Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 383/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 115 par.8, art. 17 par. 1 i art. 18
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2022 r. nr 2201-IEE.711.70.2022.AR, 2201-IEE.711.2.300.2021.AR w przedmiocie zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych w wyniku zajęcia rachunku bankowego na poczet innych należności pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IAS, Organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." oraz art. 115 § 8 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a." po rozpatrzeniu zażalenia W.N. (dalej: Strona, Skarżący) wniesionego pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej: Naczelnik US) z dnia 8 listopada 2021 r. nr 2209-SEE.711.5.714.2021.1, w sprawie zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych w wyniku zajęcia rachunku bankowego dokonanego zawiadomieniem 2209-EA.511.842438.2016.42.MD na poczet innych należności pieniężnych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

Naczelnik US, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Strony m.in. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 sierpnia 2020 r.:

- nr 2209.723.488240.2020, obejmujący nieuregulowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2019 r. w wysokości należności głównej 3 876,- zł,

- nr 2209.723.488248.2020, obejmujący nieuregulowane odsetki od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za styczeń, luty, kwiecień i maj 2019 r. w łącznej wysokości 179,- zł,

- nr 2209.723.488255.2020, obejmujący nieuregulowane odsetki od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za czerwiec, lipiec i październik 2019 r., w łącznej wysokości 57,- zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik US w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, sporządził 31 sierpnia 2020 r. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Strony w M. S.A. Zawiadomienie doręczono bankowi dnia 31 sierpnia 2020 r., który tego samego dnia poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku bankowym. Natomiast Stronie odpis zawiadomienia wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono dnia 16 września 2020 r.

Strona pismami z dnia 23 września 2020 r., wniosła w oparciu o art. 54 u.p.e.a. skargę na dokonane przez Naczelnika US zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz w oparciu o art. 33 § 1 u.p.e.a. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 1 października 2020 r. Naczelnik US zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2020 r. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne, z uwagi na oddalenie wniesionych przez Stronę zarzutów.

Dnia 29 kwietnia 2021 r. Naczelnik US wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego (z dnia 29 kwietnia 2021 r.) nr 2209-723.359036.2021 obejmującego nieuregulowany podatek od towarów i usług za grudzień 2020 r. w wysokości należności głównej 738,- zł. Zawiadomieniem z dnia 13 maja 2021 r., w oparciu o tytuł ww. wykonawczy, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Strony w M. S.A. Odpis zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczono Stronie w dniu 4 czerwca 2021 r. Pismem z dnia 13 maja 2021 r. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku bankowym. Pismami z dnia 10 czerwca 2021 r. Strona wniosła skargę na zajęcie rachunku bankowego dokonane ww. zawiadomieniem oraz zarzuty w sprawie w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułu wykonawczego z dnia 29 kwietnia 2021 r. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r., Naczelnik US, z uwagi na wniesione przez Stronę zarzuty, zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 29 kwietnia 2021 r.

Ponadto w dniu 1 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze: nr 2209-723.446667.2021 obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za marzec 2021 r. w wysokości należności głównej 1042,- zł oraz nr 2209-723.446702.2021 obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za wrzesień i październik 2020 r. w łącznej wysokości należności głównej 535,- zł. W oparciu o ww. tytuły wykonawcze z dnia 1 czerwca 2021 r., Naczelnik US sporządził dnia 9 czerwca 2021 r. zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego Strony w M. S.A. Odpis zawiadomienia doręczono Bankowi, który tego samego dnia poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku bankowym. Stronie odpis zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono w dniu 28 czerwca 2021 r. Korzystając z przysługującego prawa pismami z dnia 4 lipca 2021 r. Strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 1 czerwca 2021 r. oraz skargę na zajęcie rachunku bankowego, dokonaną zawiadomieniem z dnia 9 czerwca 2021 r. Postanowieniem z dnia 8 lipca organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia 1 czerwca 2021 r. z uwagi na wniesione przez Stronę zarzuty.

Naczelnik US w dniu 8 listopada 2021 r. wydał postanowienie w przedmiocie zaliczenia kwoty w łącznej wysokości 62,29 zł uzyskanej w wyniku zajęcia w G. S.A. na poczet zaległości Strony objętych tytułem wykonawczym z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr 2209.723.488255.2020.

Dyrektor IAS zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2022 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie Naczelnika US.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że wszystkie środki pieniężne wskazane w postanowieniu z dnia 8 listopada 2021 r. zostały uzyskane po 30 lipca 2020 r. a więc zastosowanie miały przepisy w nowym brzmieniu. Naczelnik US dokonał prawidłowego zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych w wyniku zajęcia. Zdaniem Dyrektora IAS prawidłowość rozliczenia przedstawiona w uzasadnieniu postanowienia nie budzi wątpliwości.

