Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 998/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 25 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1277/19 w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia od P. G. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1277/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi P. G., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Kolbuszowej z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

P. G. w dniu 10 maja 2019 r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Kolbuszowej wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. G., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Burmistrz Kolbuszowej odmówił przyznania P. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji powołał m.in. art. 2, art. 17, art. 18, art. 20 ust. 3 i 4, art. 24 ust. 1, 2a, 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), wskazując że ojciec skarżącego – Z. G. - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kolbuszowej. Niepełnosprawność istnieje od 9 stycznia 2019 r. Z. G. pozostaje w związku małżeńskim z J. G., która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego, J. G. ze względu na wiek i stan zdrowia nie może opiekować się swoim mężem. Matka Z. G. – Z. G. - jest wdową, liczy 81 lat. Nie może opiekować się swoim synem ponieważ sama wymaga opieki.

Dalej Burmistrz wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że P. G. sprawuje opiekę stałą, długoterminową i osobistą nad ojcem Z. G. Z tego powodu nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej.

Burmistrz uznał, że z uwagi na datę powstania niepełnosprawności oraz fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz odmówiło przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO stwierdziło, że nie można pominąć tego orzeczenia jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP we wskazanym wyżej zakresie, a Burmistrz odmawiając przyznania świadczenia rozstrzygnął na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek niezbędnych do przyznania na jego rzecz wnioskowanego świadczenia należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie SKO nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na podstawie tej części ww. przepisu, która utraciła przymiot konstytucyjności.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymienia przesłanki negatywne, których zaistnienie skutkuje odmową prawa do świadczenia. Przy czym są to przesłanki istniejące po stronie osoby sprawującej opiekę jak i po stronie osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu stwierdziło, że Z. G. pozostaje w związku małżeńskim z J. G., która jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a więc jest gotowa świadczyć pracę, na co pozwala również jej stan zdrowia. J. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dlatego też organ uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego nie może być przyznane z uwagi na brak spełnienia kryterium zawartego w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

P. G. wniósł skargę na powyższą decyzję w zakresie pkt II decyzji, tj. w zakresie odmawiającym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, Z. G.

W dniu 17 grudnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął nadesłany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu odpis skrócony aktu zgonu Z. G., z którego wynika, że zmarł on dnia 3 grudnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uwzględniając skargę w pierwszej kolejności wyjaśnił, że osoba wymagająca opieki – Z. G., zmarł. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na rozpoznanie sprawy, albowiem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 10 maja 2019 r., a zatem w dalszym ciągu podlega kontroli Sądu, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia do momentu śmierci osoby, nad która sprawował on opiekę.

Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji stwierdzono natomiast, że Z. G. orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 9 stycznia 2019 r. Podzielono przy tym stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu, że wskazana w orzeczeniu o niepełnosprawności data powstania niepełnosprawności nie może skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd przypomniał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie prezentuje stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (tak m.in. w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19, z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16).

Sąd nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem organów obu instancji, że w sprawie zaistniała określona w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek ten nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zwrócono przy tym uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności.

Sąd wyjaśnił, że w praktyce chodzi generalnie o sytuacje, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, jednocześnie inny członek rodziny, który chce (a jednocześnie ma również obowiązek) sprawować nad nimi opiekę, nie może uzyskać świadczenia, które uzyskałby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Stanowiłoby to w istocie sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim pozostającą w sprzeczności z zaprezentowaną wyżej wykładnią celowościową, systemową oraz prokonstytucyjną art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, a nie osobie wymagającej opieki, i ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie.

Sąd stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do oceny rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez J. G. nad wymagającym opieki mężem Z. G. (ojcem skarżącego), z uwagi na ich wiek, stan zdrowia i rodzaj schorzeń.

Zwrócono uwagę, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r. podano, że Z. G. wymaga stałej pomocy drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W aktach znajduje się również dokumentacja medyczna Z. G., z której wynika że cierpiał on na [...] i poddawał się zabiegom chemioterapii. W toku postępowania przeprowadzono dwa wywiady środowiskowe, z których wynika, w jaki sposób Z. G. funkcjonował, oraz w jakim zakresie wymagał on opieki. Wreszcie w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna obrazująca stan zdrowia J. G.

Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu ograniczyło się do lakonicznego stwierdzenia, że J. G. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, pobiera zasiłek dla bezrobotnych, a zatem jest gotowa świadczyć pracę i jej stan zdrowia na to zezwala, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie spełnione zostało kryterium określone w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

W ocenie Sądu taka ocena materiału dowodowego w sposób oczywisty narusza art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. W szczególności zarówno fakt zarejestrowania w urzędzie pracy, jak i nielegitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w żaden sposób nie przesądzają o tym, że J. G. jest w stanie sprawować stałą, efektywną opiekę nad osobą wymagającą pomocy przy wszystkich czynnościach życia codziennego. Nieprzedstawienie przez organy żadnego dowodu na potwierdzenie swojego stanowiska, przy jednoczesnym przedłożeniu przez skarżącego wyżej wskazanych dokumentów poddających w wątpliwość stan obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez J. G., czyni ustalenia organów dowolnymi i arbitralnymi. Jeżeli organy miały wątpliwości co do dokumentów oraz okoliczności przedstawianych przez skarżącego w kolejnych pismach i środkach zaskarżenia, to powinny nakazać chociażby przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego celem ich zweryfikowania.

Sąd podkreślił, że nie należy rozumieć warunku "stałej" opieki, jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) poprzez uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u współmałżonka osoby wymagającej opieki, powoduje zaktualizowanie się obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej do tej opieki w dalszym stopniu, co czyni ją także osobą uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § pkt 1 lit. a P.p.s.a.

W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi, ewentualnie;

2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu oświadczyło, że zrzeka się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zarzut ten zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały natomiast m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Podkreślić przy tym należy, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 K.r.o.

W rozpoznawanej sprawie niesporna jest okoliczność, że ojciec Z. G. (osoba wymagająca opieki) pozostawał w związku małżeńskim z matką skarżącego, która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, to matka skarżącego w pierwszej kolejności zobowiązana była do zapewnienia opieki mężowi niezależnie od posiadanych kwalifikacji do sprawowania takiej opieki. Z woli ustawodawcy, uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, aktualizuje się bowiem dopiero wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych przez współmałżonka. Do takich przyczyn, jak wskazano powyżej, ustawodawca zaliczył wprost legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu orzekającemu w niniejszej sprawie znany jest pogląd prezentowany w orzecznictwie o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie był zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia zatem uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

Jednakże taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby J. G. nie mogła sprawować opieki nad mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu właściwie zwróciło uwagę, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. J. G. została uznana za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku, a zatem gotowa była świadczyć pracę. Wskazaną decyzję wydano m.in. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm.), który to przepis zawiera definicję bezrobotnego. Zgodnie z powołanym przepisem bezrobotny oznacza m.in. osobę zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (...). W doktrynie oraz orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest natomiast pogląd, zgodnie z którym posiadanej zdolności do podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) musi towarzyszyć gotowość zmiany swojego statusu. Należy przez to rozumieć rzeczywistą wolę pracowania i znajdowanie się w sytuacji umożliwiającej rozpoczęcie pracy w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą lub innej umowy cywilnoprawnej. Pojęcie gotowości do podjęcia zatrudnienia oznacza zaś sytuację, gdy osoba ma zamiar, chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po stronie tej osoby, aby świadczyć pracę (por. Zbigniew Góral [w:] Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Komentarz do art. 2, red. Zbigniew Góral. LEX/el. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1231/11). Nie ulega zatem wątpliwości, że poprzez uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, pomimo zaliczenia J. G. do lekkiego stopnia niepełnosprawności, nie istniały żadne przeszkody po jej stronie, aby świadczyć pracę, a w konsekwencji była ona w stanie sprawować opiekę nad osobą wymagającą pomocy przy czynnościach życia codziennego.

Dodatkowo zauważyć trzeba, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 31 maja 2019 r. wnioskujący o przyznanie świadczenia P. G. oznajmił, że nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i nie posiada uprawnień emerytalno-rentowych. Oświadczył również, że "żyje jego matka, która nie jest w stanie zajmować się ojcem gdyż pracuje" co dodatkowo wzmacnia argumentację, że nie było przeszkód aby żona Z. G. z uwagi na wiek czy też stan zdrowia sprawowała opiekę nad mężem.

Prawidłowo zatem organy uznały, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a., o jej oddaleniu.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od P. G. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie.