Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 419/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2015 r. sprawy ze skargi R.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego T.D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

1. W dniu 29 grudnia 2014 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wniosek R.Ż. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności składkowych z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

wydał w dniu [...] lutego 2015 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.), § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 z zm.) oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres 10 - 12/1998, 03/2007 - 06/2010 w łącznej kwocie 35 197,77 zł, w skład której wchodzą:

1. należności za okres 10 -12/1998 w łącznej kwocie 2 376,60 zł, w tym z tytułu nieopłaconych składek - 713,60 zł oraz odsetek - 1 663,00 zł,

2. ubezpieczenia społeczne za okres: 05/2007-06/2010 w kwocie 18 794,08 zł, w tym z tytułu nieopłaconych składek - 11 440,12 zł, odsetek - 7 290,00 zł, opłaty dodatkowej - 20,00 zł, kosztów upomnień - 43,96 zł,

3. ubezpieczenie zdrowotne za okres: 03/2007 - 06/2010 w kwocie 12 623,46 zł, w tym z tytułu nieopłaconych składek - 7 470,66 zł, odsetek - 5 094,00 zł, opłaty dodatkowej - 50,00 zł, kosztów upomnień - 8,80 zł,

4. Fundusz Pracy za okres: 12/2008 - 06/2010 w kwocie 1 403,63 zł, w tym z tytułu nieopłaconych składek - 873,63 zł, odsetek - 530,00 zł.

2. R.Ż. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, twierdząc, że należności objęte wnioskiem o umorzenie są nieściągalne. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia nie może osiągać dochodów, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podniósł też, że bezskuteczność egzekucji jest istotną przesłanką przemawiającą za umorzeniem zaległości, a nadto, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ podkreślił, że biorąc pod uwagę przedstawione w odwołaniu argumenty, ponownie przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy w powyższej sprawie zachodzą przesłanki do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia podjętego w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. Organ odwoławczy potwierdził też poprawność dokonanych ustaleń organu I instancji. Podkreślił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji materiałów budowlanych w okresie od [...] września 1998 r. do [...] grudnia 1998 r., na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], dokonanego w dniu [...] lipca 1998 r. przez Urząd Gminy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. dokonano wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej.

Od [...] grudnia 2006r. skarżący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie demontażu wyrobów zużytych, recykling na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w Urzędzie Gminy pod nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r., która została zawieszona na okres od [...] czerwca 2010r. do [...] czerwca 2012 r.Po upływie 24 miesięcy działalność nie została wznowiona i z dniem [...] lipca 2012 r. działalność została wykreślona.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik prowadząc działalność gospodarczą obowiązany jest do obliczania i rozliczania składek za każdy miesiąc w odpowiednich deklaracjach rozliczeniowych. Niezastosowanie się do powyższego przepisu, czyli nie wywiązanie się przez płatnika z obowiązku opłacenia składek należnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej spowodowało powstanie po stronie skarżącego zadłużenia za okres 10/1998 - 06/2010 we wskazanej powyżej wysokości.

Organ ustalił też, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Aktualnie korzysta ze wsparcia finansowego wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w łącznej wysokości 542 zł, w skład którego wchodzi zasiłek stały w wysokości 389 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, dodatkowych źródeł dochodów nie wyjawiono. Mieszka w domu o powierzchni

110 m2, który według oświadczenia skarżącego, wymaga generalnego remontu.

Na stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący przeznacza łączną kwotę 233 zł miesięcznie, koszty związane z leczeniem to kwota około 150 zł. Skarżący nie wyjawił innych zobowiązań finansowych, jednak z informacji będących w posiadaniu Zakładu wynika, iż na nieruchomości numer Księgi Wieczystej [...] dokonano wpisy zabezpieczające przez: [...] na kwotę 1 830,12 zł; Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na kwotę 713,60 zł.

Następnie organ podniósł, że w dniu [...] lipca 2009 r. wobec zobowiązanego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych, właściwym organem do prowadzenie postępowania egzekucyjnego stał się Naczelnik Urzędu Skarbowego, który dotychczas nie zastosował skutecznego środka egzekucyjnego. Zakład dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności za okres 10-12/1998, 03/2009-07/2009 na łączną kwotę 9 001,42 zł poprzez wpis hipoteki na nieruchomości o nr Księgi Wieczystej [...].

Dalej organ przywołał art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli wnioskodawca wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład podkreślił, że również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może, ale nie musi umorzyć należności, przy czym stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organu do zastosowania umorzenia należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Organ ma prawo odmówić umorzenia należności z tytułu składek nawet w sytuacji, jeśli prowadzone postępowanie dowodowe wskazałoby wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia.

Przy ocenie wystąpienia pierwszej wyżej wymienionej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności

i odnosząc je do indywidualnego przypadku zobowiązanego, organ wskazał, że należy brać pod uwagę miedzy innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponował środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się,

a także dokonuje się oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej.

