Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1725/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Powołane przepisy: article: art. 3[1] ust. 4-5, art. 3[3]
journal: Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 października 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.
Teza: Przepisy art. 3[1] ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./, do których odpowiedniego stosowania odsyła przepis art. 3[3], obciążają należnościami związanymi ze zwrotem majątku Skarb Państwa.

Odpowiednie stosowanie tych przepisów w ramach regulacji wynikającej z art. 3[3] oznacza, że w przypadku gdy powstanie zobowiązanie pieniężne z tytułu odsetek ustawowych za niewykonanie orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej o zwrocie majątku, zobowiązanym do zapłaty odsetek ustawowych będzie właśnie Skarb Państwa.

TEZY

Przepisy art. 3[1] ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./, do których odpowiedniego stosowania odsyła przepis art. 3[3], obciążają należnościami związanymi ze zwrotem majątku Skarb Państwa.

Odpowiednie stosowanie tych przepisów w ramach regulacji wynikającej z art. 3[3] oznacza, że w przypadku gdy powstanie zobowiązanie pieniężne z tytułu odsetek ustawowych za niewykonanie orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej o zwrocie majątku, zobowiązanym do zapłaty odsetek ustawowych będzie właśnie Skarb Państwa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wojewody P. na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 28 maja 1999 r. (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu na rzecz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych nadpłaty wraz z odsetkami stawowymi stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia w części zobowiązującej Wojewodę P. do zwrotu na rzecz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych nadpłaty w kwocie 2,87 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18.10.1993 r. oraz kwotę zł 417,53 z ustawowymi odsetkami od dnia 10.12.1996 roku.


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 1999 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wydała orzeczenie (...), mocą, którego uchyliła własne orzeczenie z dnia 18 lutego 1993 r. w zakresie punktu drugiego oraz uchyliła w całości orzeczenie z dnia 1 lutego 1995 r., a także umorzyła postępowanie dotyczące magnetofonu "Grundig".

Ponadto wspomnianym orzeczeniem z dnia 28 maja 1999 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna zobowiązała Wojewodę P. do zwrotu na rzecz Komisji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" WSK "PZL-Rz." SA. w Rz. kwoty 495.323,30 złotych, a także zobowiązała Wojewodę P. do zwrotu na rzecz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych nadpłaty w kwocie 2,85 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 8 października 1993 r. oraz kwoty 417,53 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 10 grudnia 1996 r.

Z powyższym orzeczeniem /w części dotyczącej zwrotu zwaloryzowanych kwot na rzecz OPZZ/ nie zgodził się Wojewoda P., który pismem z dnia 16 czerwca 1999 r. zwrócił się do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Wojewoda zarzucił błędną interpretację art. 3[3] ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./ poprzez naliczenie ustawowych odsetek na rzecz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych nie od dnia wydania orzeczenia przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną, lecz od dnia powstania nadpłaty.

W dniu 30 lipca 1999 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna wydała orzeczenie (...) o nieuwzględnieniu wezwania Wojewody P. o usunięcie naruszenia prawa, zajmując w tej sprawie następujące stanowisko: "ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku /art. 3[3]/ postanawia o należnościach odsetkowych od zobowiązań orzeczonych przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną, przy czym przepis art. 3[3] zdanie pierwsze /"Za okres od dnia wydania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną orzeczenia o zwrocie majątku do dnia jego wykonania nalicza się odsetki ustawowe"/ stosuje się wprost - co wynika z literalnego brzmienia tego przepisu - wyłącznie do orzeczeń "o zwrocie majątku", a więc do takich tylko orzeczeń, których przedmiotem jest ustalenie zobowiązania z tytułu zwrotu majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Cytowany art. 3[3], zdanie pierwsze, nie może natomiast być stosowany wprost w orzeczeniach Społecznej Komisji Rewindykacyjnej ustalających obowiązek wyrównania przez Skarb Państwa nadpłaty, ponieważ nie są one orzeczeniami "o zwrocie majątku", o których mowa w tym przepisie /ustanowiony w art. 3[1] ust. 5 ustawy obowiązek wyrównania nadpłaty jest obowiązkiem całkowicie odrębnym, istniejącym obok obowiązku "zwrotu majątku" określonego w ustawie/. Podstawę do orzekania o odsetkach ustawowych od zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu wyrównania nadpłaty /art. 3[1] ust. 5/ daje dopiero art. 3[3] zdanie drugie /"Przepisy art. 3[1] ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio"/. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ustawodawca powiedział o "odpowiednim stosowaniu" przepisu art. 3[1] ust. 5 /i ust. 4/ w odniesieniu do orzekania o należnościach odsetkowych /w kontekście art. 3[3]/ a nie o "odpowiednim stosowaniu" przepisu art. 3[3] do sytuacji określonych w art. 3[1] ust. 5. Dla właściwej wykładni ustawowego pojęcia "odpowiedniego stosowania" art. 3[1] ust. 5 w odniesieniu do orzekania o należnościach odsetkowych konieczne jest uwzględnienie szczególnego charakteru tego przepisu Art. 3[1] ust. 5 został dodany ustawą z dnia 10 maja 1996 r. nowelizacją ustawę o zwrocie majątku /Dz.U. 1996 nr 75 poz. 355/ i może być stosowany jedynie w ramach postępowania wszczętego na zasadzie art. 3 wymienionej ustawy nowelizującej z dnia 10 maja 1996 r., przy czym odnosi się do spraw zakończonych ostatecznymi orzeczeniami Społecznej Komisji Rewindykacyjnej i to tylko "jeżeli organizacje zobowiązane do zwrotu wypłaciły organizacjom uprawnionym kwoty wyższe od wynikających z przepisów ust. 1-3". Przepis art. 3[1] ust. 5 wyraża więc wolę ustawodawcy, aby wielkość zobowiązań faktycznie uregulowanych przez związki zawodowe i organizacje społeczne z tytułu zwrotu majątku została dostosowana z mocą wsteczną do aktualnego stanu prawnego, ustalonego cytowaną ustawą nowelizującą z dnia 10 maja 1996 r. /jednocześnie - zastosowanie przepisu art. 3[1] ust. 5 nie wymaga zmiany lub uchylenia dotychczasowego orzeczenia i wydania nowego orzeczenia rozstrzygającego o istocie sprawy/. Wobec tego dyspozycja art. 3[1] ust. 5 o "wyrównaniu nadpłaty" przez Skarb Państwa wykłada się w ten sposób, że Skarb Państwa powinien "wyrównać" organizacjom, które dokonały nadpłaty, stratę poniesioną w wyniku wykonania pierwotnego orzeczenia o zwrocie majątku. Wielkość powyższej straty określają niewątpliwie: kwota nadpłacona oraz uszczerbek wynikający z braku możliwości dysponowania nadpłaconą kwotą w okresie od dnia dokonania nadpłaty do dnia jej wyrównania przez Skarb Państwa. W związku z powyższym, ponieważ przepis art. 3[3] zdanie drugie mówi o "odpowiednim stosunku" omówionego wyżej przepisu art. 3[1] ust. 5 w odniesieniu do orzekania o należnych odsetkach ustawowych, Społeczna Komisja Rewindykacyjna uznała, że naliczanie odsetek ustawowych rozpoczyna się od dnia dokonania nadpłaty przez związek zawodowy i biegnie do dnia wyrównania tej nadpłaty przez Skarb Państwa.

W tej sytuacji Wojewoda P. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 28 maja 1999 r. w części dotyczącej zwrotu na rzecz OPZZ w Warszawie wspomnianych kwot wraz z odsetkami naliczonymi od dnia 10 grudnia 1996 r. i 3 października 1990 r.

W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wnosiła o oddalenie skargi Wojewody P. przytaczając w istocie motywy powoływanego orzeczenia z dnia 30 lipca 1999 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi Wojewody P. jest rozstrzygnięcie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej o zobowiązaniu tego Wojewody do zwrotu na rzecz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych z siedzibą w Warszawie kwot: 2,87 zł. wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia 8 października 1993 r. i 417,53 zł. wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia 10 grudnia 1996 r. Rozstrzygnięcie to stanowi samodzielną /odrębną/ część orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 28 maja 1999 r. i - jako objęte skargą Wojewody P. w ściśle określonym zakresie - stanowi granice sprawy rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawę prawną omawianego rozstrzygnięcia stanowi m.in. art. 3[1] ust. 4 i 5 oraz art. 3[3] ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1996 nr 143 poz. 661 ze zm./. Według tych przepisów różnicę pomiędzy kwotami należnymi podmiotom uprawnionym na podstawie art. 2 ust. 3 i 3a oraz art. 3 a kwotami, które związki zawodowe i organizacje społeczne są obowiązane zwrócić na podstawie odpowiednio ust. 1-3, wypłaca Skarb Państwa. Tenże Skarb Państwa jest także zobowiązany do wyrównania nadpłaty, jeżeli organizacje zobowiązane do zwrotu wypłaciły organizacjom uprawnionym do jego uzyskania kwoty wyższe od wynikających z przepisów art. 3[1] ust. 1-3 omawianej ustawy.

Z kolei art. 3[3] ustawy o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego stanowi zasadę, iż za okres od dnia wydania przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną orzeczenia o zwrocie majątku do dnia jego wykonania naliczane są odsetki ustawowe, oraz że w tym zakresie stosuje się odpowiednio przepisy art. 3[1] ust. 4 i 5 /powołane wyżej/.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna, wydając zaskarżone orzeczenie przyjęła, że odpowiednie stosowanie art. 3[1] ust. 4 i 5 omawianej ustawy w związku z powołanym art. 3[3] uprawnia ten organ do określenia odsetek ustawowych nie za okres wskazany w art. 3[3], lecz za okres od dnia powstania należności do dnia wydania orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęta przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną wykładnia art. 3[3] omawianej ustawy nie znajduje uzasadnienia w powołanych przepisach i stanowi rażące naruszenie art. 3[3].

Z omawianego przepisu art. 3[3] wynika bowiem, że uprawnienie do odsetek ustawowych, jako instrumentu waloryzacyjnego należnego świadczenia, ustawodawca przewidział jedynie dla takiej sytuacji, w której Społeczna Komisja Rewindykacyjna wyda orzeczenie o zwrocie majątku lecz realizacja tego orzeczenia /zapłata orzeczonej sumy/ nastąpi w terminie późniejszym. Nieuzasadnione jest więc stosowanie tego przepisu do sytuacji innych niż nim uregulowane.

Przepisy art. 3[1] ust. 4 i 5 omawianej ustawy, do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 3[3], obciążają należnościami związanymi ze zwrotem majątku ustawowego Skarb Państwa. Odpowiednie stosowanie tych przepisów w ramach regulacji wynikającej z art. 3[3] oznacza, że w przypadku gdy powstanie zobowiązanie pieniężne z tytułu odsetek ustawowych za niewykonanie orzeczenia SKR o zwrocie majątku, zobowiązanym do zapłaty odsetek ustawowych będzie właśnie Skarb Państwa.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie /orzeczenie/ Społecznej Komisji Rewindykacyjnej zapadło z rażącym naruszeniem powołanego art. 3[3] w związku z art. 3[1] ust. 4 i 5 omawianej ustawy z dnia 25 października 1990 r.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że stosownie do art. 3[1] ust. 6 powołanej ustawy z dnia 25 października 1990 r., w sprawach, w których z tytułu zwrotu majątku ustawowego zobowiązany jest Skarb Państwa /art. 1 ust. 4 i art. 3[1] ust. 4 i 5/, w imieniu tegoż Skarbu Państwa występują wojewodowie właściwi ze względu na siedzibę organizacji uprawnionej do uzyskania zwrotu majątku lub środków finansowych.

W rozpoznawanej sprawie zobowiązaniem z tytułu zwrotu nadpłaty w kwocie 2,87 zł. /wraz z odsetkami ustawowymi/ oraz kwoty 417,53 /także wraz z odsetkami ustawowymi/ został przez SKR obciążony Wojewoda P. pomimo, że organizacją uprawnioną do uzyskania zwrotu tych środków było Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych z siedzibą w Warszawie. Tak więc kwestionowane rozstrzygnięcie zapadło również z rażącym naruszeniem powoływanego art. 3[1] ust. 6 ustawy z dnia 25 października 1990 r.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.