Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 819/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. G., utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., wydanej z upoważnienia Burmistrza G. z dnia [...] lipca 2020, [...]

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło następujące ustalenia faktyczne sprawy.

W dniu [...] lutego 2020 r. do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek J. G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką L. G.. Z wniosku wynika, iż matka Wnioskodawczyni jest zamężna.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, działający z upoważnienia Burmistrza G., Zastępca Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., wydał w dniu [...] lipca 2020 r. decyzję nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na L. G.. Powodem odmowy było niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła w zakreślonym ustawowo terminie J. G. podnosząc, iż nie zgadza się z nią, gdyż jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną mamą.

W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż matka Odwołującej jest osobą niepełnosprawną, dysponującą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ograniczonym czasowo.

Organ podniósł, iż obowiązek opieki nad L. G. obciąża w pierwszej kolejności Jej męża, który nie jest w stanie zapewnić jej opieki z uwagi na podejmowanie zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniłoo, iż jako przyczynę odmowy przyznania Odwołującej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji wskazał niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Odnosząc się do powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło że niezasadnie organ I instancji powołał się na kryterium wieku powstania niepełnosprawności. W wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 (LEX nr 1523271) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W powyższym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza, zgodnie z którą w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej: u.ś.r.), która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje natomiast wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby - z przyczyn obiektywnych - nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Do takiej wykładni prowadzi dekodowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm., zwanej dalej w skrócie "K.r.o.")).

Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz powołane przepisy K.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2017 r. o sygn. akt I OSK 1622/15, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 522/19, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r. o sygn. akt II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II SA/Bk 987/12; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r. o sygn. IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r. o sygn. II SA/Po 242/12 i wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r. o sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne na stronie internetowej CBOSA: http:/orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Zatem wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie był zdolny do sprawowania nad nią opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że L. G. w toku postępowania odwoławczego złożył oświadczenie, iż nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Stan zdrowia pozwala mu na opiekę nad żoną, jednak opieki tej nie może sprawować, gdyż pracuje i jest jedynym żywicielem rodziny

Analiza akt rozpoznawanej sprawy nie prowadzi jednak do konkluzji, by mąż L. G., a ojciec Odwołującej nie był w stanie sprawować opieki nad żoną. L. G. osobą aktywną zawodowo, co zostało potwierdzone w jego oświadczeniu. Ponadto Odwołująca nie przedłożyła żadnych innych dokumentów, z których wynikałoby, że L. G. w sposób obiektywny nie może wykonywać ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych.

Skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J. G. zarzucając jej:

1. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez przyjęcie, że pozostawanie w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 1 czerwca 2010 r., w sprawie o sygnaturze akt P 38/19 pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, zostało uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku;

2. rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021, poz. 735- dalej jako k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. niewyjaśnienie okoliczności obiektywnej niemożliwości sprawowania opieki przez małżonka niepełnosprawnej (ojca skarżącej) L. G. w sytuacji, gdy okoliczność ta nie była przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji, który wskazał inne przesłanki dla decyzji negatywnej zaś organ II instancji odstąpił od zbadania powyższego faktu

wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia polegający na tym, że zdaniem organu w konsekwencji nie zostało wykazane w sposób obiektywny, aby L. G. nie mógł wykonywać ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych wobec niepełnosprawnej L. G..

Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. [...] lipca 2020 r..

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż SKO działające na skutek odwołania orzekł utrzymanie decyzji w mocy ale z powołaniem się na inną przesłankę, dotychczas niekwestionowaną i będącą przedmiotem rozpoznania, tj. brak obiektywnej niemożliwości sprawowania opieki na L. G. przez jej małżonka - ojca Skarżącej - L. G..

Skarżąca podkreśliła, iż dominująca wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyjmuje, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Z uwagi na powyższe, zdaniem Skarżącej, organy obu instancji niezasadnie poprzestały wyłącznie tylko na samej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i w ten sposób odstąpiły od należytego wyjaśnienia, czy mąż L. G. z uwagi na konieczność zapewnienia bytu rodzinie oraz środków do leczenia małżonce, jest w stanie taką opiekę sprawować.