Zakład nie zaprzeczył, że obecnie sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest bardzo trudna i jednorazowa spłata zadłużenia w chwili obecnej jest niemożliwa. Co prawda skarżący korzysta z pomocy finansowej wypłacanej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w formie zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego, jednakże w opinii Zakładu fakt korzystania z pomocy społecznej nie może świadczyć o braku możliwości opłacenia należności w przypadku, gdy zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej.

Na podstawie dokonanych w sprawie ustaleń, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie może stwierdzić, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Prowadzi bowiem samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiadając innych osób na utrzymaniu. Dodatkowo jest właścicielem działek, które nie są przez niego użytkowane, jak również nie przynoszą żadnego dochodu. Sprzedaż posiadanych gruntów umożliwiłaby skarżącemu uzyskanie środków finansowych pozwalających na uregulowanie przedmiotowego zadłużenia.

Organ podkreślił też, że w kierowanych do skarżącego pismach, sporządzanych przez Oddział ZUS wielokrotnie proponowano mu złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 201 2r., poz. 1551) oraz złożenie wniosku o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia zadłużenia na raty na dogodnych dla niego warunkach wraz z informacją o zaletach zawarcia układu ratalnego. Skarżący nie skorzystał jednak z żadnej ze składanych przez Zakład propozycji.

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi okoliczność dająca podstawę do umorzenia należności, trudności finansowe nie mogą stanowić bowiem podstawy do automatycznego umorzenia zadłużenia.

Przy rozpatrywaniu drugiej przesłanki z uwagi na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, Zakład podkreślił, że są to takie sytuacje, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, zobowiązany poniósł w związku z tym straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ II instancji uznał, że powyższa przesłanka nie jest spełniona, bowiem skarżący nie poniósł strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zakład nie znalazł również przesłanek uzasadniających umorzenie należności składkowych wskazanych w § 3 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia tj. ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Organ przyznał, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia obecnie R.Ż. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia bądź rozpoczęcia działalności gospodarczej.

Podkreślił też, że opłacenie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą świadomie dopuszczali do powstania zadłużenia poprzez swoje zaniedbanie. Jako przedsiębiorca, skarżący decydując się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej, powinien mieć pełną świadomość obowiązków, które ciążyły na płatniku, w tym przede wszystkim obowiązku opłacania należności publicznoprawnych, a także konsekwencji wynikających z niezastosowania się do ustawowych obowiązków.

3. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2015r. złożył R.Ż., domagając się zmiany dotychczasowych decyzji ZUS poprzez orzeczenie, iż jego należności zostają umorzone.

Skarżący zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności oraz nie respektowanie przez ZUS stanowiska sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez wydanie po raz kolejny decyzji odmawiającej umorzenia jego należności, mimo wcześniejszego uchylenia decyzji ZUS przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., jak

i oddaleniu kasacji w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu skargi R.Ż. podniósł, że nie dano mu szansy, by dalej funkcjonować jako osoba wypłacalna i regulująca wszystkie zobowiązania. Zadłużenie, jakie narosło w czasie, gdy opiekował się chorą mamą, jest dla niego zbyt dużym obciążeniem i nigdy nie będzie w stanie go spłacić. Skarżący omówił również stan swojego zdrowia. Wskazał, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, leczy się psychiatrycznie, ponieważ stres związany z postępowaniem ZUS-u uniemożliwia mu spokojny sen, jak i codzienne rozeznanie w jego sprawach. Żyje na granicy ubóstwa, wszystkie jego zasiłki składają się na kwotę 542 zł, często nie ma za co wykupić leków. Nie posiada majątku ani niczego, z czego mógłby czerpać dochód.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

4. Na rozprawie w dniu 14 października 2015 r. pełnomocnik strony skarżącej uzupełnił zarzuty skargi wskazując na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niezastosowanie, oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - również poprzez jego niezastosowanie.

Podniósł, że organ nie rozpatrzył wnikliwie przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń, a w szczególności pod kątem przesłanki z pkt 5 w kontekście informacji komornika zawartej w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. Organ bez wnikliwej analizy przesłanek z art. 28 ust. 3 przystąpił do stosowania przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a ww. ustawy.

Wskazał także, że nieruchomości, o których mowa w zaskarżonej decyzji to w rzeczywistości jedna nieruchomość zabudowana budynkiem nadającym się do remontu, przedstawiająca niewielką stosunkowo wartość majątkową. Sprzedaż tej nieruchomości doprowadziłaby do sytuacji, w której skarżący nie miałby gdzie mieszkać. Podał, iż skarżący ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, przy czym ze względu na stan zdrowia jest zmuszony do korzystania z pomocy osób trzecich. Cierpi na chorobę przewlekłą. Stan zdrowia nie pozwala skarżącemu na podjęcie pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Skarga jest zasadna w granicach sporu i kompetencji sądu administracyjnego określonych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 2, art. 134 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).

Przedmiotem kognicji sądu w niniejszej sprawie była kontrola legalności decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W rozdziale 3 tej ustawy zatytułowanym "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" (art. 15 – 30), ustawodawca uregulował sprawy podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia i zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu. Ust. 2 i 3 definiują przypadki tzw. "całkowitej nieściągalności". Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące. Sytuacja życiowa i majątkowa dłużnika nie ma zatem znaczenia przy ich zastosowaniu.

Z kolei art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

6. Rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji (art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

7. Prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów wymaga wnikliwego rozważenia sytuacji wnioskodawcy. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 349/09, dostępny w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA).

Jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ustali całkowitej nieściągalności, to musi stwierdzić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że zobowiązany lub członek jego rodziny dotknięty jest przewlekłą chorobą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

8. W przedstawionym aspekcie należy uznać, że istotnym uchybieniem decyzji jest brak należytego uzasadnienia przyczyn odmowy umorzenia (art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a.). Pojęcia użyte w powołanych wyżej przepisach rozporządzenia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny i omówienia w świetle okoliczności danej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. W aspekcie kontroli sądowej brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia ocenę, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera analizy, w ustalonym i niespornym stanie faktycznym, zdolności wnioskodawcy do ponoszenia obciążenia i jego wpływu na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb jego rodziny, lecz blankietowe przywołanie przesłanek umorzenia zaległości.

9. Wskazać przy tym należy na istotną dla oceny niniejszej sprawy kwestię, mianowicie złożony przez skarżącego wniosek nie był pierwszym. W stosunku do wniosku poprzedniego, pochodzącego aż z [...] września 2010 r., zostało wydanych kilka decyzji i wyroków sądowych, w tym decyzja ostateczna z dnia [...] maja 2014 r. wyrok oddalający skargę wydany dnia 18 września 2014 r. w sprawie II SA/Go 481/14 prowadzonej w tutejszym sądzie (wyrok ten został zaskarżony skargą kasacyjną, która nie została jeszcze rozpoznana, por. wyroki wydane w tej sprawie pod sygnaturami II SA/Go 430/11, II SA/Go 717/13 i II GSK 2006/11).

W stanie faktycznym przedstawionym przez organ nie ma informacji o tym, że wniosek z dnia [...] grudnia 2014 r. to wniosek kolejny, natomiast z treści decyzji i porównania jej ze stanami faktycznymi w wyżej wskazanych sprawach sądowych wynika, że część ustaleń faktycznych zostało przeniesionych ze sprawy poprzedniej. Trudno jest zatem ocenić, które okoliczności są nowe i związane są z wnioskiem z dnia [...] grudnia 2014 r., a które dotyczą wniosku z dnia [...] września 2010 r. Z treści pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2015 r. (k. 33 akt administracyjnych), skądinąd emocjonalnego, można mieć wątpliwości, czy jest on w pełni rozeznany co do tego, że jego wniosek z dnia [...] grudnia 2014 r. uruchomił odrębne postępowanie. W tej sytuacji konieczne było, by organ realizując obowiązek informacji (art. 9 k.p.a.) pouczył wnioskodawcę i wyjaśnił mu zasady rządzące rozpoznaniem nowego wniosku. Oczywiście możliwe było w niniejszym postępowaniu wykorzystanie materiału dowodowego pochodzącego ze sprawy poprzedniej, lecz zadaniem organu było ustalenie w jakim zakresie jest on aktualny. Tymczasem z treści uzasadnienia wynika, które z ustalonych faktów są aktualne na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

10. Odnosząc się do samych przesłanek podlegających rozważeniu w sprawie trafnie pełnomocnik skarżącego zarzuca, że organ nie rozważył kwestii nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń. W świetle informacji pochodzącej od komornika (zawartej w piśmie z dnia [...] marca 2015 r.) konieczne było ustalenie, czy i jaki majątek ma dłużnik, czy może być on przedmiotem skutecznej egzekucji i czy nieściągalność ma charakter trwały. W sprawie nie zgromadzono danych pozwalających na jednoznaczne ustalenie, czy majątek nieruchomy skarżącego jest podzielny i zbywalny (egzekwowalny).

Dalej wskazać należy, że w porównaniu do okresu poprzedniego (objętego decyzją rozstrzygającą poprzedni wniosek) pogorszył się stan zdrowia skarżącego, co przyznaje organ na stronie 8 decyzji ostatecznej. Z tego jednak faktu nie wyprowadza żadnych konsekwencji poprzestając na blankietowej argumentacji.

11. Wskazać tu należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania.

W aspekcie kontroli sądowej brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia ocenę, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera przekonywującej argumentacji dlaczego skarżącemu odmówiono umorzenia składek. Dotyczy to w szczególności zasadniczych przyczyn odmowy, którymi są niespełnienie przez stronę skarżącą przesłanki "wyjątkowości" jej przypadku oraz interes publiczny.

Wskazane uchybienia pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego.

12. W konkluzji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, 8, 11, 77 i 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, że jest to niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy.

O kosztach należnych pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.

W ponowionym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych w punktach od 8 do 11 uchybień proceduralnych i pełne pod względem faktycznym i argumentacyjnym rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego.