Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1030/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. K., G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dzieci w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Starosty B., na podstawie art. 81 ust. 4 w zw. z art. 106 ust. 3 per analogiam oraz art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego oraz Uchwały Nr 244/XXXIX/10 Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców, osoby pełnoletniej lub jej rodziców, a także opiekunów prawnych lub kuratorów, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka od opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej zwolnił częściowo J. K. z opłaty za pobyt dzieci D. K. (ur. 18 listopada 1996 r.), K. K. (ur. 16 czerwca 1998 r.) i M. K.(ur. 11 lutego 2001 r.) w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej w Domu Dziecka w C., ustalonej decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie z B. z dnia [...] r. w ten sposób, iż w okresie od dnia 1 maja 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. wysokość tej opłaty ustalił na kwotę po 30 zł miesięcznie za każde dziecko, tj. łącznie na kwotę 90 zł miesięcznie. W pkt 2 decyzji organ odstąpił od żądania od J. K. zwrotu kwoty 150 zł z tytułu opłaty za pobyt dzieci placówce za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 kwietna 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wywodził, że zgodnie z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka, osoba pełnoletnia lub jej rodzice, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka. Rodzice są zobowiązani do ponoszenia tej odpłatności, chociażby zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub władza ta została im ograniczona lub zawieszona. W myśl art. 81 ust. 3 powołanej ustawy opłatę ustala w drodze decyzji administracyjnej starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki. Zgodnie jednak z ust. 4 wskazanego artykułu, starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia tej opłaty z urzędu lub na wniosek strony, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. odstąpił od ustalenia od J. K. opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od dnia 1 stycznia 2008 r. do 31 marca 2010 r., natomiast za okres od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. wysokość tej opłaty ustalił na kwotę po 50 zł za każde dziecko miesięcznie, tj. łącznie 150 zł miesięcznie.

W dniu 5 maja 2010 r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. wpłynął złożony przez J. K. wniosek o zwolnienie go od ustalonej opłaty za pobyt dzieci w Domu Dziecka w C.. Wnioskodawca wskazał, że jest zadłużony. Musi bowiem uiścić zaległe płatności za poprzednio zajmowane mieszkanie oraz spłacać kredyt. Konieczność zmusiła go do zamieszkania z chorą żoną.

W związku ze złożeniem tego wniosku wszczęto postępowanie, w toku którego przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W toku powyższego wywiadu ustalono, iż J. K. od maja 2010 r. zamieszkuje z żoną G. K.. Jedna z ich córek A. K. przebywa u dziadków i jak wynika z oświadczeń rodziców, łożą oni na jej utrzymanie. Pozostała trójka dzieci państwa K. przebywa w Domu Dziecka w C.. Aktualnie J. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na łączny ich dochód składa się renta z tytułu niezdolności do pracy otrzymywana przez wnioskodawcę w wysokości 1027 zł miesięcznie oraz świadczenie rodzinne i zasiłek okresowy przyznane G. K., których wysokość wynosi łącznie 325 zł.

W ocenie organu orzekającego, choć osiągane przez J. K. dochody nie są wysokie, nie uzasadniają pełnego zwolnienia go od obowiązku uiszczania opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej, zwłaszcza że na mocy decyzji z dnia [...] r. opłaty tej nie musi uiszczać G. K..

Przypomnieć trzeba, że ponoszenie przez rodziców opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jest zasadą. Charakter wyjątku od tej zasady ma regulacja zawarta w art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą Starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby.

Jeśli chodzi o rodziców, to kwestia ta jest tym bardziej niewątpliwa, jeśli weźmie się pod uwagę regulację zawartą w art. 133 § 1 k.r. i o., zgodnie z którą rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Na kanwie tego przepisu zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie niekwestionowany jest pogląd, zgodnie z którym "rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. Są obowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają obowiązek wyzbywania się posiadanego majątku bądź jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu, na przykład dla ratowania zdrowia dziecka. Podstawą oddalenia powództwa o zasądzenie alimentów może być tylko brak wszelkich możliwości po stronie zobowiązanego, nie zaś szczupłość środków, jakimi on rozporządza" (Z. Krzemiński, Alimenty i ojcostwo. Komentarz, Oficyna, 2008, wyd. III.). Oczywiście, inny charakter ma obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a inny obowiązek alimentacyjny, ale przytoczona argumentacja wskazuje, iż gdyby dzieci J. K. przebywały w domu, musiałby on podzielić się z nimi swoimi dochodami, aby zapewnić im zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku jednak z tym, że dzieci J. K. przebywają w placówce opiekuńczo-wychowawczej, która zapewnia im zaspokojenie tychże potrzeb, ojciec dzieci faktycznie wydatków na ich utrzymanie nie ponosi. Nie płaci również na ich rzecz renty alimentacyjnej. Pod tym względem więc jest w sytuacji korzystniejszej niż wielu rodziców.

