Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 671/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 22 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie -, Protokolant -, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2004 roku na posiedzeniu niejawnym przy udziale - sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę. -


UZASADNIENIE

II SA / Łd 671/ 04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne wywołane wnioskiem J. S. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, złożonym po dniu 31 grudnia 1999 roku w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych: W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że w postępowaniu administracyjnym, wszczętym w trybie art. 61 § 1 i 3 kpa na żądanie strony w dniu złożenia przez nią w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym., Kierownik Urzędu związany jest przesłankami określonymi w art.4 ust.5 tej ustawy. Przepis ten stanowił, że: "Wnioski, o których mowa w ust.l zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999roku.". Termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Do tej sytuacji ma zastosowanie art.105 § 1 kpa, który stanowi: "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania".

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 i art. 4 ust.l, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku Pana: J. S. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił przyznania uprawienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. At P-24/02 (Dz. U. z dnia 27.06.2003 r. nr 110, poz. 1060) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dało podstawę do rozpoznania merytorycznego wniosku złożonego przez J. S.

Strona – Pan J. S. wnosił o przyznanie uprawnienia z tytułu pobytu w obozach w Łodzi oraz pracy przymusowej w Ł.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a) powołanej ustawy "Represją w rozumieniu ustawy jest:

1.) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2.) deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W dostępnym Urzędowi opracowaniu "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 19391945" PWN, Warszawa 1979 r. nie wymieniono obozów pracy przymusowej w Ł. Obozy, w których przebywał J. S. na ul. B i A, były obozami przejściowymi, a nie obozami pracy przymusowej. W związku z powyższym przebywanie w nich nie spełnia warunków zawartych w cytowanym przepisie ustawy.

Nie każda też praca przymusowa w okresie okupacji, zdaniem organu uprawniała do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Gdy idzie o samo pojęcie deportacji, przyjmuje się iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Administracyjnego /vide: uchwała NSA z dnia 12.10.1998 r., PS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyrok NSA z dnia 29.02.2000 r. sygn. akt II SA/Ka1091/98 - nie publ./.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnióśł J. S., wyrażając w niej swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia, w konsekwencji wnosił o wnikliwe rozpoznanie jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na wcześniej przedstawioną w uzasadnieniu swej decyzji argumentację.

Nadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powyższy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym został doręczony skarżącemu wraz ze stosownym pouczeniem. Pan J. S. nie zażądał w terminie 14 dni od otrzymania wniosku rozpoznania sprawy w trybie zwykłym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że J. S. w latach 1940-1945 wykonywał pracę przymusową na terytorium Polski (w Ł.), w jej granicach sprzed 1 września 1939 roku. W związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie nie przysługuje stronie.

Nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym ... niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1939-1945 obywatela polskiego (także małoletniego) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę /vide: uchwała NSA z dnia 12.10.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1/.

Omawianego stanu faktycznego dotyczą również niżej powołane i zacytowane wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrok NSA w Warszawie z dnia 04 grudnia 2001 roku sygn. akt UV SA 674/00 opublikowany w zbiorze LEX pod nr 50166 – teza :

"Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945".

Wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2001 roku sygn. akt VSA 987/01 opublikowany w zbiorze LEX pod nr 84353 – teza :

"Osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego powinna wykazać, że została wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.

Ustawa z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR nie zakreśliła dalszych wymogów, w tym w szczególności związanych z rodzajem, uciążliwością czy warunkami pracy. Z przepisu nie wynika nawet wymóg, aby praca była faktycznie świadczona. Z zawartego w art. 3 ust. 1 ustawy sformułowania, iż świadczenie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", wynika jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby, m.in. na terytorium III Rzeszy, jako wywiezionej na roboty przymusowe.".

Należy również wyjaśnić, że przyznane skarżącemu świadczenie w kwocie 1000 zł. przez Fundację "Polsko – Niemieckie Pojednanie" z tytułu doznanych represji jako dziecku pracującemu przymusowo w miejscu bądź prowincji zamieszkania i rozdzielonemu ze swymi rodzicami jest oparte na zupełnie innej podstawie, jest świadczeniem jednorazowym i nie mającym wpływu w zaistniałym stanie faktycznym na zasadność roszczeń będących przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej.

Skarżący zdaje się mylić tytuły z jakich zamierzał otrzymać - uzyskać świadczenia.

Nikt w istocie nie kwestionuje faktu pracy przymusowej skarżącego jako dziecka w okresie II wojny, która to praca miała miejsce na terytorium ówczesnego państwa polskiego w granicach z 1939 roku. Sama ta okoliczność jednak jak było przedstawione wyżej nie stanowi podstawy do nabycia świadczenia na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przestawiona przez organ w uzasadnieniu decyzji wykładnia przepisów prawa oraz przytoczona argumentacja zasługują na uwzględnienie.

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził więc naruszenie prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też innego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze i na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji wyroku, przy uwzględnieniu treści przepisu art. 119 § 2 p.p.s.a. co do trybu uproszczonego w jakim sprawa niniejsza została rozpoznana.