Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1050/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny

SENTENCJA

Dnia 21 lipca 2004 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie: WSA Krzysztof Szczygielski, p.o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant: referent stażysta Łukasz Zajda, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2004 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. sprawy ze skargi S. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. Nr [...] z dnia [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie § 1 ust.1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ stwierdził brak podstaw do uznania u S. K. choroby zawodowej.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż S. K. był zatrudniony w Komendzie Wojewódzkiej Policji w wydziale transportu na stanowisku lakiernika samochodowego. Instytut Medycyny Pracy uznał, iż zmiany chorobowe rozpoznane u S. K. nie wykazują klinicznych cech choroby zawodowej. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od wymienionej decyzji złożył S. K. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Odwołujący nie zgadza się z orzeczeniami lekarskimi i badaniami środowiskowymi przeprowadzonymi na zajmowanym przez niego stanowisku pracy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie art.12 ust.2 pkt.1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575 z późn. zm./ § 1 ust.1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ oraz art.138 § 1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była ona spowodowana wykonywaniem pracy w warunkach narażających na jej powstanie. S. K. był poddany dwukrotnie badaniom specjalistycznym w jednostkach organizacyjnych służby zdrowia tj. - Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.

Jednostki te wydały orzeczenia, w których zawarto sformułowanie, iż rozpoznane schorzenia nie wykazują klinicznych cech chorób zawodowych. Również rozpoznane narażenie zawodowe na stanowiskach pracy S. K. poparte badaniami środowiskowymi nie stwarzało zagrożenia mogącego spowodować zaistnienie choroby zawodowej. Nie zostały zatem spełnione wymogi zawarte w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu administracji I instancji.

Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył S. K. podnosząc, iż jest ona krzywdząca.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż przez okres ponad 20 lat pracował jako lakiernik samochodowy i oczyszczacz odlewni żeliwa i był narażony na hałas i zapylenie powietrza. Obecnie ma schorzenia górnych dróg układu oddechowego, strun głosowych i posiada ubytek słuchu. Ma także szumy i zawroty głowy. Schorzenia te zostały spowodowane pracą zawodową. W konkluzji skarżący wnosił o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania Komenda Wojewódzka Policji w Ł. wnosiła o oddalenie skargi.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Ł. wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga S. K. jest uzasadniona.

Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/.

Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga S. K. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego.

Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./

Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/.

W myśl pkt.15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową jest uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.

Zgodnie zaś z treścią pkt.6 wymienionego załącznika chorobą zawodową jest przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż u skarżącego stwierdzono obustronny ubytek słuchu niewielkiego stopnia, przewlekły przerostowy nieżyt krtani oraz stan po usunięciu polipów. S. K. przez okres 25 lat pracował jako lakiernik samochodowy i obsługiwał szlifierki, wiertarki i pistolety natryskowe. Był on narażony na działanie hałasu, substancje toksyczne i pyły przemysłowe. Organy administracji nie wykazały w dostateczny sposób, iż schorzenia skarżącego powstały wskutek przyczyn nie mających związku z warunkami pracy.

Przy wydaniu decyzji organy administracji oparły się na orzeczeniach Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] oraz Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...]. Oba orzeczenia są lakoniczne i nie wyjaśniają w dostateczny stopniu etiologii schorzeń skarżącego.

Jeżeli chodzi o upośledzenie słuchu to orzeczenie Poradni Chorób Zawodowych wskazuje, iż u S. K. rozpoznano obustronny ubytek słuchu typu ślimakowego większy po stronie lewej lecz nie uznano tego schorzenia za chorobę zawodową gdyż ubytek słuchu w uchu lepiej słyszącym wynosi mniej niż 30 dB zaś społeczna wydolność słuchu została zachowana. Z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy wynika natomiast, iż obustronny odbiorczy ubytek słuchu niewielkiego stopnia nie odpowiada kryterium diagniostyczno-orzeczniczemu dla choroby zawodowej zaś niedosłuch należy wiązać przyczynowo z nadciśnieniem tętniczym. Należy zaznaczyć, iż stopień ubytku słuchu nie jest przesłanką stwierdzenia, że schorzenie to jest chorobą zawodową. . Z punktu 15-go wykazu chorób zawodowych wynika jedynie, że chorobą zawodową jest uszkodzenie słuchu wywołanie działaniem hałasu. W punkcie tym nie ma mowy, że musi to być uszkodzenie słuchu konkretnego stopnia. Rozmiar uszkodzenia słuchu może mieć znaczenie dla oceny zdolności do pracy konkretnej osoby lub dla ustalenia wielkości dochodzonego odszkodowania. Nie ma natomiast żadnego znaczenia dla uznania schorzenia za chorobę zawodową. Pogląd, iż brak jest podstaw do wyłączenie z pojęcia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu ze względu na stopień stwierdzonego uszkodzenia wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2000r. w sprawie III RN 202/99 /Wokanda nr 9 z 2000r. str.33/ i w wyroku z dnia 14 marca 2002r. w sprawie III RN 78/01 /Prawo Pracy nr 3 z 2003r. str.31/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 listopada 1998r. w sprawie I S.A. 1342/98 /Lex nr 45831/ i w wyroku z dnia 22 marca 2001r. w sprawie I S.A. 1389/00 /Lex nr 77664/. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach.

W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych błędnie przyjęto, iż upośledzenie słuchu u skarżącego nie jest chorobą zawodową gdyż ubytek słuchu nie przekroczył 30 dB a ponadto zachowana jest społeczna wydolność słuchu. W punkcie 15-ym wykazu chorób zawodowych jest mowa jedynie o uszkodzeniu słuchu wywołanym hałasem. Nie przewidziano w nim, że musi to być obniżenie ostrości słuchu o co najmniej 30 dB bądź, że musi nastąpić pogorszenie społecznej wydolności słuchu. Skoro przesłanki takie nie występują w punkcie 15-ym wymienionego wykazu to Poradnia Chorób Zawodowych błędnie odmówiła stwierdzenia choroby zawodowej gdyż u skarżącego nie występuje ubytek słuchu powyżej 30 dB oraz jest zachowana społeczna wydolność słuchu.

Oba orzeczenia lekarskie nie wyjaśniają co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego oraz jaki ma to związek w wykonywaniem pracy w narażeniu na działanie hałasu. Nie wyjaśniono także co to znaczy, że upośledzenie słuchu nie odpowiada obowiązującemu kryterium diagniostyczno-orzeczniczemu dla choroby zawodowej. Z treści orzeczeń nie wynika jakie jest obowiązujące kryterium diagnistyczno-orzecznicze dla choroby zawodowej narządu słuchu oraz dlaczego schorzenie rozpoznane u S. K. nie odpowiada temu kryterium. Oba orzeczenia nie wyjaśniają tych kwestii a więc są niepełne zaś sformułowania w nich zawarte mają charakter ogólny.

W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy znajduje się nadto sformułowanie "iż niedosłuch występujący u S. K. należy łączyć przyczynowo ze współistniejącym nadciśnieniem tętniczym". Z wymienionego sformułowania wynika, iż przyczyną uszkodzenia słuchu u skarżącego jest nadciśnienie tętnicze. W orzeczeniu brak jest jednak uzasadnienia tego stwierdzenia. Nie wiadomo zatem dlaczego przyjęto, że to wskutek nadciśnienia powstał ubytek słuchu u S. K. Na nadciśnienie tętnicze choruje znaczna populacja społeczeństwa i nie stwierdzono aby, wskutek tego schorzenia, u wszystkich tych osób występował niedosłuch odbiorczy. Skoro zatem w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy przyjęto pozazawodową przyczynę niedosłuchu, jaką jest nadciśnienie tętnicze, to kwestię tę należało szerzej uzasadnić. Orzeczenie w tym zakresie nie zawiera jednak takiego wyjaśnienia.

Odnośnie przewlekłego przerostowego nieżytu krtani to z obu orzeczeń lekarskich wynika, iż schorzenie to należy wiązać przyczynowo z wieloletnim nałogiem palenia tytoniu. Nadto orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy wskazuje, że skarżący był narażony na działanie substancji drażniących oraz pył przemysłowy ale nie w stopniu przekraczającym dopuszczalne normy. Podkreślić należy, iż z przepisu § 1 ust.1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. nie wynika, iż czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy muszą przekraczać dopuszczalne normy. Istotny jest jedynie sam fakt narażenia pracownika na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia. Wrażliwość każdego pracownika na działanie takich czynników jest inna. Ten sam czynnik szkodliwy jak np. substancja drażniąca może u jednych osób nie wywołać nieżytu krtani a u innych może spowodować powstanie takiego schorzenia. Przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących NDN może mieć znaczenie dla ustalenia winy zakładu pracy w powstaniu choroby zawodowej lecz nie ma żadnego znaczenia dla stwierdzenie istnienia choroby zawodowej. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 stycznia 1994r. w sprawie I S.A. 1640/93 /ONSA nr 1 z 1995r. poz.28/ i w wyroku z dnia 27 lutego 1998r. w sprawie I S.A. 1862/97 /Lex nr 45840/. Nie ma więc żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, iż na stanowiskach pracy skarżącego nie występowało przekroczenie dopuszczalnych norm narażenia na działanie substancji drażniących i pyłu przemysłowego.

Analiza obu orzeczeń lekarskich wskazuje, iż zmiany w obrębie krtani zostały spowodowane paleniem tytoniu przez skarżącego. Nie zostało jednak wyjaśnione czy była to wyłączna przyczyna czy też współprzyczyna powstania schorzenia krtani. Nie wyjaśniono także czy narażenie na działanie substancji drażniących i pył przemysłowy miało jakikolwiek wpływ na powstanie zmian chorobowych a jeżeli tak to jaki. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem gdyby działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy miało znaczny wpływ na powstanie schorzenia to możnaby rozważać czy jest to choroba zawodowa. Czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące na stanowisku pracy nie muszą być wyłączną przyczyną powstania choroby zawodowej. Wystarczy, że stanowią one istotną współprzyczynę powstania schorzenia. Orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych i Instytutu Medycyny Pracy nie wyjaśniły jednak czy schorzenie krtani zostało spowodowane wyłącznie paleniem tytoniu przez skarżącego oraz czy działanie substancji drażniących i pyłów przemysłowych miało istotny wpływ na powstanie tego schorzenia.

Należy zaznaczyć, iż opinia biegłego lub instytutu jest konieczna gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne i sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Opinia powinna zawierać wnioski biegłego przedstawione w sposób logiczny i dostępny dla stron oraz organu prowadzącego postępowanie. W uzasadnieniu powinny być wyjaśnione przesłanki, które doprowadziły do konkluzji opinii. Uzasadnienie winno być tak napisane aby można było skontrolować logiczny tok rozumowania biegłego. Dowód z opinii biegłego, jak każdy inny dowód jest bowiem oceniany pod kątem fachowości i logiczności. Oceny takiej dokonują zarówno strony jak i sąd.

Orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych i Instytutu Medycyny Pracy nie odpowiadają wymogom opinii w znaczeniu o którym mowa w art.84 § 1 kpa. Nie wyjaśniają one co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego oraz jaki ma to związek z wykonywaniem pracy w narażeniu na działanie hałasu. Nie wyjaśniają także jakiego rodzaju uszkodzenie słuchu występuje u skarżącego oraz czy działanie substancji szkodliwych w środowisku pracy miało wpływ na powstanie schorzenia krtani. Nadto nie wyjaśniają w dostateczny stopniu etiologii schorzeń rozpoznanych u S. K. ani nie zawierają wyczerpującego uzasadnienia.

Organy administracji obu instancji odmawiając stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej naruszyły przepisy postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 84 § 1 kpa. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły materiału dowodowego zaś swoje decyzje oparły na orzeczeniach Poradni Chorób Zawodowych i Instytutu Medycyny Pracy nie spełniających wymogu opinii. Uchybienia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...].

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny zostać uzupełnione oba orzeczenia lekarskie. Należy dokładnie wyjaśnić co to jest ubytek słuchu typu ślimakowego i pozaślimakowego i na czym on polega, jakiego rodzaju upośledzenie słuchu występuje u skarżącego oraz czy ma ono związek z wykonywaniem pracy w hałasie. Należy także wyjaśnić jaki wpływ miało działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy na powstanie schorzeń w obrębie krtani. W razie ewentualnego uznania pozazawodej etiologii zmian chorobowych należy to wyczerpująco uzasadnić. Dopiero po wydaniu orzeczeń odpowiadających wymogom opinii organy administracji winny ocenić zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Przy wydaniu decyzji organy administracji winny uwzględnić fakt, iż w razie stwierdzenia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz wykonywania pracy w warunkach narażających na jego powstanie istnieje domniemanie, że choroba jest następstwem warunków w jakich praca była wykonywana. Obalenie tego domniemania może nastąpić tylko w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny nadto uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.