Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 298/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 7, art. 59 § 1 pkt 2, art. 59 § 1 pkt  7, art. 62
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 713/15 w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz J. W. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 713/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi J. W. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. obejmującego należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za grudzień 1998 r.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w T. I Wydział Cywilny z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt [...], wydanym w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczenia skarżącego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. Inspektorat w T., wyznaczono Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. do łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji sądowej. W treści postanowienia stwierdzono, iż w sprawie prowadzonej w trybie egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego, postępowanie egzekucyjne, jako wcześniej wszczęte, jest bardziej zaawansowane, zasadne jest zatem, aby jeden organ, w tym przypadku Komornik Sądowy, kontynuował postępowanie egzekucyjne. Orzeczono również, że dokonane dotychczas czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

Pismem z dnia 20 listopada 2014 r. skarżący złożył w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a." wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego. Jednocześnie wniósł o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych; zwrot wyegzekwowanych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami; zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia złożonego wniosku, w tym zwrócenie się z wnioskiem o zawieszenie egzekucji w sprawie [...] do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. w trybie art. 820 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.; dalej "k.p.c.".

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku uchylił ww. postanowienie Naczelnika w całości i umorzył w całości postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. Dyrektor stwierdził, że na mocy ww. postanowienia Sądu Rejonowego organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r., w tym w przedmiocie jego umorzenia, jest Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. - jako wyznaczony po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej właściwy do całości postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny. Powyższe stanowi zaś o zasadności uchylenia zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 19 grudnia 2014 r. w całości i umorzenia w całości postępowania organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze na ww. postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej jako "K.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uznanie postępowania za bezprzedmiotowe, podczas gdy organ drugiej instancji powinien merytorycznie rozpoznać sprawę,

- art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji zamiast merytorycznego zbadania sprawy,

- art. 7, art. 77, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez oparcie się przy rozstrzyganiu sprawy na nieprawidłowej wykładni przepisów, błędach logicznych i całkowicie dowolnej ocenie dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo zaistnienia ku temu obligatoryjnych podstaw.

Dodatkowo skarżący wskazał, iż w związku z zaniechaniem merytorycznego rozpoznania sprawy doszło do nieuzasadnionej odmowy zastosowania przepisów: art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz 76 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo zaistnienia ku temu przesłanek, w tym zaniechania uznania, że upomnienie nr UP 83/07 nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W zaskarżonym wyroku WSA w Gdańsku stwierdził, że zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych administracyjnego czy sądowego, w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. W ocenie Sądu, przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Zauważono przy tym, że zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności.

Kolejno Sąd stwierdził, że administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, zaś wskazanie, iż organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r., w tym w przedmiocie jego umorzenia, jest Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T., nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, już choćby z tej przyczyny, że komornik sądowy prowadzący łącznie egzekucję stosuje tryb sobie właściwy i nie posiada kompetencji, o których mowa w art. 59 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a."), t.j.:

1) art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 7, art. 62, art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 773 § 1 k.p.c., przez uznanie, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie utracił statusu organu egzekucyjnego w wyniku postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 7 lipca 201l r., sygn. akt [...], stwierdzającego, iż organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. jest komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T., co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. i w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 oraz w zw. z art. 62 u.p.e.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnej oceny prawnej stanu sprawy, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez bezpodstawne postawienie organom podatkowym zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 i 105 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co doprowadziło Sąd do niezasadnego uwzględnienia skargi oraz uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku;

4) naruszenie art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 105 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. z uwagi na wydanie przez organ drugiej instancji - w sytuacji stwierdzenia uchybienia w postaci merytorycznego rozpoznania przez organ pierwszej instancji wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego - orzeczenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a.;

5) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uchylenie na jego podstawie zaskarżonego postanowienia w części, podczas gdy w sprawie zachodziły przesłanki do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie w całości z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na drugiej z ww. przesłanek. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie dokonał pełnej, prawidłowej kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia;

Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 7, art. 62, art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 773 § 1 k.p.c., przez uznanie, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie utracił statusu organu egzekucyjnego w wyniku postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt [...], stwierdzającego, iż organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. jest komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T., co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Ponieważ złożona skarga kasacyjna koncentruje się w głównej mierze na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt III CZP 133/09 (OSNC 2010/7–8/111) w pierwszej kolejności należy wskazać, że przeprowadzone przez Sąd Najwyższy rozważania miały miejsce w związku z przedstawieniem temu Sądowi do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego w przedmiocie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, a mianowicie, czy "sąd orzekając w kwestii zbiegu, orzeka o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia egzekucji jedynie z rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg, czy też do całej egzekucji administracyjnej i sądowej"?. W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że "organ egzekucyjny wskazany przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości".

Należy zaakcentować, że w ww. uchwale Sąd Najwyższy skupił swoje rozważania na pojęciu "egzekucji", a nie "postępowania egzekucyjnego".

W literaturze dotyczącej administracyjnego postępowania egzekucyjnego, jak również w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 260/08, LEX nr 513191) zwraca się uwagę, że pojęcia "postępowanie egzekucyjne" nie należy utożsamiać z pojęciem "egzekucja". Postępowanie egzekucyjne definiowane jest jako zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Czynności te mają niejednolity charakter i zaliczają się do nich czynności procesowe, rozstrzygające kwestie proceduralne, wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne, będące czynnościami faktycznymi (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. 13). Przez "egzekucję" natomiast rozumie się czynności egzekucyjne, czyli stosowanie konkretnych środków egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne jest więc pojęciem szerszym. Zwolennikami oddzielenia "egzekucji" od "postępowania egzekucyjnego" jest wielu przedstawicieli nauki egzekucji administracyjnej (tak: M. Masternak [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2006, s. 27; M. Romańska, Zbieg egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym [w:] J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 296).

Na nieprawidłowe, zamienne używanie tych pojęć wskazuje też nauka egzekucji sądowej. Przyjmuje się, że "egzekucja" stanowi zasadniczy trzon postępowania egzekucyjnego i zawsze toczy się w ramach tego postępowania. Egzekucja to całokształt środków przymusu właściwych dla określenia sposobu egzekucji, jaki organ egzekucyjny może w określonej kolejności zastosować (S. Dalka, Podstawy postępowania cywilnego, Sopot 1999, s. 47).

Jak już wyżej podkreślono, związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3125/06, LEX nr 311963). Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego określonych w ustawach obowiązków. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a.), bądź jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, data wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 4 u.p.e.a.). Postępowanie egzekucyjne prowadzi właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny. Organ ten podejmuje działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przepis art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wymienia rodzaje egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, wskazując, że jednym ze środków egzekucyjnych jest egzekucja z wynagrodzenia za pracę.

Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do konkretnego zobowiązanego na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego, stosując prawem przewidziane środki egzekucyjne. U.p.e.a. nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej co do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego. W takim przypadku organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami k.p.c. (art. 62 u.p.e.a.).

Do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Należy podkreślić, że zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych (administracyjnego czy sądowego), w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądowi powszechnemu (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1048/09, LEX nr 579689; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/GL 260/08, LEX nr 513191).

W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny – sądowy czy administracyjny – ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu (art. 773 § 1 zd. 1 k.p.c.). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art. 773 § 3 k.p.c.).

Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że sąd rejonowy orzeka wyłącznie o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych – sądowego i administracyjnego, w których doszło do zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Organy te w granicach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego osobą dłużnika lub zobowiązanego i tytułem wykonawczym podejmują samodzielnie czynności egzekucyjne w zakresie egzekucji z rzeczy lub praw zobowiązanego (dłużnika) nie objętych takim zbiegiem. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez Sąd.

Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności. W toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego zobowiązany może występować z wnioskiem o jego umorzenie i to niezależnie od tego, czy doszło do zbiegu egzekucji. Wniosek ten kieruje do organu, który prowadzi to postępowanie, a więc właściwego miejscowo i rzeczowo administracyjnego organu egzekucyjnego, bez względu na to, czy organ ten został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z danej rzeczy czy prawa. Wniosek o umorzenie dotyczy bowiem umorzenia postępowania, a nie egzekucji prowadzonej w jego ramach. Dlatego też twierdzenie, że w przypadku zbiegu egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a. i wyznaczenia przez Sąd komornika sądowego do ich dalszego łącznego prowadzenia na zasadach określonych w art. 773 § 1 k.p.c., administracyjny organ egzekucyjny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do wymienionego zbiegu, nie jest uzasadnione. Wyznaczenie danego organu do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki innego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1787/11).

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1–8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej (art. 60 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 60 § 2 u.p.e.a.).

Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a., nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 tej ustawy. Organem uprawnionym do umorzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego jest wyłącznie organ prowadzący to postępowanie w trybie przewidzianym przepisami u.p.e.a. Wyznaczenie przez sąd sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie uprawnia tego organu do umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego wskutek zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym, co oznacza, że w przypadku braku ustawowego upoważnienia nie może stosować innych niż zawarte w k.p.c. przepisów. Przepisy te wyłączają uprawnienie sądowego organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 k.p.c.) i nie przewidują możliwości umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 823–825 k.p.c.).

Skoro, jak w niniejszej sprawie, zobowiązany domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych z uwagi na nieistnienie obowiązku i nie doręczenie upomnienia zobowiązanemu, wyłącznie właściwym do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tego wniosku był organ prowadzący to postępowanie, bez względu na to, czy w wyniku zbiegu egzekucji do jej łącznego prowadzenia wyznaczony został inny organ. Ostateczne umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji, ma ten skutek, że zbieg taki przestaje istnieć, skoro czynność egzekucyjna powodująca jego wystąpienie zostaje w ten sposób uchylona.

Dlatego też – wbrew twierdzeniu organu – administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, zaś wskazanie na konieczność przekazania wniosku strony w tym przedmiocie komornikowi sądowemu wyznaczonemu do łącznego prowadzenia egzekucji nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, już choćby z tej przyczyny, że komornik sądowy prowadzący łącznie egzekucję stosuje tryb sobie właściwy i nie posiada kompetencji, o których mowa w art. 59 u.p.e.a.

W tym miejscu należy wskazać, że Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, działając na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, wywołującego rozbieżności w wykładni prawa, a mianowicie, czy organ egzekucyjny wyznaczony przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości? Wnioskodawca zauważył, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt III CZP 133/09 nie usunęła wątpliwości dotyczących wykładni art. 773 § 1 k.p.c. Wskazano, że w orzecznictwie sądów powszechnych pojawiają się wypowiedzi rozbieżne ze stanowiskiem zajętym w powołanej uchwale, co uzasadnia potrzebę rozważenia tego zagadnienia prawnego przez skład powiększony Sądu Najwyższego. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt III CZP 46/11 skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego odmówił co prawda podjęcia uchwały, jednakże w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że w chwili składania wniosku trwały prace nad nowelizacją k.p.c., w tym przepisów regulujących eliminację zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W ich wyniku w dniu 16 września 2011 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381). Ustawodawca w znowelizowanym art. 773 § 1 k.p.c. wskazał jednoznacznie, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego rozstrzygnięcie o łącznym prowadzeniu egzekucji przez jeden organ ogranicza się jedynie do tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg.

Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji – wbrew zapatrywaniu autora skargi kasacyjnej – dokonał pełnej i prawidłowej kontroli (pod względem zgodności z prawem) zaskarżonego postanowienia, przeprowadzona przez ten Sąd wykładnia przepisów art. 62 u.p.e.a. i art. 773 k.p.c. nie jest zawężająca, zaś uzasadnienie zaskarżonego wyroku – obszerne, wyczerpująco odnoszące się do zaistniałego w sprawie problemu, wsparte poglądami doktryny i orzecznictwem – w pełni odpowiada wymaganiom stawianym przez przepisy art. 141 § 4 P.p.s.a.

Uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

-----------------------

2