Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 988/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 107 § 1, art.116 § 1, 2 i 4, art. 118 § 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 67 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skarg A. O. i R. Ś. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności z tytułu ciążących nieopodatkowanych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej R.Ś.; 2. oddala skargę A. O.; 3. zasądza od Ministra Rozwoju i Finansów na rzecz R.Ś. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem dwóch skarg, wniesionych oddzielnie przez A. O. i R. Ś. (dalej jako strony, skarżący), jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów (dalej jako Minister, organ odwoławczy) nr [...] z [...] marca 2017 r. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Z. (dalej jako Dyrektor WUP) nr [...] z [...] listopada 2016 r., którą orzeczono o solidarnej odpowiedzialności A. A. O., A. R. G., W. P. i R.Ś. wraz ze Stowarzyszeniem Społecznym "K." z tytułu ciążących na Stowarzyszeniu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Dyrektor WUP wydał cztery decyzje, którymi określił Stowarzyszeniu Społecznemu "K." w Z. (dalej Stowarzyszenie) następujące kwoty przypadające do zwrotu w związku z realizacją projektu pt. "[...]":

- wydatków niekwalifikowalnych w wysokości 11 401,29 zł (decyzja nr [...] z [...].02.2014 r.)

- środków niewykorzystanych w trakcie realizacji projektu w wysokości 400,03 zł (decyzja nr [...] z [...] grudnia 2013 r.)

- dofinansowania w wysokości 1 336,78 zł stanowiącą nieprawidłowość (decyzja nr [...] z [...] września 2013 r.)

- dofinansowania w wysokości 30 399,99 zł (decyzja nr [...] z [...].03.2013 r.).

W oparciu o te decyzje Dyrektor WUP wystawił przeciwko Stowarzyszeniu administracyjne tytuły wykonawcze nr [...] i skierował je do egzekucji. Na podstawie postanowienia sądu Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. przejął te sprawy do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej. Postanowieniami z [...] września 2015 r. o sygn. [...] komornik umorzył postępowania egzekucyjne, prowadzone przeciwko Stowarzyszeniu na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i ustalił koszty egzekucji należne administracyjnemu organowi egzekucyjnemu w łącznej wysokości 2 284,92 zł.

[...] grudnia 2015 r. Dyrektor WUP wszczął z urzędu wobec członków zarządu Stowarzyszenia postępowanie administracyjne w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia za zaległości wynikające z decyzji nr [...] z [...].02.2014 r., nr [...] z [...] grudnia 2013 r., nr [...] z [...] września 2013 r., nr [...] z [...].03.2013 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych i zwrotu kosztów egzekucyjnych.

Decyzją z [...] listopada 2016 r. Dyrektor WUP orzekł o solidarnej odpowiedzialności A.O., A. G., W.P. i R.Ś. wraz ze Stowarzyszeniem z tytułu ciążących na Stowarzyszeniu Społecznym "K." niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym. Organ określił przypadającą do zwrotu kwotę, w związku z brakiem zwrotu w ramach projektu "[...]", realizowanego przez Stowarzyszenie Społeczne "K.":

- wydatków niekwalifikowanych w wysokości 11 401,29 PLN stanowiących nieprawidłowości w rozumieniu art. 207 ustawy o finansach publicznych, orzeczonych względem Stowarzyszenia w decyzji administracyjnej nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, tj. 12 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty,

- środków niewykorzystanych w trakcie realizacji projektu w wysokości 400,03 PLN stanowiących nieprawidłowości w rozumieniu art. 207 ustawy o finansach publicznych, orzeczonych względem Stowarzyszenia w decyzji administracyjnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, tj. 12 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty,

- kwoty dofinansowania w wysokości 1336,78 PLN stanowiącej nieprawidłowości w rozumieniu art. 207 ustawy o finansach publicznych, orzeczonych względem Stowarzyszenia w decyzji administracyjnej nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków tj. dla kwoty 330,90 PLN od dnia 11 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty, dla kwoty 58,27 PLN od dnia 26 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty, dla kwoty 948,32 PLN od dnia 12 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty,

