Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2513/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

4 II SA/Wr 2513/2001 W y r o k W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 17 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S. NSA Jolanta Sikorska Sędziwie: S. NSA Tadeusz Kuczyński S. NSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2004 roku sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich wdowy po kombatancie; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku (Nr [...]); 2. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł (słowie: dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

D. Ż. uzyskała uprawnienia kombatanckie jako wdowa po S. Ż., który przed śmiercią sam uzyskał takie uprawnienia z tego tytułu, że w okresie od [...]roku do dnia [...]roku brał udział w walkach z bandami i zbrojnym podziemiem jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej. Okoliczności te wynikają z zaświadczenia KW MO we W. z dnia [...]roku.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu wszczął postępowanie weryfikacyjne. W toku tego postępowania D. Ż. zarzuciła, że jej małżonek w okresie służby w MO brał udział w walkach w pozostałościami oddziałów niemieckich, a także, iż był członkiem oddziału operacyjnego. Do swego pisma załączyła zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji we W. z dnia [...] roku, z którego wynika, że S. Ż. w organach MO pełnił służbę w okresie od [...] roku do dnia [...] roku, a także, iż akta osobowe tego funkcjonariusza nie zawierają informacji dotyczących udziału w walkach z formacjami zbrojnego podziemia.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) pozbawił D. Ż. uprawnień kombatanckich i stwierdził, że jedyną podstawą uzyskania przez nią uprawnień wdowy po kombatancie stanowił udział jej męża w walkach o utrwalanie władzy ludowej w ramach organów MO. Stosownie zaś do art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy takie osoby tracą uprawnienia kombatanckie. Organ wskazał też, że nie mają znaczenia zarzuty dotyczące udziału męża w walkach z pozostałościami niemieckich formacji, gdyż Milicja Obywatelska nie stanowiła zmilitaryzowanej służby, w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy D. Ż. twierdziła, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest niesłuszna, gdyż jej małżonek brał udział w walkach z UPA i Wherwolfem w ramach wojskowych działań przeciwko tym oddziałom i był oddelegowany z Milicji do współdziałania z oddziałami wojskowymi. Brał też udział w walkach pod dowództwem starszego sierżanta J. S. Wnioskodawczyni powołała się przy tym na uchwałę NSA z dnia 21 lutego 2000 roku OPS 15/99 oraz wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2000 roku II SA/Wr 1482/99). Niezależnie od tego do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni załączyła pismo w języku niemieckim, które jej zdaniem poświadcza fakt, że mąż w okresie okupacji był pracownikiem przymusowym u gospodarza niemieckiego.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] roku.

W uzasadnieniu wskazał taką samą argumentację dodając, że powołane orzeczenia NSA w tej sprawie nie mają znaczenia, gdyż dotyczą one wdów po żołnierzach. Organ wskazał przy tym, że kwestia weryfikacji uprawnień została rozstrzygnięta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 roku III AZP 32/95, zgodnie z którą wdowie po kombatancie uprawnienia kombatanckie przysługują jedynie wówczas, gdy przysługiwałyby one samemu kombatancie. Taka natomiast sytuacja nie występuje w tej sprawie. Jednocześnie organ wskazał, że podnoszony przez wnioskodawczynię fakt pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie jest rodzajem represji wymienionej w art. 4 ustawy i dla tej sprawy okoliczności te nie mają znaczenia.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. Ż. zarzuciła, że organ administracyjny zastosował nieprawidłową wykładnię przepisów dotyczącą uprawnień wdowy po kombatancie. W szczególności skarżąca twierdziła, że w okresie powojennym każda osoba, która uzyskała broń i walczyła w zorganizowanych formacjach brała udział w walkach w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych. Zarzuciła też, że nie można przyjmować, że każda osoba, która walczyła w ramach Milicji Obywatelskiej utrwalała władzę ludową. Skarżąca powołała się w tej materii na wyrok Sądu Najwyższego o sygnaturze II RN 160/99 - PiZS z 2000 r. Nr 9 poz. 40. Niezależnie od tego skarżąca w dalszym ciągu podtrzymywała zarzut, że jej mąż walczył z oddziałami UPA i Wherwolfu pod kierownictwem wojskowym.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał się na poprzednią argumentację.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku - właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi to naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa.

W związku z czym skargę należało uwzględnić, a wydane w sprawie decyzje uchylić.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). W myśl przepisu art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z treścią ust. 2 pkt. 2 pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że małżonek skarżącej otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZW ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej. Uprawnienia te przyznane zostały na podstawie zaświadczenia KW MO we W. z dnia [...] r. stwierdzającego, że S. Ż. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...] roku do dnia [...] r. i jako funkcjonariusz MO w wyżej podanym okresie brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem.