Wskazane okoliczności, w powiązaniu z ustaleniami dotyczącymi wysokości uzyskiwanych przez J. K. dochodów wskazują, iż absolutnie niezasadnym byłoby całkowite zwalnianie go z opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W ocenie organu orzekającego J. K. jest w stanie bez narażania się na niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych uiszczać opłatę za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości po 30 zł miesięcznie na każde dziecko, czyli łącznie 90 zł miesięcznie. Opłata w tej wysokości stanowi i tak znikomy procent rzeczywistych kosztów utrzymania dzieci J. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Z uwagi na powyższe organ orzekający jedynie częściowo zwolnił wnioskodawcę od opłaty za pobyt dzieci w placówce w ten sposób, iż okresie od dnia 1 maja 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. wysokość tej opłaty ustalił na kwotę po 30 zł miesięcznie za każde dziecko. Początkowa data obowiązywania zwolnienia wynika z tego, iż wniosek o zwolnienie z tejże opłaty J. K. złożył w dniu 4 maja 2010 r., a zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stosowanym do wniosków o zwolnienie od opłaty za świadczenia niepieniężne per analogiam, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

W związku jednak z tym, iż opłatę od J. K. ustalono od 1 kwietnia 2010 r. organ orzekający uznał, iż okoliczności sprawy przemawiają za tym, by odstąpić od żądania od niego zwrotu kwoty 150 zł z tytułu opłaty należnej za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. , którego to okresu nie obejmuje zwolnienie. W ocenie organu orzekającego konieczność uiszczenia kwoty 150 zł z tytułu opłaty należnej za kwiecień 2010 r. w niezmienionej wysokości przy ciążących już na wnioskodawcy zobowiązaniach z tytułu opłat za maj i czerwiec 2010 r. byłaby dla niego, mając na uwadze wysokość jego dochodów, zbyt uciążliwa. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 104 ust. 4 odstąpiono od żądania od J. K. zwrotu kwoty 150 zł z tytułu opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo- wychowawczej należnej za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r.

Od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. złożył J. K., w którym wnosił "o umorzenie w całości zaległego długu do spłaty" za pobyt dzieci w Domu Dziecka w C.. W uzasadnieniu podnosił, że jest po dwóch zawałach, żona jest chora na schizofrenię. Mają jeszcze czwarte dziecko - 3,5 letnią córkę A.. Musi ponadto spłacać zadłużenie za mieszkanie, w którym mieszkała jego zmarła matka.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji stwierdził brak podstaw do uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu podtrzymał wszystkie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody dotyczące wyjątkowego charakteru instytucji zwalniania rodziców od opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej.

Przy podejmowaniu decyzji w tej kwestii, organ I instancji kierował się zarówno treścią art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym to artykułem przesłanką całkowitego lub częściowego zwolnienia od opłaty jest trudna sytuacja materialna rodziny lub osoby, jak i treścią postanowień uchwały Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 lutego 2010 r. nr 244/XXXIX/10 w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców, osoby pełnoletniej lub jej rodziców, a także opiekunów prawnych lub kuratorów, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka, od opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Określonymi w tejże uchwale warunkami organ orzekający nie był związany, a to z uwagi na fakt, iż uprawnienia organu orzekającego wynikające z art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej są niezależne od warunków ustalonych przez radę, której uchwała nie może eliminować ustawowo zagwarantowanej organowi orzekającemu uznaniowości. Należy jednak w tym miejscu zaznaczyć, iż gdyby nawet wyartykułowane w tejże uchwale przesłanki uznać za wiążące i tak nie uzasadniałyby one całkowitego zwolnienia J. K. od opłaty za pobyt dzieci w domu dziecka. Wskazać bowiem trzeba, iż zgodnie z § 2 tej uchwały, całkowite zwolnienie od opłaty, o której mowa w § 1 może zostać orzeczone w szczególności wobec:

rodziców dziecka, których dochód w rodzinie nie przekracza 100 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,

rodziców dziecka, których dochód w rodzinie nie przekracza 150 %, kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, lecz zachodzi co najmniej jedna z wymienionych niżej (lit. a-d) okoliczności:

obowiązek uiszczenia tejże opłaty spowodowałby obniżenie ich dochodu w rodzinie poniżej kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,

obowiązek uiszczenia tejże opłaty mógłby spowodować zniweczenie skutków pomocy udzielanej przez instytucje wspierające rodzinę,

którykolwiek z członków rodziny rodziców dziecka cierpi na długotrwałą chorobę skutkującą znacznym obciążeniem finansowym rodziny,

w ciągu ostatnich dwóch lat rodzina rodziców dziecka została dotknięta zdarzeniem losowym (m. in. śmierć członka rodziny, utrata pracy, pożar, zalanie), które skutkowało znacznym pogorszeniem sytuacji majątkowej rodziny,

rodziców dziecka, którzy są bezdomni,

rodziców dziecka, którzy przebywają w zakładzie karnym,

rodziców dziecka, cierpiących na chorobę psychiczną lub inną ciężka i długotrwałą chorobę,

rodziców dziecka, którzy są nieletni i pozostają na utrzymaniu innych osób.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż dochód na osobę w rodzinie J. K., który od maja 2010 r. prowadzi z żoną G. K. wspólne gospodarstwo domowe, wynosi 454,23 zł. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi zaś, zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwotę 351 zł. Z powyższego wynika zatem, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitego zwolnienia, o jakich mowa w § 2 pkt 1 powołanej uchwały. Należy przy tym wskazać, iż obliczając wysokość tego dochodu, jako członka rodziny J. K. organ orzekający uwzględnił również małoletnią A.K., choć małoletnia przebywa u dziadków i z pewnością także i oni partycypują w kosztach jej utrzymania.

Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy nie zostały również spełnione przesłanki całkowitego zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty, o których mowa w § 2 pkt 2 uchwały.

Obowiązek uiszczania przez J. K. opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej w łącznej kwocie 90 zł nie spowoduje, bowiem spadku dochodu na osobę w rodzinie poniżej kryterium dochodowego. Po odjęciu tej kwoty od dochodu rodziny dochód na osobę w rodzinie wyniesie, bowiem 424,23 zł.

Konieczność comiesięcznego odprowadzania tejże kwoty nie spowoduje również zniweczenia skutków pomocy udzielanej przez instytucje wspierające rodzinę.

Żaden z członków rodziny J. K. nie cierpi na długotrwałą chorobę skutkującą znacznym obciążeniem finansowym rodziny. Jak wynika bowiem z wywiadu środowiskowego, na leki małżonkowie K. wydają około 200 zł miesięcznie. Kwota ta, choć nie jest mała, przy ogólnej kwocie dochodów na osobę w rodzinie J. K. nie może być wszak uznana za tak znaczne obciążenie finansowe, które uzasadniałoby całkowite zwolnienie go od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego nie wynika również, by w ciągu ostatnich dwóch lat rodzina rodziców dziecka została dotknięta zdarzeniem losowym (m. in. śmiercią członka rodziny, utratą pracy, pożarem, zalaniem), które skutkowałoby znacznym pogorszeniem sytuacji majątkowej rodziny.

W przypadku J. K. nie zostały również spełnione pozostałe, wyartykułowane w omawianej uchwale przesłanki, które uzasadniałyby całkowite zwolnienie od obowiązku uiszczania opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo - wychowawczej. J. K. nie jest bowiem osobą bezdomną, nie przebywa w zakładzie karnym, nie cierpi również na chorobę psychiczną lub inną ciężką i długotrwałą chorobę. Nie jest również osobą nieletnią. W kontekście tego stwierdzenia należy wskazać, iż choć J. K. choruje (przebył dwa zawały serca), orzeczona z tego tytułu niezdolność do pracy nie ma charakteru trwałego. Z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika bowiem, iż będzie ona trwała do 31 lipca 2012 r. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w związku ze stwierdzeniem tej niezdolności przyznano J. K. rentę, której wysokość netto wynosi 1027,68 zł. Choroba ta nie pozbawiła zatem J. K. całkowicie lub w przeważającym zakresie źródła dochodu, a tylko taką chorobę można byłoby uznać za przemawiającą za całkowitym zwolnieniem rodzica od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Organ orzekający miał na uwadze fakt, iż na chorobę psychiczną cierpi G. K.. Tę okoliczność organ I instancji wziął pod uwagę podejmując decyzję, by pomimo zmiany sytuacji dochodowej G. K., która od maja 2010 r. przestała być osobą samotnie gospodarującą i w związku z tym przekroczyła kryterium dochodowe, nie zmieniać decyzji, na mocy której odstąpiono od ustalania wobec niej opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. To stwierdzenie organu niewątpliwie miało pozytywny wpływ na sytuację majątkową J. K..

