Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 236/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 78d ust. 1 i 10, art. 78e ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1651
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 , art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 140
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Asesor WSA Agnieszka Jendrzejewska (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z "(...)" listopada 2021 r. nr "(...)"Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego utrzymała w mocy uchwałę nr "(...)"z "(...)" czerwca 2021 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr "(...)"do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1651 i 2320 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.).

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach 18 do 21 maja 2021 r. M. K. przystąpił do egzaminu adwokackiego składającego się z pięciu części.

Komisja Egzaminacyjna Nr "(...)" do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. w W. uchwałą z "(...)" czerwca 2021 r. stwierdziła, że M. K., uzyskał wynik negatywny z egzaminu. Komisja wskazała, że z zadania z zakresu prawa karnego skarżący otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Stosownie do art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. Skarżący nie spełnił tego warunku.

W odwołaniu od ww. uchwały skarżący zakwestionował zasadność oceny z zadania z prawa gospodarczego. Zdanie to polegało na sporządzeniu - jako adwokat świadczący pomoc prawną na rzecz najemcy (spółki z o.o.) - przedwstępnej umowy najmu lokalu użytkowego zgodnie z podanymi w zadaniu założeniami.

W wyniku rozpatrzenia odwołania uchwałą z "(...)" listopada 2021 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr "(...)".

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia powołała się na cel i charakter egzaminu zawodowego adwokackiego oraz kryteria oceny określone w art. 78 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zaznaczyła, że egzaminatorzy jednolicie ocenili opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego na ocenę niedostateczną. Wskazała na następujące uchybienia pracy egzaminacyjnej.

1) Nie załączono odpisu z księgi wieczystej lokalu, a więc nie jest znany jego stan prawny, aczkolwiek został podany jej numer, a więc jest możliwe sprawdzenie danych w księdze elektronicznej.

2) Nieprawidłowo określono przedmiot umowy jako lokal użytkowy (§ 2 ust. 1), a nie zobowiązanie stron do zawarcia umowy przyrzeczonej (art. 389 § 1 Kodeksu cywilnego). Przedmiot może zostać określony jako zobowiązanie stron, jak i rzecz, której dotyczyć ma umowa. To ostatnie zostało ujęte jako "istotne postanowienie umowy przyrzeczonej" (§ 3). Zdaniem Komisji, świadczy to o tym, że zdający nie zna pojęć przedmiot umowy przedwstępnej i istotne postanowienia umowy przyrzeczonej.

3) Nie zawarto w umowie postanowienia dotyczącego waloryzacji czynszu (pkt III.3. zadania).

4) Płatność czynszu powinna następować na podstawie faktur VAT, co umożliwia odliczenie podatku przez najemcę i prawidłowe zaksięgowanie wydatków, a ponadto jest wymogiem ustawowym, gdyż chodzi o czynność opodatkowaną.

5) Umowa przewiduje w § 3 ust. 2 możliwość jej automatycznego przedłużenia na dalszy czas oznaczony, ale bez określenia trybu (zasad) przedłużenia. Nie wskazano bowiem, w jakiej sytuacji istnieje "możliwość automatycznego przedłużenia". Komisja uznała, że to postanowienie jest bezskuteczne, gdyż z treści polecenia wynikało, że ma zostać zastrzeżona możliwość jej automatycznego przedłużenia na dalszy czas oznaczony. W związku z tym został wyłączony mechanizm automatyzmu przedłużenia umowy, gdyż przedłużenie zależy od złożenia oświadczeń woli przez strony, które muszą dodatkowo ustalić okres, na jaki umowa miałaby zostać przedłużona (w umowie nie wskazano nawet tego okresu). Jeżeli zatem strony nie doszłyby do porozumienia w tej kwestii, umowa nie zostałaby przedłużona, niezależnie od tego, że jest wprost sprzeczne z treścią polecenia. Jednocześnie adwokat, działający na rzecz najemcy, nie zabezpieczył w żaden sposób interesu mocodawcy.

6) W umowie zastrzeżono kaucję (§ 4 ust. 4), nie określono jednak, jakie roszczenia ma zabezpieczać. Umowa nie precyzuje również sposobu jej rozliczenia, a więc nie wykonano części (pkt III.8. zadania).

7) Umowa przewiduje zobowiązanie właścicieli lokalu do odpowiedniego obniżenia czynszu za każdy dzień występowania "określonych w umowie" utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej przez spółkę (§ 4 ust. 5). Zdaniem Komisji, postanowienie zostało przepisane bezrefleksyjnie z punktu III.6. i jest bezskuteczne, gdyż nie określono w umowie tych utrudnień.

