Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 517/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1, § 2, § 5
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 28, art. 145 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi H. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 17 grudnia 2015 r., nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego H. C. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 – dalej jako "K.p.a"), art. 59 § 5 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm. – dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia H. i G. C. – dalej jako "Skarżący" i "małżonka Skarżącego" na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia 2015 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 października 2014 r., uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") wszczął na wniosek wierzyciela - Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postępowanie egzekucyjne na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego z dnia 6 października 2014 r. wystawionego na Skarżącego oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym, obejmującego nienależnie pobrane płatności ONW w wysokości 59.174,59 zł.

Naczelnik US na podstawie zawiadomienia z dnia 26 listopada 2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A Bank S.A.

Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. Skarżący zgłosił zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak środków finansowych.

W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania treści żądania wyrażonego w piśmie z dnia 18 grudnia 2014 r., Skarżący zwrócił się do Naczelnika US o uchylenie wezwania, wstrzymania egzekucji na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a., zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a. oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany uzasadnił tym, że nie posiada w Banku rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

3. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. Naczelnik US, działając na podstawie art. 59 § 1, § 2, § 4 i § 5 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny odniósł się do poszczególnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. i uznał, że żadna z nich nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie, nie stwierdził też innych okoliczności, które stanowiłyby podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie doręczono Skarżącemu w dniu 28 grudnia 2015 r.

4. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Naczelnika US Skarżący małżonkowie wnieśli zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w związku z przepisami u.p.e.a. tj. art.59 § 1 pkt 2, pkt 4, pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 12 w zw. z art. 15 § 1 oraz art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a., art.33 §1 pkt. 1, pkt 3, pkt 4, pkt 6, pkt 7, pkt 10 u.p.e.a. ewentualnie uchylenia lub zmiany zaskarżonego postanowienia, umorzenia egzekucji jako bezskutecznej, ponieważ skierowanej do nieistniejącego rachunku bankowego, umorzenia egzekucji w stosunku do małżonki Skarżącego jako osoby nie zobowiązanej, umorzenia egzekucji w stosunku do Skarżącego.

4. Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Wskazując na treść art. 138 § 2 K.p.a. mającego odpowiednie zastosowanie w niniejszym postępowaniu na mocy art. 18 u.p.e.a., oraz art. 59 § 1, § 2 i § 4 u.p.e.a. organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że jest wszczynane m.in. na wniosek zobowiązanego i do oceny wnioskodawcy należy zakres jego żądania, odzwierciedlony w postanowieniu organu, który jest związany żądaniem tego wniosku.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w podstawie prawnej postanowienia z dnia 17 grudnia 2015 r. Naczelnik US wskazał art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., ich treść przytoczył w uzasadnieniu tego postanowienia oraz ocenił przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określone w § 1 tego artykułu. Naczelnik US natomiast całkowicie pominął przesłankę bezskuteczności egzekucji, której stwierdzenie wystąpienia skutkuje również umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej uznał za zasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując przy tym, że Naczelnik US winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie zbadania sytuacji finansowej i majątkowej z udziałem m.in. wierzyciela, zobowiązanego oraz małżonki zobowiązanego, dokonać również analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy a wyniki oceny dowodów zgromadzonych w sprawie winny znaleźć odzwierciedlenie w treści postanowienia.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, czyni wniosek przedwczesnym.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż postanowienie Naczelnika US z dnia 17 grudnia 2015 r. zostało wydane w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem Skarżącego, a zatem stroną tego postępowania i adresatem postanowienia jest Skarżący. Z akt sprawy nie wynika natomiast, by organ egzekucyjny wydał jakiekolwiek postanowienie, w związku z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego - prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego wniesionym przez małżonkę Skarżącego.

Wobec powyższego, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że nie może odnieść się do zarzutów zażalenia w zakresie dotyczącym żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego przez małżonkę Skarżącego, która nie jest stroną postępowania wszczętego z wniosku Skarżącego.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie interesu prawnego jako strony postępowania na podstawie art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 28 K.p.a.; rażące naruszenie prawa: art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5, § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz.1747), poprzez błędne przyjęcie przez organ drugiej instancji, że Skarżący nie spełnił warunków do całkowitego umorzenia kwoty 59.174 zł 59gr wraz z odsetkami, wynikającej z decyzji Prezesa

Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 lutego 2011 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na

obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) tj. w dacie wydania zaskarżonego postanowienia w dniu 1 marca 2016 r.; rażące naruszenie podstawowych zasad K.p.a.: art. 6 K.p.a. tj. zasady praworządności, art. 7 K.p.a. tj. zasady prawdy obiektywnej, art. 8 K.p.a. tj. zasady pogłębiania zasady zaufania do społeczeństwa, art. 35 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z art. 12 § 1 i § 2 K.p.a. tj. zasady terminowości postępowania, ponieważ organ drugiej instancji wydał zaskarżone postanowienie po upływie jednomiesięcznego terminu do rozpoznania zażalenia.

W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia spełnił warunki do całkowitego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Skarżącego organ drugiej instancji zalecił przeprowadzenie ponownego postępowania, pomimo iż w dacie wydania postanowienia dysponował pełnym materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, uzasadniającym uchylenie postanowienia Naczelnika US z dnia 17 grudnia 2015 r. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie postanowienia, umorzenia postępowania organu pierwszej instancji wskutek wykazania bezskuteczności egzekucji.

W przypadkach umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność, miałyby zastosowanie przepisy § 3 ust. 1 pkt 5 oraz § 3-5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Skarżący wskazał również na środki zaskarżenia, tj. zarzuty z art. 33 u.p.e.a., jakie wniósł on sam oraz jego małżonka w toku postępowania egzekucyjnego, jak też odwołanie od decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 lutego 2011 r., w którym wykazał trudną sytuację materialną.

7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

8. W piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2016 r. Skarżący oraz jego małżonka jako uczestnik postępowania podtrzymali skargę wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia 2015 r. Skarżący oraz uczestnik postępowania wnieśli o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; sygn. akt V SA/Wa 2532/15 na okoliczność wyroku tego Sądu z dnia 29 kwietnia 2016 r. uchylającego postanowienie Prezesa ARiMR z dnia 30 marca 2015 r. w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, będących przedmiotem niniejszego postępowania oraz o sygn. akt V SA/Wa 2869/15 na okoliczność wyroku tego Sądu z dnia 29 kwietnia 2016 r. uchylającego postanowienie Prezesa ARiMR z dnia 5 maja 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:

9.1. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazano w skardze.

9.2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c) p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.

9.3. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia w sprawie.

Natomiast złożone przez stronę skarżącą wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodów z akt spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie o sygn. akt V SA/Wa 2532/15 i V SA/Wa 2869/15 dotyczących spraw o innym przedmiocie niż niniejsze postępowanie, w ocenie Sądu nie są zasadne, bowiem przeprowadzenie dowodów z akt tych spraw nie jest niezbędne do wyjaśnienia niniejszej sprawy.

9.4. Przechodząc do zasadniczej kwestii spornej w niniejszej sprawie należy wskazać, że kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r., którym organ odwoławczy uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 1a pkt 20 ustawy, przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Natomiast zgodnie z art. 27 c) u.p.e.a. jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Celem, któremu służyło wprowadzenie powyższego przepisu było stworzenie pewnego rodzaju instrumentu dla skutecznego prowadzenia egzekucji, wobec zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim, zapewniającego możliwość prowadzenia egzekucji nie tylko w stosunku do majątku odrębnego zobowiązanego ale również w stosunku do majątku wspólnego jego i jego małżonka.

W związku z powyższym w przypadku gdy zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków, konieczne jest wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 października 2014 r. wystawionego przez wierzyciela - Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na Skarżącego jako zobowiązanego oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym, obejmującego nienależnie pobrane płatności w wysokości 59.174,59 zł. wynikające z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 22 lutego 2011 r. w przedmiocie ustalenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. (uzupełnionym pismem z dnia 23 stycznia 2015 r.) Skarżący zgłosił zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak środków finansowych.

Należy zaznaczyć, że zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia 2015 r. odmawiające Skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego zostało wniesione przez małżonków.

Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 grudnia 2015 r. zostało wydane w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem Skarżącego, a zatem stroną tego postępowania i adresatem postanowienia jest Skarżący. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że nie może odnieść się do zarzutów zażalenia w zakresie dotyczącym żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego przez małżonkę Skarżącego, która nie jest stroną postępowania wszczętego z wniosku Skarżącego.

W ocenie Sądu powyższym naruszono przepisy postępowania, bowiem zgodnie z art.134 k.p.a organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. Przepis ten zgodnie z art. 144 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.

Wniesienie zażalenia przez podmiot niemający legitymacji do jego wniesienia skutkuje niedopuszczalnością zażalenia z przyczyn podmiotowych i koniecznością wydania postanowienia przez organ zażaleniowy na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia.

Natomiast w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej pomimo, że uznał, iż małżonka Skarżącego nie jest stroną postępowania wszczętego z wniosku Skarżącego, przez co nie odniósł się do zarzutów zażalenia w zakresie dotyczącym żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego przez G. C. (nie rozpoznał zażalenia w tej części) nie wydał również postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez małżonkę Skarżącego.

Brak wydania postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, przy jednoczesnym nierozpoznaniu części zarzutów zażalenia z powodu uznania, iż nie zostały wniesione przez stronę postępowania narusza przepisy postępowania; art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a i art. 141 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że pomimo, iż organ egzekucyjny wskazał w podstawie prawnej postanowienia z dnia 17 grudnia 2015 r. art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., ich treść przytoczył w uzasadnieniu tego postanowienia, jednakże ocenił przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określone jedynie w § 1 tego artykułu. Naczelnik Urzędu Skarbowego natomiast całkowicie pominął przesłankę bezskuteczności egzekucji, której stwierdzenie wystąpienia skutkuje również umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia.

Prawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to w świetle art. 59 § 4 u.p.a. może mieć miejsce z urzędu lub na wniosek. Innymi słowy umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. Pietrasz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX). Zatem podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. Oczywiście odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego może zachodzić także w sytuacji, gdy nie stwierdzono fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak i w tym przypadku, aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a.

Zgodnie bowiem z art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 169/10 stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowości. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 169/10 podkreślił, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygnięcie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 620/11 - opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX, nr 1094430).

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i nie dokonał oceny istnienia przesłanki umorzenia postępowania z art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie uznał o konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji w zakresie zbadania sytuacji finansowej i majątkowej zobowiązanego i jego małżonki oraz dokonania analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy.

W związku z powyższym brak dokonania przez organ egzekucyjny oceny przesłanki umorzenia postępowania narusza powołane przepisy art. art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 59 § 2 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Natomiast odnosząc się do wniosku strony skarżącej o stwierdzenie nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji z powodu rażącego naruszenia przepisów postępowania, poprzez brak wydania rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie egzekucyjne, należy wskazać, że stwierdzenie przez organ odwoławczy konieczności uzupełnienia materiału dowodowego dotyczącego ustalenia sytuacji finansowej Skarżącego oraz jego małżonki, w sytuacji braku pełnych danych dotyczących ich stanu majątkowego jak i konieczność dokonania oceny istnienia przesłanki umorzenia postępowania z art. 59 § 2 u.p.e.a. ( bowiem przesłanka ta nie była ocenia przez organ pierwszej instancji), w rezultacie skutkujące uchyleniem postanowienia organu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, a która to przesłanka stanowi podstawę stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 35 § 1 i § 2 K.p.a. należy zaznaczyć, że organ odwoławczy postanowieniem z dnia 15 lutego 2016 r. skierowanym do małżonków zawiadomił o niezałatwieniu w terminie zażalenia, podał przyczynę braku wydania rozstrzygnięcia oraz wskazał nowy termin załatwienia sprawy, w związku z czym zarzut rażącego naruszenia powołanych przepisów z powodu wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy po upływie miesięcznego terminu jest niezasadny.

W ocenie Sądu ocena pozostałych sformułowanych w skardze zarzutów jest na tym etapie przedwczesna.

9.4. Ponownie rozpoznając wniosek strony skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym orzeczeniu, w szczególności dokona oceny istnienia przesłanki umorzenia postępowania z art. 59 § 2 u.p.e.a.

9.5. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 120 i 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.