Niewielka wysokość dochodu na osobę w rodzinie Pana J. K. oraz choroba, na którą cierpi, wpłynęły natomiast na decyzję organu, by częściowo zwolnić go od obowiązku uiszczania tej opłaty i w okresie od dnia 1 maja 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. ustalić ją kwotę po 30 zł miesięcznie za każde dziecko, tj. łącznie na kwotę 90 zł miesięcznie. Kwota 30 zł stanowi znikomy procent rzeczywistych kosztów utrzymania dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w placówce wynosi bowiem 3.131,14 zł.

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium wywodziło, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że zainteresowany prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód strony stanowi kwota 1.027 zł, na co składa się renta inwalidzka. Stosownie do treści art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej lub całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej w składzie rodziny uwzględnia się to dziecko, a także dzieci przebywające w domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej i całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, jeżeli rodzice ponoszą odpłatność za ich pobyt. J. K. z uzyskiwanego dochodu zobowiązał się dokonywać spłaty zadłużenia w kwocie po 113,22 zł miesięcznie od 1 lipca 2010 r. do 1 lutego 2012 r., ponadto płaci dobrowolnie po 100 zł miesięcznie alimentów na czwarte dziecko - córkę A..

Koszt utrzymania dziecka w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w C. od 1 kwietnia 2010 r. wynosi 3.131,14 zł miesięcznie. Zatem kwota 30 zł za pobyt jednego dziecka stanowi znikomy procent rzeczywistych kosztów utrzymania dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej (za jedno dziecko ca 0,95 % kosztów utrzymania dziecka w placówce oraz ca 2,92 % dochodu J. K.). Tym samym wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone dokonaniem szczegółowych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej (dochodowej i majątkowej), rodzinnej i zdrowotnej strony. Jednocześnie organ pierwszej instancji swe rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zważywszy na uzyskiwany dochód netto wnioskodawcy wynoszący 1.027 zł oraz wynikające z art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 1 b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowe dla rodziny, kryterium dochodowe rodziny zainteresowanego wynosi 1.404 zł (351 zł x 4). Dochód w rodzinie zainteresowanego nie przekracza wskazanego kryterium. W takiej sytuacji organ pierwszej instancji ustalił odpłatność na poziomie 30 zł miesięcznie, bowiem należy też mieć na uwadze, że dzieci zainteresowanego mają w placówce opiekuńczo-wychowawczej zapewnioną całodobową opiekę, zatem nie ponosi on żadnych kosztów na ich utrzymanie. Nadto po uiszczeniu ustalonej opłaty zainteresowanemu pozostaje kwota wyższa niż kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą. Należy wskazać również, iż w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub wystąpienia szczególnych okoliczności może zainteresowany w każdym czasie wystąpić z wnioskiem o zwolnienie go z odpłatności za pobyt trojga dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Organ pierwszej instancji ustalił sytuację materialną majątkową, rodzinną i zdrowotną strony w oparciu o przeprowadzony z odwołującym się wywiad środowiskowy.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyli G. i J. małż. K. wnosząc o zwolnienie w całości z obowiązku płacenia przedmiotowych opłat. W uzasadnieniu skarżący wywodzili, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z córką A. i po spłaceniu wszystkich długów pozostaje im kwota 450 zł. Skarżąca otrzymuje zasiłek w kwocie 180 zł. Skarżący złożyli wniosek o przywrócenie im praw do dzieci i starają się o ich powrót do domu, z czym związana jest konieczność wykonania remontu. Skarżący nie mogą liczyć na pomoc rodziców i nie posiadają żadnego majątku, który mogliby spieniężyć.

W odpowiedzi na skargę organ w wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwane dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu I instancji zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. oraz uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] r. Organ w sposób pełny i wyczerpujący uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zastosował prawidłowe przepisy oraz dokonał ich wykładni w sposób, który znajduje w pełni aprobatę Sądu. Również ustalenie stanu faktycznego przez organ nie wzbudziło żadnych zastrzeżeń Sądu.

Skarżący, co należy podkreślić, prowadzą aktualnie wspólne gospodarstwo domowe. J. K. otrzymuje rentę w kwocie 1027,68 zł (k. 21 akt), natomiast G. K. otrzymywała w dacie wydania decyzji przez organ I instancji świadczenie rodzinne w kwocie 68 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 267 zł, tj. łącznie dochód wynosił 1362,68 zł.

Kwestię odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej reguluje art. 81 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka (ust. 1). Z przytoczonego przepisu wynika, że pobyt w placówkach opiekuńczo-wychowawczych jest odpłatny. Opłatę ponoszą rodzice dziecka, ewentualnie opiekunowie prawni lub kuratorzy, jeśli dysponują dochodami dziecka. Obowiązek ten spoczywa również na rodzicach, których pozbawiono władzy rodzicielskiej lub których władza została zawieszona albo ograniczona (art. 81 ust. 2).

Opłatę ustala, w drodze decyzji administracyjnej, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki (ust. 3). Ustalając wysokość opłaty, starosta uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby (ust. 5).

Przepisy ustawy nie wprowadzają wyjątków od zasady odpłatności, przewidują jednak możliwość zwolnienia od opłaty lub odstąpienia od jej ustalenia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 81 ust. 4 ustawy, starosta, czyli organ właściwy do ustalenia opłaty może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z opłaty określa w drodze uchwały rada powiatu (art. 81 ust. 6). W rozpoznawanej sprawie jest to uchwała Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 lutego 2010 r. nr 244/XXXIX/10 w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców, osoby pełnoletniej lub jej rodziców, a także opiekunów prawnych lub kuratorów, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka, od opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Konstrukcja przepisu art. 81 ust. 4 wskazuje na zastosowanie instytucji uznania administracyjnego, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wyda decyzję zwalniającą zobowiązanych z opłaty lub odstąpi od jej ustalenia. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności.

Przepis art. 80 k.p.a. nakazujący ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny poszczególnych dowodów i rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują podstaw, na których organ ma oprzeć ocenę dowodów. W nauce wskazuje się, że organ w tej ocenie powinien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia.

Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie do przepisu art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jest on bowiem obowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę administracyjną.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organ I instancji zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, kierując się normą przepisu art. 81 ust. 4 ustawy, który jako przesłankę całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłat wskazuje trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Organ uwzględnił także przepisy w/w Uchwały Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 lutego 2010 r. nr 244/ XXXIX/10. Organ II instancji w sposób wadliwy ustalił, że skarżący J. K. prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i błędnie wskutek tego dokonywał stosownych przeliczeń. Nie ma to jednak wpływu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, który w tym zakresie poczynił prawidłowe ustalenia.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł (wysokość kwoty określona została w § 1 pkt 1 litera "b" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. Nr 127, poz. 1055), natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 kryterium dochodowe rodziny to suma kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W świetle powołanych przepisów kryterium dochodowe rodziny wynosi dla trzyosobowej rodziny skarżących kwotę 1053 zł (tyle samo wynosi wskazany w Uchwale Nr IV/30/05 Rady Powiatu Bydgoskiego próg 100% kryterium ustawowego).

Prawidłowo ustalony przez organ dochód rodziny skarżących, wynoszący 1362,68 zł, przekracza zatem ustawowe kryterium dochodowe (również po odliczeniu kwoty 90 zł, którą skarżący J. K. winien płacić na podstawie zaskarżonej decyzji). Nie było w tej sytuacji podstaw, również w świetle przepisów w/w Uchwały Rady Powiatu Bydgoskiego, do zwolnienia skarżących z opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej w całości.

Organy obu instancji prawidłowo oceniły również sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny, którą to sytuację uwzględnia starosta przy ustalaniu opłaty. Jak już wyżej wskazano, dochód rodziny ustalony został prawidłowo i skarżący ustalenia tego nie kwestionują.

Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy orzekł jak w sentencji.