Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1027/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 3a
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 57 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 153 poz 1504
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krystyna Nowak (spr.), Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Zbigniew Romała, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "E." S.A. w P. Oddział w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 6/06 w sprawie ze skargi "E." S.A. w P. Oddział w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 listopada 2005 r. (...) w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "E." S.A. w P. Oddział w B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 6/06, wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę "E." S.A. Oddział w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 16 listopada 2005 r. (...) w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wpłynęły dwa tytuły wykonawcze dotyczące opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej.

Ponieważ obowiązki, których dotyczyły tytuły nie wynikały - w ocenie organów egzekucyjnych - z indywidualnych orzeczeń właściwych organów jak również nie były obowiązkami należącymi do zakresu administracji publicznej wynikającymi wprost z przepisów prawa, organ egzekucyjny, na podstawie art. 29 w zw. z art. 27 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił te tytuły wystawcy - Spółce "E.".

Organ egzekucyjny drugiej instancji - oddalając zażalenie Spółki - wskazał, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy uregulowanej w przepisach prawa cywilnego. Jej dostawca nie jest organem administracji rządowej ani też jednostką samorządową, a wysokość opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej nie wynikała z indywidualnego aktu administracyjnego, ani wprost z przepisu prawa. Wystawione tytułu wykonawcze nie spełniały wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy, gdyż nie zawierały podstawy prawnej wykonania obowiązku przez wskazanych zobowiązanych w zakresie opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej.

W związku z tym, że obowiązki, na które wystawiono tytuły wykonawcze nie wynikały z orzeczeń właściwych organów, a także nie stanowiły obowiązków z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego wynikających bezpośrednio z przepisu prawa, nie były trafne - w ocenie organu - zarzuty zażalenia, iż opłaty określone w taryfie podlegały ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

Na postanowienie organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zarzuciła błędną wykładnię art. 3 § 1 i art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że wymienione tytuły wykonawcze nie podawały podstawy prawnej egzekwowanej należności i w rezultacie niezasadne stwierdzenie, że istniały podstawy do ich zwrotu w świetle art. 29 § 2 ustawy. Strona wskazała, iż skarga ta była kolejną, której przedmiotem były wymogi formalne tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej. W poprzedniej sprawie o sygn. akt SA/Bd 1208/03 Sąd przyznał rację skarżącej. Kierując się wskazówkami, co do wystawiania tytułów wykonawczych zawartymi we wcześniejszym wyroku wpisywała w rubryce 29 tytułu wykonawczego, jako podstawę obowiązku "Taryfę dla energii elektrycznej (...)", natomiast w rubryce 30 formularza wpisywała datę i numer rachunku wystawionego na poczet egzekwowanych należności, który doręczono zobowiązanemu. Praktyka ta była akceptowana przez organy skarbowe; na tę okoliczność Spółka powołała postanowienie Izby Skarbowej w B. z 8 sierpnia 2003 r. w innej sprawie podnosząc, że obecnie znów ten sposób postępowania jest kwestionowany.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga na uwzględnienie nie zasługiwała, gdyż zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa w stopniu, o jakim mowa w art. 145 Prawa o postępowaniu ...

Spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze stwierdzając, iż postępowanie egzekucyjne w administracji w zakresie egzekwowania opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej nie może być prowadzone bez uprzedniego wydania orzeczenia przez sąd powszechny stwarzającego obowiązek poniesienia tych należności w oznaczonej wysokości.

W ocenie Sądu zagadnieniem wyjaśnionym w sprawie było ustalenie zakresu stosowania przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /publikacja na dzień wydania zaskarżonego postanowienia - Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.: aktualna publikacja - Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm./. na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 ustawy, egzekucji administracyjnej podlegały należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Niewątpliwie takim przepisem był art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne /Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm./. Zgodnie z art. 57 ust. 1 tej ustawy w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiorą opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy opłaty, o których mowa w ust. 1 podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określały do jakich obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną. Z art. 3 i art. 3a tej ustawy wynikało, że egzekucję administracyjną stosuje się: 1/ do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo bezpośrednio z przepisu prawa w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, 2/ do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5, wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne; 3/ do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, wynikających z orzeczeń lub innych aktów prawnych wydanych przez obce państwa; 4/ do zobowiązań określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych określonych w art. 201 ust. 1 oraz art. 209 ust. 1 rozporządzenia Rady /EWG/ z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych - jeżeli wynikają one z deklaracji lub z zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika, ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego, z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, z informacji o opłacie paliwowej.

Analiza przytoczonych przepisów prawa pozwalała stwierdzić, iż opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej, których skarżąca dochodzi w drodze egzekucji nie można było zaliczyć do żadnego z przypadków wyżej podanych.

W art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawarte było stwierdzenie, iż poddanie obowiązku egzekucji administracyjnej nie przesądzało o wyłączeniu sporu co do istnienia lub wysokości przed sądem powszechnym, jeżeli z charakteru obowiązku wynikało, że do rozpoznania takiego sporu właściwy jest ten Sąd. Ustawodawca zatem dopuszczał sytuację, w której Sąd powszechny rozstrzyga o obowiązku zapłaty i wysokości należności, ale jej egzekwowanie jest realizowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kontrolę sądową na tym etapie /egzekucji/ sprawują sądy administracyjne. Istotne zatem było czy obowiązek zapłaty należności w postaci opłaty za nielegalny pobór energii powinien być stwierdzony orzeczeniem Sądu powszechnego.

Sąd nie podzielił poglądu, iż aktem normatywnym, który stanowi podstawę prawną obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu nielegalnego poboru energii była Taryfa dla energii elektrycznej zatwierdzona decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 14 czerwca 2003 r. ogłaszana w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki, a co zostało podane w tytułach wykonawczych /poz. 29/. Nie była to bowiem decyzja skierowana do konkretnego dłużnika, a wysokość opłaty nie wynikała wprost z przepisów prawa, bowiem rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną /Dz.U. Nr 105, poz. 2004 r./ w przepisach § 43 określało jedynie sposób wyliczenia przez zakład należności za nielegalnie pobraną energię. Właśnie ta okoliczność przesądzała o konieczności zapewnienia odbiorcy energii możliwości poddania wyliczenia należności kontroli sądu w procesie cywilnym. W orzecznictwie sądowym prezentowany był pogląd, iż o prawidłowości takiego stanowiska przesądza także regulacja zawarta w art. 57 § 1 Prawa energetycznego. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Wystawienie natomiast rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy /vide: wyrok WSA z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt III SA 2559/02, Lex nr 148885/.

W postanowieniu z dnia 6 czerwca 2000 r. sygn. akt II SAB 174/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Prezes Urzędu Regulacji Energetyki nie ma kompetencji do rozstrzygania w formie decyzji administracyjnej czy pobór energii był nielegalny, a rozstrzygnięcie spory w tej kwestii nie mieści się w żadnej z kategorii spraw należących do właściwości Prezesa URE w świetle ustawy Prawo energetyczne /opubl. Pr. Gosp. 2001/6/56/.

Zważywszy, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy, za uprawnione należało uznać stanowisko organów egzekucyjnych, iż roszczenia z tytułu nielegalnego jej poboru mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny i w stosunku do konkretnej osoby obowiązek wniesienia tych opłat powinien wynikać z orzeczenia sądu /wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2002 r. sygn. akt III SA 1034/02/.

W sprawie będącej przedmiotem skargi konieczne było, aby obowiązek uiszczenia opłaty za nielegalny pobór energii był stwierdzony orzeczeniem właściwego Sądu. Egzekucja należności za nielegalny pobór energii mogła być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku Sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd powszechny wierzycielowi będzie przysługiwało prawo do wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji /por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/00, Lex nr 47231/.

Sąd rozpatrujący skargę stanął na stanowisku, iż nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa byłby stan, w którym egzekucja mogłaby być prowadzona w stosunku do odbiorców energii z tytułu nielegalnego jej poboru na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez "E." Spółka Akcyjna bez uzyskania orzeczenia właściwego sądu powszechnego.

Z przyczyn podanych wyżej Sąd w składzie orzekającym nie podzielił poglądu zaprezentowanego w wyroku z dnia 29 maja 2003 r. sygn. akt SA/Bd 1208/03, a na który skarżąca Spółka powołała się w skardze.

