Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 614/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 13, art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia oraz należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi należnościami na ubezpieczenia finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż jej sytuacja materialna, tak co do osiąganego dochodu jak i posiadanej skali zobowiązań, od czasu złożenia dokumentacji w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r., ([...]) nie uległa żadnej zmianie. Ponadto skarżąca, na wypadek powtórnego kierowania żądania uzupełnienia zgromadzonej dokumentacji, wniosła o dopuszczenie z urzędu dowodów zebranych w sprawie zakończonej powołaną decyzją.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił skarżącej umorzenia zadłużenia.

Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła w organie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, że do powstania zadłużenia przyczyniły się działania byłego męża, który zajmował się sprawami przedsiębiorstwa. Skarżąca podniosła nadto, iż po stwierdzeniu tej okoliczności cofnęła wszelkie udzielone małżonkowi pełnomocnictwa, jednak dług ubezpieczeniowy już powstał, a dalsze działania spowodowały likwidację działalności, a także egzekucyjną sprzedaż majątku osobistego jak i przedsiębiorstwa. Wskazała, iż na chwilę obecną poza przychodami z zatrudnienia w placówce oświatowo-opiekuńczej, nie posiada żadnego majątku, a ciążące na niej zobowiązania handlowe, skarbowe kredytowe jak i osobiste są tak znaczne, że nie jest w stanie wywiązywać się chociażby ze stałe powiększających się odsetek.

Po dostarczeniu na wezwanie organu przez skarżącą dokumentów Zakład ustalił, że skarżąca ([...] lat, rozwódka) prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, dokonanego przez Urząd Miasta J., pod nazwą "[...]", nr [...]. Wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej oraz wyrejestrowanie płatnika składek nastąpiło z dniem [...] r. Z tego tytułu skarżąca zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia jak i na ubezpieczenia z tytułu zatrudnianych pracowników w tym w części finansowanej przez płatnika za pracownika oraz w części finansowej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Skarżąca wykonuje zawód nauczycielki. We wspólnym gospodarstwie domowym wskazuje syna, na rzecz, którego zobowiązana jest do płacenia alimentów w miesięcznej kwocie [...] zł. Zatrudniona jest w Specjalnym Ośrodku Szkolno Wychowawczym w J. otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości około [...] zł brutto miesięcznie ([...]netto) Wynagrodzenie to obciążone jest zajęciem alimentacyjnym oraz egzekucją prowadzoną na rzecz ZUS. Zgodnie z oświadczeniem nie posiada nieruchomości jak i majątku ruchomego. Zamieszkuje w J. przy ulicy W. [...]. Posiada zobowiązania pinieżne z tytułu: podatków [...] zł oraz zaciągniętych kredytów: B S.A.- [...] zł; C S.A.- [...]zł, D S.A.- [...]zł; E S.A.-l [...]zł; F - [...]zł, GS.A.-l. [...]zł, H [...]zł; w instytucjach: [...]zł; u osób fizycznych: [...]zł; alimentacji na rzecz syna [...]zł.

li-

Zgodnie z oświadczeniem skarżącej spłacane są w całości zobowiązania alimentacyjne oraz ZUS do wysokości kwoty wolnej od potrąceń. Skarżąca określiła stałe wydatki w kwocie [...] zł na utrzymanie gospodarstwa domowego, [...] zł na leczenie oraz [...] zł na inne wydatki. Według skarżącej, z uwagi na łączne zobowiązania, nie może podjąć jakiejkolwiek próby rozpoczęcia działalności gospodarczej. Zdana jest zatem jedynie na dochody uzyskiwane z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Chciałaby regulować zobowiązania dobrowolnie bez konieczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego to jednak na chwilę obecną jest w stanie dokonywać dobrowolnej spłaty jedynie w kwocie [...] zł miesięcznie. Pozostaje pod opieką endokrynologa.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że z treści wniosku skarżącej wynika, iż jego przedmiotem są należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawczyni za okres sierpień – styczeń 2002 w kwocie [...] zł należności głównej plus odsetki w wysokości [...]zł wyliczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. na dzień [...]r. plus koszty upomnienia [...]zł plus opłata dodatkowa w wysokości [...] zł, oraz z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w kwocie [...] zł wyliczone na dzień [...] r. Należności te objęte są skuteczną egzekucją sądową prowadzoną za pośrednictwem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. Ostatnia wpłata egzekucyjna miała miejsce w dniu [...] r. i wynosiła [...]zł.

