Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 648/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.) Sędzia WSA - Joanna Zabłocka Protokolant - Joanna Pietraś-Skobel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi W. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 14 czerwca 2006 r. W. I. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek ZUS wraz z odsetkami. Uzasadniając wniosek powołał się na bardzo ciężką sytuacje materialną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) decyzją z dnia [...] października 2006 r. odmówił umorzenia należności powstałych za okres: styczeń 1999 r. – sierpień 2003 z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami w łącznej kwocie 42.951,83 zł, ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w łącznej kwocie 9.818,34 zł, oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 3.081,70 zł. W podstawie prawnej organ I instancji wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) – dalej u.s.u.s.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika z dnia 29 sierpnia 2006 r. wynika, że zobowiązany jest zatrudniony z P.H.U. [...] z wynagrodzeniem w kwocie 899,10 zł miesięcznie. Ustalono także, że oprócz zaległości na rzecz ZUS W. I. posiada również zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego oraz w bankach z tytułu zaciągniętych kredytów. Odnosząc się do tych długów Zakład zauważył, że ich posiadanie nie może być dodatkową przesłanką przemawiająca za umorzeniem należności, ponieważ prowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS. Organ I instancji podniósł ponadto, że wobec zobowiązanego prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w O. (dotycząca zaległości za okres styczeń-grudzień 1999 r.).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Zakład stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie ma także podstaw określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), które uzasadniałyby umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu zaznaczając, że obowiązany nie udowodnił wystarczająco trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny, a w szczególności nie wykazał, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Dodatkowo zauważył, że wobec zobowiązanego prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie zostały zatem spełnione przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Prezes Zakładu stwierdził także, że nawet wystąpienie takich przesłanek nie obliguje organu do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia składek.

W skardze z dnia 16 stycznia 2007 r. skarżący podniósł, iż – w przeciwieństwie do stanowiska organu I jak i II instancji – spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo zaznaczył, że od grudnia 2006 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada również renty ani emerytury. Jego sytuacja materialna nie rokuje poprawy na przyszłość z uwagi na zaawansowany wiek oraz niemożliwość znalezienia źródła dochodu w miejscu zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że są one bezzasadne.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie przez niego stałego źródła dochodów, do którego można skierować skuteczne postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej §3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z §3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje orzekającym organom. Mogą one umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organów do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd zauważa, że organ odwoławczy miał podstawy aby stwierdzić, iż żadna z wymienionych powyżej przesłanek nie zachodzi.

Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona natomiast, miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną.

W ocenie Sądu, organ trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż nie zachodzi w stosunku do niego całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Za takim stanowiskiem przemawiało posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę.

Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.