- wydatków niekwalifikowanych w wysokości 30 399,99 PLN stanowiących nieprawidłowości w rozumieniu art. 207 ustawy o finansach publicznych, orzeczonych względem Stowarzyszenia w decyzji administracyjnej nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków tj. dla kwoty 18 190,00 PLN od dnia 11 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty, dla kwoty 3 210,00 PLN od dnia 26 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty, dla kwoty 8 999,99 PLN od dnia 12 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty,

- kosztów postepowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 2 136,04 PLN powstałych w związku z prowadzonym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Z. postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z majątku Stowarzyszenia Społecznego "K." (wezwanie do przekazania należności z tytułu kosztów egzekucyjnych z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...]),

- kosztów postępowań egzekucyjnych w łącznej wysokości 148,88 PLN powstałych w związku z prowadzonymi przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. R. N. postępowaniami egzekucyjnymi na podstawie: tytułu wykonawczego nr [...] z [...] kwietnia 2014 r. (postanowienie o sygn. akt Km [...] z dnia [...] września 2015 r.), tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2013 r. (postanowienie o sygn. akt Km [...] z dnia [...] września 2015 r.), tytułu wykonawczego nr [...] z [...] lutego 2014 r. (postanowienie o sygn. akt Km [...] z dnia [...] września 2015 r.), tytułu wykonawczego nr [...] z [...] lipca 2013 r. (postanowienie o sygn. akt Km [...] z dnia [...] września 2015 r.).

Decyzja Dyrektora WUP z [...] listopada 2016 r. została zaskarżona trzema odwołaniami, które wnieśli oddzielnie: A. O., A. G. i R. Ś.

Po rozpatrzeniu odwołań Minister Rozwoju i Finansów decyzją z [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora WUP z [...] listopada 2016 r.

Organ odwoławczy powołał treść art. 107 § 1, art. 116a w zw. z art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.). i stwierdził, że w sprawie zaistniały pozytywne przesłanki do ustalenia odpowiedzialności członków zarządu Stowarzyszenia, bowiem egzekucja prowadzona wobec Stowarzyszenia okazała się bezskuteczna, a strony pełniły funkcje członków zarządu Stowarzyszenia w okresie, w którym nieprawidłowo wydatkowano środki. Podjęte czynności egzekucyjne, które były prowadzone z całego majątku Stowarzyszenia, nie doprowadziły do wyegzekwowania zobowiązań Stowarzyszenia wynikających z decyzji administracyjnych. Zobowiązania stwierdzone decyzjami Dyrektora WUP dotyczą wydatków dokonanych w okresie realizacji projektu tj. od sierpnia 2011 r. do października 2012 r. Na podstawie wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym organ ustalił, że Stowarzyszenie zostało zarejestrowane [...] listopada 2002 r. W oparciu o informacje udzielone przez Sąd Rejonowy w Z., Wydział Gospodarczy KRS z [...] sierpnia 2015 r. organ ustalił, że obecny zarząd Stowarzyszenia jest czteroosobowy i w jego skład wchodzą: A. O. pełniący funkcję prezesa zarządu, W. P. pełniący funkcję wiceprezesa zarządu, A. G. pełniący funkcję sekretarza zarządu i R.Ś. pełniący funkcję skarbnika zarządu. Pierwotny siedmioosobowy zarząd powołany uchwałą zebrania założycielskiego z [...] listopada 2002 r. został zmniejszony do obecnego składu uchwałą Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Zebrania Sprawozdawczo – Wyborczego z dnia 12 marca 2008 r. Na podstawie pisma Sądu Rejonowego w Z. z [...] marca 2016 r. organ ustalił, że Stowarzyszenie po dniu 12 marca 2008 r. nie dokonało zmian w zarządzie i nie przedkładano wniosków w tym zakresie. Organ powołał się na treść § 23 ust. 1 statutu Stowarzyszenia, który stanowi, iż kadencja wszystkich władz Stowarzyszenia trwa siedem lat licząc od dnia wyboru i stwierdził, że kadencja zarządu Stowarzyszenia trwała od 2008 r. tj. od uchwały o zmniejszeniu zarządu, do 2015 r., a więc w okresie, kiedy powstały zobowiązania określone w decyzjach Dyrektora WUP. Organ uznał za nieudowodniony zarzut R. Ś., że w 2009 r. złożył on rezygnację z funkcji członka zarządu Stowarzyszenia. Organ powołał się na § 17 pkt 1 statutu Stowarzyszenia, zgodnie z którym utrata członkostwa w Stowarzyszeniu następuje na skutek dobrowolnego wystąpienia, zgłoszonego na piśmie na ręce zarządu, i w oparciu o to postanowienie wywiódł, że brak zachowania przez R. Ś. pisemnej formy rezygnacji powoduje, że nie wywołuje ona skutków prawnych.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiły też przesłanki wyłączające odpowiedzialność stron za zobowiązania Stowarzyszenia, gdyż strony nie uwolniły się od odpowiedzialności poprzez wskazanie mienia Stowarzyszenia, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości. Organ stwierdził ponadto, że członkowie osób prawnych nieprowadzących działalności gospodarczej nie mają możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe i składkowe tych osób na podstawie przesłanki braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego upadłości. Organ, powołał się przy tym na pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli osoba prawna, o której mowa w art. 116a o.p. nie ma zdolności upadłościowej lub układowej, to członek jej organów zarządzających nie może powoływać się na przesłankę wyłączenia odpowiedzialności podatkowej wskazaną w art. 116 § 1 pkt 1 o.p.

A. O. w skardze na decyzję organu drugiej instancji, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 116a w zw. z art. 116 o.p. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osób wskazanych w sentencji decyzji wraz ze Stowarzyszeniem z tytułu ciążących na Stowarzyszeniu Społecznym "K." niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym;

2) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i nieustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.

R. Ś. w skardze na decyzję organu drugiej instancji, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym udzieleniem organowi wskazań ci do dalszego postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 116 § 1 w zw. z art. 116a o.p. poprzez wydanie decyzji dotyczącej obciążenia strony postępowania odpowiedzialnością za zobowiązania publicznoprawne osoby prawnej, pomimo że nie zaistniały przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie, w szczególności strona postępowania nie sprawowała funkcji członka zarządu Stowarzyszenia w okresie gdy dochodzona wierzytelność powstała i stała się wymagalna;

2) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116a o.p. poprzez wydanie decyzji dotyczącej obciążenia strony postępowania odpowiedzialnością za zobowiązania publicznoprawne osoby prawnej, pomimo że co do strony zachodziła przesłanka wyłączająca odpowiedzialność – strona bez swojej winy nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości Stowarzyszenia, ponieważ była w co najmniej usprawiedliwionym przekonaniu, że od roku 2009 nie sprawowała funkcji członka zarządu Stowarzyszenia Społecznego "K.";

3) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak dokładnego wyjaśnienia w niniejszej sprawie stanu faktycznego, w szczególności nieuwzględnienie złożonego przez skarżącego w 2009 r. oświadczenia o rezygnacji z funkcji członka zarządu Stowarzyszenia, co w efekcie doprowadziło do obciążenia Skarżącego odpowiedzialnością także z tytułu zobowiązań, których termin płatności upłynął po zaprzestaniu przez skarżącego wykonywania obowiązków członka zarządu Stowarzyszenia;

4) art. 78 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę postępowania, pomimo że ich przeprowadzenie mogło służyć ustaleniu okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków (A. G., W. P., A. O.) oraz skarżącego w charakterze strony, pomimo iż Skarżący osobiście już w piśmie z 1.02.2016 r. zwracał uwagę na okoliczności, które byliby w stanie wyjaśnić ww. świadkowie (złożenie rezygnacji z pełnienia funkcji i niewykonywanie funkcji członka zarządu od 2009 r.), nadto wniósł o przeprowadzenie wyżej wymienionego dowodu z przesłuchania świadków pismem z dnia 16.09.2016 r.;

5) art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Dyrektora WUP z [...] listopada 2016 r., pomimo że w okolicznościach sprawy istniały podstawy do jej uchylenia i umorzenia postępowania, ewentualnie do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji

W odpowiedziach na obie skargi Minister wniósł o ich oddalenie.

Na rozprawie 20 grudnia 2017 r. sąd połączył sprawy z obu skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, a więc ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie sąd uwzględnił skargę R. Ś., uznając za skuteczne podniesione w skardze zarzuty co do naruszenia w odniesieniu do niego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę A. O. sąd oddalił, uznając że w stosunku do niego organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję w sposób dostateczny rozpoznał sprawę w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy, dokonał ustaleń wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz prawidłowej interpretacji i zastosowania przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie prawnej decyzji. Organy w pełni zrealizowały w toku postępowania prowadzonego wobec skarżącego A. O. zasadę prawdy materialnej, zasadę zaufania do organów podatkowych i wiążącą się z nimi ściśle zasadę swobodnej oceny materiałów dowodów sprawy. Zapewniono również stronie czynny udział w postępowaniu. Tym samym żaden z zarzutów skargi A. O. nie mógł być uznany za zasadny.

Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870), dalej "u.f.p.", do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768, 935, 1428 i 1537). Zgodnie z art. 107 § 1 o.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianych w niniejszym rozdziale (15 "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich") za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Z § 2 pkt 2 i pkt 4 tego artykułu wynika zaś, że o ile dalsze przepisy wskazanego rozdziału nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (pkt 2) oraz koszty postępowania egzekucyjnego (pkt 4). Stosownie do art. 116a § 1 o.p. za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio. Z treści art. 116 § 1 o.p. (w stanie prawnym obowiązującym w sprawie) wynika zaś, że za zaległości podatkowe spółki (...) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zgodnie z art. 116 § 2 i § 4 o.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Przepisy § 1 – 3 stosuje się również do byłego członka zarządu (...). W świetle art. 118 § 1 o.p. nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat.

W niniejszej sprawie zaległość Stowarzyszenia w niepodatkowych należnościach budżetowych o charakterze publicznoprawnym powstała w okresie od sierpnia 2011 r. do października 2012 r. a decyzja Dyrektora WUP orzekająca o odpowiedzialności osób trzecich za niepodatkowe należności budżetowe Stowarzyszenia została wydana [...] listopada 2016 r. tj. przed upływem 5-letniego okresu przedawnienia.

Odpowiedzialność osób trzecich jest instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zaległości podatkowych z podmiotem innym niż podatnik. Nie ulega zatem wątpliwości, iż wyżej przytoczona regulacja ma charakter wyjątkowy. Osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług, jednakże odpowiedzialność ta wynikać może wyłącznie z mocy konkretnego przepisu ustawy, a do kręgu tych osób należą wyłącznie podmioty wymienione w art. 110 - 117 o.p. Katalog osób trzecich ponoszących odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych ma przy tym charakter zamknięty. Podkreślenia wymaga, że orzeczenie o odpowiedzialności osób trzecich nie uwalnia dłużnika od tej odpowiedzialności, tylko poszerza krąg podmiotów, od których organ podatkowy może dochodzić zaspokojenia przeterminowanych zobowiązań. Odpowiedzialność osób trzecich w ordynacji podatkowej ma charakter subsydiarny w stosunku do odpowiedzialności podatnika (płatnika, inkasenta). Zależna jest nadto od istnienia zobowiązania podatkowego oraz od jego realizacji przez podatnika (a w zasadzie braku realizacji zobowiązania, w całości lub w części). Ma zatem charakter akcesoryjny. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że zaległości z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnych wciąż obciążają dłużnika, którym jest Stowarzyszenie. Jeżeli okaże się, że Stowarzyszenie uiści zaległości, którymi zostali obciążeni skarżący, to będą oni mogli uwolnić się od nałożonej na nich odpowiedzialności. Także wtedy, gdy umożliwią właściwemu organowi zaspokojenie bezspornych roszczeń publicznoprawnych Skarbu Państwa. W ostateczności skarżącym służy roszczenie regresowe (art. 376 k.c.).