Odnośnie podniesionego przez Stronę argumentu, że zaprezentowane w ww. postanowieniu stanowisko organu jest odmienne od stanowiska zaprezentowanego w postanowieniach o zaliczeniu wpłaty, wskazano, że do postanowień dotyczących należności uregulowanych przez Stronę dobrowolnie stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, które z kolei nie mają zastosowania do kwot uzyskiwanych w trybie egzekucji administracyjnej. Ponadto, postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika US do majątku Strony dotyczy jedynie części posiadanych przez nią zaległości podatkowych. Część postępowań egzekucyjnych została przez organ pierwszej instancji umorzona ze względu na ekonomikę postępowań, nie oznacza to jednak, że zaległości podatkowe, których postępowania te dotyczyły przestały istnieć - oznacza to jedynie, że Naczelnik US nie egzekwuje od Strony tych należności w trybie egzekucji administracyjnej.

Dyrektor IAS wskazał, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w żaden sposób nie wyłącza opłat za prowadzenie rachunków bankowych z egzekucji administracyjnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US, zwrot środków pieniężnych przekazanych przez wskazane w postanowieniu banki oraz uznanie, że brak reakcji ze strony Dyrektora IAS na możliwe wystąpienie przedawnienia zaległości podatkowych, będących bezpośrednio związanych z zajęciem egzekucyjnym, na podstawie którego dokonano przekazania środków pieniężnych do organu egzekucyjnego, ma charakter czysto represyjny i jest celową obu organów administracji publicznej.

Skarżący powyższemu postanowieniu Dyrektora IAS zarzucił:

- naruszenie zasady legalizmu wyrażonej art. 6 i art. 8 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., oraz art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i poprzez swoje działanie, wydanie przyzwolenia na łamanie przepisów prawa przez Naczelnika US, oraz wadliwe tym samym określenie statusu prawnego prowadzonego postępowania będącego przedmiotem wydanego postanowienia,

- niezastosowanie się poprzez wydanie niniejszego postanowienia do zasady określonej w art. 7a k.p.a. i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i naruszenie tym samym praw Skarżącego, jako zobowiązanego oraz zasad państwa praworządnego, wynikających z treści wskazanych powyżej przepisów prawa,

- niezastosowanie się poprzez wydanie niniejszego postanowienia do zmienionych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazanych w art. 61 u.p.e.a. i naruszenie tym samym praw Skarżącego jako zobowiązanego oraz zasad państwa praworządnego, wynikających z treści wskazanych powyżej przepisów prawa,

- celowe nieuwzględnienie przy wydawaniu postanowienie możliwości przedawnienia zaległości podatkowych, które są podstawą wydanego postanowienia, co narusza zasady zaufania do organów publicznych w państwie praworządnym i tym samym niewłaściwe określenie statusu prawnego prowadzonego postępowania,

- celowe naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez lakoniczność i celowo niewielką wartość pod względem merytorycznym wyjaśnień przedstawionych w wydanym postanowieniu, co stanowi naruszenie praw Skarżącego jako strony postępowania, wyrażonych w art. 9 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Dodatkowo Dyrektor IAS podniósł, że przepisy art. 61 u.p.e.a. dotyczące konieczności wydania zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji, w przypadku jej umorzenia, nie znajdują zastosowania, gdyż w obecnym stanie prawnym uchylenie czynności egzekucyjnych następuje każdorazowo w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na podstawę umorzenia. Natomiast umorzenie postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r. nie spowodowało uchylenia dokonanych na ich podstawie zajęć egzekucyjnych przez Naczelnika US. Brak uchylenia zajęć obliguje bank do ich realizacji.

Dyrektor IAS odnosząc się do kwestii wszczęcia dwukrotnej egzekucji tego samego zobowiązania, będącego przedmiotem orzeczenia podjętego przez WSA w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 909/20, wskazał, że nie podziela stanowiska Sądu zaprezentowanego w ww. wyroku, że egzekucja wszczęta na nowo ma przebiegać w oparciu o ten sam tytuł wykonawczy, bez możliwości wystawienia nowego tytułu wykonawczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US w przedmiocie zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych w wyniku zajęcia rachunku bankowego na poczet innych należności pieniężnych Skarżącego. Rozstrzygnięcia wymaga zatem, czy zaliczenie to było zgodne z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksu postępowania administracyjnego.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotna jest treść art. 60 u.p.e.a. Zgodnie z art. 60 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed nowelizacji u.p.e.a.) umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.

Z powyższego przepisu organy zasadnie wywiodły, że przed zmianą ustawy uchylenie czynności egzekucyjnych następowało jedynie w wyniku umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a.

Zwrócić należy uwagę, że w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r. umorzono postępowania egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a prowadzone do majątku Skarżącego na podstawie 52 tytułów wykonawczych. Nie nastąpiło natomiast uchylenie czynności dokonanych w trakcie ich prowadzenia, m.in. dokonanego zawiadomieniem z 29 listopada 2016 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w G. S.A.

Racje ma organ egzekucyjny, że brak uchylenia zajęcia obliguje bank do każdorazowego przekazania środków organowi egzekucyjnemu, gdy tylko takie pojawią się na objętym zajęciem rachunku bankowym zobowiązanego. Jednakże organ nie zauważył, że uzyskane w ten sposób środki pieniężne organ egzekucyjny może zaliczyć tylko na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których było prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało następnie umorzone (w tym przypadku organ musi wszcząć ponownie egzekucję). Tym samym Sąd nie podziela stanowiska organu, że uzyskane w ten sposób środki może przeznaczyć na pokrycie należności, dochodzonych na podstawie "czynnych" tytułów wykonawczych.

Zgodnie z art. 115 § 8 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zaliczenia środków pieniężnych pozostałych po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego objętej tytułem wykonawczym, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Podstawą zaliczenia w niniejszej sprawie środków pieniężnych wbrew opinii organów egzekucyjnych nie mógł być art. 115 § 7 u.p.e.a. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 115 § 7 u.p.e.a. stanowi, że środki pieniężne pozostałe po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji organ egzekucyjny z urzędu zalicza na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego objętej tytułem wykonawczym, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego. Do zaliczenia stosuje się odpowiednio przepisy § 1 - 6.

W powyższym kontekście należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie 52 tytułów wykonawczych w ramach których dokonano zajęć wierzytelności z rachunku bankowego w G. S.A. W ww. sprawie w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. doszło do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych do majątku Skarżącego, jednakże nie nastąpiło uchylenie czynności dokonanych w trakcie ich prowadzenia, m.in. dokonanego zawiadomieniem z 29 listopada 2016 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Skoro egzekucja administracyjna obejmująca 52 tytuły wykonawcze, na podstawie której dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ww. banku w dniu 29 listopada 2016 r. nie toczyła się, gdyż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r., tym samym w ocenie Sądu, przepis art. 115 § 7 u.p.e.a. nie ma zastosowania w rozważanej sprawie.

Oparcie przez organy egzekucyjne rozstrzygnięcia w sprawie zaliczenia uzyskanych środków pieniężnych w ww. banku na poczet należności objętych innymi tytułami wykonawczymi na podstawie art. 115 § 7 u.p.e.a. w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne, odnośnie którego zajęto wierzytelność z rachunku bankowego zostało zakończone (umorzono postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.) czyni koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Dyspozycja art. 115 § 7 u.p.e.a. nie dotyczy stanu faktycznego ustalonego niespornie w rozważanej sprawie. Tożsame stanowisko, zostało zaprezentowane w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 615/22. które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby doszło do dwukrotnego wystawienia tytułu wykonawczego obejmującego tą samą zaległość. Zauważenia wymaga, że postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r. umorzono postępowania dotyczących tytułów wykonawczych wystawionych w 2016, 2017 i 2019 r. Tytuły te dotyczyły należności w podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych (bez sprecyzowania okresu, którego dotyczyły) - jednakże nie wynika z niego, że któryś z tytułów mógłby dotyczyć podatku dochodowego od osób fizycznych lub odsetek od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2019 r. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że wskazane tytuły wykonawcze dotyczyły należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia 20 sierpnia 2020 r. Wobec tego w rozważanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, nie miał zastosowania przepis art. 61 u.p.e.a., bowiem w badanej sprawie nie doszło do wszczęcia ponownej egzekucji, po uprzednim umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a..

W konsekwencji stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie odbiega od stanu będącego przedmiotem rozpoznania przez WSA w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 909/20, gdyż w tej sprawie nie zaistniała sytuacja, że w obrocie prawnym funkcjonują dwa tytuły wykonawcze, które dotyczą tych samych należności.

Za bezpodstawny należy uznać zarzut Skarżącego dotyczący przedawnienia zobowiązań podatkowych. Zaskarżone postanowienie dotyczy bowiem zaliczenia uzyskanych kwot na zobowiązania podatkowe objęte tytułami wykonawczymi obejmującymi odpowiednio: nieuregulowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2019 r. oraz nieuregulowane odsetki od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za czerwiec, lipiec i październik 2019 r. Biorąc pod uwagę, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej) należy zauważyć, że argument Skarżącego jest chybiony.

Końcowo, odnosząc się do zarzutu przesłania przez Naczelnika US postanowienia za pośrednictwem operatora pocztowego, należy wskazać, że organ egzekucyjny dokonując doręczenia nie był związany wnioskiem Strony złożonym w odrębnym postępowaniu.

W tym stanie sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.