Skarżąca podnosi, iż organ I instancji tą kwestią w ogóle się nie zajął, w szczególności nie zgromadził w tej materii żadnego materiału dowodowego, natomiast SKO - dysponując jedynie lakonicznym oświadczeniem w aktach sprawy - ostatecznie poprzestało na stwierdzeniu, że fakt, iż L. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej.

Skarżąca wskazała, iż L. G. jest osobą niepełnosprawną, L. G. (małżonek) jest jedyną osobą zapewniającą środki dla rodziny a przede wszystkim środki nie bieżące leczenie L. G., które jest m.in. prowadzone za granicą, sam zaś L. G. także pracuje za granicą w czasie od poniedziałku do piątku, skarżąca J. G. pozostaje jedyną osobą, która może sprawować opiekę na mamą, w ten sposób skarżąca zrezygnowała z pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy jednakże zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza odmawiającej Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, iż L. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki i pomocy w codziennych czynnościach innych osób.

Poza sporem pozostaje również kwestia, iż matka Skarżącej L. G. jest osobą zamężną, a jej mąż L. G. nie może sprawować opieki nad żona z powodu wykonywania pracy zawodowej na co zwróciła uwagę Skarżąca we wniesionej skardze.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest zatem to, czy Skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki ma prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką w sytuacji, gdy są inne osoby (mąż) obciążone obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności.

Cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 – dalej w skrócie: "K.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA") - cyt.: "Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i1a u.ś.r. Jako przykład podano wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym."

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, CBOSA).

Zatem pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, chyba że małżonek legitymuje się również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie L. G. nie jest osobą chorą, a tym samym nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyną okolicznością mającą świadczyć o braku możliwości się ze swojego obowiązku alimentacyjnego jest fakt wykonywania pracy zawodowej.

W związku z tym, że L. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane Skarżącej.

W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie prezentowany jest również pogląd, że cytowane przepisy należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki NSA: z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16; z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/17; CBOSA). Formalistyczna wykładnia ww. przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

W orzeczeniach tych podnosi się, iż wbrew zatem literalnej wykładni 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Powyższe byłoby dopuszczalne, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 987/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 924/14; CBOSA).

Taką wykładnię omawianych przepisów zaprezentowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak również Skarżąca we wniesionej skardze.

Jednakże powyższe nie zmienia faktu, iż nawet przy takiej wykładni nie zostały spełnione przesłanki do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu, na co słusznie zwrócił uwagę organ, nie świadczą bowiem o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak aktywność zawodowa.

Należy pamiętać, iż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Zatem skoro osobo obowiązana w pierwszej kolejności (mąż L. G.) ma możliwości sprawowania opieki, ale tego nie robi z uwagi na aktywność zawodową, to nie można uznać, iż osoba ta wykazała obiektywne, niezależne od niej okoliczności, uniemożliwiające wypełnienie ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

Odnosząc się natomiast do kwestii powołania się przez organ odwoławczy na inne przesłanki niż wskazane w I instancji wyjaśnić należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zawartą w art. 15 k.p.a., zadaniem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w pełnym zakresie. Każdy z organów (najpierw I, a potem II instancji), przeprowadza postępowanie w celu załatwienia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, a prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty. Granice postępowania odwoławczego wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, a w realiach sprawy w szczególności wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej i powinność wyczerpującego rozpatrzenia całego materiał dowodowego. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest zatem ustalić zakres postępowania wyjaśniającego, niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, poddać ocenie materiał dowodowy, następnie usunąć stwierdzone naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego o ile organ odwoławczy naruszenia takiego się dopatrzy w orzeczeniu organu niższej instancji.

Tym samym organ rozpoznając sprawę ponowienie obowiązany jest do usunięcia stwierdzonych uchybień i rozpoznania sprawy ponownie w jej całokształcie, co też w niniejszej sprawie uczynił.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.