Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 129/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2018 poz 108
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
article: par. 6 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 129/18 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 11 kwietnia 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, , Sędziowie, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r., sprawy ze skargi D. K., na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, we W., z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, , , oddala skargę w całości.,


UZASADNIENIE

|

Przedmiotem skargi jest decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, DPWIS) z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], który działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej: skarżąca) od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu chorób zawodowych, wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u skarżącej - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W dniu 12 listopada 2015 r. skarżąca dokonała zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu).

Skarżąca pracowała w narażeniu na czynniki chemiczne i biologiczne (alergeny pochodzenia roślinnego i zwierzęcego):

- od 3 sierpnia 1978 r. do 28 lutego 1995 r. w zakładzie "[...]"[...] w N. (obecnie "[...] S.A. z siedzibą w W.), jako wtryskarkowy, konfekcjoner wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych, monter wyrobów z tworzyw sztucznych - krajacz, pakowacz, oddelegowywana była też do hali produkcji mazaków/pisaków, brakarni i hali produkcji kleju biurowego; podczas pracy miała kontakt z metyloetyloketonem, butanolem, kwasem octowym, etanolem, octanem celulozy, polietylenem, polipropylenem, polistyrenem, poliamidem, acetonem, cykloheksanonem, octanem etylu;

- od 1 marca 1995 r. do 30 czerwca 2006 r. we własnym gospodarstwie rolnym o profilu roślinno- zwierzęcym.

Po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. udokumentował narażenie zawodowe skarżącej w odpowiednich kartach oceny narażenia zawodowego, a następnie skierował zainteresowaną na badania do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w J. G..

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w J. G. po wykonaniu badań lekarskich, analizie zgromadzonej dokumentacji oraz konsultacji z Instytutem Medycyny Pracy w Ł. wydał orzeczenie lekarskie z dnia 5 września 2016 r. nr [...] braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu) u skarżącej. Rozpoznano u badanej zespół suchego oka, jaskrę, astygmatyzm krótkowzroczny oka prawego, krótkowzroczność oka lewego. Natomiast substancje chemiczne, podane w karcie oceny narażenia zawodowego badanej: metyloetyloketon, etanol, octan celulozy, kwas octowy, octan etylu, butanol, aceton, polipropylen, polietylen, polistyren, poliamid - na podstawie aktualnie dostępnych kart charakterystyki substancji chemicznej nie są alergenami, nie wywołują zatem reakcji alergicznej. Jednakże wiele z tych substancji wykazuje działanie drażniące oczy, powodując ból, pieczenie i zaczerwienienie spojówek. Narażenie na czynniki chemiczne o charakterze drażniącym i występowanie zespołu suchego oka często mylnie sugeruje alergiczne tło dolegliwości ze strony oczu.

Następnie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał w dniu 28 grudnia 2016 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1) u skarżącej. Jednostka diagnostyczno-orzecznicza II stopnia podała, że rozpoznano zespół suchego oka, jaskrę oraz krótkowzroczność obu oczu. Całokształt badań nie wskazuje na alergiczne dolegliwości ze strony oczu. Wymienione w karcie oceny narażenia zawodowego pacjentki czynniki chemiczne, zgodnie z wiedzą z zakresu toksykologii, nie wykazują działania alergizującego, co najwyżej działanie drażniące na błony śluzowe i spojówki. Dolegliwości w przebiegu zespołu suchego oka mogą ulegać zaostrzeniu pod wpływem kontaktu z czynnikami nieswoiście drażniącymi spojówki. Również stosowanie leków przeciwjaskrowych może dawać dolegliwości ze strony oczu. Wskazano na utrzymywanie się dolegliwości ze strony oczu pomimo zmiany charakteru narażenia zawodowego, a także definitywnego zakończenia aktywności zawodowej.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich i po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. w dniu [...] maja 2017 r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1) u skarżącej. Organ pierwszej instancji wskazał, że dochodzenie potwierdziło narażenie zawodowe strony na nieuczulające substancje chemiczne oraz ekspozycję na alergeny środowiskowe związane z pracą we własnym gospodarstwie rolnym, które nie wywołały reakcji alergicznych. Powyższe czynniki nie spowodowały zgłaszanej choroby zawodowej, a biegli orzecznicy rozpoznali zespół suchego oka, jaskrę i krótkowzroczność obu oczu, czyli chorób niewymienionych w wykazie chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, kwestionując przede wszystkim wydane w sprawie orzeczenia lekarskie.

Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca w trakcie wykonywanej pracy narażona była na działanie czynników chemicznych i biologicznych (alergeny pochodzenia roślinnego i zwierzęcego). Zatem kwestia narażenia zawodowego nie jest sporna. Natomiast odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej stwierdzono, że placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych były zgodne co do braku podstaw do stwierdzenia u badanej choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1). W uzasadnieniach orzeczeń lekarskich jednostki podały, że całokształt badań nie wskazuje na alergiczne dolegliwości ze strony oczu. Wymienione w karcie oceny narażenia zawodowego pacjentki czynniki chemiczne, zgodnie z wiedzą z zakresu toksykologii, nie wykazują działania alergizującego, co najwyżej działanie drażniące na błony śluzowe i spojówki. Dolegliwości w przebiegu zespołu suchego oka mogą ulegać zaostrzeniu pod wpływem kontaktu z czynnikami nieswoiście drażniącymi spojówki. Również stosowanie leków przeciwjaskrowych może dawać dolegliwości ze strony oczu. Wskazano na utrzymywanie się dolegliwości ze strony oczu pomimo zmiany charakteru narażenia zawodowego, a także definitywnego zakończenia aktywności zawodowej.

Organ drugiej instancji wskazał, że orzeczenia lekarskie są "opiniami biegłego" w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającymi weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Orzeczenia wydane przez upoważnionych lekarzy są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości, spełniają zatem wymagania stawiane opiniom biegłego. Zatem w ocenie organu nie ma podstaw od odmówienia orzeczeniom mocy dowodowej i organ związany jest ich treścią.

Odnosząc się do materiałów dowodowych dołączonych przez skarżącą, organ stwierdził, że nie wnoszą one nic nowego do sprawy, ponieważ dotyczą obserwacji innych schorzeń niż rozpatrywana w niniejszym postępowaniu choroba zawodowa. Zauważył także, iż strona odwołująca nie przedstawiła żadnych argumentów, które mogłyby podważyć wydane w sprawie orzeczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu chorób zawodowych), tj. nieprzeprowadzenie testów alergicznych na okoliczność uczulenia na czynniki chemiczne, na które skarżąca narażona była w miejscu pracy.

Skarżąca podkreśliła, że testy alergiczne powinny być przeprowadzone pod kątem alergii na czynniki występujące w zakładzie pracy, a wymienione w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Jednakże pomimo wielokrotnie ponawianych wniosków, zarówno organ I jak i II instancji nie przeprowadził dowodów na okoliczność występowania u skarżącej alergii na czynniki wskazane w karcie oceny narażenia zawodowego.

Substancje chemiczne, podane w karcie oceny narażenia zawodowego badanej: metyloetyloketon, etanol, octan celulozy, kwas octowy, octan etylu, butanol, aceton, polipropylen, polietylen, polistyren, poliamid, w ocenie skarżącej są alergenami i mogą wywołać reakcję alergiczną. W ocenie organu wiele z tych substancji wykazuje działanie drażniące oczy, powodujące ból, pieczenie i zaczerwienienie spojówek. Organ nie przeprowadził jednak żadnych badań, aby wykluczyć alergiczne zapalenie spojówek o etiologii zawodowej, u podstaw którego leżą alergeny chemiczne, występujące w zakładzie pracy, w którym pracowała skarżąca. Skarżąca przed rozpoczęciem pracy w zakładzie "Inco-Veritas" nie miała problemów z oczami i żadnych innych problemów zdrowotnych. Problemy ze zdrowiem skarżącej, w tym dolegliwości okulistyczne pojawiły się w momencie podjęcia pracy w tym zakładzie. Biegli badali skarżącą na występowanie uczulenia na czynniki komunalne, zwierzęce i roślinne. Jednakże skarżąca całe życie mieszkała na wsi i nigdy nie miała uczulenia na te czynniki. Schorzenia stwierdzone przez biegłych u skarżącej są następstwem alergii na czynniki występujące w zakładzie pracy, a wymienione w karcie oceny narażenia zawodowego.

W odpowiedzi na skargą organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania.

Stosownie do art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia m. in. sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Rada Ministrów wydała w dniu 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów inspekcji sanitarnej. Przepis § 2 rozporządzenia stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych mają pierwszeństwo przed stosowaniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, o której mowa w § 5 ust. 2, to jest m. in. do poradni chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie przepisów ustawy o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej (§ 5 ust. 1). Następnie lekarz tej jednostki na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego przez podjęcie wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów przez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną.

Orzeczenie lekarskie wydaje się m. in. na podstawie oceny narażenia zawodowego. Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu uczulającym (alergenów) – rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika (§ 6 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia). Ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na postawie art. 2981 Kodeksu pracy, przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego (§ 6 ust. 4 rozporządzenia).

W świetle wskazanych przepisów, wydając decyzję w przedmiocie choroby zawodowej, organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy spełnionych zostało kilka pozytywnych elementów jednocześnie, tj. rozpoznana choroba musi znaleźć się w wykazie chorób zawodowych, musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim rozpoznającym chorobę zawodową, a wyniki oceny warunków pracy pozwalać na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Wystąpienie wszystkich tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Organ orzekający wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia. Orzeczenie to jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Powinno zatem być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że organ inspekcji sanitarnej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia chorego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich.

Natomiast sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować dokonane przez niego ustalenia faktyczne, co prowadzi do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. z powodu wydania w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że organy sanitarne, opierając się na stanowisku zajętym przez uprawnionych lekarzy, zgodnie z prawem rozstrzygnęły sprawę.

Postępowanie administracyjne prowadzone było w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Właściwy Państwowy Inspektor Sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczął postępowanie kierując pracownika na badanie do właściwej jednostki orzeczniczej w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. W sprawie zebrano dostateczny materiał dowodowy, sporządzono karty oceny narażenia zawodowego pracownika, wydano orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. – Oddział w J. G. (po konsultacji z Instytutem Medycyny Pracy w Ł.) oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nie budzą wątpliwości, są jednoznaczne, rzetelne i obiektywne. Wydane zostały na podstawie właściwie sporządzonej analizy narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej.

Nie jest sporne w sprawie, że skarżąca narażona była na działanie czynników chemicznych w trakcie pracy wykonywanej w zakładzie "[...]" (metyloetyloketonu, butanolu, kwasu octowego, etanolu, octanu celulozy, polietylenu, polipropylenu, polistyrenu, poliamidu, acetonu, cykloheksanonu, octanu etylu) oraz czynników biologicznych w trakcie prowadzenia gospodarstwa rolnego (alergeny pochodzenia roślinnego i zwierzęcego).

Skarżąca zgłosiła podejrzenie choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu).

W literaturze medycynie pracy wskazuje się, że alergia jest chorobą układu odpornościowego (immunologicznego) człowieka. Alergia to nieprawidłowa reakcja na bodźce, które w normalnych warunkach nie są szkodliwe. Układ odpornościowy (immunologiczny) człowieka posiada zdolność do obrony przed różnymi czynnikami występującymi w środowisku, na przykład zakaźnymi lub toksycznymi dla organizmu. Niekiedy jednak obrona ta może osiągać zbyt duże nasilenie, nieadekwatne do rzeczywistego zagrożenia. Alergia (zwana też nadwrażliwością) oznacza właśnie taką nadmierną nieprawidłową reakcję organizmu na nieszkodliwe czynniki środowiskowe, zwane alergenami. Zostają one rozpoznane przez układ immunologiczny jako potencjalnie niebezpieczne i wywołują odpowiedź w celu ich wyeliminowania, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i zapoczątkowuje proces chorobowy. Proces ten obserwujemy pod postacią objawów choroby alergicznej układu oddechowego, pokarmowego, oka lub skóry.

Do uczulenia dochodzi w wyniku ekspozycji na alergen drogą oddechową, pokarmową lub przez skórę. Alergia nie powstaje jednak u wszystkich osób mających kontakt z alergenem, tylko u niektórych – prawdopodobnie z genetycznie uwarunkowaną skłonnością do takich reakcji lub w związku z długotrwałym i intensywnym narażeniem. U osób predysponowanych do rozwoju alergii natychmiastowej układ odpornościowy wytwarza specyficzne przeciwciała IgE w stosunku do substancji o budowie białkowej, a w przypadku alergii typu późnego wyspecjalizowane komórki układu immunologicznego nabierają zdolności do identyfikacji pewnych związków chemicznych jako alergenów. Uczulone przeciwciała i komórki krążą we krwi oraz znajdują się w układzie oddechowym i skórze, w gotowości do rozpoznania alergenu w razie jego ponownego wniknięcia do organizmu. W takiej sytuacji następuje uruchomienie odpowiedzi immunologicznej, co obserwujemy jako wystąpienie lub zaostrzenie objawów choroby alergicznej (https://medycynapracyportal.pl/podstawoweinformacjeoalergiiialergenach.pdf).

Alergia polega na nadmiernej, nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na występujące w środowisku obce dla organizmu substancje, określane jako alergeny, które w normalnych warunkach powinien on ignorować. U osób zdrowych substancje te nie powodują dolegliwości, natomiast w przypadku ustroju o zaburzonym funkcjonowaniu systemu immunologicznego są przyczyną szeregu nieprzyjemnych, a niekiedy nawet groźnych dla zdrowia reakcji.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca zgłosiła podejrzenie choroby zawodowej w postaci alergicznego zapalenia spojówek, w związku z czym została poddana szerokiej diagnostyce alergologicznej, co wynika z orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki orzecznicze obu stopni.

Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w J. G. w dniu 5 września 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1 wykazu). Z uwagi na potrzebę poszerzenia u skarżącej diagnostyki alergologicznej o badania ukierunkowane na schorzenie układu wzrokowego o etiologii zawodowej opinia ta została wydana po wykonaniu badań konsultacyjnych w Instytucie Medycyny Pracy - Klinice Chorób Zawodowych w Ł. w trakcie obserwacji w dniach 10 – 14 lipca 2016 r. Jak wskazano w opinii, punktowe testy skórne z zestawem pospolitych alergenów środowiska komunalnego, z alergenami zwierzęcymi oraz z zestawem alergenów rolniczych wypadły ujemnie. W surowicy krwi nie stwierdzono obecności przeciwciał IgE przeciwko pospolitym alergenom pozazawodowym. W badaniu składu komórkowego wydzieliny błony śluzowej nosa nie stwierdzono składników charakterystycznych dla reakcji alergicznej. Nie stwierdzono klinicznych i spirometrycznych cech obturacji oskrzeli. Badanie cytologiczne łez nie potwierdziło alergicznego zapalenia spojówek. Natomiast w wyniku konsultacji okulistycznej stwierdzono występowanie u badanej deficytu części wodnej filmu w teście Schrimera oraz zaburzenia stabilności filmu łzowego w teście TSAS. Na podstawie oceny całości zebranych informacji rozpoznano u badanej zespół suchego oka, jaskrę, astygmatyzm krótkowzroczny oka prawego, krótkowzroczność oka lewego.

Odnośnie substancji chemicznych podanych w karcie oceny narażenia zawodowego badanej (metyloetyloketon, etanol, octan celulozy, kwas octowy, octan etylu, butanol, aceton, polipropylen, polietylen, polistyren, poliamid) lekarz orzecznik wskazał, że na podstawie aktualnie dostępnych kart charakterystyki substancji chemicznej wymienione substancje chemiczne nie są alergenami, nie wywołują zatem reakcji alergicznej. Natomiast wiele z tych substancji, m. in. metyloetyloketon, octan etylu, aceton, cykloheksanon, poilistyren, wykazuje działanie drażniące oczy powodujące ból, pieczenie i zaczerwienienie spojówek. Objawy ze strony oczu przy narażeniu na czynniki chemiczne o charakterze drażniącym i występowaniu zespołu suchego oka często mylnie sugerują alergiczne tło dolegliwości ze strony oczu.

Również Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał w dniu 28 grudnia 2016 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergiczne zapalenie spojówek (poz. 25.1). Jednostka diagnostyczno-orzecznicza II stopnia w uzasadnieniu orzeczenia podała, że w trakcie hospitalizacji w badaniu okulistycznym stwierdzono w teście Schrimera m. in. zaawansowany niedobór łez. W posiewie wymazów z worka spojówkowego obustronnie wyhodowano fizjologiczną florę bakteryjną. W oparciu o wyniki badań okulistycznych rozpoznano zespół suchego oka, jaskrę oraz krótkowzroczność obu oczu. Punktowe testy skórne z pospolitymi alergenami wziewnymi, grzybami pleśniowymi i roztoczami oraz alergenami rolniczymi wypadły ujemnie. Nie wykazano w surowicy alergenoswoistych przeciwciał IgE dla mieszanki zbóż, mieszanki pierza, panelu oddechowego (21 alergenów oraz 10 alergenów zwierząt). Całokształt badań nie wskazuje na alergiczne dolegliwości ze strony oczu.

Odnośnie substancji chemicznych wymienionych w karcie oceny narażenia zawodowego badanej wskazano, że zgodnie z wiedzą z zakresu toksykologii, nie wykazują one działania alergizującego, co najwyżej działanie drażniące na błony śluzowe i spojówki. Dolegliwości w przebiegu zespołu suchego oka mogą ulegać zaostrzeniu pod wpływem kontaktu z czynnikami nieswoiście drażniącymi spojówki. Również stosowanie leków przeciwjaskrowych może dawać dolegliwości ze strony oczu.

Zatem obie jednostki orzecznicze zgodnie stwierdziły, że stosownie do kart charakterystyki substancji chemicznej oraz zgodnie z wiedzą z zakresu toksykologii, substancje chemiczne podane w karcie oceny narażenia zawodowego badanej nie są alergenami i nie wywołują reakcji alergicznej. Wiele z tych substancji wykazuje natomiast działanie drażniące błon śluzowych oczu i spojówek, powodując ból, pieczenie i zaczerwienienie spojówek. Dolegliwości w przebiegu zespołu suchego oka, który stwierdzono u skarżącej mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem kontaktu z substancjami drażniącymi spojówki. Jak stwierdzili lekarze orzecznicy, objawy te często mylnie sugerują alergiczne tło dolegliwości ze strony oczu.

Według skarżącej substancje chemiczne, podane w karcie oceny narażenia zawodowego: metyloetyloketon, etanol, octan celulozy, kwas octowy, octan etylu, butanol, aceton, polipropylen, polietylen, polistyren, poliamid są alergenami i mogą wywołać reakcję alergiczną. Dlatego też skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i w związku z art. 140 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie testów alergicznych na okoliczność uczulenia na czynniki chemiczne, na które skarżąca narażona była w miejscu pracy, zwłaszcza że w ocenie organu wiele z tych substancji wykazuje działanie drażniące oczy, powodujące ból, pieczenie i zaczerwienienie spojówek.

Jednakże z orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych obu stopni wynika, że należy odróżnić substancje, które są alergenami i mogą wywołać reakcje alergiczne od substancji, wykazujących działanie drażniące błony śluzowe oczu i spojówek. Do tej drugiej grupy zaliczono substancje chemiczne, z którymi skarżąca miała kontakt w trakcie wykonywania pracy zawodowej. Nie uzasadniony jest więc zarzut skarżącej odnośnie naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i w związku z art. 140 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie testów alergicznych na okoliczność uczulenia na substancje chemiczne, które według wiedzy medycznej nie wywołują reakcji alergicznych. Należy zaznaczyć, że w postępowaniu prowadzonym przez lekarzy orzeczników dotyczącym rozpoznania lub wykluczenia choroby zawodowej na podstawie wyniku stosownych badań lekarskich i oceny stanu zdrowia pracownika, wymagane są wiadomości specjalne (wiedza medyczna), którymi nie dysponuje skarżąca. Skarżąca twierdzi wprawdzie, że substancje chemiczne, podane w karcie oceny narażenia zawodowego są alergenami i mogą wywołać reakcję alergiczną, jednakże nie wskazuje żadnych dowodów i okoliczności potwierdzających jej stanowisko. Okoliczności tej nie stanowi wskazywany przez skarżącą dobry stan jej zdrowia przed rozpoczęciem pracy zawodowej i kontaktem z substancjami chemicznymi, albowiem dolegliwości oczu mogą mieć podłoże pozazawodowe i tak też uznali w tej sprawie lekarze orzecznicy.

Należy też zauważyć, że obie jednostki orzecznicze zaznaczyły, że ustanie narażenia na działanie substancji chemicznych nie poprawiło stanu oczu. Wskazano na utrzymywanie się dolegliwości ze strony oczu pomimo zmiany charakteru narażenia zawodowego, a także pomimo definitywnego zakończenia aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organy sanitarne w sposób należyty wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czyniąc zadość wymaganiom art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. W świetle prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - choroby układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi - alergicznego zapalenia spojówek (poz. 25.1 rozporządzenia).

Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.