Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1443/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1,2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant ref. Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...], Wojewoda [...] odmówił C.P. (dalej powoływany jako skarżący) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu do decyzji, organ wojewódzki stwierdził, że materiał dowodowy potwierdza jednoznacznie, iż mienie ojca skarżącego zostało znacjonalizowane przez władze radzieckie przed jego powrotem w 1958 r. do Polski. Nie można więc uznać, że A.P. w momencie repatriacji dysponował prawem własności nieruchomości, co oznacza, że nie został spełniony konieczny warunek określony w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa o prawie do rekompensaty).

3. Od ww. decyzji Wojewody skarżący wniósł odwołanie do Ministra Skarbu Państwa.

4. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister w pierwszej kolejności przytoczył przesłanki konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensat wymagane przepisami ustawy o prawie do rekompensaty. W ocenie Ministra Skarbu Państwa, odmowa potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty jest uzasadniona faktem, iż w momencie repatriacji na teren Polski A.P. nie był już właścicielem nieruchomości położonych we wsi Z., [...] powiatu. Z oświadczeń świadków wynika jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość została znacjonalizowana i przejęta na własność kołchozu przez władze radzieckie. W związku z tym A.P. w momencie repatriacji nie dysponował już prawem własności mienia nieruchomego. W przypadku nacjonalizacji nieruchomości rekompensata za mienie zabużańskie nie przysługuje.

II. Zarzuty zawarte w skardze do sądu administracyjnego i stanowisko organu

1. Skarżący na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wskazał, że już 19 lat ubiega się o rekompensatę. Jego zdaniem twierdzenie o znacjonalizowaniu mienia jest błędne, ponieważ organizowanie kołchozów nie jest równoznaczne z nacjonalizacją. Była to forma spółdzielni produkcyjnej, z której w każdej chwili każdy mógł wystąpić i dalej rozporządzać w swoim gospodarstwie według własnego uznania. Dlatego brak jest podstaw do odmowy przyznania prawa do rekompensaty.

2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

2. Z analizy akt sprawy wynika, że ojciec skarżącego A.P. powrócił do Polski dnia 18 kwietnia 1958 r. (wyciąg z karty repatriacyjnej A nr [...]) w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim.

3. W związku z tym, że umowa ta stwarzała formalnie repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie została ona objęta dyspozycją ani art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze późn. zm.), ani nie wymieniał jej przepis art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543, ze zm.), ani też nie wskazywał jej art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), które to ustawy poprzednio regulowały problematykę tzw. mienia zabużańskiego. Z tego samego powodu umowa ta również nie została wymieniona w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o prawie do rekompensaty. Biorąc zatem pod uwagę, że umowa ta nie mieści się w katalogu umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie jedynie przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowiący o tym, że przepis art. 1 ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty.

4. Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Z akt sprawy, w żaden sposób nie wynika aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie sami skarżący wskazał, że "po zakończeniu wojny rodzice moi nie mogli się zdecydować, czy mają niezwłocznie jechać do Polski", w 1958 r. zmarła matka skarżącego, "ojciec został sam i zdecydował się przyjechać do Polski" (por. protokół przesłuchania skarżącego z dnia [...] marca 2008r., karta 159 akt administracyjnych). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie fakt późniejszego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez ojca skarżącego, tj. w 1958 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Właśnie z tego powodu należało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939r.

5. Wobec powyższego, w ocenie Sądu sam charakter włączenia mienia do kołchozu ma w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie. Rozważanie kwestii, czy była to nacjonalizacja, czy też spółdzielcza własność kołchozowa i na ile nieruchomość włączona do kołchozu pozostawała w dyspozycji właściciela nie ma w niniejszej sprawie jakiegokolwiek sensu. Dlatego też skupienie się przez organ na rozważaniu tej kwestii jest błędem. Niemniej jednak nie wpłynęło to w jakikolwiek sposób na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, które jest prawidłowe, co oznacza, że skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.