8) W § 5 ust. 3 wynajmujący upoważnili najemcę do wykonania prac adaptacyjno-remontowych pozwalających na prowadzenie działalności gospodarczej. Według jednego z egzaminatorów jest to postanowienie zbyt ogólne. To upoważnienie zwalnia jednak najemcę z obowiązku każdorazowego uzyskiwania zgody wynajmujących, jeżeli najemca będzie chciał przeprowadzić określone prace. W umowie nie określono jednak zasad rozliczenia nakładów z uwzględnieniem interesu spółki, co było jednym z założeń zadania (pkt III.7.).

9) Umowa zawiera zastrzeżenie, że lokal zostanie przekazany najemcy w określonym terminie (14 dni od zawarcia umowy - § 8 ust. 1), co jest wbrew interesowi najemcy (a w jego interesie działał adwokat), skoro miał on płacić czynsz również za okres zanim lokal został jemu wydany.

10) Nie ujawniono woli stron co do wpisu prawa najmu w księdze wieczystej. W żaden sposób nie odniesiono się również do formy umowy, która powinna zostać zachowana - zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2204) musi to być forma pisemna z podpisami notarialnie uwierzytelnionymi. Niezachowanie tej formy skutkuje odmową wpisu.

11) W umowie nie zastrzeżono upoważnienia dla spółki do nadania umowie daty pewnej (pkt III.9. zadania).

12) W § 5 ust. 8 zastrzeżono, że jeżeli lokal uległ zniszczeniu z powodu okoliczności, za które wynajmujący nie ponosi odpowiedzialności, wynajmujący nie ma obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego. Zdaniem Komisji, jest to postanowienie całkowicie niezgodne z interesem strony, na rzecz której działa adwokat.

13) Skoro przepisy dotyczące terminów przedawnienia mają charakter bezwzględnie obowiązujący (art. 119 Kodeksu cywilnego), w umowach nie powinno zawierać się żadnych postanowień w tej kwestii, albowiem strony i tak nie mogą rozwiązać umownie kwestii, która jest objęta przepisem ius cogens. Zdający uregulował tę kwestię jednak zgodnie z rozwiązaniem kodeksowym (§ 8 ust. 4), co zdaniem Komisji powoduje, że błąd nie ma większego znaczenia praktycznego.

14) Jeden z egzaminatorów zarzucił, że co prawda zdający zastrzegł karę umowną z tytułu niezachowania poufności przez wynajmujących, jednak treść § 7 jest "mało zgrabna". W tym paragrafie określono (aczkolwiek bez sprecyzowania) podstawę naliczenia kary umownej, przy czym nie określono na jakiej zasadzie wynajmujący są zobowiązani do jej zapłaty - najkorzystniejszym rozwiązaniem dla najemcy byłaby solidarna ich odpowiedzialność (art. 366 i 369 Kodeksu cywilnego).

Ponadto wskazane zostały również inne błędy, dostrzeżone przez Komisję:

15) Nieprawidłowe odniesienie kary umownej w § 8 ust. 2 do "opóźnienia", a nie "zwłoki", podczas gdy w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczy - podobnie jak odpowiedzialność przewidziana w art. 471 Kodeksu cywilnego - tych okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

16) Nie można zarzucić, wbrew twierdzeniu jednego z egzaminatorów, że w umowie nie zawarto postanowienia dotyczącego uzupełnienia kaucji w trakcie trwania umowy, skoro adwokat świadczył usługę na rzecz najemcy. Nie określono jednak zasad zwrotu kwoty kaucji, w tym terminu i jej waloryzacji (pkt III.8.), co zabezpieczałoby prawa najemcy.

Komisja zgodziła się ze skarżącym, że w umowie określono zasady doprowadzania mediów — egzaminator powołał się jedynie na § 2 ust. 3, w którym opisano, w jakie instalacje jest wyposażony lokal, podczas gdy obowiązek zawarcia umów z dostawcami mediów przez najemcę został zastrzeżony w § 5 ust. 4. Podobnie, o ile faktycznie nie zawarto zastrzeżenia, że wszelkie zmiany umowy przyrzeczonej mają być zawarte na piśmie pod rygorem nieważności, to w § 3 ust. 3 zastrzeżono, że umowa powinna zostać zawarta na piśmie pod takim właśnie rygorem, a więc zastosowanie znajdzie art. 77 § 1 Kodeksu cywilnego. Komisja wskazała też, że w § 6 umowy zawarto postanowienia, które dotyczą wad uniemożliwiających lub ograniczających przydatność rzeczy do umówionego użytku.

