Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 796/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 71/10 w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 marca

2010 r., sygn. akt V SA/Wa 71/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę.

Sąd I instancji za podstawę orzekania przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) orzekł o solidarnej odpowiedzialności A. F., jako spadkobiercy zmarłego płatnika M. F. (męża), za zobowiązania z tytułu nieopłaconych należności składkowych w związku z prowadzoną przez płatnika działalnością gospodarczą – za okres od maja 1999 r. do maja 2005 r.

Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w części dotyczącej czternastodniowego terminu do zapłaty należności.

Wyrokiem z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt VI U 963/08, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił odwołanie A. F. od powyżej decyzji (wyrok stał się prawomocny od dnia 7 października 2008 r.).

W dniach [...] kwietnia i [...] września 2008 r. do ZUS w P. wpłynęły wnioski A. F. o umorzenie należności z tytułu składek. Jednak wobec faktu,

że na koncie zmarłego płatnika M. F. pozostały do zapłaty składki

za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych:

na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2001 r. do lutego 2004 r.

w kwocie 12.173,29 zł i na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października

2001 r. do lutego 2004 r. w kwocie 3.555,50 zł wniosek o umorzenie tych należności nie mógł być przedmiotem merytorycznego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] ZUS w P., działając

na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), umorzył postępowanie w przytoczonym zakresie.

Po rozważeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że taki tryb postępowania wynika z zapisu art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: u.s.u.s.), w myśl którego do składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami nie stosuje się postanowień art. 28 tej ustawy. Organ zaznaczył również,

że składki na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne faktycznie pobierane są przez płatnika składek z wynagrodzenia pracownika i stanowią jego integralną część. Dlatego należności te podlegają szczególnej ochronie prawnej. Znajduje to wyraz

w przepisach u.s.u.s., które uniemożliwiają stosowanie ulg/umorzeń wobec wymienionych należności, co oznacza, że nawet w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki do ich umorzenia określone w art. 28 u.s.u.s. to nigdy nie podlegają

one umorzeniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. A. F. zarzuciła Zakładowi, że wydając w sprawie powyższe decyzje niesłusznie uznał, iż ponosi ona odpowiedzialność za długi zmarłego męża.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 7 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 326/09, odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a następnie postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Sąd ten oddalił wniosek A. F. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt II GZ 258/09, uchylił postanowienie z dnia [...] września 2009 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., który postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. przywrócił termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sąd I instancji wskazał, że zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne zostały uregulowane w przepisach u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepisy te wskazują, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). Wskazane przepisy nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, o czym stanowi art. 30 u.s.u.s., a jedynie do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Ustawodawca nie przewidział uregulowań normujących kwestię umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Zatem cytowany art. 28 u.s.u.s., a tym samym wydane na jego podstawie rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. nie mają do nich zastosowania.

Sąd I instancji podniósł, że ZUS wydając rozstrzygnięcie w sprawie prawidłowo wskazał na przepis art. 30 u.s.u.s. stanowiący, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami nie stosuje się art. 28

i art. 29 tej ustawy. W związku z tym organ nie badał przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., gdyż w stosunku do tego rodzaju składek takie badanie jest niedopuszczalne (Sąd powołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 października 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2036/06). Oznacza to brak przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s., co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego.

Odnosząc się do zarzutu A. F., że nie powinna być obciążona długami zmarłego męża, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca ponosi odpowiedzialność finansową w zakresie określonym przez Zakład, co wynika z decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] zmienionej decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], co do której Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 7 października 2008 r. oddalił odwołanie.

A. F. w drodze skargi kasacyjnej zaskarżyła w całości wyrok z dnia 9 marca 2010 r.

Skarżąca wniosła o uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. lub ewentualnie, z uwagi na naruszenie prawa materialnego na zasadzie art. 188 p.p.s.a., uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji. Wniosła również o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Na zasadzie art. 174 p.p.s.a. wnosząca skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 134, art. 138 p.p.s.a., polegające na błędnym określeniu przedmiotu zaskarżenia polegającym

na uznaniu, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest skarga na decyzję ZUS (vide: sentencja wyroku), podczas gdy w rzeczywistości skarga dotyczy decyzji innego organu – to jest Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], wobec czego Sąd nie orzekł o decyzji, która była przedmiotem skargi;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi A. F., pomimo iż postępowanie administracyjne, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji obarczone było uchybieniami, które Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był wziąć pod uwagę z urzędu, to jest organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a to dokumentacji potwierdzającej, iż rzeczywiście należności, o których umorzenie wnioskowała skarżąca w istocie stanowią składki na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez pracowników – w uzasadnieniu nie wskazano w szczególności których pracowników miałyby dotyczyć zaległe składki;

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi A. F., pomimo iż postępowanie administracyjne, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji obarczone było uchybieniami, które Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był wziąć pod uwagę z urzędu, to jest organ błędnie uznał, że postępowanie administracyjne toczące się na skutek wniosku A. F. jest bezprzedmiotowe, podczas gdy ustalenie to jest nieprawidłowe;

4. naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię, to jest naruszenie art. 30 w zw. z art. 28 u.s.u.s. polegające na błędnym uznaniu,

że przywołane przepisy wyłączają kompetencję Prezesa ZUS do umarzania należności z tytułu składek w części finansowanej przez pracowników, podczas gdy ich prawidłowa interpretacja prowadzi do wniosku, że wyłączenie zawarte w przepisie dotyczy samych tylko składek, natomiast umarzanie innych powiązanych ze składkami należności – odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnień i dodatkowych opłat jest dopuszczalne (podanie A. F. nie dotyczyło samych tylko zaległych składek, ale także i pozostałych elementów należności to jest ewentualnych odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnień i dodatkowych opłat).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wnosząca tę skargę stwierdziła,

że w sentencji zaskarżonego wyroku jako przedmiot zaskarżenia wskazano decyzję ZUS to jest organu innego niż ten, który w istocie wydał zaskarżoną decyzję. Ewentualne wydanie decyzji przez organ z naruszeniem norm kompetencyjnych (właściwości) stanowi o nieważności decyzji administracyjnej, co Sąd winien wziąć pod uwagę z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepis art. 138 p.p.s.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję wydaną w rezultacie postępowania obarczonego uchybieniami, które winien był wziąć pod uwagę z urzędu w oparciu o art. 134 p.p.s.a. Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzją naruszył przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a., ponieważ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie.

Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że w swoim podaniu zwróciła się

o umorzenie wszelkich obciążających ją należności, powstałych w zw. z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jej zmarłego męża. Z dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania nie wynika, jakie konkretnie należności ciążą na niej jeszcze. Twierdzenie, że na koncie zmarłego M. F. pozostały do zapłaty składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych wydaje się o tyle pozbawione podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym, że nie wiadomo, za których pracowników składki nie zostały uiszczone. Podobnie organ zaniechał zbadania, czy obciążające obecnie skarżącą zobowiązania obejmują same tylko składki, czy może także i inne należności z tytułu składek, tj. odsetki

za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnień i dodatkowe opłaty,

które to należności w każdym przypadku nadają się do umorzenia.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji błędnie nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji uchybienia przepisowi art. 105 § 1 k.p.a.

Postępowanie administracyjne w żadnym stopniu nie stało się bezprzedmiotowe

z powodów wskazanych przez organ. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania

a bezzasadnością żądania strony. Bezprzedmiotowość postępowania zachodziłaby

w sprawie wtedy, gdyby obciążające zobowiązania wygasły z takiego czy innego powodu (np. zostały spłacone, czy też wygasły na skutek przedawnienia).

Jeśli, zdaniem organu zobowiązania nie wygasły, postępowanie w przedmiocie żądania ich umorzenia nie może zostać uznane za bezprzedmiotowe. Organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a. błędnie utożsamiając domniemaną bezzasadność żądania strony w świetle art. 30 u.s.u.s., z jego bezprzedmiotowością, która nie ma miejsca w sprawie. Decyzja organu nie mogła polegać na umorzeniu postępowania, wobec czego jest błędna, a Sąd I instancji powinien tę okoliczność zweryfikować. Sprawa zainicjowana na skutek wniesionego przez skarżącą podania winna zostać merytorycznie rozpoznana, co nie zostało dostrzeżone przez Sąd

w zaskarżonym wyroku.

W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji błędnie uznał, że wyłączenie zawarte w art. 30 u.s.u.s. dotyczy wszelkich "należności z tytułu składek" finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Prawidłowa interpretacja przywołanych przepisów prowadzi natomiast do wniosku, że wyłączenie dotyczy samych tylko składek. Ze wszech miar dopuszczalne jest natomiast umarzanie powiązanych ze składkami innych należności takich, jak: ewentualne odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnień i dodatkowe opłaty.

ZUS nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu najdalej idącego w skutkach, należy stwierdzić, iż Sąd I instancji prawidłowo wskazał w komparycji swojego wyroku ZUS (a nie Prezesa ZUS), jako organ, który wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]. Z analizy przepisów u.s.u.s., regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że ZUS jest jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną (art. 66 ust. 1 zd. pierwsze), w skład której wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne (art. 67 ust. 1). Organami ZUS są: Prezes Zakładu; Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu oraz Rada Nadzorcza Zakładu (art. 72). W ramach wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych ZUS przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 4), w tym prawo do wydawania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. (art. 83 ust. 4). Innymi słowy Prezes ZUS jako jeden z organów ZUS nie może występować w roli samodzielnego organu administracyjnego, uprawnionego do wydawania decyzji. Jak wynika expressis verbis z art. 66 ust. 4 u.s.u.s., środki prawne właściwe organom administracji państwowej ustawodawca przyznał jedynie ZUS i tylko on (niezależnie od tego, kto in concreto w jego imieniu działa) jest uprawniony do występowania w tym charakterze. Stąd też należy przyjąć, iż użyty w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wskazuje jedynie podmiot, do którego należy skierować wniosek, a nie organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Znajduje to także potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i ust. 7 u.s.u.s., w myśl którego kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano ZUS, a nie Prezesowi Zakładu. Tak więc w sytuacji, gdy decyzja jest sygnowana przez Prezes ZUS, to i tak należy uznać, że została ona wydana przez organ, a więc ZUS, a nie przez jego Prezesa. Nie można bowiem utożsamiać prawa do reprezentacji podmiotu z uprawnieniem do podejmowania działań o charakterze władczym. Tak więc Prezes ZUS wydając decyzję nie czyni tego we własnym imieniu, ale w imieniu i na rzecz Zakładu. Powyższe oznacza, że Sąd I instancji prawidłowo określił podmiot, który wydał zaskarżoną decyzję, co powoduje, że zarzut naruszenia art. 134 i art. 138 p.p.s.a. jest niezasadny.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej, podważającego zasadność oddalenia skargi na decyzję umarzającą postępowanie jako bezprzedmiotowe, należy na wstępie zauważyć, iż skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie zmarłego płatnika M. F., które, jak wykazało postępowanie, obejmowały składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także odsetki za zwłokę od tych należności i koszty upomnienia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o ile ziści się jedna z przesłanek, o jakich mowa w ust. 3 powołanego przepisu. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określa § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Wskazana powyżej regulacja, zgodnie z art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, co oznacza, że przedsiębiorca lub osoba trzecia, na którą została przeniesiona odpowiedzialność, nie mogą skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w tej części. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować bowiem w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W realiach sprawy oznacza to, że ZUS prawidłowo rozpoznał złożone przez skarżącą wnioski o umorzenie należności z tytułu składek zmarłego męża, w dwóch odrębnych postępowaniach – uzależniając to od sposobu finansowania tych składek. W konsekwencji za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie (decyzja nr [...], utrzymana w mocy decyzją nr [...]) umarzające, na podstawie art. 105 k.p.a., postępowanie w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych (pracowników). Postępowanie administracyjne może toczyć się bowiem jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój "przedmiot". Celem postępowania administracyjnego jest bowiem realizacja normy materialnego prawa administracyjnego wobec określonego podmiotu poprzez ukształtowanie jego sytuacji prawnej. Norma ta może zostać zastosowana jedynie wtedy, gdy obiektywnie zaistniał stan faktyczny przewidziany przez ustawodawcę, upoważniający (zobowiązujący) organ do podjęcia decyzji administracyjnej. W istocie chodzi bowiem o ustalenie pewnego ogólnego stanu faktycznego, na podstawie którego można przyjąć, iż w tym stanie faktycznym istnieje potencjalna możliwość przyznania określonych praw czy nałożenia określonych obowiązków na stronę postępowania. Z tego też względu, gdy w sposób oczywisty można stwierdzić brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia danej sprawy, to wówczas należy przyjąć, iż mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania. Zatem w sytuacji takiej, jak w rozpoznawanej sprawie, gdy wnioskiem o umorzenie zostały objęte należności finansowane przez ubezpieczonych niebędacych jednocześnie płatnikami składek, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., organ prawidłowo, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w stosunku do tych należności. W tej sytuacji organ nie mógł bowiem badać istnienia, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., przesłanek umorzenia należności. Tym samym zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. należy uznać za niezasadny.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wskazującego na brak zebrania i wyjaśnienia czy należności, o których umorzenie wnioskowała skarżąca w istocie stanowią składki na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez pracowników, wypada przede wszystkim zauważyć, iż skarżąca występując z wnioskiem o umorzenie składek powinna była znać wysokość powstałej z tego tytułu zaległości oraz przyczynę jej powstania. Co do zasady wniosek o umorzenie nieopłaconych składek może być rozpoznany dopiero wówczas, gdy jest znana i niekwestionowana wielkość tych składek. Stąd też należy przyjąć, iż właściwym momentem do zgłoszenia wątpliwości w kwestii zasadności wyliczonych przez ZUS nieopłaconych przez zmarłego męża składek było postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich za te zaległości. Dlatego też na tym etapie postępowania niezrozumiały, a zarazem niezasadny jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a., zwłaszcza, że organ był związany treścią decyzji orzekającej o odpowiedzialności osób trzecich, a niezależnie od tego, z uwagi na art. 30 u.s.u.s., nie mógł podjąć merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 30 w zw. z art. 28 u.s.u.s., polegającą na uznaniu, że powołany przepis wyłącza kompetencję Prezesa ZUS do umarzania innych powiązanych ze składkami należności, tj.: odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnień, należy uznać, iż jest on również niezasadny.

W realiach sprawy ZUS podjął zaskarżoną decyzję równolegle z decyzją nr [...], którą odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę, w części finansowanej przez płatnika, a także odmówił umorzenia: kosztów upomnienia, odsetek za zwłokę od ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, w części finansowanej przez ubezpieczonych, za okres od 10/2001 r. do 02/2004 r. Tym samym ZUS rozpoznał merytorycznie wniosek skarżącej w odniesieniu do należności będących "pochodną" nieopłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez ubezpieczonych. Co z kolei wskazuje, że organ prawidłowo rozumie treść art. 30 w zw. z art. 28 u.s.u.s., w zgodzie z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08.

Podsumowując, za niezasadny należy uznać zarzut narusza przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.