Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 321/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust.: 3, 4, 5, 6, 7, 8, i 11, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2d
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] stycznia 2020 roku numer [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta S. (dalej: "Prezydent") ustalił K. K. opłatę za pobyt dziadka G. G. w Domu Pomocy Społecznej "J." w O. (dalej: "DPS") w wysokości 366,42 zł miesięcznie od 1 czerwca 2019 r. Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], w której uzasadnieniu Kolegium wskazało, że brak rozstrzygnięć odnośnie pozostałych osób zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.; dalej: u.p.s.) do wnoszenia opłaty za pobyt G. G. w DPS lub zawartych z nimi umów, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ma istotne znaczenie dla ustalenia prawidłowej wysokości opłaty obciążającej K. K., bowiem wyliczając tą kwotę organ powinien uwzględnić nie tylko kwotę opłacaną przez mieszkańca DPS, ale również opłaty ponoszone przez pozostałych zobowiązanych. Ponadto Kolegium wskazało, że z niewyjaśnionych względów Prezydent przyjął dochód rodziny K. K. z kwietnia 2019 r., podczas gdy z wniesionego przez nią odwołania wynika, że dochód uzyskiwany przez nią z umowy zlecenia nie jest jej stałym comiesięcznym dochodem, w związku z czym należało przyjąć średni miesięczny dochód uzyskiwany przez jej rodzinę z kilku miesięcy, co pozwoliłoby na prawidłową ocenę sytuacji dochodowej.

W wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania Prezydent wydał dnia [...] stycznia 2020 r. decyzję nr [...], w której ustalił K. K. opłatę za pobyt dziadka G. G. w DPS: (-) za okres od 1 czerwca 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. w wysokości 2.516,41 zł miesięcznie; (-) za okres od 1 stycznia 2020 r. w wysokości 1.258,21 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS został określony uchwałą nr [...] zarządu Stowarzyszenia P. w O. z dnia [...] stycznia 2019 r. i wynosi 3.300 zł. W związku z uzyskiwaniem przez G. G. dochodu w łącznej wysokości 1.119,42 zł, organ ustalił, że na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ponosi on opłatę za swój pobyt w DPS w wysokości 783,59 zł. Pozostałą część opłaty w wysokości 2.516,41 zł zobowiązani są zaś pokryć członkowie rodziny mieszkańca DPS, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., o ile ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 1.584 zł), z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Spośród siedmiu członków rodziny G. G., w ocenie organu jedynie K. K. kwalifikuje się do ponoszenia przedmiotowej opłaty za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2019 r., zaś od 1 stycznia 2020 r. także P. M. (wnuczka mieszkańca DPS), na równi z nią. K. K. oświadczyła, że nie wyraża zgody na ponoszenie opłaty za pobyt dziadka w DPS.

Ustalając dochód rodziny K. K. Prezydent odwołał się do ustaleń przeprowadzonego w dniu 21 października 2019 r. wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem P. K.. Ustalono, że na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę K. K. świadczoną na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia oraz dochód P. K. z prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach opisanych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym. Ponadto, wedle złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczenia K. K., uzyskała ona jednorazowy dochód w postaci kredytu na kwotę 15.000 zł z przeznaczeniem na zakup samochodu. Organ ustalił, że kwota kredytu przekracza pięciokrotność kryterium dochodowego rodziny, w związku z czym została ona rozliczona na 12 kolejnych miesięcy począwszy od czerwca 2019 r. do maja 2020 r., co pozwoliło na doliczenie kwoty 1.250 zł miesięcznie w tym okresie do dochodu rodziny.

Prezydent ustalił, że w maju 2019 r. K. K. uzyskała dochód w łącznej wysokości 7.259,16 zł, zaś w czerwcu 2019 r. 7.913,38 zł, w lipcu 2019 r. 2.929,46, w sierpniu 2019 r. 4.147,62 zł, we wrześniu 2019 r. 3.989,76 zł; natomiast dochód P. K. wyniósł w maju 2019 r. 4.609,11 zł, w czerwcu 2019 r. 28.828,11 zł, zaś w miesiącach od lipca do września 2019 r. 0 zł. W konsekwencji łączny dochód rodziny z pięciu miesięcy wyniósł 59.676,60 zł, co daje miesięczny dochód rodziny w kwocie 11.935,32 zł oraz dochód na osobę w rodzinie równy 5.967,66 zł. Tak wyliczony dochód kwalifikuje K. K. do ponoszenia pozostałej części opłaty za pobyt jej dziadka w DPS w pełnej wysokości, o czym organ orzekł na zasadzie art. 61 ust. 2d u.p.s.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy ww. decyzję.

