Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 545/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 4 ust.  1, art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 182, art. 183 par. 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 628/20 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 20 [...] 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 3 listopada 2020 r. po rozpoznaniu skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z [...] lipca 2020 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta E. z [...] kwietnia 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na syna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi. Dodatkowo organ zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407, z późn. zm.), dalej: uppwd, przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że na dziecko urlopowane z pieczy zastępczej rodzicowi może zostać ustalone prawo do świadczenia wychowawczego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że w sprawie miało miejsce naruszenie art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 uppwd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że decyzją z [...] kwietnia 2020 r. Prezydent E. odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na syna, wskazując, że jest on wychowankiem placówki opiekuńczo-wychowawczej. Organ zaznaczył jednocześnie, że wprawdzie od 4 marca 2020 r. syn w związku z zagrożeniem epidemiologicznym przebywa pod opieką matki, ale okoliczność ta nie powoduje ustania umieszczenia go we wspomnianej placówce. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z [...] lipca 2020 r., który to organ podzielił stanowisko Prezydenta E. i podkreślił, że fakt nieprzysługiwania świadczenia wychowawczego w związku z umieszczeniem dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo pieczy zastępczej nie podlega uznaniu administracyjnemu.

Dokonując wykładni przywołanych przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 4 ust. 1 i art. 8 ust. 1 pkt 2 uppwd należy podkreślić, że w zasadzie każdy przepis wymaga odpowiedniej, indywidualnej wykładni, po to, aby ustalić brzmienie zakodowanej w nim normy prawnej. Jakkolwiek pierwszorzędną jest wykładnia językowa, to jednak w procesie interpretacji prawa nie jest ona jedyna i rozstrzygająca. Prawidłowa interpretacja przepisu prawa wymaga zatem sięgnięcia także do innych metod, które pozwolą przynajmniej na weryfikację skutków wykładni językowej. Przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1231/18).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że wprawdzie art. 8 ust. 1 pkt 2 uppwd przewiduje, że umieszczenie dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej powoduje wyłączenie prawa rodzica do uzyskania świadczenia wychowawczego, ale z uwagi na treść art. 4 ust. 1 tej ustawy dzieje się tak z uwagi na fakt, że finansowy ciężar związany z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych zostaje przeniesiony z rodzica na tę instytucję lub osoby sprawujące pieczę zastępczą. Rodzic jako osoba, z której zdjęty został finansowy aspekt utrzymania dziecka, nie może być w takich okolicznościach osobą uprawnioną do uzyskania przedmiotowego świadczenia nawet w sytuacji, w której występują okresy sprawowania przez niego opieki nad dzieckiem, ale mają one charakter sporadyczny i incydentalny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2993/17).

Jednakowoż odmienny charakter mają te przypadki, w których pobyt dziecka umieszczonego w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej u biologicznego rodzica ma charakter długotrwały i związane jest z tym pobytem ponoszenie przez tego rodzica ciężaru finansowego wychowania dziecka i zapewnienia zaspokojenia jego potrzeb życiowych. W takiej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw do pozbawienia rodzica ponoszącego czasowo rzeczywisty ciężar finansowy zaspokojenia potrzeb życiowych dziecka prawa do świadczenia wychowawczego. Świadczenie to zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych związane jest bowiem ściśle z rzeczywistą opieką nad dzieckiem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3035/19 i I OSK 3036/19).

Należy zauważyć, że pierwotnie Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza w P. wyraziła zgodę na to, aby syn skarżącej przebywał pod jej bezpośrednią opieką jedynie w przedziale czasu od 4-go do 15-go marca 2020 r. (vide załączone do akt administracyjnych pismo Dyrektora Centrum Administracyjnego do Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w P. z dnia [...] marca 2020 r.). Jednakowoż, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r., na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszony został stan epidemii trwający również w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. Powyższe spowodowało, że Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza w P. poinformowała, iż wychowanek B.S. przebywać będzie pod opieką mamy J.S. od 4 marca 2020 r. do odwołania (vide załączone do akt administracyjnych pismo Dyrektora Centrum Administracyjnego do Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w P. z dnia [...] kwietnia 2020 r.). Oznacza to, że w sprawie nie zachodzi sytuacja urlopowania syna skarżącej na okres wakacji, ferii zimowych, weekendów, świąt czy innych dni wolnych od zajęć dydaktycznych ale na czas nieokreślony, a to z uwagi na niekończący się okres pandemii, a więc epidemii o zasięgu globalnym. Przyznanie zatem świadczenia wychowawczego rodzicowi sprawującemu przez tak długi okres rzeczywistą opiekę nad dzieckiem, pomimo umieszczenia go w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo oddania pod pieczę zastępczą, spełniać będzie cel wprowadzenia instytucji świadczenia wychowawczego wskazany w art. 4 ust. 1 uppwd i jest zgodne z dyrektywami działań szeroko pojętych organów publicznych wynikających z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. stanowiącej część polskiego porządku prawnego, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji.

W świetle powyższych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo ocenił, że skarżącej, jako osobie wykonującej realną opiekę nad synem w sposób nieincydentalny, pomimo umieszczenia go w placówce opiekuńczo-wychowawczej, przysługuje prawo do pobierania świadczenia wychowawczego. Tym samym w rozpoznawanej sprawie z uwagi na cel, który ma spełniać to świadczenie oraz z uwagi na dyrektywy wynikające z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka w działaniu tego Sądu nie sposób dopatrzyć się naruszenia przez Sąd I instancji art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 uppwd.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, zauważyć należy, że zarzut ten został oparty na argumencie błędnej wykładni art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 uppwd. Skoro, jak wykazano to powyżej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów, zarzut ten musiał okazać się niezasadny. Sąd pierwszej instancji dopuściłby się bowiem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa wyłącznie w sytuacji, gdyby uchylił zaskarżone decyzje pomimo niestwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.

Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.