Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 972/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 2 w zw z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

S. Z. w dniu 5 czerwca 2015 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o przeliczenie i umorzenie zaległości wobec ZUS. Prośbę swą motywując trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. Stwierdził, że nie posiada warunków do normalnego funkcjonowania, ponieważ otrzymuje [...] zł renty, z czego na lekarstwa przeznacza Pan [...] zł, natomiast reszta jest kwotą niewystarczającą na przeżycie (np, na zakup środków niezbędnych do przeżycia). Poinformował, że choruje przewlekle na cukrzyce, neuropatię cukrzycową, porażenie nerwów, problemy ze wzrokiem oraz zdarza się, że nie jest Pan w stanie opłacić recept. Dodał, że po sprzedaży swojej części posiadłości jest osobą bezdomną (przebywa u znajomych). 27 lipca 2015 r. złożył Pan pismo, w którym określił Pan, że "zgodnie z Konstytucja RP art. 32 o równości wobec prawa oraz z kodeksem postępowania administracyjnego art. 35 w związku z przekroczeniem terminu, brak odpowiedzi powoduje, że sprawę uważa się za załatwioną pozytywnie", dlatego wnosi Pan o wycofanie ściągania z renty potrąceń w wysokości [...] zł na Pana zaległości. Pismem z 9 września 2015 r. uznał Pan wydaną decyzję nr [...] z 5 sierpnia 2015 r. za niezasadną oraz za nieskuteczną ze względu na termin wydania decyzji. Na powyższe zagadnienie otrzymał Pan pisma wyjaśniające z 28 września 2015 r. oraz 3 listopada 2015 r., z którymi nie zgadza się Pan.

Decyzją nr [...] z dnia 05 sierpnia 2015 r. Inne odmówił umorzenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W pouczeniu decyzji poinformowano Stronę o prawie zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji .

Od wydanej decyzji S. Z. złożył jednak odwołanie do Sądu Okręgowego w T. [...]

Sąd Okręgowy w T. postanowieniem z dnia 25 marca 2016 roku odrzucił odwołanie (sygn. akt [...] [...]). z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej.

Od ww. postanowienia skarżący złożył zażalenie do Sądu Apelacyjnego w K., które zostało oddalone postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. (sygn. akt [...] [...]).

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem S. Z. złożył skargę kasacyjną na postanowienie Sądu Apelacyjnego.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2018 r. (sygn. akt [...] [...]) Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania. Sąd najwyższy uznał , że skoro sąd z urzędu bierze pod uwagę niedopuszczalność drogi sądowej, w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w sytuacjach objętych dyspozycją art. 264§ 1 kpc zamiast odrzucić pozew (odwołanie) powinien przekazuje sprawę właściwemu organowi a zastosowanie tego przepisu jest obligatoryjne i niezależne od woli stron.

Stosując się do wytycznych Sądu Najwyższego zawartych w uzasadnieniu postanowieniem z dnia 20 listopada 2018 r. Sąd Apelacyjny w K. zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w T. i przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...] [...]), co należy rozumieć jako uznanie przez Sąd złożonego odwołania za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W trakcie toczącego się postepowania przed Sadami powszechnymi oraz Sądem Najwyższym S. Z. w dniu 3 marca 2017 r. złożył ponowny wniosek o umorzenie zaległości z tytułu n zaległych składek.

Decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. nr [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek. We wniosku zarzucił zobowiązany , że decyzja została wydana z pominięciem przepisów KPA, błędnie naliczone zostały wydatki oraz błędnie uznano, że z przyznanej emerytury możliwe jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb. Dodatkowo wyjaśnia Pan, że podany adres jest wyłącznie adresem do korespondencji i w decyzji brak jest wzmianki o prawach konstytucyjnych jakie Panu przysługują

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z 17 października 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Inne z 29 czerwca 2017 r. S. Z. nie złożył skargi do Sądu Wojewódzkiego na decyzję na decyzję Prezesa ZUS.

Zgodnie natomiast z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z 20 listopada 2018 r. przekazano ponowienie sprawę do rozpoznania.

Pismem z 30 kwietnia 2019 r. S. Z. podniósł , że skoro Sąd Najwyższy zwrócił wniosek do ponownego rozpatrzenia zgodnie z logiką powinien być on rozpatrzony według stanu na dzień złożenia pierwszego wniosku tj. 3 czerwca 2015 r. Dodatkowo poinformował, że cześć nieruchomości której był właścicielem została sprzedana w 2011 r. i dlatego jest bezdomny, zmuszony do wynajęcia mieszkania po zawyżonych cenach. Podkreśla ponownie, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, cierpi na : cukrzyce, ślepotę lewego oka, chorobę neurologiczną, kręgosłup, narządy ruchu, częściową głuchotę. Po zakupie leków i opłatach na życie pozostaje kwota niewystarczająca do godnego życia. W zakończeniu poinformował, że korzysta z pomocy osób trzecich.

Z kolei decyzją z 7 czerwca 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] utrzymał w mocy decyzje Zakładu Ubezpieczeń społecznych [...] z 17 października 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji opisano historie postepowania poczynając od pierwotnego wniosku strony z 5 czerwca 2015 r. poprzez postepowanie , które toczyło się przed powszechnym i Sądem Najwyższym , zwrócono uwagę na fakt , żę 3 marca 2017 r. do ZUS oddział w tanowie wpłynął kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu składek . Po uzyskaniu odmownej decyzji 17 lipca 2017 r. S. Z. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Zauważono , że ZUS [...] po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 17 października 2017 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie organ przeanalizował sytuację materialną strony jak również odniósł się do przepisów regulujących instytucję umorzenia zobowiązania z tytułu składek. Na koniec pogrubioną czcionką stwierdził , że ".....nie znaleziono podstaw do zmiany decyzji Inne z 17 października 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek."

Na tę decyzję została złożona skarga do Wojewódzkiego sądu administracyjnego w K., w której S. Z. nie zgadza się zaskarżoną decyzją . Ponownie podnosi , że odwołanie powinno być rozpoznawane na dzień 5 czerwca 2015 r. ponieważ wtedy został złożony wniosek o umorzenie . Ponadto podkreśla, że jest inwalidą ze znacznym stopniem niepełnosprawności a zaskarżona decyzja jest poniżająca . To co pozostaje mu na życie jest poniżej minimum egzystencji .

W odpowiedzi na skargę Organ zauważył , że przedmiotem skargi jest decyzja nr [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia 5 sierpnia 2015 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, która omyłkowo oznaczono w sentencji decyzji jako decyzja Zakładu z 17 października 2017 r. nr [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia.

Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803).

Badając legalność zaskarżonej decyzji, w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję i zastosowanie sankcji wzruszalności następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zastosowanie względem całości lub części decyzji sankcji nieważności następuje, jeżeli sąd stwierdzi, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.) lub w innych przepisach.

Zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane bez podstawy prawnej, w rozumieniu art. 156 §. 1 pkt 2 k.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzania nieważności tejże decyzji. Zwrócić bowiem należy uwagę , że przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z decyzją z 7 czerwca 2019r. nr [...] , którą utrzymano w mocy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z 17 października 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta została wydana w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. nr [...] r. w trybie art. 83 ust 4 o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Decyzja Inne z 17 października 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, była zatem ostateczna i przysługiwała na nią skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Z kolei w myśl art. 16 K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

Decyzje mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych ustawach.

Decyzje ostateczne, w odróżnieniu od decyzji nieostatecznych, mogą być weryfikowane tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych w Kodeksie (art. 16 § 1 zd. 2). Kodeks jasno określa przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych (rozdział 12 i 13 działu II).

Artykuł ten wyraża zasadę trwałości decyzji ostatecznej .

Przyjęte rozwiązanie wyznacza granice pojęcia decyzji ostatecznej oraz stanowi, że wydanie takiej decyzji jest ostatecznym załatwieniem sprawy administracyjnej. Zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, dlatego uchodzi za jedno z kardynalnych założeń całego systemu postępowania administracyjnego (podatkowego). Nie oznacza to jednak, że ma ona charakter bezwzględny, gdyż doznaje pewnych ograniczeń, a to z uwagi na możliwość wzruszenia tego rodzaju decyzji. Sposobność ku temu stwarzają nadzwyczajne . Niemniej jednak Decyzja ostateczna nie może być w zwykłym trybie postępowania administracyjnego w zasadzie wzruszona.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy ostateczna decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 października nr [...] działał zatem bez podstawy prawnej albowiem w polskim porządku prawnym brak jest regulacji ,które dawałyby uprawnienia organ procedował w sprawie w której została wydana decyzja ostateczna.

Przesłanka wydania decyzji bez podstawy prawnej jest spełniona wtedy, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy do wydania w takiej sytuacji rozstrzygnięcia w toku postępowania administracyjnego. Chodzi bowiem o sytuację, gdy nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej stanowi przesłankę nieważności decyzji z art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.

Okoliczności tej nie może konwalidować fakt że , jak twierdzi organ doszło do oczywistej omyłki, a intencją organu było utrzymanie w mocy decyzji nr [...] z dnia 05 sierpnia 2015 r.

W ocenie Sądu błąd w zakresie rozstrzygnięcia nie jest okolicznością , którą można uznać za nieistotną . Organ wyraźnie bowiem w rozstrzygnięciu powołał numer decyzji , dzień jej wydania oraz określił organ , który ja wydał . Elementy te zostały powtórnie powtórzone w podsumowaniu uzasadnienia decyzji. Nie można zatem wbrew jej treśći , wbrew rozstrzygnięciu przyjąć fikcji, że dotyczyła innej decyzji , niż ta wyraźnie określona w rozstzrygnięciu.

Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia (art. 110). Oznacza to, że organ ten nie może w szczególności zmienić takiej decyzji, chyba że zezwalają na to przepisy szczególne.

Zwrócić natomiast należy uwagę, że organ który wydał decyzję ma możliwość jej rektyfikacji, to jest usunięcia nieistotnych wad decyzji oraz sprecyzowania jej treści w trybie art. 113 K.p.a.

Przepis art. 113 nie odnosi się jednakże do instytucji zmiany decyzji administracyjnej w znaczeniu przyjętym w art. 16, lecz reguluje zagadnienia sprostowania decyzji i wyjaśnienia jej treści.

"Stosownie do przepisu art. 113 § 1 k.p.a. sprostowaniu podlegają jedynie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki popełnione w decyzjach wydanych przez organ administracji państwowej. Sprostowanie nie może wykraczać poza granice określone powyższym przepisem. Przyjęta w nim klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca. Te wady decyzji charakteryzuje przy tym ich oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania. Wynika z tego, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego czy też innego wynikać powinna bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi okolicznościami. Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu" – uzasadnienie wyroku NSA w Krakowie z 10.02.1994 r., SA/Kr 723/93, ONSA 1995/2, poz. 65;

Wyjaśnienia organu co do treści decyzji, dokonywane na żądanie organu egzekucyjnego lub strony, nie mogą prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego ani powodować merytorycznej zmiany decyzji (wyrok NSA z 16 czerwca 1997 r., I SA/Ka 1612/96, LEX nr 30804; teza druga wyroku NSA z 21 maja 1999 r., I SA 1456/98, LEX nr 48555; wyrok NSA z 24 września 1999 r., I SA 14/99, LEX nr 48752; wyrok WSA w Warszawie z 25 kwietnia 2007 r., VI SA/Wa 215/07, LEX nr 319401). Wyeliminowanie z obrotu prawnego opisanej w sentencji wyroku decyzji obliguje organ do wydania decyzji będącej odpowiedzią na wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z dnia 05 sierpnia 2015 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a.