W jej uzasadnieniu Kolegium podzieliło ustalenia Prezydenta, uzupełniając je przez wskazanie, że do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt G. G. w DPS należą dwie córki – K. Ż. i M. M. oraz wnuki: D. Ż., N. Ż. i P. Z., względem których organ I instancji wydał decyzje umarzające postępowanie; a także odwołująca się K. K. i P. M., względem której ustalono opłatę od 1 stycznia 2020 r. w wysokości 1.258,21 zł miesięcznie.

Skargę na ww. decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku K. K., zarzucając jej:

1. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez błędne ustalenie istotnych okoliczności faktycznych sprawy wynikające z pominięcia zgłaszanych przez strony postępowania uwag i wniosków, w tym uznanie, że prawidłowo ustalona sytuacja dochodowa rodziny przekracza 300% kryterium dochodowego;

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:

– art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez uznanie, że dochodem skarżącej jest zaciągnięta pożyczka, podczas gdy jest to zobowiązanie podlegające zwrotowi, a cel, na który została spożytkowana w swej istocie traci na wartości i dokonany zakup nie może zostać uznany za inwestycję generującą przysporzenia, a pomimo, że uzasadniony okolicznościami, to skutkujący ubytkiem w majątku;

– art. 8 u.p.s. przez jego błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że kwota otrzymanego kredytu jest dochodem skarżącej;

– art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez uznanie, że do określenia wysokości dochodu zobowiązanej winno się uwzględniać dochód małżonka;

– art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.a. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. przez ich niezastosowanie i zobowiązanie skarżącej w formie decyzji do ponoszenia opat za pobyt matki w DPS w sytuacji, gdy przywołane przepisy przewidują jedynie ustalenie takiego obowiązku w formie umowy.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej, precyzując w uzasadnieniu skargi swoje stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odnosząc się do zarzutów skarżącej i podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, pomimo tego, że wywiedzione w niej zarzuty nie są trafne.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.ach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącej odpłatność z tytułu pobytu jej dziadka w domu pomocy społecznej w okresie od 1 czerwca do 31 grudnia 2019 r. oraz od 1 stycznia 2020 r.

W niniejszej sprawie nie jest sporne (oraz wynika ze zgromadzonej dokumentacji), że dziadek skarżącej – G. G. przebywa od 25 stycznia 2010 r. w DPS. Za pobyt ten ponosi odpłatność w wysokości 70% jego dochodu, równą kwocie 783,59 zł (vide: art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 1 u.p.s. wedle którego opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% jego dochodu). W związku zaś z tym, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS, określony uchwałą nr [...] zarządu Stowarzyszenia P. w O. z dnia [...] stycznia 2019 r. wynosi 3.300 zł, do wniesienia pozostałej części opłaty w wysokości 2.516,41 zł zobowiązani są na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jego zstępni, z racji tego, że G. G. jest osobą rozwiedzioną. Wysokość opłaty ustalana jest w drodze umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych, o której mowa w art. 102 ust. 2 u.p.s., zaś w razie odmowy przez osoby, o których mowa w ar. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia takiej umowy, wysokość opłaty ustala organ właściwej gminy w drodze decyzji, o czym stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s., stanowiący podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Innymi słowy, jeżeli odpłatność nie zostanie ustalona w drodze umowy, powinna zostać wydana decyzja ustalająca wysokość opłat w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Niezasadny jest zatem ostatni z zarzutów skarżącej, której umknęło brzmienie art. 61 ust. 2d u.p.s. Zwrócić przy tym należy uwagę organom obu instancji, że przytaczając w osnowie decyzji podstawę prawną, należy ją doprecyzować przez wskazanie odpowiednich jednostek redakcyjnych. Samo powołanie się w tym przypadku m.in. na art. 61 u.p.s. zawierający 10 podjednostek nie stanowi prawidłowej realizacji obowiązku z art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest powołanie podstawy prawnej, która powinna być precyzyjna i nie pozostawiać wątpliwości co do treści zastosowanych przez organ przepisów prawnych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 stycznia 2018 r., III SA/Lu 496/17, Lex nr 2483561).

Ustalenie wysokości przedmiotowej opłaty następuje z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. (vide: art. 61 ust. 2d u.p.s.). W pierwszym z nich zawarto warunek o charakterze finansowym, wskazujący, że dochód zstępnych obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej musi być wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (w przypadku osoby samotnie gospodarującej – lit. a) lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (w przypadku osoby w rodzinie – lit. b), z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organy słusznie przy tym ustaliły, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 528 zł, a zatem 300% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. stanowi kwotę 1.584 zł.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, organ ustalający w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma zatem powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por. m.in. WSA w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2020 r., II SA/Sz 770/19, Lex 2825366). Organ nie może zatem arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych, a nawet samego mieszkańca DPS (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia II SA/Ol 5/18, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA"). Organ powinien dążyć do równomiernego obciążenia zstępnych opłatą za pobyt krewnego w DPS. Każdy bowiem z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia tych opłat, a różnicować je może jedynie wykazana przez każdego ze zstępnych sytuacja dochodowa lub majątkowa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 maja 201 7r., poz. II SA/Bk 259/1, CBOSA).

Wedle ustaleń organów G. G. ma dwie córki oraz pięcioro wnuków. Spośród tych osób oprócz skarżącej (tj. wnuczki), jedynie inna jego wnuczka – P. M. posiada warunki finansowe, pozwalające na ustalenie względem niej wysokości przedmiotowej opłaty od 1 stycznia 2020 r. Czyniąc te ustalenia organy zaniechały jednak powołania ich podstaw dowodowych. Co prawda organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji przeprowadził w stosunku do każdej z tych osób postępowania w sprawie ponoszenia odpłatności, które zakończyły się decyzjami je umarzającymi, jednakże zaniechał sprecyzowania wydanych w wyniku tych postępowań orzeczeń, w tym decyzji ustalającej P. M. opłatę od 1 stycznia 2020 r. Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie decyzji administracyjnej musi zawierać ustalenia poddające się weryfikacji, w związku z czym zasadne byłoby wskazanie podstaw dowodowych tych ustaleń tj. w tym przypadku ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych względem każdej z osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organy winny wyeliminować to uchybienie procesowe, aby nie narazić się w przyszłości na zarzut poczynienia dowolnych ustaleń faktycznych.

Jakkolwiek skarżąca nie kwestionuje pokrewieństwa z G. G., ani też ciążącego na niej ustawowego obowiązku opisanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., nie zgadzając się jedynie ze sposobem ustalenia przez organy obu instancji dochodu rodziny skarżącej, a tym samym z wysokością ustalonej względem niej opłaty za pobyt jej dziadka w DPS. O ile wywiedzione w tym względzie zarzuty nie są zasadne, to w ocenie sądu, opłata ta została ustalona przez organy wadliwie, tj. z naruszeniem art. 8 ust. 3, ust. 5 pkt 1 i 2, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 u.p.s. polegającym na niezastosowaniu tych przepisów, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Odnosząc się w tym miejscu do trzeciego z zarzutów skarżącej, sąd wyjaśnia, że art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. precyzując kryterium dochodowe, rozróżnienia sytuację finansową osób samotnie gospodarujących, którymi są osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe (vide: art. 6 pkt 10 u.p.s.) od sytuacji finansowej rodzin, przez które rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (vide: art. 6 pkt 14 u.p.s.). Skoro zatem z niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń organów wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem P. K., to na organach spoczywał obowiązek ustalenia dochodu rodziny skarżącej, rozumianego przez sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (vide: art. 6 pkt. 4 u.p.s.), a następnie dochodu na osobę w rodzinie przez podzielenie dochodu rodziny przez liczbę osób w rodzinie (vide: art. 6 pkt 3 u.p.s.). W związku z tym, że rodzina skarżącej składa się z niej i jej męża, słusznie organy uwzględniły w swoich wyliczeniach (poniekąd błędnych – o czym będzie mowa niżej), obok dochodu skarżącej, również dochód P. K.. Kwestię tą wyjaśnił szczegółowo WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. (I SA/Wa 1685/18, Lex nr 2670554), wskazując, że: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. należy rozumieć w ten sposób, że "posiadany dochód na osobę" dotyczy dochodu osoby zobowiązanej, obliczonego jako dochód na osobę w rodzinie. W związku z tym na podstawie tego przepisu, można obciążyć opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest zaś określany w stosunku do konkretnej osoby i obciąża wyłącznie tę osobę w ramach przypadającego na nią "dochodu na osobę w rodzinie".

