Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2205/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1, 77 § 1, 16 § 1, 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku A. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r., nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 1975 r., nr [...] Naczelnik Gminy L. orzekł o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń nieruchomości rolnej bez zabudowań o pow. [...] ha położonej we wsi [...], stanowiącej własność A. Z.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nieruchomość ta od 1973 r. w 3/4 leży odłogiem, a pozostała część jest zagospodarowana ekstensywnie. Właścicielka gospodarstwa mieszka w R. i nie w pełni użytkuje przedmiotowy grunt, jak również gruntem nie interesuje się nikt z rodziny.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie A. Z., podnosząc m.in., że gospodarstwo może przekazać tylko za rentę. W wyniku jego rozpatrzenia Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podnosząc, że w dniach 20 maja 1973 r., 30 października 1974 r., 19 kwietnia 1975 r. i 26 sierpnia 1975 r. zespół specjalistów gminy L. dokonał na gruncie lustracji gospodarstwa i stwierdził, iż użytki rolne przedmiotowej nieruchomości od szeregu lat nie są w większości uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, a właścicielka tej nieruchomości zamieszkuje na stałe w R. odległym od gospodarstwa o 13 km. Wojewoda, wskazując na przejęcie gospodarstwa w trybie rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) - stwierdził, że w takim przypadku odszkodowanie pieniężne nie przysługuje.

Pismem z dnia 27 stycznia 2009 r. A. Z. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r., nr [...]. Uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawczyni podniosła, że powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie pismem z dnia 28 września 2009 roku skierowanym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnioskodawczyni zwróciła się również z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Gminy L.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r. nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że Naczelnik Gminy L. wydając przedmiotową decyzję nie naruszył rażąco prawa, a powołane przez wnioskodawczynię okoliczności pozostają bez znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Natomiast zarzut braku czynnego udziału strony w postępowaniu, został uznany za bezzasadny w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2012 r. A. Z. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja Naczelnika Gmina L. z dnia [...] września 1975 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. wydane zostały na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. 1961, Nr 32, poz. 161) zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

Stosownie do art. 2 ww. ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Jednocześnie w art. 3 ust. 2 ww. ustawy zawarta została delegacja upoważniająca Radę Ministrów do wydania rozporządzenia ustalającego warunki, w jakich gospodarstwa rolne uważane są za opuszczone przez właściciela. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961, Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Natomiast w ustępie 2 § 1 ww. rozporządzenia wskazano przypadki, w których gospodarstwa rolne nie są uznawane za opuszczone. Do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

Warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było zatem łączne spełnienie dwóch przesłanek: a) gospodarstwo było opuszczone przez właściciela, a także jego małżonka, rodziców i dzieci, oraz b) nie było uprawiane w całości lub w większej części i nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ wskazał, że Naczelnik Gminy L. oraz Wojewoda [...] prawidłowo zakwalifikowali gospodarstwo rolne jako opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie organu bowiem, bezspornym jest, że właścicielka przedmiotowego gospodarstwa nie zamieszkiwała na gospodarstwie. Powyższe wynika m.in. ze zwrotnych potwierdzeń odbioru ww. decyzji. W gospodarstwie tym nie zamieszkiwał również małżonek wnioskodawczyni, ani jej dzieci, ani rodzice. Spełniona zatem była pierwsza przesłanka.

Odnosząc się do drugiej przesłanki wskazano, że w czasie trzech lat poprzedzających wydanie kwestionowanych decyzji gospodarstwo było uprawiane, przy czym zakres i rozmiar prowadzonych upraw zmieniał się na przestrzeni tego czasu. Organ wyjaśnił, że w protokole lustracji na gruncie z dnia [...] maja 1973 r. wskazano, że "2/3 gruntu leży nie użytkowana". Podobnie w protokole lustracji na gruncie z dnia [...] kwietnia 1974 r. Z kolei w protokole lustracji na gruncie z dnia [...] października 1974 r. zapisano: "Seradela skoszona leży w pokosach nie sprzątnięta, po wtóre grunty uprawiane bardzo źle". W protokole lustracji na gruncie z [..] kwietnia 1975 r. wskazano: "Seradela skoszona leżała przez całą zimę; nie dokonano podorywki ścierniska; ziemia opuszczona pod względem agrotechnicznym". W protokole lustracji na gruncie z dnia [...] sierpnia 1975 r. zapisano: "Ziemniaki są zachwaszczone, 1/3 leży odłogiem, obsiano owsem, już minął termin koszenia". Jednocześnie wskazano, że należy wydać wezwanie w sprawie koszenia.

Ponadto, organ podniósł, iż w aktach sprawy znajduje się pismo Urzędu Gminy L. skierowane do Spółdzielni Kółek Rolniczych w L., w którym zleca się skoszenie przy użyciu kombajnu owsa na przedmiotowej nieruchomości; oświadczenie podpisane przez J. Z., w którym wskazano, że ziemia [...] będzie zagospodarowana ziemniakami, owsem i seradelą (nie opatrzone datą ale chronologiczny układ archiwalnych akt wskazuje, że zostało złożone po 14 lutym 1975 r., tj. otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego oraz przed przeprowadzeniem lustracji z [...] kwietnia 1975 r.). Organ podkreślił, że z treści tego oświadczenia można wnioskować, że skoro mąż właścicielki gospodarstwa zobowiązuje się do zagospodarowania gospodarstwa to dotychczas gospodarstwo to nie było zagospodarowane w całości lub większej części uprawiane.

Dalej organ podniósł, że dla oceny przedmiotowej sprawy mają znaczenie także zeznania świadków, jednakże opierając się na ich zeznaniach nie można dokładnie określić powierzchni poszczególnych upraw, prowadzenia upraw na właściwym poziomie, a także poddawania gruntów właściwym zabiegom agrotechnicznym. Jedynie świadek J. P. zeznał, że grunt był obsadzany ziemniakami na powierzchni ok. 0,5 ha. Zeznał on również, że nie może stwierdzić, że przedmiotowe grunty nie były uprawiane przez okres 3 lat, gdyż gdyby tak było rosłaby tam tzw. samosiejka.

Zdaniem Ministra, przedstawione powyżej dowody jednoznacznie wskazują na fakt nie poddawania gospodarstwa prawidłowym zabiegom agrotechnicznym - zatem spełniona została także druga przesłanka.

Minister zaznaczył, że wnioskodawczyni nie udowodniła aby dowody wskazane w uzasadnieniu decyzji były nierzetelne, bądź też przeprowadzone jedynie w celu zrealizowania powziętego wcześniej zamiaru, tj. przejęcia jej nieruchomości rolnej. Minister nie pominął także oceny dowodu z przesłuchania, wymienionych we wniosku z dnia 7 sierpnia 2012 r., świadków. Zeznania zostały szczegółowo przeanalizowane. Brak też podstaw, w ocenie Ministra, do podzielenia zarzutu o nieprawidłowej interpretacji czy przypisywaniu nadmiernego znaczenia ww. oświadczeniu J. Z. Wobec powyższego zarzut rażącego naruszenia art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego również uznać należy za chybiony.

Tym samym, Minister stwierdził, że strona nie może oczekiwać od organu, iż ten dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał dodatkowo innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia dokonanych ustaleń na podstawie istniejącego już materiału dokumentacyjnego sprawy.

Od powyższej decyzji, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła A. Z. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa polegające na bezzasadnym przyjęciu, że w ustalonym stanie faktycznym, nie zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r.

W uzupełnieniu skargi, pełnomocnik z urzędu – radca prawny P. M. sprecyzowała stanowisko A. Z., zarzucając zaskarżonym decyzjom:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 ustawy dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, przez uznanie, że przepisy te mogły mieć zastosowanie w niniejszym stanie faktycznym, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, iż przedmiotowa nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego w rozumieniu ww. przepisów,

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r., nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., nr [...],

3) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego oraz wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, w sytuacji gdy w sprawie pojawiają się uzasadnione wątpliwości do to trafności dotychczasowych ustaleń, poprzez zaniechanie kontynuowania zebrania dodatkowego materiału dowodowego.

W ocenie skarżącej ustalenie przez organ, iż przedmiotowa nieruchomość uznana mogła być za gospodarstwo rolne jest całkowicie chybione. Za pomocny dla oceny tego stanu faktycznego uznać należy art. 55 (3) kc, dodany do kodeksu cywilnego mocą ustawy z dnia 18 sierpnia 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny. Zgodnie z tą regulacją "Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz j prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Zgodnie z powyższym uznać należy, iż aby móc mówić o gospodarstwie rolnym koniecznym jest stwierdzenie istnienia budynków które co najmniej mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.

Dokonując porównania sposobu prowadzenia gospodarstwa rolnego w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku oraz w okresie po wejściu w życie przepisu art. 55 (3) kc, brak jest możliwości stwierdzenia istotnych różnić, mogących wpływać na zmianę pojęcia definicji gospodarstwa rolnego. Bezspornym oraz oczywistym pozostaje, iż w obu ww. okresach, a także w obecnej chwili, posiadanie budynków gospodarczych przez rolnika jest nieodzowne, do tego aby móc prowadzić działalność w rolnictwie. Przeciwne stwierdzenie, winno być uznane za całkowicie chybione.

Ponadto zdaniem skarżącej organ nie dość wnikliwie pochylił się nad wątkiem sprawy mówiącym o tym, iż cel oraz sposób przejęcia przedmiotowej nieruchomość mógł być bezprawny - ówczesne władze wykorzystując tę konstrukcję prawną, z góry założyły, iż dokonają przejęcia tej nieruchomość, bez względu na wystąpienie ku temu przesłanek. Za trafnością tej tezy przemawiają nie tylko oświadczenia Skarżącej, ale przede wszystkim zeznania świadków oraz doświadczenie historyczne dotyczące funkcjonowania organów - urzędników w okresie PRL.

W ocenie skarżącej ta kwestia została w zasadzie pominięta przez Organ, a niewątpliwie stanowi ważny składnik wydanych decyzji, a w przypadku potwierdzenia tych okoliczności, decyzje Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r., oraz decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., winny zostać unieważnione.

Z akt sprawy wynika, iż organ poczynił ustalenia wyłącznie w oparciu o protokoły lustracji sporządzone w latach siedemdziesiątych, jednocześnie pomijając wnioski płynące z takich dowodów jak zeznania świadków. Świadkowie zeznający w niniejszej sprawie byli zgodni co do faktu, iż nieruchomość nie była opuszczona oraz tego, iż były systematycznie prowadzone na niej prace polowe. W obu zaskarżonych decyzjach brak jest jednoznacznego ustosunkowania się przez organ do tych kwestii.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona

Rozpoczynając rozważania nad niniejszą sprawą, przede wszystkim, zauważenia wymaga, że prowadzona ona była w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, którego celem jest ustalenie istnienia bądź braku istnienia przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. W tym miejscu przypomnieć należy, iż organ wszczynający postępowanie w sprawie nieważności decyzji ostatecznej, uruchamia postępowanie w nowej sprawie, nigdy zaś nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji. Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, nie zaś merytoryczna kontrola podjętego w postępowaniu zwykłym rozstrzygnięcia, również Sąd pierwszej instancji nie może prowadzić postępowania zmierzającego do skontrolowania legalności merytorycznej decyzji ostatecznej, a jedynie winien ocenić, czy organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż w sprawie wystąpiły bądź nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym podkreślić należy, że istotą stwierdzenia nieważności jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że zarówno organy administracyjne jak i Sąd pierwszej instancji powinny brać pod uwagę przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, które obowiązywały w dacie wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności strona się domaga, czyli w niniejszej sprawie, w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Gminy L. z dnia [...] września 1975 r.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż weryfikowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia [...] września 1975 r. wydana została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. nowelizującą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198).

Stosownie do powołanego przepisu art. 2 ust. 1 gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił więc podstawę do przejmowania mienia dwojakiego rodzaju:

1) gospodarstw rolnych i działek określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.,

2) wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli.

W konsekwencji w przedmiotowej sprawie wymagało ustalenia, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, czy przejęta na własność Państwa nieruchomość spełniała na dzień wydania decyzji z [...] września 1975 r. cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. Ten tryb był dopuszczalny bowiem tylko do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Powołana ustawa z 13 lipca 1957 r. nie zawierała definicji ustawowej gospodarstwa rolnego. Dla ustalenia czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego należało zastosować przepisy prawa definiujące pojęcie gospodarstwa rolnego w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy L. z [...] września 1975 r. W Kodeksie cywilnym definicja gospodarstwa rolnego została przyjęta dopiero w 1990 r. (art. 55(3) Kodeksu cywilnego). Tak wię więc należało zastosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Za gospodarstwo rolne opuszczone - w myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia uważano gospodarstwo, na którym:

1) nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice,

2) a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Minister rozpoznający sprawę dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, obowiązany więc był przeprowadzić wszechstronną ocenę zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Zdaniem Sądu ta ocena została dokonana.

Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania bezspornie wynika, że A. Z. zamieszkiwała w R. W aktach sprawy znajdują się także 3 protokoły lustracji gruntu, sporządzone przez zespół specjalistów Gminy L. - kolejno z [...]. Z treści tych protokołów wynika, że gospodarstwo od lat w większości nie jest uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Świadczą o tym poniższe zapisy zawarte w protokołach: "2/3 gruntu leży nie użytkowana"; "seradela skoszona leży w pokosach nie sprzątnięta, grunty uprawiane bardzo źle"; "seradela skoszona leżała przez całą zimę, nie dokonano podorywki ścierniska, ziemia opuszczona pod względem agrotechnicznym"; "ziemniaki są zachwaszczone, 1/3 leży odłogiem, obsiano owsem, już minął termin koszenia, należy wydać wezwanie w sprawie koszenia". W aktach sprawy administracyjnej znajduje się także pismo Urzędu Gminy L. skierowane do Spółdzielni Kółek Rolniczych w L., w którym Gmina zleca natychmiastowe skoszenie, przy użyciu kombajnu, owsa A. i J. Z.

W ocenie Sądu, prawidłowo też organ wywiódł, że treść oświadczenia (bez daty) J. Z., oraz złożenie go po wszczęciu postępowania o przejęcie gospodarstwa (a świadczy o tym chronologiczne położenie dokumentu w aktach sprawy) – wskazuje, że ziemia przed złożeniem tego oświadczenia nie była zagospodarowana.

W tej sytuacji, stwierdzić należy, że Minister przeprowadził wszechstronną ocenę zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania w 1975 r. decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Wbrew twierdzeniom skargi Minister ocenił także zeznania świadków [...], które – co istotne w sprawie - miały miejsce dopiero już po latach w postępowaniu nieważnościowym. Ocena ich ma miejsce na str. 7 decyzji organu I instancji oraz str. 6 organu odwoławczego. Sąd ponownie podkreśla, że w postępowaniu nadzorczym ocenie podlega to, czy udokumentowany stan sprawy uzasadniał wydanie określonego rozstrzygnięcia, w tym przypadku w 1975 r. Zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. obowiązuje wprawdzie we wszystkich postępowaniach administracyjnych, zatem również o stwierdzenie nieważności decyzji, jednakże nowymi dowodami (np. zeznaniami świadków) można posłużyć, o ile miałoby to pomóc w ocenie decyzji poddanej nadzorowi, np w sytuacji braku dowodów, w oparciu o które zapadała decyzja w trybie zwykłym – co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Ponadto zwrócenia uwagi wymaga, że z zeznań ww. świadków można wywieść, iż grunty te były wprawdzie użytkowane, jednakże – jak wskazał organ – nie sprecyzowano powierzchni tego użytkowania, oraz czy grunty te były poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Ponadto, pomimo twierdzeń, jednego ze świadków, iż nieruchomość tą w tamtym okresie użytkował, strona skarżąca na tą okoliczność nie przedłożyła żadnego dowodu w sprawie.

Jednocześnie Sąd zauważa, że "funkcjonowanie organów - urzędników w okresie Polski Rzeczypospolitej Ludowej", oraz okoliczności jakie towarzyszyły przejęciu gospodarstw w tamtych latach na własność Państwa (nie wynikające zresztą wprost z akt sprawy, poza ogólnymi twierdzeniami świadków) nie mogą stanowić podstawy do unieważnienia decyzji, czego domaga się strona skarżąca. Twierdzenia te nie zezwalają na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art.16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości.

W świetle tego co wyżej podniesiono Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że decyzja z [...] września 1975r. nie została dotknięta którąkolwiek z wad nieważności normowanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji nie było podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Z powyższych względów Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., a także art. 77 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 k.p.a.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

-----------------------

10