunek w J.

Z opisanych wyżej dowodów wynika, że E. S. w grudniu 1980 r. w obawie przed wprowadzeniem stanu wojennego i inwazją radziecką, a także za namową znajomych wyjechał do [...] do siostry wraz z rodziną. Zamieszkał w [...], gdzie pracował w [...], a jego żona [...]. Skarżący zabrał ze sobą maszyny rolnicze, zboże, sprzedał inwentarz, słomę i siano. Gospodarstwo pozostawił pod opieką znajomego F. W. W okresie od chwili otrzymania od kolegi informacji o nabyciu gospodarstwa przez osoby trzecie do chwili przyjazdu do Polski w maju 1984 r. skarżący kilkakrotnie odwiedzał Polskę, w tym i nabywców gospodarstwa. W momencie wydania decyzji przejmującej gospodarstwo nie było ono uprawiane przez dzierżawców, a skarżący wraz z żoną nie zamieszkiwał w gospodarstwie. Gospodarstwo było zaniedbane, budynki zniszczone, a część wyposażenia skradziona. Z dokumentacji paszportowej, w szczególności podań i ankiet wypełnianych przez skarżącego wynika, że E. S. planował wyjazd z Polski za namową bliskich, na jakiś czas przed wprowadzeniem stanu wojennego, bo już w grudniu 1979 r. W [...] skarżący niewątpliwie zamieszkiwał już w momencie wydania przez Naczelnika Gminy w J. decyzji z dnia [...] maja 1981 r., nr [...], ponieważ wówczas w tymże kraju skoncentrował swoje życie osobiste, rodzinne i zawodowe. Decyzję o powrocie do Polski skarżący podjął zaś pod wpływem złej sytuacji ekonomicznej w jakiej się znalazł mieszkając w [...] (problemy finansowe).

Żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wykazał, że w owym czasie gospodarstwo w P. było przez kogoś uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, lecz było jedynie pod opieką F. W., który często dojeżdżał z [...] doglądać stanu tego majątku.

Skarżący kwestionujący decyzję z 1981 r. pomija to, że ówcześnie obowiązujące przepisy rangi konstytucyjnej (art. 15 pkt 1-3 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. – Dz. U. Z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm.) obligowały Państwo do dbania o zapewnienie stałego wzrostu produkcji rolnej, właściwe użytkowanie ziemi, otaczania opieką indywidualnych gospodarstw rolnych pracujących chłopów, udzielania im pomocy w zwiększeniu produkcji i podwyższeniu poziomu technicznego. Realizacja tej polityki znajdowała rozwinięcie w ustawach szczególnych. Ówczesne ustawodawstwo przewidywało regulacje dotyczące pozyskania gruntów rolnych, czy gospodarstw rolnych na własność Państwa, aby zapewnić realizację planowej polityki gospodarczej kraju. Pierwszą grupę stanowiły rozwiązania o charakterze przymusowym, obligującym Państwo do przejęcia nieruchomości indywidualnego rolnika. Przykładem jest tu ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.). Drugą grupę stanowiły regulacje dające Państwu tylko możliwość przejęcia tego rodzaju mienia. Takie rozwiązania przewidywał art. 2 ust. 1 ustawy, czy art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.).

Skoro w niniejszej sprawie nie zostały poczynione ustalenia jednoznacznie zaprzeczające przesłance opuszczenia gospodarstwa w P. przez E. S. wraz z rodziną, to nie budzi wątpliwości Sądu, że decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] maja 1981 r., nr [...] nie można postawić zarzutu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Skarżący pomija to, że w 1981 r. nie było tolerowane przez ówczesną władzę przerwanie działalności rolniczej na kilka lat i pozostawienie gospodarstwa rolnego, nawet gdyby później jego właściciel wyrażał chęć powrotu na to gospodarstwo, aby dalej je uprawiać. Gospodarstwo rolne było mieniem o charakterze produkcyjnym i musiało być nieprzerwanie wykorzystywane zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. W sytuacji, gdy rolnik nie zamieszkiwał w gospodarstwie i nie było ono uprawiane przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę, wówczas rolnik opuszczający gospodarstwo musiał liczyć się z tym, że Państwo przejmie jego gospodarstwo i odda to mienie innej osobie, dającej rękojmię należytego prowadzenia produkcji rolnej.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w pkt 1 i 2 skargi Sąd uznał je za nieuzasadnione. Wskazywane przez skarżącego naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy i § 1 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię tych przepisów nie mogły doprowadzić do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z 1981 r. Błędy w wykładni nie świadczą o oczywistym, a przez to rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Jeżeli chodzi o zarzut pominięcia przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka S. W., Sąd zwraca uwagę, że nawet gdyby osoba ta zeznała z korzyścią dla strony skarżącej, to co najwyżej potwierdzałoby to, że w sprawie nadzorczej jest spór, co do okoliczności stanu faktycznego sprawy. Skarżący pomija to, że wydanie decyzji w 1981 r. o przejęciu gospodarstwa w P. w warunkach spornego stanu faktycznego sprawy nie mogło świadczyć o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 Kpa.

Jeżeli chodzi o eksponowany w skardze czasowy wyjazd E. S. do [...], to większość zgromadzonych w sprawie dowodów świadczy o tym, że w dacie wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa wyjazd E. S. nie miał charakteru tymczasowego opuszczenia kraju. Skarżący nie wyjechał do [...] na krótkotrwały pobyt, np. w odwiedziny, na wczasy, w delegację. Kilka miesięcy wcześniej wraz za całą rodziną, ruchomościami rolniczymi i zbożem wyjechał do [...], tam wówczas zamieszkiwał i pracował. Okoliczności czasowego wyjazdu zaprzeczają świadkowie E. R., a zwłaszcza F. B. znający osobiście skarżącego. Twierdzenia o czasowym charakterze wyjazdu skarżący formułował, ale znacznie wcześniej przed wyjazdem (w 1979 r.), a później dopiero po upływie około 1 roku od wyjazdu z Polski (zeznania K. i T. J.), w podaniach o wyrażenie zgody na pobyt stały oraz w znacznie późniejszych pismach z 1993 r., 2007 r. i 2010 r. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że E. S. kilkukrotnie przybył do Polski w celu odwiedzin krewnych i ubiegania się o pobyt stały. Chęć powrotu do Polski manifestowana przez E. S. w podaniach z lat 1983 i 1984 nie miała znaczenia dla oceny legalności kwestionowanej decyzji z [...] maja 1981 r., ponieważ w tym zakresie miarodajny był stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania tej decyzji. To, czy skarżący był głównym producentem rolnym i hodowcą w gminie w okresie przed wyjazdem do [...], czy po przybyciu do Polski nie mogła mieć istotnego znaczenia dla sprawy.

Kwestia upływu kilku miesięcy między wyjazdem z Polski, a wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego (ponad 5 miesięcy), tj. przesłanka upływu czasu nie była przesłanką wyłączającą zastosowanie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy. Gospodarstwo rolne miało służyć do ciągłego prowadzenia działalności rolniczej, np. w zakresie produkcji roślinnej, a zatem w interesie społecznym było, aby gospodarstwo to było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym w każdym okresie sezonu wegetacyjnego.

Jeżeli chodzi o zeznania E.R. odnośnie stanu gospodarstwa rolnego w P., to nie ma powodu odmawiać im wiarygodności, zwłaszcza, że zaniedbanie tegoż gospodarstwa potwierdził S. W. w swoim pisemnym oświadczeniu, wskazując na kradzieże elementów jego wyposażenia.

Rację ma skarżący twierdząc, że decyzja z dnia [...] maja 1981 r. wydana w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 ustawy zawiera kilka zdań uzasadnienia. Sam jednak brak szczegółowego uzasadnienia nie świadczy o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W tym celu organ nadzoru przeprowadził postępowanie nieważnościowe, aby zweryfikować legalność kwestionowanej decyzji. Wynik postępowania nadzwyczajnego nie wykazał jednak, że Naczelnik Gminy J. wydał decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego E.S. w sposób całkowicie dowolny, wbrew oczywistym i jednoznacznym okolicznościom stanu faktycznego i prawnego sprawy, a przez to z oczywistym (rażącym) naruszeniem prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.