Następnie organ przytoczył, że należnościami z tytułu składek są: składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., przywoływanej w dalszych wywodach – skrótowo – jako "u.s.u.s.")). Postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, o ile wystąpi o to strona, może być rozpatrywane na mocy ustawy dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (Dz.U z dnia 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenia zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne art. 32 wymienionej ustawy.

Cytując brzmienie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako przepisu wyliczającego taksatywnie okoliczności, w świetle których – z woli ustawodawcy – zachodzi stan całkowitej niewypłacalności dłużnika, umożliwiający ewentualne umorzenie jego zaległości wobec ZUS z tytułu samych składek na ubezpieczenie oraz należności ubocznych - Zakład wykluczył istnienie stanu całkowitej niewypłacalności skarżącej, w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a następnie (str. 5 uzasadnienia) dokonał rozważań, czy zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej, można umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ramach tej oceny uwzględniono postanowienia § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 – powoływanego dalej jako "rozporządzenie" lub "rozporządzenie wykonawcze"), wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

W wyniku dokonanej oceny organ decyzyjny nie dopatrzył się także istnienia żadnych przyczyn, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości skarżącej (w postaci należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia wnioskodawczyni tj. ubezpieczenie zdrowotne za okres sierpień 1999 – styczeń 2002 w kwocie [...]zł należności głównej plus odsetki w wysokości [...]zł, wyliczone na dzień [...] r. tj. na dzień wpływu wniosku o umorzenie plus koszty upomnienia [...] zł plus opłata dodatkowa w wysokości [...]zł.) w świetle postanowień art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisów wspomnianego rozporządzenia.

Odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, ZUS podniósł, że może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia takich okoliczności jak ubóstwo osoby zobowiązanej, jak również członków jej rodziny, zagrażające dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Należy przez to rozumieć sytuacje, w których po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana wraz z rodziną nie będzie dysponować środkami finansowanymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, których jednym z podstawowych czynników jest umożliwienie utrzymania dobrego stanu zdrowia fizycznego. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium jest kwota określająca minimum socjalne. Kierując się obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie domowym zostanie zachowane jeżeli, łączny miesięczny dochód stanowić będzie kwotę [...]zł netto. Wskazaną kwotę ustalono w oparciu o informacje zmodyfikowanego minimum socjalnego za grudzień 2010 r. opublikowane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych i obowiązujące na dzień sporządzania niniejszego wniosku. Jak dalej ZUS wywodził, jest to wzorzec minimalnej konsumpcji dla niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metod potrzeb podstawowych. Zgodnie z wyszczególnieniem zawartym w kategorii minimum socjalnego należy wskazać wydatki, które są uwzględnione w opisywanym " koszyku". I tak zgodnie z tabelą zmodyfikowanego minimum socjalnego uwzględnia się wydatki ponoszone na żywność, mieszkanie, towary i usługi oraz edukacje. Zawarte są również wydatki ponoszone na utrzymanie więzi ze społeczeństwem a także grupa takich potrzeb jak rekreacja, transport i łączność oraz uczestnictwo w kulturze. Ważnym czynnikiem, który również jest uwzględniony w "koszyku minimalnym", jest higiena osobista oraz ochrona zdrowia, czyli wydatki ponoszone z niezbędnymi kosztami leczenia. Zakład zaznaczył, że przy ustaleniu dochodu osób wnioskujących kieruje się zasadą równego traktowania wszystkich dłużników składek i ustalając środki pieniężne pozostające w dyspozycji osób wnioskujących o umorzenie nie pomniejsza ich o regulowane zobowiązania i wydatki rodziny, albowiem są one różne w poszczególnych gospodarstwach domowych.

