Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 581/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 12 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 września 2014r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2014r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego S. M. kwotę 3.508 (słownie: trzy tysiące pięćset osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 581/14

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania S. M. (dalej: beneficjent/skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2014r., nr [...] ustalającej kwotę nienależnie pobranych świadczeń

z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 36.360,35 zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego oraz akt sprawy wynika, że

w dniu 27 kwietnia 2005r. beneficjent złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2005r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik ARiMR) stwierdził, że beneficjent spełnia warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej określone w § 4 pkt 1-3, pkt 6 i 7, § 11 i § 20 ust.4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) – dalej: rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004r.

W dniu 1 sierpnia 2005r. beneficjent złożył kolejny wniosek - stanowiący zmianę wniosku o przyznanie renty strukturalnej. We wniosku beneficjent złożył oświadczenie o przekazaniu gospodarstwa rolnego w formie umowy dzierżawy na 10 lat na rzecz W. B., załączając m.in. ww. umowę (akt notarialny z dnia 29 maja 2005r., k.13).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005r.,nr [...] Kierownik ARiMR przyznał beneficjentowi rentę strukturalną w wysokości 1.462,71 zł od dnia 1 sierpnia 2005r., nie dłużej niż przez 10 lat. Na ww. kwotę składały się: podstawowa wysokość renty strukturalnej w wysokości 210% najniższej emerytury – 1181,42 zł oraz zwiększenie za trwałe przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3ha użytków rolnych tj. 50% najniższej emerytury – 281,29 zł.

Kolejnymi decyzjami z dnia [...] marca 2006r., [...] marca 2008r., [...] marca 2009r., [...] lutego 2010r. Kierownik ARiMR zmienił wysokość pobieranego przez beneficjenta świadczenia z uwagi na waloryzację kwoty najniższej emerytury.

W dniu 14 lutego 2011r. beneficjent złożył oświadczenie, iż z dniem 26 kwietnia 2010r. została mu naliczona emerytura przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) oraz że na jego wniosek świadczenie zostało zwieszone

z dniem naliczenia.

Pismami z dnia 5 kwietnia 2011r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) zawiadomił beneficjenta o wszczęciu postępowań z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika ARiMR z dnia [...] sierpnia 2005r. o przyznaniu renty strukturalnej oraz decyzji z dnia [...] marca 2006r., [...] marca 2008r., [...] marca 2009r., [...] lutego 2010r. o zmianie wysokości renty strukturalnej.

Następnie decyzjami z dnia [...] maja 2011r. nr [...] Dyrektor ARiMR stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 2005r.

o przyznaniu renty strukturalnej oraz decyzji z dnia [...] marca 2006r., [...] marca 2008r., [...] marca 2009r., [...] lutego 2010r. o zmianie wysokości renty strukturalnej, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniach decyzji organ wskazał, że w sprawie nastąpiło rażące naruszenie prawa ze względu na błędną interpretację §12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. i w konsekwencji przyznanie beneficjentowi renty strukturalnej w zawyżonej wysokości. Organ wyjaśnił, że wynikający z §12 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia dodatek 50% powinien być uwzględniony jedynie przy trwałym przeniesieniu własności gospodarstwa, co w przypadku beneficjenta nie nastąpiło, gdyż przekazał on gospodarstwo rolne w formie umowy dzierżawy, a nie na własność. W związku z powyższym, beneficjent nie był uprawniony do otrzymania dodatku za trwałe przekazanie gruntów rolnych.

Decyzją z dnia [...] października 2011r. Kierownik ARiMR przyznał beneficjentowi rentę strukturalną w wysokości 1.181,42zł od dnia 1 sierpnia 2005r., nie dłużej niż przez 10 lat.

Decyzjami z dnia [...] października 2011r. organ ten zmienił wysokość pobieranej przez beneficjenta renty strukturalnej z uwagi na waloryzację kwoty najniższej emerytury.

Następnie decyzjami z dnia [...] października 2011r. Kierownik ARiMR zmniejszył wysokość pobieranej przez beneficjenta renty strukturalnej z uwagi na nabycie przez niego prawa do emerytury z dniem 26 kwietnia 2010r.

Pismem z dnia 18 października 2012r., nr [...] Kierownik ARiMR zawiadomił beneficjenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych z tytułu renty strukturalnej; zawiadomienie zostało doręczone beneficjentowi w dniu 23 października 2012r.

Kolejnymi decyzjami z dnia [...] stycznia 2013r., [...] maja 2013r., [...] września 2013r., Kierownik ARiMR ustalił beneficjentowi kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 36.360,35 zł. Na skutek odwołań beneficjenta, ww. decyzje były kolejno uchylane przez Dyrektora ARiMR z przyczyn proceduralnych.

W dniu [...] marca 2014r. Kierownik ARiMR wydał decyzję

nr [...] o ustaleniu beneficjentowi kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 36.360,35 zł, która została utrzymana w mocy przez Dyrektora ARiMR opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2014r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że beneficjent nie spełniał warunków wynikających

z rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. na uzyskanie dodatku 50% za trwałe przekazanie użytków rolnych, a ponadto uzyskał prawo do emerytury z ZUS w związku z czym obowiązany jest do zwrotu części pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres:

- od sierpnia 2005r. do kwietnia 2010r. – zwrot dodatku za trwałe przekazanie użytków rolnych,

- od 26 kwietnia 2010r. do lutego 2011r. – zwrot świadczenia w związku z pobieraną emeryturą z ZUS.

Organ II instancji wyjaśnił, że wypłacone nienależnie beneficjentowi środki finansowe z tytułu renty strukturalnej pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 i ust. 2 pkt a ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz.634 ze zm.) – dalej: ustawa o Agencji. Przedmiotem badania

w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków

z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków, ma miejsce wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata,

a następnie decyzja zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ podkreślił, że w takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną.

Organ II instancji wskazał, że przepis art. 29 ust.1 pkt 1 i pkt 2 ustawy

o Agencji, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnie lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata, obejmuje więc nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której beneficjent uzyskał płatności z tytułu renty strukturalnej, utracił on uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku z czym środki przekazane na jego rachunek zostały pobrane nienależnie.

Zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2005-2010, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych

w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, (Dz.Urz. UEL 141 z 30.04.2004r., str.18 ze zm.)– dalej: rozporządzenie nr796/2004, oraz w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009r. str.65 ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 1122/2009.

Na podstawie ww. przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ II instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, że beneficjent podpisując wniosek o przyznanie renty strukturalnej tym samym złożył oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty renty, powinien zatem wiedzieć, iż dodatek za trwałe przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, tj. 50% najniższej emerytury, został mu nienależnie przyznany. Ponadto, informacja o przyznaniu dodatku jest umieszczana w tabeli w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej oraz w każdej decyzji o zmianie wysokości renty strukturalnej wskutek waloryzacji. W ocenie organu II instancji, ze względu na powyższe, beneficjent był w stanie wykryć, iż ww. dodatek został mu nienależnie przyznany.

Organ II instancji wyjaśnił również, że dodatkowe żądanie zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, wynika również z nabycia przez beneficjenta prawa do emerytury z ZUS od 26 kwietnia 2010r. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r., obowiązek zmniejszenia należnej renty strukturalnej powstaje z chwilą nabycia przez uprawnionego prawa do emerytury

z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczania społecznego rolników. Zdaniem organu II instancji, nie ma znaczenia, że beneficjent złożył w dniu 14 lutego 2011r. oświadczenie w ARiMR informujące,

iż na jego wniosek ZUS zawiesił wypłatę emerytury, gdyż zawieszenie wypłaty należnego świadczenia nie stanowi o utracie określonego decyzją o przyznaniu emerytury uprawnienia. W konsekwencji, organ I Instancji prawidłowo dokonał zmniejszenia wysokości renty strukturalnej o kwotę przyznanej emerytury.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art.8, art.77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dopełnił wymogu należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który następnie ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. W ocenie organu II instancji, postępowanie było prowadzone zgodnie

z wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadą zaufania obywateli do organów państwa.

Ponadto, organ II instancji wskazał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004).

Zdaniem organu odwoławczego, przepisy te nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ pierwsza wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 16 września 2005r. natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych zostało doręczone beneficjentowi w dniu 18 października 2012r. , a więc przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności. Według organu II instancji, w przedmiotowej sprawie nie występuje również możliwość uznania dobrej wiary strony, gdyż przesłanka taka nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, jak również beneficjent nie wykazał, że jego działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Organ podkreślił, że beneficjent podpisując wniosek o przyznanie renty strukturalnej tym samym złożył oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty renty. Świadomy był zatem, iż warunkiem przyznania renty strukturalnej zwiększonej o 50% kwoty najniższej emerytury jest przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, w przypadku przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.

Na decyzję organu odwoławczego beneficjent złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

1) Naruszenie prawa materialnego przez organ wydający decyzję przez:

a) błędną wykładnię §12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 30 kwietnia 2014r. polegającą na przyjęciu przy wyliczaniu podstawy renty strukturalnej za prawidłową umowę dzierżawy zamiast umowy przenoszącej w sposób trwały własność gospodarstwa, którą to wadę organ powinien ujawnić

w dacie wydawania decyzji przy zachowaniu procedur określonych

w §18 ust. 5, § 19 i § 20 ww. rozporządzenia

b) nieprzestrzeganie procedury przyznawania renty strukturalnej określonej w § 14 ust. 2 rozporządzenia z 30 kwietnia 2004r. w sytuacji, gdy skarżący niezwłocznie zgłosił organowi fakt nabycia uprawnień emerytalnych,

2) naruszenie art.35 § 3 k.p.a. przez nie rozstrzygnięcie przez organ

I instancji w wymaganym terminie sprawy oraz nie zawiadomienie skarżącego o przyczynach takiej zwłoki w wydaniu decyzji i nie ustalenie innego terminu załatwienia sprawy (art.36 k.p.a.),

3) naruszenie zasad nadrzędnych określonych w art. 6, art. 7, art.8 i art. 12 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia z 30 kwietnia 2004r.,mimo nabycia uprawnień do emerytury spełniał wymogi do uzyskania renty strukturalnej. Zdaniem skarżącego, postępowanie trwało zbyt długo, gdyż zawiadomił on organ o nabyciu uprawnień do emerytury

w maju 2010r., a organ wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej dopiero w październiku 2011r., wypłacając w tym okresie świadczenie, pomimo wiedzy o braku podstaw do jego wypłaty.

Ponadto, skarżący zarzucił, że ocena złożonych przez niego dokumentów należała do organu prowadzącego postępowanie i uznanie, że świadczenie jest nienależne jest konsekwencją błędu tego organu. W ocenie skarżącego, nie powinien on ponosić konsekwencji błędnej decyzji, gdyż zmienność poglądów prawnych tego samego organu, przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, jest nie do przyjęcia w państwie prawa i narusza zasadę zaufania.

Według skarżącego w postępowaniu naruszono również zasadę legalizmu (art.6 k.p.a.),nie wyjaśniono należycie stanu faktycznego sprawy, nie uwzględniono słusznego interesu skarżącego (art.7 k.p.a.), a postępowanie nie było prowadzone zgodnie z zasadą szybkości (art.12 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko wyrażone

w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane

w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Na kwotę zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 36.360,35 zł składa się:

-kwota 17.713,13 zł z tytułu wypłaty 50% dodatku do renty za przekazanie na własność gruntów gospodarstwa rolnego,

- kwota 18.647,22 zł z tytułu wypłaty renty po uzyskaniu przez skarżącego prawa do emerytury z ZUS.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że S. M. pobrał powyższe płatności nienależnie. Jednakże, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni przepisów, które uzasadniają odstąpienie od dochodzenia zwrotu tych należności.

Stosownie do art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004,obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że organ ten w ogóle nie rozważał, czy w przedmiotowym stanie faktycznym mogło dojść do przedawnienia obowiązku zwrotu z uwagi na dobrą wiarę skarżącego. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził jedynie, że dobra wiara skarżącego nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, sam skarżący też nie wykazał, że działał w dobrej wierze. Dalej organ stwierdził, że skarżący podpisując wiosek

o przyznanie renty strukturalnej tym samym złożył oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty renty, świadomy był zatem, iż zwiększenie renty przysługuje w przypadku m.in. przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.

Należy zgodzić się z organami, że rozporządzenie nr 796/2004 nie podaje definicji pojęcia dobrej, czy złej wiary. W takiej sytuacji zasadne jest odwołanie się

do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. W wyroku z dnia 18 stycznia 2912r., sygn. akt II GSK 1209/11, (publ. LEX nr 1137853) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uznanie, czy w określonej sytuacji mamy do czynienia z dobrą, czy złą wiarą wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Badaniu podlegają zatem okoliczności konkretnej sprawy, w tym świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara oparta jest na przesłankach obiektywnych. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że ono istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. Natomiast w złej wierze jest ten, kto wie, że dane prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy nie można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwiony.

Oceniając zachowanie skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że działał w dobrej wierze tj. pozostawał w błędnym, jednakże usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu prawo do renty strukturalnej

w zwiększonej wysokości. Zdaniem Sądu, świadczy o tym okoliczność, że do wypłaty świadczenia w zwiększonej wysokości doszło na skutek oczywistego błędu organu, który w sposób nieprawidłowy ocenił przedłożoną przez skarżącego dokumentację,

w tym umowę dzierżawy, uznając, że spełnia ona określoną w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. przesłankę do zwiększenia renty strukturalnej. Co więcej, fakt ten nie jest przez organ kwestionowany. Skarżący otrzymując decyzję organu o spełnieniu przesłanek do uzyskania renty

w zwiększonej wysokości pozostawał więc w błędnym przekonaniu, że faktycznie owo prawo mu przysługuje. Zdaniem Sądu, mniemanie skarżącego należy uznać za usprawiedliwione. Skarżący – rolnik, niebędący profesjonalistą, otrzymał korzystne dla siebie rozstrzygnięcie i nie można mu czynić zarzutu, że powinien dopatrywać się błędu organu. Należy podkreślić, że skarżący pobierał świadczenie w nieprawidłowej wysokości przez ponad pięć lat i w tym okresie wielokrotnie był utwierdzany przez organ w przekonaniu o prawidłowości decyzji, otrzymując kolejne decyzje waloryzacyjne, w których błąd organu był każdorazowo powielany.

Podkreślenia wymaga również, że błąd organu nie był wynikiem nieprawidłowych działań skarżącego, który przecież przedstawił okoliczności faktyczne zgodnie z prawdą, nie dotyczył elementu stanu faktycznego związanego

z obliczaniem danej płatności, zatem skarżący nie miał na niego wpływu. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, nie sposób zachowaniu skarżącego przypisać złej wiary.

Powyższe skutkuje uznaniem, że wbrew twierdzeniom organu, w sprawie wystąpiła, określona w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 przesłanka wyłączająca – z uwagi na termin przedawnienia – dochodzenie zwrotu części płatności objętych zaskarżoną decyzją.

W niniejszej sprawie skarżący został bowiem po raz pierwszy powiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności w dniu 23 października 2012r., tj. w dniu doręczenia mu zawiadomienia organu z 18 października 2012r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności. Należy zatem uznać, że w stosunku do wypłat dokonanych do dnia 22 października 2008r. okres od daty płatności do daty pierwszego powiadomienia jest dłuższy niż 4 lata, co skutkuje brakiem obowiązku zwrotu tych płatności zgodnie art. 73 ust.5 rozporządzenia nr 796/2004, z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Odnośnie nieprzedawnionej części należności, należy wskazać, że zgodnie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Z kolei art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, które z dniem 1 stycznia 2010r. zastąpiło rozporządzenie nr 796/2004, stanowi, że obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Z przepisów tych wynika, że do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności niezbędne jest jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek:

po pierwsze – wypłata nienależnego świadczenia jest konsekwencją błędu organu, po drugie – błędu tego beneficjent nie mógł wykryć (w zwykłych okolicznościach - art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009).

W niniejszej sprawie, poza sporem jest, że świadczenie w zwiększonej wysokości zostało wypłacone na skutek błędu organu, który nieprawidłowo uznał przedłożoną przez skarżącego umowę dzierżawy za spełnienie przesłanki trwałego przekazania gospodarstwa rolnego, uprawniającej do zwiększenia renty strukturalnej na podstawie § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r.

Kwestionowane przez organy jest natomiast wystąpienie drugiej z przesłanek tj. możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta. Zdaniem organów, skarżący mógł wykryć błąd, ponieważ podpisał wniosek o przyznanie renty strukturalnej i tym samym złożył oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty renty, świadomy był zatem, iż zwiększenie renty przysługuje w przypadku m.in. trwałego przekazania gospodarstwa rolnego. Ponadto, decyzje o przyznaniu renty strukturalnej i następujące po niej decyzje waloryzacyjne, które otrzymywał skarżący zawierały tabelę, z której – według organów – skarżący mógł wyczytać, że nie przysługuje mu świadczenie w zwiększonej wysokości.

Sąd nie podziela stanowiska organu. W ocenie Sądu, skarżący, który nie miał wpływu na błąd organu, nie mógł go wykryć, ponieważ przedstawił organowi okoliczności faktyczne zgodnie z prawdą, a te okoliczności posłużyły za podstawę wydania decyzji pozytywnej dla niego. Skoro skarżącemu przyznano zwiększone płatności w okolicznościach przez niego przedstawionych, nie można mówić o możliwości wykrycia błędu przez skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2013r., sygn. akt II GSK 31/12 (publ. https://cbois.nsa.gov.pl), stwierdził, że w sytuacji, gdy skarżący informował organ o stanie faktycznym i prawnym odnoszącym się do gospodarstwa rolnego, które chciał przekazać, a organ prawidłowo ustalając stan faktyczny zastosował nieprawidłowo przepisy rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. dotyczące renty strukturalnej, nie może być mowy o tym, że błąd organu mógł być wykryty przez rolnika, skoro przyznano mu rentę w stanie faktycznym przez niego przedstawionym. "Niewątpliwie dla rolnika, który nie ma obowiązku znać przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, który w przeciwieństwie do organu nie jest profesjonalistą, w postanowieniu [...] najważniejsza była sentencja, z której wynikało, iż organ stwierdza, że spełnia on warunki uzyskania renty strukturalnej. Wobec korzystnego rozstrzygnięcia rolnik mógł nie przeczytać nawet pouczenia na które powołuje się organ".

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, nie można uznać za słuszne stanowiska organu, że na podstawie zamieszczonych w decyzjach tabel, skarżący mógł wykryć, że dodatek został mu przyznany nienależnie. W tabelach tych wyszczególniono kwotę dodatku, który został przyznany za trwałe przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni 3 ha użytków rolnych. Skarżący miał prawo uznać, że oddanie gruntów w dzierżawę na 10 lat spełnia warunek "trwałego przekazania".

Z uwagi na powyższe, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu jako naruszające przepisy art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 i art.80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009.

Odnośnie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu pobierania renty strukturalnej w sytuacji, gdy beneficjent nabył prawo do emerytury z ZUS, Sąd stwierdza, że uzasadnienie decyzji jest niezrozumiałe. Organ odwoławczy stwierdził, że Agencja w maju 2010r. nie dysponowała żadnym pisemnym dokumentem, który potwierdzałby fakt nabycia prawa do emerytury przez skarżącego, a jedynie forma pisemna mogłaby być podstawą do zmiany decyzji i że dopiero w dniu 14 lutego 2011r. skarżący takie pisemne oświadczenie złożył. Organ nie odniósł się do znajdującej się w aktach notatki służbowej, bez daty, sporządzonej przez pracownika Biura ARiMR, z której wynika, że S. M. poinformował organ o nabyciu praw do emerytury z ZUS, okazując decyzję ZUS z dnia 25 maja 2010r.

Z pouczenia zawartego w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej wynika, że uprawniony jest zobowiązany do informowania kierownika biura powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty

i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia (pkt

2 pouczenia).

Organ odwoławczy nie wskazał na jakiej podstawie uznał, że tylko złożenie pisemnej informacji przez beneficjenta zadośćuczyni temu obowiązkowi.

W ocenie Sądu, treść notatki służbowej (bez daty) wskazuje wyraźnie na to, że S. M. poinformował organ I instancji o okoliczności mającej wpływ na prawo do wypłaty i wysokość renty strukturalnej (nabycie prawa do emerytury

z ZUS), natomiast brak daty sporządzenia tej notatki i brak jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie uniemożliwia dokonanie oceny, czy beneficjent wywiązał się z powyższego obowiązku we właściwym terminie, a co za tym idzie, czy płatność została dokonana na skutek pomyłki organu. Ponadto, żaden

z organów nie rozważył możliwości odstąpienia od odzyskania nienależnych płatności z tytułu pobierania renty strukturalnej w sytuacji nabycia prawa do emerytury, pod kątem istnienia przesłanek określonych w art. 80 ust.3 rozporządzenia nr 1122/2009.

Mając na uwadze powyższe, Sądna podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a ic, oraz art.152 P.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 3.508 zł, na którą składają się:

- uiszczony od skargi wpis sądowy w wysokości 1.091 zł,

- wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 2.400 zł (§ 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.),

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.