Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 269/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2, art. 259 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1436/07 w przedmiocie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. S. A. w Z. na decyzję Izby Skarbowej w Z. z dnia 26 lipca 2002 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 1995 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowił zwolnić skarżącą spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu Dyrektora Izby Skarbowej w Z. od powyższego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 7 maja 2008 r., ponownie zwolnił skarżącą spółkę od wpisu od skargi kasacyjnej.

Na powyższe postanowienie sądu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej w Z. wniósł zażalenie z dnia 23 maja 2008 r., w którym zarzucił:

- naruszenie przepisu art. 245 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – P.p.s.a.) przez przyjęcie przez sąd, że skarżąca spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej,

- naruszenie przepisu art. 255 P.p.s.a. poprzez niepodjęcie przez sąd działań mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej spółki polegające na niewyjaśnieni okoliczności powołanej w sprzeciwie, tj. posiadania przez Skarżącą rachunku bankowego.

Mając na uwadze powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku spółki o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy rozważyć zagadnienie dopuszczalności wniesienia przez Dyrektora Izby Skarbowej sprzeciwu (a następnie zażalenia) od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Kwestię tę bowiem podniosła skarżąca spółka w odpowiedzi na zażalenie organu II instancji. Strona powołała się na orzeczenie NSA z 7 marca 2008 r., sygn. akt I OZ 140/08, w którym sąd stwierdził, że "W sprawach dotyczących przyznania prawa pomocy (...) stroną jest jedynie osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa, gdyż tylko interesów prawnych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dotyczy to postępowanie". Również w innych orzeczeniach NSA wyrażał podobną ocenę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podziela jednakże tego stanowiska. W przeważającej ilości orzeczeń sądy administracyjne uznały, że stroną postępowania w zakresie prawa pomocy jest każdy uczestnik na prawach strony postępowania sądowoadministracyjnego. Wprawdzie na tle wykładni celowościowej przepisów o przyznaniu prawa pomocy dopuszczalność środków zaskarżenia w takich przypadkach budzi wątpliwości, jednak – jak zauważono w doktrynie – wykładnia językowa przedmiotowych przepisów (zwłaszcza literalne brzmienie art. 259 § 1 P.p.s.a.) przemawia za dopuszczalnością zażaleń w takich sytuacjach każdej ze stron postępowania sądowego (por. "Prawo pomocy w orzecznictwie NSA, opracowane przez Biuro Orzecznictwa NSA, Warszawa 2007, str. 32, 49, 74-75, a także S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, str. 276 i n.).

Przechodząc w dalszej kolejności do zarzutów podniesionych w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo uznał, iż skarżąca spółka wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie skargi kasacyjnej. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika tymczasem z dokumentów przedłożonych przez Spółkę (m. in. bilansu, rachunku zysków i strat, deklaracji VAT), Skarżąca nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie posiada środków trwałych i obrotowych ani wolnych środków finansowych na kontach bankowych. Nie prowadzi działalności gospodarczej, a majątek ruchomy został wyprzedany w latach 2000 – 2001. Spółka nie ponosi również kosztów związanych ze swym funkcjonowaniem, gdyż ponosi je jedyny wspólnik z własnych zasobów.

Argument Dyrektora Izby Skarbowej, że we wcześniejszych orzeczeniach sądy administracyjne nie przychylały się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w związku z tym również w niniejszej sprawie sąd powinien orzec podobnie, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem mieć na uwadze, że każde z tych orzeczeń było wydane w innym czasie i w związku z tym sąd nie mógł być związany zapadłymi wiele miesięcy wcześniej orzeczeniami. W przypadku zmiany okoliczności (wyższa wysokość wpisu sądowego), sąd I instancji miał obowiązek wzięcia ich pod uwagę przy rozpatrywaniu kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca przedstawiła również nowe dokumenty (m.in. bilansowe i podatkowe), poświadczające jej trudną sytuację finansową.

Odnosząc się z kolei do kwestii posiadania przez Spółkę konta bankowego, trzeba mieć na uwadze, iż fakt ten nie przesądza jeszcze o zdolnościach płatniczych Skarżącej. Sąd I instancji powołał się zresztą na postanowienie z dnia 28.12.2007 r., sygn. akt I SA/Go 898/07 stwierdzające, że Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na rachunku bankowym, ponieważ jest zajęty przez komornika sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również argumentu o konieczności zabezpieczenia przez stronę środków na koszty związane z ewentualnymi procesami sądowymi. Europejski Trybunał Praw Człowieka wypowiedział się krytycznie o nakładaniu na osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązku czynienia oszczędności na poczet ewentualnych kosztów sądowych (sprawa Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce z 26 lipca 2005 r., skarga nr 73547/01, a także sprawa Teltronic CATV przeciwko Polsce, wniosek nr 48140/99, orzeczenie z 10 stycznia 2006 r.). Trzeba też pamiętać, że art. 246 P.p.s.a. nie przewiduje żadnych warunków przyznania prawa pomocy poza wykazaniem, że Strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania (por. "Prawo pomocy w orzecznictwie NSA, opracowane przez Biuro Orzecznictwa NSA, Warszawa 2007, str. 68).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.