Definicję dochodu zawiera natomiast art. 8 ust. 3 u.p.s. wedle którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: (1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; (2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; (3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód w powyższym rozumieniu to zatem ogół wpływów ze wskazanego wyżej okresu, którym jest miesiąc poprzedzający złożenie wniosku. Przenosząc zaś brzmienie ww. przepisu na grunt sprawy o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jest nim miesiąc poprzedzający wszczęcie postępowania.

Tymczasem w niniejszej sprawie, organy ustalając opłatę za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2019 r., wzięły pod uwagę dochód rodziny skarżącej z pięciu dowolnych miesięcy (tj. maja, czerwca, lipca, sierpnia i września 2019 r.) zamiast z kwietnia 2019 r., doprowadzając jednocześnie do sytuacji, w której wysokość przedmiotowej opłaty obliczono na podstawie dochodu uzyskanego w okresie późniejszym niż data, od której wysokość opłay ustalono. Takie działania organów nie znajdują podstawy ani w wyżej cytowanym art. 8 ust. 3 u.p.s., ani w jakimkolwiek innym przepisie prawa. Nie usprawiedliwia go również uzyskiwanie przez skarżącą i jej męża dochodów miesięcznych o nieregularnej wysokości. W takim przypadku, w ocenie sądu, organy powinny albo wydawać odrębne decyzje ustalające wysokość opłaty na poszczególne miesiące - na podstawie dochodów uzyskiwanych w miesiącu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., albo po wydaniu decyzji ustalającej opłatę na okres kilkumiesięczny, skorzystać z dyspozycji art. 106 ust. 5 w zw. z ust. 3b u.p.s.

W odniesieniu zaś do ustalenia opłaty od 1 stycznia 2020 r., organy, wbrew dyspozycji art. 8 ust. 3 u.p.s. nie wzięły pod uwagę dochodu rodziny skarżącej z okresu bezpośrednio poprzedzającego - nie stanowiącego w ogóle przedmiotu zainteresowania organów, które posiłkowały się, dochodem uzyskanym w okresie pięciu ww. dowolnie wybranych i znacznie wcześniejszych miesięcy. Co więcej, z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy począwszy od 1 stycznia 2020 r. nie uległ zmianie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS lub sytuacja dochodowa pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty.

W konsekwencji organy obu instancji naruszyły w sposób istotny art. 8 ust. 3 u.p.s., przyjmując na potrzeby ustaleń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. średni arytmetyczny dochód uzyskany przez rodzinę skarżącej w okresie pięciu dowolnie wybranych miesięcy, zamiast dochodu rodziny z miesiąca poprzedzającego miesiąc wszczęcia postępowania. O wadze przedmiotowego naruszenia świadczy fakt, że w odniesieniu do okresu od 1 czerwca do 31 grudnia 2019 r., jego skutkiem było ustalenie wysokości opłaty na podstawie dochodu uzyskanego w okresie późniejszym niż data, od której ustalono przedmiotową opłatę, zaś w odniesieniu do okresu przypadającego po 1 stycznia 2020 r. – na podstawie dochodu uzyskanego w okresie znacznie wcześniejszym. Takie działanie jest niedopuszczalne i nie znajduje podstaw prawnych, ani w art. 8 ust. 3 u.p.s., ani w jakimkolwiek innym przepisie tej ustawy.

Co więcej, ustalając wysokość dochodu rodziny skarżącej organy pominęły treść art. 8 ust. 5-8 u.p.s., precyzującego szczególne zasady ustalania dochodu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, podczas gdy, jak wynika z materiału dowodowego, zarówno skarżąca, jak i jej maż są osobami prowadzącymi pozarolnicze działalności gospodarcze.

Zgodnie z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy skarżąca od 28 maja 2019 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej (vide: wydruk z bazy CEIDG – k. 202 akt adm. oraz zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] października 2019 r. - k. 201 akt adm.). Skarżąca potwierdziła ów fakt w treści oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 21 października 2019 r. (k. 205 akt adm.). Z kolei P. K. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia [...] sierpnia 2017 r. (vide: wydruk z bazy CEIDG - k. 141 akt adm.). Działalność ta opodatkowana jest na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (vide: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] maja 2019 r. o wysokości przychodu oraz o wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest odpowiednio prawo do świadczeń rodzinnych [...] dotyczące osoby rozliczającej się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - k. 180 akt adm.).

Powołany wyżej art. 8 ust. 5 u.p.s. ustanawia dwie różne zasady ustalania dochodu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Pierwsza sprecyzowana w pkt 1 odnosi się do osób prowadzących działalność opodatkowaną na zasadach ogólnych - a więc do skarżącej, druga zaś, zawarta w pkt 2, dotyczy osób prowadzących działalność opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, a więc znajduje zastosowanie względem męża skarżącej. Wedle pierwszej z ww. reguł, za dochód przyjmuje się przychód z działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Wedle drugiej z ww. reguł za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Reguły te doprecyzowane zostały w kolejnych ustępach art. 8 – tj. w ust. 7 i ust. 8. Stanowią one odpowiednio, że: wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierającego informację o wysokości: (1) przychodu; (2) kosztów uzyskania przychodu; (3) różnicy pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania; (4) dochodów z innych źródeł niż pozarolnicza działalność gospodarcza w przypadkach, o których mowa w ust. 6; (5) odliczonych od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne; (6) należnego podatku; (7) odliczonych od podatku składek na ubezpieczenie zdrowotne związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej (ust. 7). Z kolei w przypadku prowadzenia działalności na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania oraz na podstawie dowodu opłacenia składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ust. 8). Ponadto art. 8 ust. 6 u.p.s. zawiera szczegółowe unormowanie dotyczące sposobu obliczania podatku należnego, o którym mowa w art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s, w przypadku gdy podatnik łączy przychody z działalności gospodarczej z innymi przychodami lub rozlicza się wspólnie z małżonkiem, wskazując, że podatek wylicza się w takiej proporcji, w jakiej pozostaje dochód podatnika z pozarolniczej działalności gospodarczej wynikający z deklaracji podatkowych do sumy wszystkich wykazanych w nich dochodów.

Co do zasady więc, podstawą ustalania dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, wynikającą z ww. przepisów, jest dochód uzyskany w poprzednim roku podatkowym. W konsekwencji organy wbrew ww. przepisom uwzględniły w wyliczeniach dochód skarżącej uzyskany z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w 2019 r. (nie wspominając jednak w uzasadnieniach decyzji ani słowem o źródle pochodzenia tego dochodu, który będzie mógł zostać uwzględniony dopiero przy obliczaniu dochodu skarżącej z tego tytułu w 2020 r. Identycznego uchybienia organy dopuściły się uwzględniając do wyliczeń dochód uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez P. K., w okresie od maja do września 2019 r., co więcej pomimo dysponowania przez organy wyżej opisanym zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] maja 2019 r. o wysokości przychodu uzyskanego z tego tytułu przez P. K. w 2018 r. (k. 180 akt adm.).

Jak wynika ponadto z ww. przepisów dochód uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby (vide: art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s.). Z drugiej strony, wedle art. 8 ust. 7 u.p.s. wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego wymienione tam informacje. W konsekwencji, skoro skarżąca w poprzednim roku podatkowym (tj. w 2018 r.) nie prowadziła działalności gospodarczej, wystarczające dla poczynienia przez organy ustaleń w tym przedmiocie mogłoby być złożone przez nią oświadczenie z zadeklarowaną kwotą dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej (podlegające ocenie jak każdy dowód w sprawie), zaś w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do zadeklarowanej w nim wysokości dochodu (np. wobec posiadania przez organ rozbieżnych danych), obowiązkiem organu jest zweryfikowanie oświadczenia przez uzyskanie zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego. Tymczasem w aktach sprawy nie ma ani przedmiotowego oświadczenia skarżącej, ani ww. zaświadczenia. W konsekwencji zgromadzony materiał dowodowy nie jest wystarczający dla poczynienia kompletnych ustaleń w omawianym zakresie. Co prawda w aktach znajduje się wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez K. K. (vide: zestawienie roczne za 2019 r. - k. 199 akt adm.), jednakże nie jest to dowód, o którym mowa w wyżej cytowanych przepisach.

Z kolei za dochód uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu osoby prowadzącej działalność gospodarczą (vide: art. 8 ust. 5 pkt 2 u.p.s.). Z drugiej strony wedle art. 8 ust. 8 u.p.s. wysokość dochodu z tak opodatkowanej pozarolniczej działalności gospodarczej ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania oraz na podstawie dowodu opłacenia składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji wszelkie zaświadczenia wystawione przez osobę prowadzącą na rzecz P. K. obsługę rachunkową a zgromadzone w aktach sprawy (m.in. k. 197 akt adm.), nie stanowią dowodów, o których mowa w ww. przepisach. Podstawą ustalenia wysokości dochodu uzyskanego przez niego w 2018 r. z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej winno być bowiem jego oświadczenie (podlegające ocenie jak każdy dowód w sprawie), zaś w przypadku powzięcia przez organ wątpliwości co do zadeklarowanej w nim wysokości dochodu (np. wobec posiadania przez organ rozbieżnych danych), obowiązkiem organu jest zweryfikowanie oświadczenia przez uzyskanie zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania oraz dowodu opłacenia przez P. K. składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Jakkolwiek organy w niniejszej sprawie nie uzyskały od męża skarżącej stosownego oświadczenia, to jednak w aktach znajduje się uprzednio wspomniane zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] maja 2019 r. zawierające informację m.in. o formie opodatkowania. (k. 180 akt adm.), które mogło stanowić podstawę części ustaleń faktycznych. Podkreślić przy tym należy, że dane dotyczące dochodu podatnika, wykazane w zaświadczeniu naczelnika urzędu skarbowego, stanowiącym urzędowe potwierdzenie określonego faktu (vide: art. 217 § 2 pkt 1 i 2 k.p.a.), są dla organu wiążące.

Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że ww. reguły prawne opierające się na dochodzie uzyskanym z pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku podatkowym, nie są rozwiązaniem idealnym, bowiem w rzeczywistości nie odzwierciedlają aktualnej na chwilę orzekania przez organy, sytuacji majątkowej osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Jednakże w chwili obecnej są to jedyne rozwiązania prawne, dotyczące tej materii. Ze względu zaś na zasadę praworządności wiążącą organy administracji publicznej, nie są one uprawnione do odstąpienia od stosowania obowiązujących przepisów prawa. Z tego względu pominięcie ww. przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji, stanowiło poważne naruszenie, skutkujące uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji. Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organy wyeliminują dostrzeżone przez sąd wadliwości, w szczególności zaś uzupełnią materiał dowodowy oraz zastosują właściwe przepisy prawa materialnego, interpretując zawarte w nich dyspozycje ściśle.

Odnosząc się natomiast do pierwszych dwóch zarzutów skarżącej, z których wynika, że kwestionuje ona prawidłowość zaliczenia przez organy do dochodu jej rodziny, uzyskanego przez nią w dniu [...] czerwca 2019 r. kredytu na kwotę 15.000 zł, która została przeznaczona na zakup samochodu (vide: oświadczenie o stanie majątkowym skarżącej z dnia [...] października 2019 r. - k. 205 akt adm.), sąd wyjaśnia, że w przedmiotowej kwestii organy prawidłowo zastosowały art. 8 ust. 11 u.p.s. wedle którego w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że przepis ten stanowi samodzielną (niezależną od regulacji na gruncie prawodawstwa stricte podatkowego), definicję legalną pojęcia dochodu dla potrzeb realizacji celów pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 października 2019 r., III SA/Kr 235/19, CBOSA). Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia stycznia 2019 r., II SA/Łd 773/19, CBOSA). Nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania środków utrzymania, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, czy zbycie udziałów jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania konkretnymi kwotami, zatem podlega doliczeniu do dochodu na zasadzie art. 8 ust. 11 u.p.s. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 maja 2019 r., II SA/Gl 373/19 lub wyrok tego sądu z dnia 4 września 2019 r., II SA/Gl 703/19, CBOSA).

Zamknięty katalog świadczeń nie podlegających wliczeniu do dochodu zawiera art. 8 ust. 4 u.p.s. Nie wymieniono w nim kwot uzyskanych z tytułu pożyczki lub kredytu. Również w żadnym innym przepisie u.p.s. nie postanowiono, że kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu bądź, że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 lutego 2019 r., III SA/Kr 44/19, CBOSA). Jednocześnie, ze względu na to, że art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. uzależnia wysokość opłaty z pobyt w domu pomocy społecznej od dochodów, a nie od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych, w sprawie niniejszej nie ma znaczenia wysokość wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącej na utrzymanie, czy też wysokość miesięcznych rat spłacanych kredytów lub pożyczek. Żaden z przepisów u.p.s. nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na sposób jego skonsumowania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 września 2018 r., II SA/Łd 690/18, CBOSA).

W tym stanie rzeczy sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję ją poprzedzającą.