Przy rozstrzyganiu w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Zakład podał dalej, że kierował się ustalonymi powyżej kryteriami zawartymi w minimum socjalnym opartym na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS. W tym kontekście podkreślił, że strona wykazuje we wspólnym gospodarstwie syna. Dochód jaki pozostaje na zaspokojenie rodziny to wynagrodzenie z tytułu wykonywanej umowy o pracę w kwocie [...]zł brutto ([...]zł netto). Wynagrodzenie to obciążone jest zajęciem alimentacyjnym oraz egzekucją prowadzoną na rzecz ZUS. Ustalił, iż obecny dochód pozostający w dyspozycji rodziny zapewnia jej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych bowiem miesięcznie stanowi ok. [...]zł, co wyklucza istnienie analizowanej przesłanki umorzenia.

Dokonując dalej oceny z perspektywy § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organ wskazał, iż skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających poniesienie przez nią strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnośnie do przesłanki skonkretyzowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ stwierdził, iż zarówno w podaniu o umorzenie jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym brak jest informacji aby skarżąca posiadała orzeczenie stwierdzające jej całkowitą niezdolność do pracy, które pozbawiałoby ją możliwość pozyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Nie występuje również konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Reasumując organ odniósł się do oświadczenia skarżącej, iż do powstania zaległości przyczynił się małżonek, który zajmował się sprawami zarejestrowanego na nią przedsiębiorstwa i wskazał, iż okoliczność ta nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, gdyż zapis art. 28 ust. 3 zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta. Ponadto organ podniósł, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą nie może zasłaniać się nieznajomością przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, to na płatniku składek ciąży bowiem ustawowy obowiązek składania poprawnych dokumentów rozliczeniowych. Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., to płatnik składek zobowiązany jest według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. To również płatnik składek zgodnie z art. 41 ust.7 u.s.u.s. zobowiązany jest dokonywać sprawdzenia prawidłowości danych przekazanych do Zakładu w imiennym raporcie miesięcznym dotyczącym danego roku kalendarzowego nie później niż do dnia 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości to płatnik składek jest zobowiązany do złożenia wszelkiej dokumentacji korygującej.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego ZUS uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki umorzenia, ani te, które zostały wskazane w art. 28 ust 3 u.s.u.s., ani określone w rozporządzeniu. W konsekwencji Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]r.

Strona zaskarżyła decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że stanowisko zajęte przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest niesłuszne i nie bierze pod uwagę szeregu aspektów tej sprawy.

Zarzuciła, że organ w ogóle nie uwzględnił, że jest osobą zadłużoną i to w wysokości dalece przewyższającej poziom jej rocznych dochodów a do powstania tych długów, w tym z tytułu niepłaconych składek, przyczyniła się działalność jej byłego małżonka, który faktycznie zajmował się sprawami zarejestrowanego na nią przedsiębiorstwa. Zaznaczyła, iż na jej zobowiązania składają się także składki wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami, na ubezpieczenia z tytułu składek, których nie jest płatnikiem (od zatrudnionych uprzednio pracowników). Podkreśliła, iż rozmiar tych zobowiązań jest taki, iż nie jest w stanie ich spłacić, aż do śmierci. Podniosła, iż równolegle wystąpiła z wnioskiem o umorzenie owych zobowiązań, chociażby w zakresie odsetek za zwłokę, ale tej ulgi organ rentowy I instancji również jej odmówił. W tej sytuacji nie sposób jest logicznie zaprzeczyć temu, że zapłata należności, której umorzenia się domaga, nie wpłynie istotnie na jej sytuację rodzinną i nie popadnie przez to w niedostatek.

Wskazała, że poza pobieranym wynagrodzeniem za pracę nie posiada żadnych innych dochodów, nieruchomości, jak też ruchomości nabytych w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż zostały one zbyte na poczet długów przedsiębiorstwa.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną tego Zakładu o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne skarżącej, przypadających za okres od sierpnia 1999 r. do lutego 2002 r., oraz o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych za okres od sierpnia 1999 r. do stycznia 2002 r. składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. a w odniesieniu do należności na ubezpieczenia własne skarżącej – dodatkowo także na podstawie prawnej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a.), która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając, czy w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 ustawy ZUS trafnie przyjął, że one nie występują. Niewątpliwie nie zachodzi bowiem przypadek opisany w pkt 1 (śmierć dłużnika) ani w pkt 2 (oddalenie przez sąd wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości lub umorzenie postepowania upadłościowego). W kontekście zaś pkt 3 należy zauważyć, że spełnienie tamże wskazanej przesłanki wymaga łącznego zaistnienia kilku warunków - zaprzestania prowadzenia działalności przez dłużnika przy jednoczesnym stwierdzeniu braku majątku, z którego z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Tymczasem według bezspornych ustaleń organu – jakkolwiek skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała żadna z pozostałych okoliczności wymagana redakcją przepisu pkt 3 ust. 3 art. 28 ustawy. Skarżąca jest bowiem zatrudniona i otrzymuje ze stosunku pracy wynagrodzenie, z którego prowadzona jest egzekucja należności względem ZUS. Ewidentnie nie toczyło się również postępowanie likwidacyjne, co oznacza brak spełnienia przesłanki z pkt 4, a ponieważ wysokość zaległych należności przekracza koszty upomnienia w postepowaniu egzekucyjnym, to należy stwierdzić oczywiste niespełnienie przesłanki z pkt 4a. Skoro naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję a egzekucja aktualnie prowadzona wobec skarżącej przez komornika sądowego na rzecz Zakładu jest skuteczna, wobec tego nie zachodzą również sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w pkt 5 i 6.

W takim stanie rzeczy ZUS trafnie przyjął, że zgłoszone przez skarżącą we wniosku należności do umorzenia, w tym również odsetki za zwłokę od nieopłaconych za okres od sierpnia 1999 r. do stycznia 2002 r. składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (od pracowników) – nie mogą być umorzone na tej podstawie prawnej, tj. w wypadku całkowitej nieściągalności, skoro "całkowita nieściągalność" w rozumieniu wyżej podanym nie występuje.

Ustawa stwarza jednak możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stanowi o tym art. 28 ust. 3a ustawy, z tym, że powołany przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc ich własnych obciążeń z tego tytułu. Nie obejmuje zatem należności innego rodzaju, tzn. z tytułu składek za zatrudnianych pracowników. Prezentowana interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287).

Prawidłowo zatem w dalszych wywodach swej decyzji ZUS ograniczył się w tej materii do merytorycznego rozpoznania wniosku w części odnoszącej się do należności przypadających z tytułu składek na własne ubezpieczenie strony skarżącej, w kwocie wynoszącej na dzień złożenia wniosku - [...] gr wraz

z odsetkami, kosztami upomnienia i opłatą dodatkową (umarzając odrębną decyzją postępowanie na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do odsetek za zwłokę od nieopłaconych za okres od sierpnia 1999 r. do stycznia 2002 r. składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek; sprawa o sygnaturze III SA/Wr 613/11 ).

W wykonaniu delegacji ustawowej z ust. 3b art. 28 ustawy, w przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) uregulowane zostały okoliczności, z powodu których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, mimo braku całkowitej nieściągalności, a mianowicie, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Według ust. 2 § 3 rozporządzenia - za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Zdaniem Sądu ZUS prawidłowo ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że nie zachodzą względy opisane w § 3.

Niewątpliwie nie wystąpiły sytuacje unormowane w pkt 2 ani w pkt 3. Zaciągnięcie długów przez małżonka nie może być bowiem uznane za "poniesienie strat materialnych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia" w ujęciu przepisu pkt 2. W cytowanym przepisie chodzi o zdarzenia nagłe, losowe, a nie zamierzone działanie osób, którym przedsiębiorca powierzył prowadzenie spraw związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej, ponadto nie chodzi tu o przyczyny powstania długu ale o zbadanie, czy zaistniałe nadzwyczajne wypadki powodują, że spłata składek uniemożliwiałaby dalsze prowadzenie działalności. Strona skarżąca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, więc i z tego powodu wymóg z pkt 2 nie znajduje odniesienia.