Organ egzekucyjny zasadnie zwrócił tytuły wykonawcze na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym "Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi". W przedmiotowej bowiem sprawie wystawione tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu z art. 27 § 1 pkt 3 tej ustawy w zakresie podstawy prawnej obowiązku zapłaty opłaty taryfowej za nielegalny pobór energii.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku, opatrzonej datą 10 stycznia 2004 r., która wpłynęła do WSA w Bydgoszczy 12 czerwca 2006 r., w której wskazano jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 1846 zł, mimo że zwrócone tytuły wykonawcze opiewały na 5.672,30 zł i 3.716,40 zł, "E." S.A. w B. wniosła o zmianę wyroku w całości i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 27 stycznia 2006 r. (...) oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z 14 grudnia 2005 r. w przedmiocie zwroty tytułu wykonawczego i o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez:

1/ błędną wykładnię przepisów art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne /Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm./ przez przyjęcie, że opłata taryfowa za nielegalny pobór energii powinna być stwierdzona orzeczeniem sądu powszechnego, aby mogła być egzekwowana w drodze egzekucji administracyjnej,

2/ błędną wykładnię cyt. przepisu ar. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne w zw. z art. 199 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, przez przyjęcie, że nie wyłącza on drogi sądowej dla dochodzenia opłat taryfowych za nielegalny pobór energii,

3/ błędne zastosowanie art. 3, 3a, art. 2 § 3 i art. 26 § 3 cyt. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do przedmiotowego tytułu egzekucyjnego zamiast przepisu art. 4 tej ustawy,

4/ błędne zastosowanie art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przedmiotowy tytuł wykonawczy nie podaje podstawy prawnej egzekwowanej należności,

5/ naruszenie przepisu art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przedmiotowy tytuł jest jednostronny, arbitralny i jako taki nie powinien być podstawą egzekucji administracyjnej.

W uzasadnienie skargi jej autor wskazał, iż było niesporne, że art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego dawał wierzycielowi, przedsiębiorstwu energetycznemu, prawo do egzekwowania opłat taryfowych za nielegalny pobór energii na drodze egzekucji administracyjnej.

Jednocześnie przepis ten wyłączał drogę sądową do dochodzenia tych opłat /arg. z art. 199 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego - k.p.c./. Był to wyraźny zapis wyłączający dociekanie charakteru roszczenia /cywilnoprawne czy inne/, które są pomocne w przypadku braku wyraźnych wskazówek ustawodawcy co do trybu dochodzenia roszczeń. Odmienna interpretacja, prezentowana w zaskarżonym wyroku, jakoby przedsiębiorstwo mogło dochodzić przedmiotowych opłat na drodze sądowej, a po uzyskaniu zasądzającego wyroku egzekwować go na drodze egzekucji administracyjnej, oznaczałoby przekroczenie ustawowych granic kompetencyjnych organów ochrony prawnej.

W związku z tym cyt. w uzasadnieniu przepis art. 26 § 1 /powinno być § 3/ cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogło mieć zastosowania do przedmiotowych należności w zakresie, w jakim przewiduje on egzekucję administracyjną orzeczenia sądowego.

Nie było również mowy o korzystaniu przez wierzyciela z drogi sądowej do ustalania istnienia egzekwowanego obowiązku na podstawie art. 2 § 3 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /aby później egzekwować go na drodze egzekucji administracyjnej/, gdyż był to przepis adresowany do dłużnika, dający mu możliwość zażądania sądowej kontroli egzekwowanego roszczenia.

Skarżąca przyznaje, że brak było pełnej korelacji pomiędzy art. 52 ust. 2 Prawa energetycznego ustanawiającego administracyjny tryb egzekucji przedmiotowych należności, a przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które nie uwzględniają specyfiki przedsiębiorstwa energetycznego niebędącego organem administracyjnym, jako wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie przepisu szczególnego. Jako przykład takiej korelacji należy wskazać przepis art. 27b cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązujący od 30 listopada 2001 r., który reguluje wystawianie tytułów wykonawczych przez wierzycieli nieuprawnionych do używania pieczęci urzędowej /dotyczy to m.in. przedsiębiorstw energetycznych/.

Zadaniem Sądu, jako organu stosującego prawo, było przyjęcie takiej wykładni, która zapewniłaby realizację cyt. przepisu art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego przy zachowaniu wymogów wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zadanie to spełniło poprzednie orzeczenie ówczesnego Oddziału Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie SA 1208/03 wzmiankowane na stronie 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku /kopia w załączeniu/, który opowiedział się za uznaniem decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w sprawie zatwierdzenia taryfy, na podstawie której naliczono egzekwowaną należność, za podstawę prawną egzekucji administracyjnej egzekwowanej należności w rozumieniu art. 3 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Również w poprzednich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się za dopuszczalnością egzekucji administracyjnej przedmiotowych należności /por. wyrok NSA OZ w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2000 r., I SA/Gd 669/99/.

W niniejszej sprawie skarżący wskazuje na art. 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mogący mieć zastosowanie w sprawie. Mówił on o innych orzeczeniach przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie odrębnych przepisów ustawowych. Jego zakres był odmienny od art. 2 § 1 pkt 5 tejże ustawy, bowiem dotyczył obowiązków stwierdzonych innymi orzeczeniami podlegającymi wykonaniu na drodze egzekucji administracyjnej na podstawie przepisów innych ustaw. Przepis art. 52 ust. 2 Prawa energetycznego jest właśnie takim przepisem szczególnym, a decyzja przedsiębiorstwa energetycznego w sprawie wymiaru opłaty taryfowej może być uznana za orzeczenie w rozumieniu art. 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niestety Sąd nie odniósł się do wyrażonego toku procesu poglądu prawnego skarżącego w tym zakresie, natomiast dokonał wartościującej oceny przedmiotowego tytułu wykonawczego /str. 9 uzasadnienia, pierwszy akapit/ jako jednostronnego i arbitralnego, co narusza zakres kognicji określony przepisem art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z której wyłączone jest badanie zasadności tytułu wykonawczego. Oceny te można traktować jedynie w kategoriach postulatu de lege ferenda, nb. postulatu wątpliwego, skoro sądowa ochrona dłużnika jest zapewniona cyt. wyżej art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna "E." S.A. Oddział w B. nie miała uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można było oprzeć na dwu podstawach.

- naruszeniu /przez wsa/ prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1/,

- naruszeniu /przez wsa/ przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /pkt 2/.

Skarżąca Spółka wykorzystała obie podstawy kasacyjne tyle tylko, że zarzucając wyrokowi naruszenie prawa procesowego wskazała na naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postępowanie sądowoadministracyjne regulowała natomiast powoływana wyżej ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ przedmiotem zaskarżenia mógł być wyłącznie wyrok lub kończące postępowanie w sprawie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego to przeciwko takiemu /konkretnemu/ orzeczeniu mogły być kierowane zarzuty skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres przedmiotowy tej kontroli wskazany został przez art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu... Skoro sądy administracyjne nie orzekają w inny, bezpośredni sposób o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego to nie stosują w zakresie orzekania bezpośrednio procedury regulującej to postępowanie; w rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne w administracji. Bez powiązania, przez autora skargi kasacyjnej, zarzutów naruszenia wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z odpowiednimi postanowieniami Prawa o postępowaniu ..., które mogły być przez Sąd naruszone przy wydawaniu wyroku, zarzuty te nie mogły być poddane merytorycznej ocenie w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Niezależnie od powyższego zarzuty nie zostały uzasadnione w świetle wskazanych przesłanek z art. 174 Prawa o postępowaniu... Jeżeli zaś chodziło o zarzuty naruszenia prawa materialnego a to art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego w zw. z art. 3 i 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnymi... to nie zasługiwały na uwzględnienie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym występowała rozbieżność na tle stosowania tego przepisu przez organy egzekucyjne. Stanowisko jakie zaprezentował WSA w skarżonym wyroku co do tego, że opłaty za nielegalny pobór energii, jako wynikające ze sfery stosunków cywilnoprawnych, nie mogły być egzekwowane bez orzeczenia o ich wymagalności przez sąd powszechny nie było odosobnione.

O orzeczenie o konstytucyjności /bądź niekonstytucyjności/ tego przepisu wystąpili równocześnie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i Rzecznik Praw Obywatelskich.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt K 37/04 /OTK 2006/7/79/ orzekł, że:

"Art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne /Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625/ n i e w y ł ą c z a j ą c y /podkr. NSA/ obowiązku sądowego postępowania, przed rozpoczęciem ściągania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji opłat za nielegalne pobieranie paliw lub energii sieci, w sprawach s p o r ó w /podkr. NSA/ między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami o pobieranie tych opłat - jest zgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

W obszernym uzasadnieniu orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in. że wykładnia językowa art. 57 ust. 1 Prawa energetycznego wskazuje, że "pobieranie" dotyczy sytuacji, w której odbiorca nie odmawia uiszczenia opłat za nielegalny pobór energii ustalonych przez przedsiębiorstwo energetyczne na podstawie wystawionego przez siebie dokumentu. Problemem natomiast jest "ściąganie" tych opłat w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji gdy odbiorca odmawia ich dobrowolnego uiszczenia. W przypadku sporu prawnego między świadczeniobiorcami, a odbiorcami spór taki winien rozstrzygnąć niezależny, bezstronny, niezawisły sąd.