Cytowany wyżej art. 116 § 1 o.p. wskazuje na dwa rodzaje przesłanek wymaganych do przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, które można podzielić na przesłanki pozytywne i negatywne. Do pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania osoby prawnej należą: bezskuteczność egzekucji z majątku osoby prawnej oraz powstanie zaległości w czasie pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Natomiast przesłanki negatywne tej odpowiedzialności zdefiniowane zostały następująco: wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowania układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskazanie mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Brak podejmowania przez członka zarządu działań mających na celu zapewnienie mu rzeczywistego egzekwowania praw i realizacji obowiązków przypisanych im z racji piastowanej funkcji, nie może stanowić okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za zobowiązania spółki.

Sąd nie podziela wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu co do braku możliwości prowadzenia przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej i w związku z tym niemożności powoływania się przez członków jego organów zarządzających na przesłankę wyłączenia odpowiedzialności wskazaną w art. 116 § 1 pkt 1 o.p. Stowarzyszenie jest zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym i ma osobowość prawną, w związku z czym zgodnie z art. 34 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Prowadzenie działalności gospodarczej dopuszcza też § 8 pkt 10 statutu Stowarzyszenia. W związku z powyższym Stowarzyszenie ma zdolność upadłościową w świetle art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (w brzmieniu obowiązującym w okresie, w którym powstały należności.

Zdaniem sądu, organy orzekające w sprawie wykazały zaistnienie przesłanek pozytywnych określonych przepisem art. 116 § 1 o.p. w stosunku do skarżącego A. O., ten zaś nie przedstawił skutecznie dowodów na to, że w sprawie zaistniały przesłanki negatywne określone tym przepisem.

W okolicznościach analizowanej sprawy skarżący A. O. był członkiem zarządu w okresie od [...] listopada 2002 r., nadal figuruje w rejestrze sądowym jako prezes zarządu głównego stowarzyszenia i nie powołał żadnych okoliczności, które podważałoby domniemanie prawdziwości wpisów do rejestru. Źródło tego domniemania stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. W myśl tego przepisu domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Domniemanie to jest wzruszalne, jednakże skarżący A. O. nie powołał w skardze ani w toku postępowania administracyjnego żadnych okoliczności, które by obaliły wynikające z zapisów w rejestrze domniemanie, że w okresie, w którym powstały należności był prezesem zarządu Stowarzyszenia.

Ponadto w okresie obejmującym moment, w którym powstało zobowiązanie skarżący A. O. wykonywał też faktycznie funkcję prezesa zarządu, o czym świadczy podpisywanie przez niego dokumentów za Stowarzyszenie (umowa o dofinansowanie projektu "[...]" z [...].05.2011 r., wnioski o dofinansowanie projektu Program Operacyjny Kapitał Ludzki z [...].09.2011 r., [...].02.2012 r.). We wszystkich tych czynnościach w sposób niebudzący wątpliwości skarżący A. O. występował jako prezes zarządu Stowarzyszenia.

Wskazując na cel przepisu, który konstruuje odpowiedzialność członka zarządu o charakterze odszkodowawczym, podkreślić należy, że podstawą powstania tej odpowiedzialności jest sam fakt bycia członkiem zarządu. Przesłanka ta z racji wykładni systemowej winna być ustalana w oparciu o obiektywnie istniejące kryteria - spełnienie formalnych warunków "pełnienia funkcji członka zarządu". Pełnienie funkcji członka zarządu jest bowiem funkcją dobrowolną, wymagającą zgody osoby powołanej na to stanowisko (niemożliwe jest powołanie członka zarządu bez jego wiedzy i zgody - skoro art. 19a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm., wymaga dołączenia zgody osób upoważnionych do reprezentacji Stowarzyszenia na ich powołania).

Organy dokonały również prawidłowych ustaleń co do bezskuteczności egzekucji wobec Stowarzyszenia w oparciu o postanowienia komornika umarzające postępowania egzekucyjne przeciwko Stowarzyszeniu z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności tych egzekucji. Na podstawie znajdującego się w aktach administracyjnych odpisu z KRS Stowarzyszenia można ponadto stwierdzić, że od 2008 r. zaprzestało ono składania do akt rejestrowych sprawozdań finansowych (ostatnie sprawozdanie za 2007 r.) i już 10 grudnia 2014 r. została stwierdzona bezskuteczność egzekucji z majątku Stowarzyszenia. W tych warunkach niewątpliwie brak jest możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku Stowarzyszenia, albowiem wyłącznie na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu źródeł informacji nie można ustalić, czy aktualnie Stowarzyszenie posiada jakikolwiek majątek, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie. Również obaj skarżący nie byli w stanie wskazać, zarówno w postępowaniu przed organami I i II instancji jak też w skardze, majątku Stowarzyszenia, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję.

Wobec powyższego w odniesieniu do skarżącego A. O. dwie przesłanki pozytywne do przeniesienia odpowiedzialności za długi spółki zostały w sprawie spełnione.

Niewątpliwie w sprawie wystąpiła również przesłanka negatywna, tj. obaj skarżący nie wykazali majątku Stowarzyszenia z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje roszczenia. Organy w zakresie własnych ustaleń ustaliły, że spółka nie posiadała jakiegokolwiek majątku z którego możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji.

W ocenie sądu niewątpliwie występuje przesłanka braku zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowe). Podstawy ogłoszenia upadłości ustawodawca uregulował w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z art. 10 u.p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Na mocy art. 11 ust. 1 u.p.u.n. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje - art. 11 ust. 2 u.p.u.n. Podkreślić należy, że wystąpienie przesłanek uznania dłużnika za niewypłacalnego z art. 11 ust. 1 lub ust. 2 u.p.u.n. powoduje powstanie po stronie dłużnika lub podmiotu uprawnionego do reprezentowania dłużnika niebędącego osobą fizyczną, obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Stanowi o tym art. 21 ust. 1 u.p.u.n. - dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami - art. 21 ust. 2 u.p.u.n. Dla oceny kiedy powstał obowiązek prawny złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki należy wziąć pod uwagę czas zaistnienia jednej z dwóch przesłanek określonych w art. 11 u.p.u.n., tj. w sytuacji, gdy osoba prawna nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub zobowiązania przekroczą wartość jej majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Zatem "właściwym czasem" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości będzie zaistnienie jednej z ww. przesłanek. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. W celu ustalenia "czasu właściwego" do zgłoszenia wniosku, należy ustalić moment, kiedy zarząd Stowarzyszenia przy dołożeniu należytej staranności, mógł uzyskać wiedzę o tym, iż Stowarzyszenie stało się niewypłacalne i w sposób trwały zaprzestało płacenia długów, a jego majątek nie wystarczał na ich zaspokojenie. Ponadto niewykonanie wymagalnych zobowiązań nie musi odnosić się do wszystkich zobowiązań dłużnika, nie ma też znaczenia ich charakter, tzn. czy są to zobowiązania cywilnoprawne czy publicznoprawne. Również nieuregulowanie wymagalnych zobowiązań nawet o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Z pisma Stowarzyszenia z 5 lutego 2016 r. wynika, że Stowarzyszenie nie złożyło wniosku o ogłoszenie upadłości i nie wszczęło postępowania zapobiegającego upadłości. Stowarzyszenie znajduje się stanie niewypłacalności co najmniej od 10 grudnia 2014 r. kiedy została stwierdzona ujawniona w rejestrze bezskuteczność egzekucji z majątku Stowarzyszenia. Na członku zarządu Stowarzyszenia ciążył obowiązek w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wprawdzie w piśmie Stowarzyszenia z 5 lutego 2016 r. wiceprezes zarządu Stowarzyszenia W. P. oświadczył, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak z treści tego pisma niw wynika by Stowarzyszenie nie prowadziło takiej działalności wcześniej, zwłaszcza że była ona przewidziana w statucie Stowarzyszenia. Ustalenia w zakresie "właściwego czasu" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości mogłyby być istotne jedynie wówczas, gdy wniosek taki zostałby złożony, a w sprawie powstał spór, czy złożenie wniosku nastąpiło we właściwym czasie, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1a o.p.

Konkludując, sąd w odniesieniu do skarżącego A. O. nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, stąd brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi A. O.

Natomiast w odniesieniu do skarżącego R. Ś. w ocenie sądu organy nie wyjaśniły w sposób wystarczający stanu faktycznego i w konsekwencji zebrany przez nie materiał dowodowy nie jest wystarczający do orzeczenia o odpowiedzialności tego skarżącego za zaległości Stowarzyszenia. Skarżący R. Ś. podnosił konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego, że przestał pełnić funkcję członka zarządu Stowarzyszenia w 2009 r., a więc jeszcze przed powstaniem zobowiązań, których dotyczy zaskarżona decyzja i wnosił o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków oraz przesłuchania go w charakterze strony na okoliczność złożenia przez niego rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu. Sąd nie podziela stanowiska organów, że skarżący mógł złożyć rezygnację tylko w formie pisemnej, albowiem takiego wymogu nie zawiera ani statut, ani ustawa z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach. Przewidziany w § 17 statutu wymóg formy pisemnej dla dobrowolnego wystąpienia ze stowarzyszenia nie może być rozciągany na rezygnację członka zarządu z pełnienia funkcji. Ponadto w ocenie sądu organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny kiedy faktycznie upłynęła w skarżącemu siedmioletnia kadencja członka zarządu, na którą został powołany uchwałą zebrania założycielskiego z [...] listopada 2002 r. oraz czy była podjęta uchwała o powołaniu go na kolejną kadencję członka zarządu. W ocenie sądu organ dowolnie ustalił w oparciu wyłącznie o pismo Sądu Rejonowego w Z. z [...] sierpnia 2015 r., że uchwała Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Zebrania Sprawozdawczo – Wyborczego z 12 marca 2008 r., którą zmniejszono do czerech osób pierwotny 7 – osobowy zarząd, powołany uchwałą zebrania założycielskiego z [...] listopada 2002 r., była uchwałą o powołaniu nowego zarządu na kolejną siedmioletnią kadencję. Taki wniosek nie wynika z treści powołanego pisma sądu rejestrowego i w aktach sprawy brak jest odpisu zawierającego pełen tekst uchwały z 12 marca 2008 r. Istotne jest, że uchwała ta została podjęta przed upływem siedmioletniej kadencji pierwszego zarządu i z informacji przekazanej przez sąd rejestrowy nie wynika, by został nią odwołany poprzedni zarząd i powołany nowy, na kolejną siedmioletnią kadencję. Sama okoliczność, iż z jakichś przyczyn zmniejszyła się pierwotna liczba członków zarządu nie może automatycznie być traktowana jako rozpoczęcie kolejnej, siedmioletniej kadencji dla pozostałych członków zarządu.

Reasumując w odniesieniu do R. Ś. zaskarżona decyzja Ministra Rozwoju i Finansów wydana została z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Minister Finansów naruszył ponadto art. 80 K.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi samodzielną podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę w odniesieniu do R. Ś. Minister Rozwoju i Finansów uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i uzupełni postępowanie przez przeprowadzenie z wnioskowanych przez skarżącego dowodów z zeznań świadków i strony oraz ustali pełną treść uchwały Zwyczajnego Walnego Zebrania Członków Zebrania Sprawozdawczo – Wyborczego z 12 marca 2008 r. Organ będzie miał na względzie obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w jej całokształcie, tj. po rozpatrzeniu całego zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Na zasądzone koszty składają się: wpis od skargi – 200 zł, wynagrodzenie radcy prawnego – 480 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł.