Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2340/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 36 - 36 (9).
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: par. 5.
journal: Dz.U. 2009 nr 164 poz 1314
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi U. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącej U. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą z [...] lipca 2010 r. Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzania egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. stwierdziła, że U.R. uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) skarżąca otrzymała ocenę dobrą, z części drugiej (prawo karne) ocenę dostateczną, z części trzeciej (prawo cywilne) ocenę dostateczną, z części czwartej (prawo gospodarcze) ocenę dostateczną oraz z części piątej (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że zgodnie z art. 36(6) ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca otrzymała ocenę negatywną z piątej części egzaminu radcowskiego i ta okoliczność miała decydujące znaczenie dla ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Od powyższej uchwały U.R. wniosła odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, która to Komisja uchwałą z [...] lutego 2011 r. utrzymała w mocy zakwestionowaną uchwałę.

W uzasadnieniu podniesiono, że egzaminatorzy sprawdzający zadanie z prawa administracyjnego wskazali, że sporządzona skarga nie spełnia wszystkich wymogów formalnych, gdyż nie zawiera wniosków dotyczących uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponadto w skardze nie został podniesiony zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na nie przeprowadzeniu przez organy postępowania wyjaśniającego, co do stanu nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Komisji Egzaminacyjnej odnośnie braku wniosków skargi. Podkreślił, że w art. 57 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) nie został wprawdzie zawarty wymóg sformułowania takiego wniosku jako elementu skargi, to jednak przepis ten odwołuje się do wymogów pism w postępowaniu sądowym określonych w art. 46 p.p.s.a. W art. 46 ust. 1 pkt 3 p.p.s.a. wymienia się "osnowę wniosku lub oświadczenie" jako element konieczny każdego pisma procesowego. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, prawidłowo sporządzona skarga powinna spełniać wymogi określone w art. 57 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 46 p.p.s.a. Skoro sporządzona przez skarżącą skarga takiego wniosku nie zawierała oznacza to, że egzaminatorzy trafnie zwrócili uwagę na braki formalne opracowanej przez skarżącą skargi. W ocenie organu jest to poważny błąd mający istotny wpływ na ocenę pracy. Wskazanie oczekiwanego rozstrzygnięcia sądowego jest bowiem elementem świadczącym o profesjonalizmie świadczonej usługi prawniczej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaznaczyła, że w skardze należało postawić dwa zarzuty - naruszenia prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej opartym na opinii prof. M. Kuleszy, że postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego wykluczało postawienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż takie wykluczenie nie wynika z żadnego przepisu prawa.

U.R. wniosła skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 10 października 2011 r. w sprawie o sygn.. VI SA/Wa 961/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o oddaleniu skargi.

W uzasadnieniu podniósł, że prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było sporządzenie przez zdającą skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako wydaną z naruszeniem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w związku z art. 461 k.c., a także przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Należało więc sporządzić skargę do WSA, w której podstawowy zarzut powinien mieć charakter materialnoprawny, zaś zarzuty naruszenia powołanych przepisów postępowania powinny być potraktowane akcesoryjnie. Zdaniem Sądu, podstawowy problem w sprawie sprowadzał się do ustalenia charakteru nieruchomości "w dniu wejścia w życie ustawy" tj. ustawy o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, co wymagało nie tylko rzetelnej znajomości przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, lecz również odniesienia się do pojęcia nieruchomości rolnej w rozumieniu kodeksu cywilnego. Prawidłowe rozwiązanie zadania było związane między innymi z ustawą z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, gdyż dopiero z jej przepisów wynika, że grunty zabudowane mogą mieć charakter gruntów rolnych. W ocenie Sądu, zadanie przedstawione zdającym było zadaniem łączącym w sobie elementy prawa administracyjnego i cywilnego, a więc wykraczało poza ustalone ustawą granice. Zadaniem zdającego, który podjął decyzję o skierowaniu skargi do WSA, było ustalenie, na podstawie materiału zebranego w sprawie, charakteru nieruchomości poprzez odniesienie się do pojęcia nieruchomości w rozumieniu k.c. oraz ustalenie jej stanu planistyczno-prawnego. Prawidłowe rozwiązanie problemu wymagało wyjaśnienia co najmniej charakteru i mocy obowiązującej ustaleń Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, a także określenia roli ustaleń uchylonego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - i jego umiejscowienia w czasie (właśnie w dniu wejścia w życie ustawy o przekształceniu, a nie w dniu nabycia nieruchomości). W konsekwencji należało dokonać ustalenia, że w dniu wejścia w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomość nie była objęta żadnym obowiązującym planem miejscowym, nie została też objęta decyzją o warunkach zabudowy, zapisy Studium nie miały charakteru odnoszącego się bezpośrednio do przedmiotowej nieruchomości, a co za tym idzie - nie była ona przeznaczona na cele inne niż rolne. Dopiero na tle przedstawionych ustaleń można zbadać, czy przy ocenie pracy egzaminacyjnej skarżącej nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, przy odwołaniu się do kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Sąd podniósł, że obaj egzaminatorzy stwierdzili jednoznacznie, że nie zostały zachowane wymogi formalne określone w art. 57 § 1 p.p.s.a., gdyż skarga nie zawierała wniosków. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga poza warunkami wskazanymi w art. 57 § 1 p.p.s.a., powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym wymienionym w art. 46 § 1 p.p.s.a. Z powołanego przepisu wynika, że pismo powinno zawierać osnowę wniosku lub oświadczenia. W związku z tym Sąd uznał, że egzaminatorzy słusznie wskazali na braki formalne skargi. Sąd podkreślił, że skardze będącej pismem sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika należało postawić wyższe wymagania, dlatego w tym przypadku prawidłowo sporządzony środek zaskarżenia powinien zawierać osnowę wniosku lub oświadczenia.

Sąd stwierdził, że egzaminatorzy zasadnie podnieśli zarzut niewskazania w skardze naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W ocenie WSA, istniała możliwość oparcia skargi wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. Jednocześnie w ocenie Sądu, postawienie wyłącznie zarzutu naruszenia prawa materialnego poparte poprawnym wywodem prawniczym dotyczącym tego zarzutu oraz spełnienie innych przesłanek skuteczności skargi można byłoby ocenić jako wystarczający element poprawnie rozwiązanego zadania, jednakże wywód skargi jest niespójny. Ponadto WSA uznał, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego przez skarżącą nie spełnia także kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. Sąd podniósł, że co prawda skarżąca zaproponowała wniesienie skargi do WSA jednak, nie zaproponowała w skardze sposobu rozstrzygnięcia, a tym samym nie uwzględniła w pełni interesu strony, którą reprezentowała. Sąd dokonując porównania pozytywnych i negatywnych elementów pracy skarżącej z zakresu prawa administracyjnego, doszedł do przekonania, że wypada ona na niekorzyść skarżącej.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez U. R., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r. w sprawie II GSK 321/12 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie uznał, że uchwała ustalająca wynik egzaminu radcowskiego ma charakter uznaniowy, a członkowie komisji egzaminacyjnych oceniają zadania egzaminu, korzystając z "luzu decyzyjnego". NSA podzielił stanowisko skarżącej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest wolne od uchybień i wadliwości. Przede wszystkim zastrzeżenia budzi część analityczna uzasadnienia. Sąd pierwszej instancji nie spełnił należycie, wynikającego z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., obowiązku kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, lecz ponownie ocenił pracę skarżącej z zakresu prawa administracyjnego. Świadczy o tym dokonanie przez Sąd własnych ustaleń i oceny rozwiązania zadania zaproponowanego przez skarżącą, do czego nie był upoważniony. NSA podkreślił, że nie było dopuszczalne podnoszenie przez Sąd uchybień w pracy skarżącej, które nie zostały wskazane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia. Takie działanie Sądu wykracza poza ustawowo określoną funkcję kontrolną sądów administracyjnych. Sąd doszukał się w pracy skarżącej dalszych uchybień, które nie zostały wymienione w zaskarżonej uchwale. Ponadto formułował własne oceny, tylko niekiedy nawiązujące do ocen wyrażonych przez egzaminatorów, nie odwołując się w zasadzie do stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zajętego w zaskarżonej uchwale, chociaż to ten ostatnio wymieniony akt był przedmiotem kontroli sądowej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał nie słusznym stanowisko Sądu pierwszej instancji który podzielił pogląd Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że pominięcie w skardze wniosków (nazywanych przez WSA "propozycją sposobu rozstrzygnięcia") stanowi błąd i uzasadnia przyjęcie, że skarga nie spełnia wszystkich warunków formalnych

Natomiast co do pominięcia w rozwiązaniu zadania zarzutów naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. NSA stwierdził, że także w tym zakresie stanowisko Sądu pozbawione jest konsekwencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej uchwały albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego.

. Podkreślić należy, iż stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjmuje się, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w: / T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).

Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu.

W konsekwencji należy uznać, iż związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie przeprowadzi właściwą kontrolę zaskarżonej uchwały, uwzględniając rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku, zwłaszcza dotyczące zachowania warunków formalnych skargi. Sąd pierwszej instancji oceni, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia trafnie uznała, że praca skarżącej nie zasługiwała na ocenę pozytywną, mając na uwadze stwierdzone przez organ uchybienia i konfrontując je z pracą skarżącej.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. nr 70 poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy. Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w 364 ust. 10, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Stosownie do przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36(6) ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36(8) ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 (8) ust. 11 ustawy o radcach prawnych.

W myśl przepisu art. 36 (8) ust. 12 omawianej ustawy do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 kpa, w myśl którego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r. Sa/Wr 1996/95 ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987, IV SA 385/87).

Zgodnie z art. 36(8) ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej li stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.09.164.1314)

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Rozporządzenie to reguluje m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, nie zmienia jednak (i nie może zmieniać) norm wynikających z odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. Rozporządzenie to również wskazuje, że przedmiotem ostatecznej oceny Komisji Odwoławczej jest cała uchwała Komisji Egzaminacyjnej.

W zaskarżonej uchwale przyjęto, że sporządzona przez skarżącą skarga nie spełnia wszystkich warunków wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie zostały zachowane wymogi formalne skargi oraz nie zastosowano właściwie wszystkich przepisów prawa.

Należy powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że stanowisko to nie jest słuszne. W sprawie nie jest kwestionowane, że z art. 57 § 1 p.p.s.a. wprost nie wynika obowiązek zawarcia w skardze wniosków zaskarżenia. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zajęła stanowisko, że wymóg sformułowania wspomnianego wniosku wynika z art. 46 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym każde pismo procesowe powinno zawierać osnowę wniosku lub oświadczenie, co w przypadku skargi oznacza obowiązek zawarcia w niej wniosku zaskarżenia.

Jak podkreślił NSA w piśmiennictwie przyjmuje się, że "(...) art. 57 § 1 pkt 3 nie wymaga od skarżącego przytoczenia w skardze wniosku zaskarżenia. Wniosek taki może zostać oczywiście w skardze zawarty i jest pożądany. Ułatwia bowiem sądowi administracyjnemu ustalenie rzeczywistej woli skarżącego, co do zakresu zaskarżenia danego aktu lub czynności (...). Niemniej jednak, jeśli w skardze brak takiego wniosku, to nie można żądać od skarżącego uzupełnienia skargi na podstawie art. 49 § 1." (T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 271 – 272 oraz T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska Postępowanie sądowoadministracyjne, LexisNexis, Warszawa 2010, s.184). Zauważa się także, że art. 57 § 1 p.p.s.a. "(...) do warunków formalnych skargi nie zalicza wniosku skarżącego. Wprawdzie stosownie do art. 46 § 1 pkt 3 skarga powinna zawierać osnowę, jednakże do spełnienia tego warunku formalnego wystarczy, jeżeli ze skargi będzie wynikało, do czego w rzeczywistości zmierza wnoszący to pismo." (A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s.212).

Należy także powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który podzielając powyższe stanowiska zauważył, że gdyby sformułowanie w skardze wniosku zaskarżenia miało stanowić jej warunek formalny, ustawodawca dałby temu wyraz w sposób podobny jak to uczynił w art. 176 p.p.s.a. W związku z tym, że wniosek zaskarżenia nie jest warunkiem formalnym skargi nie można przyjmować, że pominięcie tego wniosku w skardze jest równoznaczne z niezachowaniem wymogów formalnych. Można zgodzić się, że skarga sporządzona przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego lub adwokata powinna być sporządzona profesjonalnie, ale nie oznacza to, że musi spełniać warunki, których nie przewiduje ustawa.

Brak zawarcia w skardze wniosku został oceniony także w kontekście przesłanki uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający. Pogląd ten NSA uznał za oczywiście niesłuszny i stanowiący wyraz błędnej wykładni art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych in fine. Zauważyć bowiem należy, że spełnienie omawianego kryterium oceny pracy następowało poprzez dokonanie wyboru między wniesieniem skargi do WSA i sporządzeniem opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Skarżąca wybrała rozwiązanie przewidujące wniesienie skargi, które w zaskarżonej uchwale zostało ocenione jako prawidłowe.

Winno być rzeczą oczywistą, że od zdających egzamin zawodowy wymagany jest jednak profesjonalizm i wysoki stopień umiejętności formułowania zarzutów, wniosków oraz prezentacji poglądów na ich poparcie tym niemniej środki odwoławcze można formułować w rozmaity sposób, bez szkody dla ich prawidłowości i skuteczności.

Mając na uwadze art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych i ustaloną w tym przepisie skalę ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego, która to rozpiętość sprawia, iż przy ocenie należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego apelacji nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej, uznać należy, iż Komisja Odwoławcza nie wykazała w sposób należyty, iż sporządzony przez skarżącą projekt skargi nie zachował wymogów formalnych tego pisma procesowego a w konsekwencji, nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego sposób stosowania przez skarżącą przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, nie dał wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części piątej egzaminu radcowskiego.

Zdaniem Sądu uznać bowiem trzeba, iż poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen a zatem dla dokonania ostatecznej oceny poprawności skargi będącej rozwiązaniem zadania z piątej części egzaminu radcowskiego, koniecznym winno być dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy.

W konsekwencji uznać należy, że materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części piątej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się naruszenia reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Według Sądu, w wyniku powyższych uchybień proceduralnych organ odwoławczy nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach.

Reasumując powyższe Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego i jako wadliwe winno być wyeliminowane z obrotu prawnego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy, a więc Komisja Egzaminacyjna II Stopnia winna ocenić ją merytorycznie ponownie w pełnym zakresie, z uwzględnieniem przepisów art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Z uwagi na fakt, iż naruszenie powyższych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za bezcelowe rozstrzyganie co do zasadności pozostałych zarzutów skargi.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.

O wykonalności uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.