Stosunki między przedsiębiorstwami energetycznymi, a odbiorcami paliw, energii elektrycznej oraz ciepła są obecnie stosunkami cywilnoprawnymi, zobowiązaniowymi, mającymi genezę w zawartej umowie /jakkolwiek swoboda gospodarcza zakładów energetycznych jest ograniczona/. Nielegalny pobór prowadzi do nawiązania "faktycznego" stosunku umownego, którego treścią jest powinność ciążąca na pobierającym nielegalnie energię lub paliwo, świadczenia represyjnej opłaty taryfowej. Ta należność w wysokości określonej w taryfach, będąca konsekwencją nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwa energetycznego, kwalifikowana jest jako "należność pieniężna przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw" /art. 2 § 1 pkt 5 postępowania egzekucyjnego/.

Zgodnie z art. 3 § 1 postępowania egzekucyjnego: "Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej". Z kolei art. 4 postępowania egzekucyjnego stanowi: "Do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Ustawa - Prawo energetyczne, będąca "odrębną ustawą" w rozumieniu powyższego przepisu, wskazuje w art. 57 ust, 2, aby do egzekucji wierzytelności przedsiębiorstwa energetycznego stosować przepisy postępowania egzekucyjnego. Skoro w myśl art. 3 § 1 postępowania egzekucyjnego egzekucja bezpośrednio z przepisu prawa możliwa jest tylko w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, to w rozpatrywanej sprawie egzekucja administracyjna wierzytelności przedsiębiorstw energetycznych może być kwalifikowana tylko jako egzekucja obowiązków wynikających z "innych orzeczeń" niż określone w art. 3 i art. 3a postępowania egzekucyjnego /art. 4 postępowania egzekucyjnego/.

Chociaż z przepisów art. 57 Prawa energetycznego nie wynika bezpośrednio obowiązek sądowego rozpoznania sporu, dotyczącego nielegalnego pobrania paliwa lub energii, między odbiorca a przedsiębiorstwem energetycznym, przed przekazaniem roszczenia przedsiębiorstwa do postępowania egzekucyjnego w administracji, to jednak obowiązek ten wynika jednoznacznie, jako rezultat zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, z przepisów innych ustaw. Konstruowanie norm prawnych, mających tworzyć spójny system prawa, dokonuje się bowiem na gruncie obowiązujących przepisów prawa, nie tylko na gruncie przepisów prawa zawartych w jednym akcie prawnym. Kompetencja sądu powszechnego do rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych, w określonej kategorii spraw, nie musi wynikać z ustawy regulującej te sprawy. Wynika generalnie z art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego ustanawiającego domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych.

Natomiast z przepisów postępowania egzekucyjnego wynika, że egzekucja w sprawach sporów o nielegalny pobór paliwa lub energii jest dopuszczalna, jeśli nastąpiło rozstrzygnięcie sporu przez sąd, którego wyrok stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. W myśl art. 2 pkt 5 postępowania egzekucyjnego, egzekucji administracyjnej podlegają bowiem także należności pieniężne przekazane na podstawie innych ustaw niż wymienione w tym artykule. Zgodnie zaś ze wspomnianym już art. 4 postępowania egzekucyjnego, egzekucję administracyjną stosuje się nie tylko do obowiązków określonych w art. 3 i art. 3a ustawy, ale także do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego na gruncie przepisów prawa energetycznego i postępowania egzekucyjnego, należność pieniężna przedsiębiorstwa energetycznego, z tytułu pobierania opłat za nielegalne pobieranie paliwa lub energii jest przekazana do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego, jeżeli wynika z wyroku sądowego rozstrzygającego spór z odbiorcą /dłużnikiem/. Bowiem "innym orzeczeniem" w rozumieniu art. 4 postępowania egzekucyjnego jest wspomniany wyrok sądowy.

Obszernie cytowane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego podjęte zostało na wniosek, jw., również Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład Sądu orzekający w sprawie niniejszej nie znalazł, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, argumentów, które nie byłyby w tym orzeczeniu szeroko przeanalizowane.

Wobec tego, że przedmiotem sprawy było rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego a nie dokonywanie oceny stanu faktycznego, bez wpływu na treść wyroku pozostawał fakt określenia zakresu oczekiwanego rozstrzygnięcia sądu w oderwaniu od przedmiotu skargi skierowanej wcześniej do WSA.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.