Trafnie zauważa organ decyzyjny w zaskarżonej decyzji, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). Oznacza to, że żadna działalność w ramach MO nie daje podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich w świetle przepisów obowiązującej ustawy o kombatantach (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 5/00 - ONSA 2001, Nr 1, poz. 3). W toku postępowania weryfikacyjnego skarżąca jednak twierdziła, że jej mąż został wcielony do grupy operacyjnej i walczył z ugrupowaniami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy. Takie też okoliczności dotyczące służby w MO wskazywał S. Ż. w toku postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich.

Okoliczności te wymagały wszechstronnego wyjaśnienia zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt uczestnictwa funkcjonariusza MO w walkach z bandami, zbrojnym podziemiem, z oddziałami UPA lub grupami Wehrvolfu nie oznacza, że nie ma potrzeby bliższego wyjaśnienia uczestnictwa skarżącego jako funkcjonariusza MO w walkach z tymi oddziałami. Prawna kwalifikacja Milicji Obywatelskiej jako niezmilitaryzowanej służby państwowej nie przesądza o prawnym charakterze formacji, w jakiej mąż skarżącej działał, ani też o prawnym charakterze jego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrvolfu.

Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który został wcielony do specjalnej grupy operacyjnej powołanej w celu prowadzenia działań wojennych przeciwko oddziałom UPA lub innym grupom w wymienionym w art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy i w tym zakresie nie podlegał rozkazom swojego przełożonego służbowego lecz rozkazom oficera Wojska Polskiego, nie brał udziału w tych walkach w wykonywaniu swoich obowiązków funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. Powyższy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 sierpnia 2001r. sygn. III RN 132/00 (nie publ.).

Kwestie związane z uczestnictwem małżonka skarżącej w ramach grupy operacyjne nie zostały wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym. W szczególności nie wyjaśniono jakim aktem miał on być powołany do tej formacji, czyim rozkazom podlegał, co stanowiło przedmiot jego działania i jaki charakter miała jego służba. Zagadnienia te nie były przedmiotem postępowania administracyjnego bowiem przyjęcie tezy o braku zmilitaryzowanego charakteru MO w sytuacji, gdy mąż skarżącej był jednocześnie milicjantem eliminowało według błędnego poglądu organu administracji publicznej potrzebę dokładniejszego badania okoliczności faktycznych sprawy co do zwalczania wymienionych wyżej oddziałów. Tymczasem jeśli przyjąć, że teza o braku zmilitaryzowanego charakteru MO nie dotyczy działalności specjalnych wydzielonych i współdziałających z wojskiem grup operacyjnych składających się z funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej - ustalenie charakteru wydzielonych oddziałów (grup) operacyjnych i uczestnictwa w niej męża skarżącej oraz ewentualnej walki w ramach tej grupy (batalionu) wymaga przeprowadzenia dodatkowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. W wyżej powołanym wyroku z dnia 29 sierpnia 2001r. III RN 132/00 Sąd Najwyższy postawił tezę, zgodnie z którą: "Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazów został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał w tej walce dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich ze względu na treść art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach."

Ponadto w związku z poglądem organu o braku obowiązku wyjaśniania, czy w sprawie dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z innych tytułów wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002r. OPS 13/01 (Pr. Pracy 2002/6/42): "Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich." Podobnie stwierdzono w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 3.12.2001r. OPS 11/01, ONSA 2002/3/100.

Błędny jest natomiast zarzut skarżącej, iż organ nieprawidłowo ocenił zależności uprawnień wdowy po kombatancie od ewentualnych uprawnień samego kombatanta. Powołane przez skarżącą wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego są odosobnione. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wdowie tylko wtedy przysługują uprawnienia kombatanckie, jeżeli istnienie takich uprawnień można dopatrywać się po stronie samego kombatanta (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 roku III RN 57/02 - OSNP z 2004 r. Nr 2 poz. 24, wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2002 roku II SA/Kr 2139/99 - Palestra z 2003 r. Nr 3-4 poz. 225, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2001 r. II SA/Po 1478/00 - Pip z 2002 r. Nr 6 poz. 104, wyrok NSA z dnia 8 marca 2001 r. V SA 1625/00, uchwała NSA z dnia 21 lutego 2000 r. OPS 15/99 - ONSA Nr 3 poz. 91 i inne).

Niezależnie jednak od ostatnio wskazanej tezy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organ administracyjny naruszył wskazane wcześniej przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany - zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż osoby, które zostały pozbawione uprawnień kombatanckich, zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.) tracą te uprawnienia dopiero po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.