Choroba zobowiązanego, o której mowa w pkt 3 musiałaby być takiej natury, która uniemożliwiłaby osiąganie dochodu, skarżąca zaś wprawdzie cierpi, jak ustalił organ na podstawie przedłożonych kilku zaświadczeń lekarskich, na pewne schorzenia, ale nie stanowią one żadnej przeszkody w jej zatrudnieniu i osiąganiu dochodów z tytułu świadczenia pracy.

Z kolei jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, tzn. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) wypada zauważyć, że materiał dowodowy nie potwierdza jakoby opłacenie należności z tytułu przedmiotowych składek pozbawiało skarżącą i jej syna, z którym prowadzi wspólne, dwuosobowe gospodarstwo, możności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przede wszystkim skarżąca, jak wywiódł ZUS, otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie brutto [...] zł miesięcznie, co stanowi netto [...] zł. Wynagrodzenie to, pomimo powoływania się przez skarżącą na inne, wysokie zadłużenia także z tytułów cywilnoprawnych, jest pomniejszane sukcesywnie co miesiąc, jak ustalił organ i co potwierdza lektura akt administracyjnych sprawy, tylko o kwotę około [...] zł na rzecz właśnie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ramach prowadzonego postepowania egzekucyjnego oraz [...] zł alimentów na rzecz syna skarżącej. Notabene alimenty tym samym pozostają w dyspozycji "rodziny", definiowanej według ustępu 2 § 3 rozporządzenia, choć ZUS oceniając zdolność strony skarżącej do spłaty omawianych zaległości i o tę kwotę alimentów pomniejszył osiągane dochody. Słusznie ZUS przyjął, posiłkując się kryteriami minimum socjalnego, że przy takiej wielkości dochodów netto i z uwzględnieniem dokonywanych potrąceń oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie, nie można uznać by opłacenie należności z tytułu składek doprowadziło do braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny, według stanu faktycznego ustalonego w dacie wydania ostatecznego rozstrzygnięcia. Sam natomiast fakt uciążliwości w zapłacie zaległych należności – jako oczywisty sam w sobie - nie jest wystarczający do uznania zasadności ich umorzenia. Decydujące jest rozważenie przede wszystkim, czy zobowiązany ma zachowaną zdolność spłaty swych zobowiązań wobec ZUS a tę skarżąca posiada albowiem egzekucja na poczet zaległości wobec ZUS jest w toku i jest skuteczna mimo ogólnego, znacznego zadłużenia strony skarżącej.

Nie można zatem w przedstawionych okolicznościach twierdzić, że skarżąca wykazała, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności. Ocena możliwości zobowiązanego do spłaty należności musi opierać się na udowodnionych faktach, ustalonych – co wypada podkreślić - na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie na twierdzeniach strony formułowanych na kanwie jej przekonań co do zdarzeń przyszłych, a więc niepewnych.

Trafnie zatem organ uznał brak przesłanek z § 3 ust 1 rozporządzenia. Zasadnie nie dopatrzył się też istnienia innych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji umorzenia, a tym samym bezpowrotną rezygnację z należności. Godzi się bowiem tu zaakcentować, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich dochodzenia. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.), zaś umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnego zaniechania ich wyegzekwowania przez uprawniony organ. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia, a podejmując rozstrzygnięcie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Taki wywód organ przeprowadził nawiązując w szczególności do zagadnień związanych z kryteriami minimum socjalnego.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, dowodowym, z zachowaniem reguł art. 7 i 77 K.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo rozważył wszystkie okoliczności o charakterze prawotwórczym, ocena organu nie może być uznana za dowolną, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, skoro Sąd się nie dopatrzył naruszenia norm procesowych lub prawa materialnego - na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.