Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 321/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: art. 1a ust. 1 pkt 1, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca),, WSA Małgorzata Fita, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 listopada 2014 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania B. W. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwocie 304 zł B. W., C. D. i D. D. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniało, że w rozpatrywanym roku podatkowym współwłaścicielami nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. D. 17b - składającej się z działek gruntu nr 31/2 i 37/12 o łącznej powierzchni 819 m², zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 44,55 m2 (w tym powierzchnia o wysokości kondygnacji powyżej 2,20 m - 42,50 m², o wysokości kondygnacji od 1,40 do 2,20 m - 4,10 m²), dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą [...] - byli D. D., C. D., B. W. oraz R. W. i K. W. Dwóch ostatnich współwłaścicieli zmarło w 2012 r., a całość należących do nich udziałów w przedmiocie opodatkowania odziedziczył D. D. (akty poświadczenia dziedziczenia po R. W. i po K. W., powołane w umowie sprzedaży z dnia 7 maja 2013 r. rep. A nr [...], której kopia znajduje się w aktach sprawy, zakończonej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak [...]). W dniu 7 maja 2013 r. D. D. i C. D. zbyli swoje udziały w wyżej opisanej nieruchomości w drodze sprzedaży na rzecz J. R. i T. R., wskutek czego od tego dnia właścicielami nieruchomości położonej przy ul. D. 17b w L. są: B. W. (do 1/2 części) i J. R. oraz T. R. (do 1/2 części na prawie wspólności majątkowej małżeńskiej).

Organ odwoławczy powołał się następnie na art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r., nr 193, poz. 1287 ze zm., dalej jako u.p.g.i.k.) odnośnie związania organu podatkowego zapisami ewidencji gruntów i budynków dla celów ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości. W dalszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, że opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają nieruchomości lub obiekty budowlane: grunty, budynki lub ich części, budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r., nr 121, poz. 844 ze zm. w brzmieniu dla rozpatrywanego roku podatkowego, dalej jako u.p.o.l.), dodając, że stosownie do art. 3 ust. 4 tej ustawy podatkowej, jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Uwzględniając przytoczone normy prawne, należało - w ocenie organu odwoławczego - uznać za prawidłowe przyjęcie do opodatkowania gruntów "pozostałych" i budynku mieszkalnego w oparciu o dane z ewidencji gruntów i budynków oraz wynik oględzin dokonanych 5 września 2012 r., przy zastosowaniu stawek wynikających z uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia [...] r. w sprawie określenia wysokości rocznych stawek podatku od nieruchomości na 2009 r. (Dz. Urz. Woj. z 2008 r., nr [...], poz. [...]), a mianowicie:

- kwota 278,46 zł za 819 m² powierzchni gruntu zakwalifikowanej do kategorii "pozostałych",

- kwota 25,81 zł za 44,50 m² powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego.

Organ odwoławczy argumentował, że skoro podatek od nieruchomości jest podatkiem majątkowym, to tym samym bez znaczenia pozostają argumenty o trudnościach w dostaniu się na nieruchomość czy o złym stanie technicznym budynku, co do którego zezwolono na jego rozbiórkę. Stan techniczny przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości może mieć - na podstawie art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. - wypływ jedynie na zakwalifikowanie go jako związanego bądź jako niezwiązanego z prowadzeniem działalności gospodarczej i w konsekwencji na wysokość zastosowanych stawek podatkowych, co jednak w tym postępowaniu pozostaje nieistotne z uwagi na fakt, iż podatnicy nie są przedsiębiorcami.

Podsumowując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., podatnikiem podatku od nieruchomości pozostaje ten, kto jest m.in. właścicielem przedmiotów opodatkowania objętych tą daniną, co stanowi okoliczność obiektywną, której nie znoszą żadne okoliczności dotyczące możliwości bądź chęci z nich korzystania, nawet w takiej sytuacji, gdyby utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości były wynikiem czynników od podatnika niezależnych.

Od tej decyzji B. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Wnosząc o jej zmianę poprzez odstąpienie od opodatkowania, ewentualnie o uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie:

- art. 21 ust. 1 u.p.g.i.k.,

- art. art. 1a ust. 1 pkt 1, 2 ust. 1 u.p.o.l., a także uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia [...] r., wywodząc, że kwota wymierzonego podatku jest zawyżona, gdyż nie uwzględnia rzeczywistego stanu technicznego nieruchomości, tj. położenia wymienionych działek oraz znajdującej się tam budowli.

W uzasadnieniu skargi argumentowała, że przedmiotowa nieruchomość położona jest w części dzielnicy, gdzie znajdują się stare, rozsypujące się domy, brak jest kanalizacji, wodociągu. Nadto nieruchomość usytuowana jest na dosyć wysokim wzniesieniu, osuwającym się, szczególnie w porach deszczowych, bez stosownego zabezpieczenia. Do nieruchomości prowadzi jedna wąska droga, a dojazd do działek, w zależności od pory roku, jest żaden albo zły. Budynek jest w tak złym stanie, że grozi niebezpieczeństwem, dlatego został przeznaczony do rozbiórki, co zostało udokumentowane decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] r. Inny budynek na tej działce o nr 17a dawno uległ całkowitej degradacji i był praktycznie nie do odnalezienia w czasie oględzin, przeprowadzonych w dniu 5 września 2012 r.

Biorąc pod uwagę powyższe - w ocenie skarżącej – przedmiotowy obiekt nie spełnia wymogów budynku mieszkalnego. W tej sytuacji podatek od gruntu powinien być obniżony, natomiast od istniejącej budowli nie powinien w ogóle być wymierzany.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę także z innych powodów niż w niej zarzucane. W świetle treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd, dokonujący oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma obowiązek uwzględnić także te naruszenia prawa, istotne dla wyniku sprawy, które nie zostały ujęte w skardze.

Przed przystąpieniem do oceny przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z unormowaniami zawartymi w dziale IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 poz. 749 ze zm., dalej jako o.p.) to na organach podatkowych ciąży obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, czemu towarzyszy obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. art. 122, 180 § 1, 187 § 1 o.p.). Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest zatem zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, a także ich prawidłowa ocena. Dowodem w sprawie podatkowej jest przy tym wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, o ile nie jest to sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 o.p.). Oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ podatkowy dokonuje zgodnie z zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie i pokrycie w zgromadzonych dowodach (art. 191 o.p.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia przedstawionych wyżej uregulowań proceduralnych, sąd ocenia, że organ uchybił powyższym zasadom w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik rozpatrywanej sprawy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ ustalił, że w rozpatrywanym roku podatkowym współwłaścicielami działek nr 31/2 i 37/12 byli: D. D., C. D., B. W. oraz R. W. i K. W. Dwóch ostatnich współwłaścicieli zmarło w 2012 r., a całość należących do nich udziałów w przedmiocie opodatkowania odziedziczył D. D. W tym zakresie organ powołuje się na akty poświadczenia dziedziczenia po R. W. i po K. W., które zostały opisane przez notariusza w związku z umową sprzedaży w 2013 r.

Trzeba jednak zauważyć, że jakkolwiek akt notarialny należy traktować jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 o.p., a więc jego treść korzysta z domniemania zgodności ze stanem rzeczywistym (por. orzeczenie w sprawie sygn. II FSK 1783/09, System informacji prawnej LEX), to przecież jest możliwe prowadzenie dowodów przeciwnych. Wymaga więc odnotowania, że w przedstawionych aktach podatkowych nie ma dokumentów, stwierdzających dziedziczenie po zmarłych współwłaścicielach, zaś wypis z rejestru gruntów i budynków pochodzi z okresu sprzed otwarcia spadków po R. W. i po K. W. Grono współwłaścicieli przedmiotów opodatkowania, ich następców prawnych, a w rezultacie stron postępowania podatkowego, powinno jednoznacznie wynikać przede wszystkim z ewidencji gruntów i budynków (art. 21 ust. 1 u.p.g.i.k.), a jeśli zmiany takie nie zostały ujawnione w tej ewidencji, to z dokumentów potwierdzających dziedziczenie po zmarłych współwłaścicielach, ewentualnie ze stosownego odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla poszczególnych opodatkowanych nieruchomości. Dotychczasowy brak prawidłowego udokumentowania grona spadkobierców zmarłych współwłaścicieli w aktach podatkowych prowadzi do wniosku, że kwestia strony podmiotowej opodatkowania i stron postępowania podatkowego nie została przez organ jednoznacznie i niewątpliwie wyjaśniona. Nie można zatem zaakceptować ustaleń organu podatkowego, dotyczących następców prawnych zmarłych współwłaścicieli, jako zgodnych z prawem, skoro nie wynikają one ze zgromadzonych dokumentów, potwierdzających czy stwierdzających dziedziczenie. Sąd orzekający w nin. sprawie podziela pogląd wyrażony orzeczeniu sygn. akt I OSK 148/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w myśl którego, w przypadku konieczności ustalenia stron postępowania, będących następcami prawnymi nieżyjących osób fizycznych, dowodem istnienia tego następstwa jest dowód w postaci postanowienia właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. W przytoczonym wyżej orzeczeniu podkreślono, że dla ustalenia spadkobierców nie jest wystarczające oparcie się przez organ na oświadczeniach zainteresowanych osób czy też na informacjach uzyskanych od instytucji publicznych albo też ustalenie następstwa prawnego w drodze przeprowadzenia rozprawy. Dowodami, potwierdzającymi następstwo prawne wynikające z dziedziczenia, są postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub akty poświadczenia dziedziczenia, które powinny znajdować się w aktach sprawy prowadzonej przez organ.

Wobec powyższego w dalszym postępowaniu podatkowym organ powinien zgromadzić dokumenty, które pozwolą na prawidłowe ustalenie spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, w następstwie podatników rozważanego podatku i stron analizowanego postępowania podatkowego

Kolejnym powodem zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, iż organ pochopnie przyjął istnienie budynku, jako przedmiotu opodatkowania. Otóż nie każdy budynek, ujęty w ewidencji gruntów i budynków, będzie przedmiotem opodatkowania rozważanym podatkiem, ale tylko taki, który odpowiada ściśle definicji budynku, jako przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości, zawartej w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

Ustawa podatkowa - u.p.o.l. - zawiera własną samodzielną definicję budynku, który podlega opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości i nie nakazuje opodatkowywać każdego obiektu, który w ewidencji gruntów i budynków jest ujawniony jako budynek.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości są budynki lub ich części, przy czym przepis ten mówi wyłącznie o budynku (lub jego części), który ma wszystkie cechy opisane w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. Z kolei art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. stanowi, że użyte w ustawie określenie budynek oznacza obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Natomiast w protokole oględzin, przeprowadzonych w dniu 5 września 2012 r. stwierdzono, że na spornej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany o cechach budynku, trwale związany z gruntem, posiada dach i przegrody budowlane, jest zamieszkały bez tytułu prawnego przez osobę trzecią. W tym protokole nie wspomniano o istnieniu fundamentów. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zupełnie przemilcza tę kwestię. Nie zostało więc dotąd wyjaśnione czy przyjęty do opodatkowania obiekt ma fundamenty, których istnienia wymaga art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., czy też ich nie ma. Okoliczność istnienia fundamentów ma zasadnicze znaczenie w analizowanej sprawie, bowiem decyduje o istnieniu przedmiotu opodatkowania w postaci budynku i w związku z tym musi ona wynikać jednoznacznie z ustaleń organu, mających potwierdzenie w zgromadzonych i wiarygodnych dowodach. Tak się nie stało na dotychczasowym etapie postępowania podatkowego, prowadzonego przez organ.

Nie można też utożsamiać trwałego związania budynku z gruntem z istnieniem fundamentów, bowiem ustawodawca w treści art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. wyraźnie odrębnie stanowi o trwałym związaniu budynku z gruntem oraz o istnieniu fundamentów, a zatem ustawodawca przyjął, że nie każdy budynek trwale związany z gruntem ma fundamenty, a przedmiotem opodatkowania rozważanym podatkiem będzie tylko taki, który ma fundamenty. Ustawodawca zakłada więc, że obiekt może być trwale związany z gruntem i nie mieć fundamentów, co sytuuje go w takim przypadku poza przedmiotowym zakresem opodatkowania podatkiem od nieruchomości.

W tych okolicznościach na organie spoczywa obowiązek wyjaśnienia w dalszym postępowaniu podatkowym czy dotąd przyjęty do opodatkowania obiekt spełnia wszystkie cechy przedmiotu opodatkowania w postaci budynku, które ustawodawca wymienił w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

Natomiast należy zgodzić się z organem, że samo położenie przedmiotów opodatkowania na wzniesieniu, brak dostępu do sieci wodociągowej czy kanalizacyjnej, utrudniony dojazd, nie mają znaczenia dla opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Te okoliczności nie wyłączają bowiem gruntu, budynku od opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Również kwestia opisywanego przez skarżącą złego stanu technicznego przedmiotów opodatkowania, co do zasady w tej sprawie, nie wpływa na opodatkowanie podatkiem od nieruchomości. Stosownie bowiem do treści art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. stan techniczny gruntów, budynków i budowli ma znaczenie dla opodatkowania tych przedmiotów, jeśli są one związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Natomiast w tej sprawie współwłaściciele nie wykazywali, aby byli przedsiębiorcami w rozpatrywanym roku podatkowym. Zatem zły stan techniczny gruntów czy budynków może mieć znaczenie jedynie w odniesieniu do podatnika, który jest przedsiębiorcą.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c, przy zastosowaniu art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach sądowych uzasadnia art. 200 tej ustawy.