W konkluzji Komisja stwierdziła, że skarżący nie rozwiązał w sposób prawidłowy istotnej części problemów. Wymienione błędy świadczą o braku znajomości podstawowych zasad prawa cywilnego i gospodarczego.

Komisja przyjęła, że popełnione przez skarżącego uchybienia opisane w punktach 2, 3, 5, 6 i 10, jako rażące, obniżają ocenę o 2 stopnie w stosunku do pracy, która mogłaby być oceniona jako bardzo dobra, natomiast błędy opisane w kolejnych punktach uniemożliwiają wystawienie oceny pozytywnej. Pozostałe opisane błędy i uchybienia, w tym niezrealizowanie szeregu założeń, powodują, że praca nie może zostać oceniona na ocenę chociażby dostateczną. Wniosek byłby taki sam, gdyby powyższe obniżenia liczyć od oceny celującej. Zdaniem Komisji II Stopnia skarżący miał problemy z profesjonalnym skonstruowaniem umowy, co skutkowało tym, że interes strony nie został należycie zabezpieczony. Komisja zaznaczyła, że dostrzega pozytywne aspekty pracy egzaminacyjnej skarżącego, jednak ilość i waga błędów przesadziły o uzyskaniu oceny negatywnej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.K.wniósł o uchylenie w całości ww. uchwały i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. Naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego wszystkich pozytywnych aspektów pracy, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu skarżącego, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, a tym samym, umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego;

2) art. 7 i 8 k.p.a. w związku z art. 78 lit. e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ocenienie sporządzonego przez Skarżącego rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części trzeciej egzaminu adwokackiego (prawo gospodarcze) w sposób znacznie mniej korzystny od rozwiązań innych zdających, którzy sporządzone przez siebie rozwiązani tego zadania egzaminacyjnego opierali na analogicznych lub zbliżonych założeniach do tych wskazanych w rozwiązaniu sporządzonym przez skarżącego, co stoi w sprzeczności z zasadami praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz równego traktowania;

3) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 140 k.p.a., polegające na przekroczeniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z trzeciej części egzaminu adwokackiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu zawodowego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 10 powołanej ustawy;

4) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu skarżącego, polegające na zastosowaniu kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z części trzeciej egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego (zwanym dalej opisem istotnych zagadnień albo wytycznymi) i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie założenia wskazane w wytycznych, pomimo, że w zadaniu egzaminacyjnym z prawa gospodarczego właściwe było również takie rozwiązanie zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie elementy zgodne z kluczem zawartym w opisie. Skarżący podniósł, że wykonał zadanie w sposób zgodny z wytycznymi, sporządzając przedwstępną umowę najmu, poprawną zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, oraz zawarł większość założeń wynikających z treści zadania egzaminacyjnego, które także według wytycznych były zasadne;

5) art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 k.p.a., które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, że zmiana oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną nie jest uzasadniona oraz na dokonaniu dowolnej nie swobodnej oceny stanu faktycznego w sprawie;

6) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozważenia stanu faktycznego sprawy na tle zmiany oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa gospodarczego wystawionej wbrew dyspozycji art. 78d ust. 1 i art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze i w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo spełniania przez pracę skarżącego z zakresu prawa gospodarczego warunków do wystawienia oceny pozytywnej. Przede wszystkim z uwagi na fakt, że skarżący wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając projekt przedwstępnej umowy najmu. Zdaniem strony, projekt umowy sporządzony w ramach egzaminu spełnia wymagania formalne, przewidziane przez ustawę, a ponadto opiera się na założeniach dopuszczalnych na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa, założeniach w znacznej mierze zbieżnych z opisem istotnych zagadnień, a także spełnia wymagania, co do skuteczności oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co stanowi o właściwym przygotowaniu prawniczym skarżącego do wykonywania zawodu adwokata;

2) art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, że analiza sporządzonego przez skarżącego projektu przedwstępnej umowy najmu upoważnia do wniosku, że skarżący nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, świadczył wprost przeciwnie - że skarżący jest przygotowany do należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (adwokata);

3) art. 78d ust. 10 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo że w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w projekcie umowy uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej. Zdaniem skarżącego, jego praca spełnia wymagania formalne oraz prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania, uwzględnia interes strony, którą reprezentuje oraz zawiera trafne założenia, wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;

4) art. 78d ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez uznanie, że praca zasługuje na ocenę niedostateczną, podczas gdy rozwiązanie zaproponowane przez skarżącego jest prawidłowe, pokrywa się z opisem istotnych zagadnień, a także judykaturą i doktryną prawa. Skarżący sporządził bowiem poprawną przedwstępną umowę najmu, spełniającą wymagania formalne, w której sformułował trafne założenia, zbieżne z wytycznymi oraz wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;

5) art. 78 d ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez uznanie, że skarżący nie uwzględnił niezbędnych przepisów prawa oraz założeń egzaminacyjnych, podczas gdy skarżący zawarł w projekcie przedwstępnej umowy najmu wymagane treścią zadania założenia;

6) art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez bezzasadne przyjęcie do oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego dodatkowego kryterium - niewskazanego w ustawie Prawo o adwokaturze - języka, stylu i staranności pracy, które są cechą indywidualną każdego człowieka i nie powinny stanowić kryterium oceny pracy egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu skargi, odnosząc się do poszczególnych błędów wskazanych przez Komisję skarżący argumentował m.in., że załączenie odpisu księgi wieczystej nie było obowiązkowe. W informacji dla zdającego nie wskazano, że płatność czynszu ma być rozliczana na podstawie faktur VAT oraz że należy wskazać jakie zobowiązania zabezpiecza kaucja. Zapisy dotyczące terminu przekazania lokalu oraz braku po stronie wynajmującego obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lokalu w razie zniszczenia, za które wynajmujący nie ponosi odpowiedzialności nie są wadliwe, gdyż nie sprzeciwiają się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Skarżący podniósł również, że zapisy dotyczące przedawnienia roszczeń z umowy przedwstępnej i niezachowania poufności są zgodne z Informacją dla zdającego. Skarżący podkreślił, że sporządził ważną przedwstępną umowę najmu. Zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1377) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Co do zasady, Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, że w myśl art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 10 lutego 2022 r. sygn. II GSK 1738/18, 14 grudnia 2011 r. sygn. II GSK 83/11; 13 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3111/15, te i pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu adwokata podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu adwokackiego. Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Stosownie do art. 78d ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze trzecia część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Jak wynika z art. 78d ust. 10 ustawy Prawo o adwokaturze, egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3) (pkt 1); ocena negatywna - niedostateczna (pkt 2).

Zgodnie z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze).

W ocenie Sądu, w tym właśnie kontekście normatywnym, kształtującym systemowo zasady dostępu do zawodu adwokata, rozstrzygać należy prawidłowość podejmowanych przez komisje egzaminacyjne uchwał stwierdzających wynik egzaminu adwokackiego.

W świetle przywołanego art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia wszystkie te wymagania, powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2017 r. sygn. II GSK 3111/15).

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac egzaminacyjnych. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak. I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze).

Jak wskazano, określone w przytoczonym przepisie art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. sygn. II GSK 921/11, 8 sierpnia 2012 r. sygn. II GSK 1037/12, 12 grudnia 2012 r. sygn. II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 marca 2013 r. sygn. II GSK 2333/11, z 10 lipca 2012 r. sygn. II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Należy także podkreślić, że Sąd administracyjny rozpoznający skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nie jest kolejną komisją oceniającą prace egzaminacyjną strony skarżącej. Sąd ma za zadanie ocenić, czy w toku postępowania przed komisjami egzaminacyjnymi obu instancji nie doszło do naruszeń prawa materialnego i przepisów proceduralnych. Sąd rozpoznający niniejszą skargę nie stwierdził tego typu naruszeń.

W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącego oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego. W tej części egazminu zadaniem zdającego było: "sporządzić, jako adwokat A. P., świadczący pomoc prawną na rzecz "(...)" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. umowę, przez którą jej strony zobowiążą się do zawarcia w przyszłości umowy nazwanej, na podstawie której wskazanej wyżej spółce oddany zostanie do używania lokal użytkowy w zamian za zapłatę umówionego czynszu, zgodnie z założeniami wskazanymi w dalszej części zadania." Co istotne z punktu widzenia oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego, z założeń do umowy wyraźnie wynikało, że umowa powinna zabezpieczać interesy spółki (cz. III pkt 7 i 10).

Wykonując zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa gospodarczego, skarżący sporządził umowę przedwstępną najmu lokalu użytkowego, jednakże komisje egzaminacyjne obu instancji uznały, że jego praca - oceniona jako całość - nie spełniła wymagań stawianych rozwiązaniu zadania w ramach egzaminu adwokackiego. W szczególności Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę i wskazała na szereg błędów rozwiązanego zadania. Do zasadniczych mankamentów pracy skarżącego należało nieprawidłowe określenie przedmiotu umowy jako lokal użytkowy, niewykonanie części zadania zawartych w opisie w zakresie: określenia w umowie zasad waloryzacji czynszu, trybu automatycznego przedłużenia umowy na dalszy czas oznaczony, zabezpieczenia w postaci kaucji i sposobu jej rozliczenia, a także woli stron ujawnienia prawa najmu w księdze wieczystej oraz wskazania formy umowy, która powinna zostać zachowana, by możliwe było dokonanie takiego wpisu.

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Podkreślenia przy tym wymaga, że sam fakt sporządzenia przez skarżącego przedwstępnej umowy najmu, zgodnej z częścią założeń egzaminacyjnych, czy też pozytywne elementy pracy egzaminacyjnej wskazane m.in. w zaskarżonej uchwale Komisji Odwoławczej - nie mogły zostać uznane za wystarczające dla uzyskania pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji - z całego egzaminu adwokackiego.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy komisje zasadnie przyjęły, że ujawnione błędy świadczą o braku dostatecznej znajomości zasad prawa cywilnego i gospodarczego. Ponadto, stwierdzenie przez komisje egzaminacyjne przy ocenie pracy skarżącego szeregu wymienionych szczegółowo błędów, w tym wskazanych wyżej mankamentów, które skutkowały m.in. narażeniem mocodawcy na trudności z rozliczeniem kosztów najmu w kontekście obowiązku podatkowego, z odzyskaniem nakładów poniesionych na prace remontowo – adaptacyjne i kaucji, a także brakiem zapewnienia automatycznego przedłużenia umowy najmu i przywrócenia stanu poprzedniego lokalu w razie zniszczenia, za które wynajmujący nie ponosi odpowiedzialności, jak również brakiem możliwości skutecznego domagania się ujawnienia prawa objętego umową w księdze wieczystej nieruchomości, upoważniało do przyjęcia, że skarżący nie wykonał zadania egzaminacyjnego w sposób, który zabezpieczyłby należycie interes reprezentowanej strony. Tymczasem w świetle założeń egzaminacyjnych chodziło o opracowanie umowy, która będzie zabezpieczała interes strony.

Odmiennej oceny powyższych błędów pracy skarżącego nie uzasadnia argumentacja przedstawiona w skardze, wskazująca że zgodnie z dyspozycją art. 65 §1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje, że w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu oraz że niektóre niedostatki umowy można skompensować na etapie zawarcia umowy przyrzeczonej.

Egzamin ma służyć weryfikacji wiedzy, a nie prezentowaniu niestandardowych poglądów, i rozwiązań, których braki i negatywne skutki miałyby być redukowane przez zastosowanie art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego tj. interpretacji zgodnej z zamiarem stron i celem umowy, a nie a nie opartej na a jej dosłownym brzmieniu, czy przez poszukiwanie przez stronę innych środków ochrony jej interesu, niż przewidziane w kontrakcie.

Taka taktyka z pewnością nie może zostać obrana na egzaminie adwokackim, podczas którego zdający powinien wykazać się nie tylko znajomością prawa, ale przede wszystkim umiejętnością jego zastosowania w sposób, który możliwie najpełniej zabezpieczy interes reprezentowanej strony.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego została dokonana prawidłowo i z uwzględnieniem kryteriów wymienionych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Niespełnienie chociażby jednego z tych wymagań, m.in. uwzględnienia interesu reprezentowanej strony, musiało skutkować oceną negatywną z omawianego zadania, a w konsekwencji - z egzaminu adwokackiego.

Dlatego też Sąd uznał za chybione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Co się zaś tyczy wskazanych jako naruszone przepisów kpa, to art. 7 i art. 77 § 1 wskazują na obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś art. 80 określa, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Materiał dowodowy w niniejszej sprawie stanowiła zasadniczo praca egzaminacyjna skarżącego z zakresu prawa gospodarczego. W ocenie Sądu, nie można oceniającym, zarzucić, że wadliwie oceniono tę pracę egzaminacyjną. W niniejszej sprawie nie doszło też do błędów w ocenie materiału dowodowego i błędu w ustaleniach, co do prawidłowości przyjętych rozwiązań i co do oceny pracy.

Komisja Egzaminacyjna w zaskarżonej uchwale szczegółowo uzasadniła swoje stanowisko – wskazała na konkretne nieprawidłowości i ich wagę, odniosła je do obowiązującej skali ocen oraz wyjaśniła dlaczego praca nie zasługiwała na ocenę pozytywną. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały odpowiada wymaganiom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. i pozwoliło na przeprowadzenie sądowej kontroli.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na niezasadność zarzutów skargi oraz brak stwierdzenia z urzędu innych naruszeń prawa, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej uchwały, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.