Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 146/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 108 par. 2 pkt 2 lit. a, art. 116
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 13 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki akcyjnej w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 roku. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. decyzją z dnia [...] r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej M. B. -Członka i Prezesa Zarządu "A" S.A. za zaległość ww. Spółki w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, iż "A" S.A. w Ł. złożyła w dniu [...]r. w [...] Urzędzie Skarbowym Ł.- G. w Ł. deklarację VAT - 7 K z wykazaną kwotą podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego za pierwszy kwartał 2007 r. w kwocie 29.042 zł.

Wymienione powyżej zobowiązanie podatkowe - nie zostało uregulowane przez Spółkę w terminie, zatem stało się ono stosownie do postanowień przepisu art. 51 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. z 2004r. nr 93 poz. 894 ze zm. dalej w skrócie "Op.") zaległością podatkową.

W związku z bezskutecznością działań egzekucyjnych prowadzonych wobec Spółki objętych m.in. tytułem wykonawczym z dnia [...] r. nr [...] (dot. III/2007r.), Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. Postanowieniem z dnia 16.08.2010r. - umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec firmy "A" S.A.

Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł – G. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [....] (żal nr 37 w aktach sprawy) - wszczął postępowanie podatkowe w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Pana M. B., jako Członka Zarządu, Prezesa "A" S.A. w likwidacji w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 r. , które wynika z deklaracji VAT -7K złożonej przez Spółkę do ww. Urzędu Skarbowego w dniu 28.04.2007r.

Postanowieniami z dnia [...] r., [...] r. oraz z dnia [...] r., organ pierwszej instancji włączył tytuły wykonawcze oraz inne dowody, jako dowód w postępowaniu podatkowym prowadzonym w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności M. B. m. in. za zaległości "A" S.A. (w likwidacji) w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 r.

Pełnomocnik Strony został zawiadomiony pismem z dnia 20.06.2011 r. o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, jednak nie skorzystał z przysługującego mu prawa w przewidzianym ustawowo terminie.

Wobec powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. wydał decyzję z dnia 09.08.2011 r. którą orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej M. B. - Członka i Prezesa Zarządu "A" S.A. (obecnie w likwidacji) za :

- zaległość ww. Spółki w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 r. w kwocie 29.042,00 zł,.

- odsetki za zwłokę od ww. zaległości wynoszące 13.388,00 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał m.in., że kwota zaległości podatkowej "A" S.A. wynikająca z ze złożonej w [...] Urzędzie Skarbowym Ł. – G. w Ł. deklaracji dla podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2007 r. tj. VAT - 7K, nie została uregulowana przez Spółkę w terminie a zatem stała się, stosownie do postanowień przepisu art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową.

Organ zauważył, że nie sposób zgodzić się z zarzutami odwołania, iż postępowanie w niniejszej sprawie winna poprzedzić decyzja określająca wysokość zobowiązania. Powyższa zaległość wynika z deklaracji złożonej przez Spółkę, a zgodnie z art. 108 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i decyzji, o której mowa w art. 53a ustawy Ordynacja podatkowa.

Ww. kwota zobowiązania podatkowego została objęta przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. i za pośrednictwem organu egzekucyjnego tytułem wykonawczym z dnia [...] r. Nr[...] . Wystarczyło jedynie włączyć przedmiotowy tytuł wykonawczy - jako dowód w postępowaniu podatkowym prowadzonym w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności M. B. za zaległość podatkową "A" S.A. w likwidacji w podatku od towarów i usług za I kwartał 2007 r. - co też uczynił organ I instancji - postanowieniem z dnia 10.03.2011 r.

Następnie organ odwoławczy podał, iż organy podatkowe dokonały analizy sytuacji finansowej Spółki na podstawie przedłożonego przez skarżącego w dniu 22.04.2011 r. rachunku zysków i strat oraz bilansu sporządzonego za okres 1.01. - 31.03.2007 r. (jest to jedyne sprawozdanie finansowe złożone przez Spółkę), z uwagi na nieprzedłożenie przez Stronę stosownej dokumentacji, to jest między innymi sprawozdania finansowego za 2006 r. Wobec powyższego nie było możliwym przeprowadzenie analizy sytuacji ekonomicznej Spółki w okresie od kwietnia do grudnia 2006 r. Następnie organ odwoławczy omówił obszernie sytuację finansową Spółki i wskazał, iż słusznie organ pierwszej instancji uznał w spornej decyzji, iż w sposób widoczny pogorszyła się bieżąca sytuacja Spółki. Efektywność działania Spółki odzwierciedlają wielkości ekonomiczne zawarte w sporządzonym rachunku zysków i strat, zgodnie z którym na koniec 2006 r. prowadzona działalność gospodarcza przyniosła stratę netto na poziomie 925.215,71 zł. Również w I kwartale 2007 r. Spółka osiągnęła stratę w wysokości 105.650,00 zł. Przychody netto ze sprzedaży również uległy zmniejszeniu w stosunku do przychodów uzyskanych w trakcie 2006 r., co wskazuje na brak dochodowości prowadzonej działalności gospodarczej.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż "A" S.A. w dniu 14 listopada 2006 r. wypowiedziała umowę zawartą z "B" Sp. z o.o. (swoim głównym kontrahentem) i w konsekwencji utraciła możliwość realizacji posiadanych zobowiązań, uznać należało, że przesłanka uzasadniająca złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w przypadku "A" S.A., zaistniała zatem już na koniec 2006 r., bowiem Spółka utraciła swojego głównego kontrahenta, a majątek Spółki nie wystarczał na zaspokojenie długów. Już na koniec 2006 r. zobowiązania krótkoterminowe przekroczyły 3,5 krotnie wartość majątku (sumę aktywów). Zatem w tym momencie – wskazał organ odwoławczy - Spółka już była w stanie niewypłacalności. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem organu odwoławczego, prawidłową jest teza o konieczności zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki najpóźniej po zakończeniu 2006 r. A zatem ostatecznym terminem do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości był I kwartał 2007 r. Dalej organ podał, iż Członkowie Zarządu złożyli w dniu 7.05.2007 r. wniosek o ogłoszenie upadłości , ale uczynili to zbyt późno, a w dodatku nieskutecznie (wniosek został zwrócony).

Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż z brzmienia art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki członka zarządu, ciąży na tym członku. Zamierzając wywieść z tego faktu korzystne dla siebie następstwa, to on powinien okoliczność tę udowodnić, gdyż z woli ustawodawcy, wyrażonej w powyższym przepisie, ciężar udowodnienia tej okoliczności obciąża Stronę, która wywodzi z niej określone korzyści. Jak wynika z powyższego, to skarżący - chcąc uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości Spółki, w której pełnił obowiązki członka zarządu – winien udowodnić w toku prowadzonego postępowania zaistnienie przesłanek zwalniających go od tej odpowiedzialności. Natomiast skarżący nie wskazał przekonywująco żadnej z tych okoliczności.

W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji nie uchybił zasadom postępowania podatkowego wymienionym w ustawie Ordynacja podatkowa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy organ podatkowy ocenił na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia. Ocenie tej podlegał każdy dowód z osobna oraz wszystkie dowody we wzajemnej ze sobą łączności. Niewątpliwie w świetle zasad doświadczenia życiowego, przedstawiony wyżej ciąg niekwestionowanych zdarzeń obrazował stan złej kondycji finansowej Spółki. Na prawidłowość oceny wskazuje to, że wyciągnięte wnioski mają logiczne uzasadnienie. Dowody wskazane przez Stronę nie wskazały na realną możliwość odmiennych ustaleń w sprawie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. B., zarzucając jej naruszenie:

- 108 § 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 roku, Nr 8, poz. 60 ze zm.), poprzez wydanie decyzji w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej pomimo, iż decyzja wymiarowa w stosunku do A S.A. w likwidacji nie została doręczona;

- 116 § 1 pkt l lit. b O.p. poprzez wadliwe przyjęcie, że niezgłoszenie skutecznie wniosku o upadłość nastąpiło z winy M. B. oraz nieprawidłowe stwierdzenie, iż decyzja wymiarowa w stosunku do A S.A. w likwidacji w Ł. może stanowić podstawę do wszczęcia i prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie;

- art. 122 O.p. poprzez nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

- art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i pominięcie istotnych w sprawie dowodów, w tym zeznań P. M. i P. S., na których zaniedbania powoływał się M. B. w toku postępowania;

- art. 145 § 1 O.p. w związku z art. 459 i art. 464 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 roku - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 roku, Nr 94, póz. 1037 ze zm.) - zwanej dalej k.s.h. poprzez wadliwe uznanie, że decyzja wymiarowa w stosunku do A S.A. w likwidacji w Ł. została prawidłowo doręczona.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że zgodnie z dyspozycją art. 108 § 2 pkt 2 lit. a O.p. - postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania oraz przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Zatem decyzję o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej musi poprzedzić decyzja wskazana pod lit. a § 2 pkt. 2 art. 108 O.p. Muszą być wydane dwie decyzje. Pierwsza określająca wysokość zobowiązania podatkowego. Druga orzekająca o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Strona zwróciła uwagę na fakt, iż od dnia 27 lutego 2008 r. Spółka pozostaje w stanie likwidacji. Z chwilą otwarcia likwidacji, ustaje reprezentacja Spółki przez Zarząd. W związku z tym, zdaniem Strony, nie ma możliwości kierowania do Spółki korespondencji bezpośrednio do jej siedziby, lecz wyłącznie na adres likwidatorów. Wobec powyższego, w myśl art. 145 § 1 O.p., w sytuacji gdy spółka pozostawała w stanie likwidacji, doręczenie pism powinno następować likwidatorom. Dane likwidatorów, w tym - adresy zostały, zgodnie z dyspozycją art. 464 § 1 k.s.h., ujawnione w rejestrze przedsiębiorców. W niniejszej sprawie, pomimo otwarcia likwidacji, organ podatkowy nadal podejmował próby doręczeń na adres Spółki ujawniony w rejestrze. Tymczasem, zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem, w rejestrze ujawnione były właściwe adresy osób uprawnionych do reprezentacji Spółki w okresie likwidacji. Okoliczność ta, wskazał skarżący, nie została uwzględniona przez organ pierwszej instancji przy wydawaniu ww. decyzji. Decyzja określająca zobowiązanie podatkowe "A" S.A. w likwidacji nie została doręczona likwidatorom, a zatem nie można mówić o jej skutecznym doręczeniu. W tej sytuacji, brak było podstaw do uznania, iż spełniona została podstawowa przesłanka odpowiedzialności osoby trzeciej, wymieniona w art. 108 § 2 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej.

Dalej skarżący podał, iż w sprawie niniejszej w sposób jednoznaczny wykazał, iż nie ponosi żadnej winy w nieskutecznym zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Dla zapewnienia profesjonalnego sposobu przeprowadzenia postępowania upadłościowego, Członkowie Zarządu powierzyli tę czynność adwokatowi, a więc osobie, która profesjonalnie trudni się czynnościami tego rodzaju. Zostało w tym celu udzielone pełnomocnictwo P. M. - adwokatowi. A zatem M. B. miał prawo sądzić, iż powierzenie sprawy profesjonaliście doprowadzi sprawę do pozytywnego finału, jeżeli chodzi o kwestie formalne. Z przyczyn leżących poza możliwościami decyzyjnymi M. B., postępowanie upadłościowe nie zostało skutecznie wszczęte. Przez cały czas zapewniano skarżącego o zachowaniu właściwego toku postępowania w sprawie. Podniesiono, że wszelka korespondencja w sprawie, w tym pisma sądowe, nadchodziły na adres pełnomocnika i skarżący nie miał doń bezpośredniego dostępu. Pozostając w przeświadczeniu, iż sprawa jest w toku i mając doświadczenie, iż postępowania sądowe trwają często wiele miesięcy, skarżący nie spodziewał się takiego zakończenia sprawy, jaki w rzeczywistości nastąpił. Skarżący wskazał, iż wiele miesięcy później dowiedział się o tym, że wskutek nieuzupełnienia braków formalnych, wniosek nie został przez sąd uwzględniony. Wówczas też powziął wiadomość o problemach zdrowotnych pełnomocnika, w tym jego próbie samobójczej i związanych z tym problemach z utrzymaniem pozycji zawodowej.

Ponadto wskazał, iż po podjęciu decyzji o zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości pomiędzy wspólnikami, tj. P. S. i M. B., doszło do różnic stanowisk w odniesieniu do dalszych losów spółki. Co więcej, P. S. przejął wszelką dokumentację księgową spółki - podając, iż rzekomo jest ona niezbędna do przeprowadzenia upadłości. Po tym fakcie dokumentacja ta, mimo licznych prób podejmowanych przez skarżącego, nie została mu udostępniona. Obecnie skarżący nadal próbuje się skontaktować z byłym wspólnikiem, jednak bezskutecznie. Uznano za nieprawidłowe obciążenie strony obowiązkiem wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności , co prowadziłoby do wyłączenia zasady prawdy materialnej ( art. 122 OP.), powołując się na nieusprawiedliwioną bierność organu w wyjaśnieniu zaistnienia przesłanek negatywnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji (§ 4).

Na tle tego unormowania w judykaturze i piśmiennictwie wskazuje się na dwie grupy przesłanek – tzw. pozytywne i negatywne.

W świetle powyższego organ podatkowy powinien wykazać, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki "A" S.A. w okresie kiedy powstała zaległość podatkowa, bezskuteczność egzekucji oraz zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Są to tzw. pozytywne przesłanki odpowiedzialności osoby trzeciej. Z kolei przesłanki tzw. negatywne to te , które związane są z okolicznościami uwalniającymi członka zarządu z odpowiedzialności , które wykazać powinien on sam, i do których należą opisane w § 1 pkt 1 i pkt 2 art. 116 OP. .

Na tym tle zasadnie organy podatkowe powołały się na poglądy judykatury, wskazując ,że na członku zarządu spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności ( wyroki NSA z 26 listopada 20010 r. II FSK 1666/09 i II FSK 1667/09 ) .

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki "A" w okresie kiedy powstała zaległość podatkowa, tj. w 2007 r. Jest to okoliczność bezsporna. Zaległość ta wynosi 29.042 zł i wynika z deklaracji podatkowej VAT-7K z wykazaną kwotą podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego. Wobec nieuregulowania tego zobowiązania w terminie przez Spółkę stało się ono zaległością podatkową . Nie jest spornym także i to, że należność ta objęta tytułem wykonawczym z 13.06.2007 r. i skierowana do egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciwko Spółce nie została wyegzekwowania . Postanowieniem z [...] r. umorzono postępowanie egzekucyjne ( akta adm. teczka nr 1 k. 166-171). Poza sporem pozostaje także przesłanka nie zrealizowana przez stronę , w oparciu o którą możliwa byłaby sytuacja uwolnienia od odpowiedzialności , opisana w § 1 pkt 2 art. 116 OP., bowiem strona nie wskazała mienia należącego do spółki , z którego możliwa byłaby egzekucja prowadząca do zaspokojenia zaległości i to w znacznej części.

Przechodząc zatem do kwestii budzących kontrowersje pomiędzy stronami , objętych zarzutami skargi, w pierwszej kolejności wskazać należy ,że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność uprzedniego wydania decyzji wobec spółki określającej zobowiązanie, jak dowodzi skarżący powołując się na przepis art. 108 § 2 pkt 2 lit a OP. , jako warunku sine qua non możliwości orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe.

Wobec niekwestionowanego faktu , iż zobowiązanie a później zaległość dotyczy podatku VAT za I kwartał 2007 r. wynikające ze złożonej deklaracji VAT -7K wydanie takiej decyzji nie było konieczne.

Po myśli art. 108 § 3 Op. w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji , na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i decyzji , o której mowa w art. 53a. W rozpoznawanej sprawie przypadek z art. 53 a Op. nie zachodził.

Wobec tego nieuprawniony jest zarzuty autora skargi oparty na braku wykonaniu obowiązku przez organy podatkowe polegającego na konieczności wydania i doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązanie podatkowego za I kwartał 2007 r. wobec spółki.

Zasadniczy spór w sprawie dotyczył kwestii, czy wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został zgłoszony przez Zarząd Spółki we właściwym czasie.

W tym zakresie należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż pojęcie "właściwego czasu", które nie zostało zdefiniowane w przepisach Ordynacji podatkowej, winno być oceniane z punktu widzenia przepisów regulujących postępowanie upadłościowe oraz układowe (m.in. uchwała NSA z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, ONSAiWSA 2009/6/103; wyrok NSA z 21 listopada 2007 r., sygn. akt II FSK 1260/06, LEX nr 449941). Wskazuje się także, że "czas właściwy" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli.

Zgodnie z art. 10 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jak stanowi art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, zaś dłużnika będącego osoba prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.

W świetle powołanych przepisów, jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości. Dla określenia stanu niewypłacalności nieistotne jest, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak też, jaka jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn (por. A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kraków 2003, s. 41 i 42). Właściwym czasem dla zgłoszenia wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości jest termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań lub (w przypadku dłużnika będącego osoba prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej), gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku (por. wyrok NSA z 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1115/05, M. Podat. 2007/5/47).

Z kolei z ustawy z dnia 15.09.2000, r. Kodeks spółek handlowych ( Dz.U. nr 94 poz. 1037 zez zm. ) wynika ,że organem który prowadzi sprawy spółki akcyjnej i ją reprezentuje jest zarząd ( art. 368 § 1 ksh). Sfera reprezentacji obejmuje dokonywanie czynności w stosunkach zewnętrznych. To właśnie ten organ jest zobowiązany do dochowania obowiązków w zakresie zgłoszenia stosownego wniosku i to we właściwym czasie, obejmującego mającą nastąpić upadłość.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy podzielić należy stanowisko organów ,że skarżący nie wykonał obowiązku polegającego na zgłoszeniu wniosku o upadłość spółki we właściwym czasie , nadto miało to miejsce w wyniku zawinienia M. B..

Jak wynika z obszernej analizy ekonomicznej opisującej sytuację finansową spółki ( str. 10-17 uzasadnienia zaskarżonej decyzji ) sytuacja finansowa spółki na przestrzeni lat 2006 i 2007 systematycznie pogarszała się . Na koniec I kw.2007 r. źródła finansowania majątku spółki 4,5 krotnie przewyższyły posiadane przez spółkę aktywa. Na koniec 2006 r. prowadzona działalność spółki przyniosła stratę netto na poziomie 925.215,71 zł.. Zobowiązania krótkoterminowe przekroczyły w tym czasie 3,5 krotnie wartość majątku ( sumę aktywów). Według organów podatkowych ostatecznym terminem do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości był I kwartał 2007 r. . O tej sytuacji wiedziała strona albowiem jak wynika z materiału dowodowego , zleciła wystąpienie z wnioskiem o upadłość ustanowionemu pełnomocnikowi ( zeznania strony – protokół z 4.04.2011 r. ). W tych okolicznościach nie może usprawiedliwiać strony przywoływana okoliczność , iż na skutek zaniedbań pełnomocnika doszło do zwrotu wniosku złożonego w dniu 7.05.2007 r. . Ponownego wniosku nie złożono .

W tym miejscu zauważyć należy ,że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury zwrot przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu nie uzupełnienia braków formalnych jest równoznaczny z brakiem zgłoszenia wniosku ( por. wyrok WSA w Gorzowie Wilk. Z 3.09.2009 r. , sygn. I SA/Go 354/09 powołany w zasad. decyzji). Tym samym tak wniesiony wniosek o ogłoszenie upadłości spodziewanego skutku w przedmiocie uwolnienia strony od odpowiedzialności na gruncie art. 116 OP. odnieść nie mógł

Podobnie bez wpływu na sytuację strony pozostaje brak profesjonalizmu po stronie pełnomocnika , notabene adwokata , albowiem to członek zarządu dysponuje nieograniczonym prawem wyboru pełnomocnika, i może w każdym czasie wpływać na jego jak najlepszy dobór pozwalający realizować mu powierzoną funkcję członka zarządu spółki . Poza tym to na członkach zarządu , gdyż oni za to odpowiadają a nie pełnomocnicy , spoczywa obowiązek kontrolowania finansów zarządzanej spółki, a także zadbanie o to by w sytuacji określonej prawem zgłosić stosowny wniosek o upadłość lub otwarcie postępowania układowego , gdy zajdą ku temu niezbędne podstawy. Działaniem takim mają oni chronić interesy wierzycieli zagrożonych stanem niewypłacalności spółki.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd prawny, podzielany przez sąd rozpoznający sprawę ,że powoływanie się przez członka zarządu spółki z o.o. na nieznajomość stanu finansów spółki jako na przyczynę niezgłoszenia wniosku o upadłość, nie uzasadnia zwolnienia go z odpowiedzialności za zaległości podatkowe na podstawie art. 116 ustawy Ordynacji podatkowej. Brak po stronie członka zarządu spółki z o.o. wiedzy o jej kondycji finansowej nie jest okolicznością świadczącą o tym, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. Skoro według art. 201 § 1 k.s.h. zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje, to wynika stąd obowiązek posiadania przez każdego członka zarządu elementarnej wiedzy o najważniejszych sprawach spółki. Zatem nieznajomość kondycji finansowej spółki i brak zainteresowania członka zarządu tą kwestią stanowi zawinione przez niego zaniechanie wykonywania podstawowych obowiązków i nie stanowi okoliczności świadczącej o braku winy w rozumieniu art. 116 o.p. (wyrok SN z dnia 6 lipca 2011-sygn. akt II UK 352/10 oraz z dnia 5.07.2011 r. sygn. I UK 422/10 ) ). Powyższe poglądy w całej pełni należy odnieść do członków zarządu spółek akcyjnych .

Nadto , jak wskazał WSA w Łodzi w wyroku z 27 stycznia 2011 r. sygn. I SA/Łd 1217/10 - w myśl art.116 § 2 o.p. "pełnić obowiązki" oznacza otrzymać legitymację do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją. Jest to kompetencja do realizowania funkcji członka zarządu przez określony czas. Nie można bowiem z biernej postawy członka zarządu wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przyjmując taką wykładnię tego przepisu osoby powołane do kierowania spółką uniknęłyby odpowiedzialności za zobowiązania spółki tylko dlatego, że aktywnie nie uczestniczyły w zarządzaniu spółką, czyli de facto unikały sprawowania funkcji, do której zostały powołane.

Nie zasługuję także na podzielenia stanowisko skargi oparte na faktycznym ( umownym ) podziale obowiązków pomiędzy zarządzającymi ( członkami zarządu ), z którego wywiedziono brak odpowiedzialności za zgłoszenie stosownego wniosku. Przede wszystkim wynika to z regulacji kodeksu spółek handlowych, na gruncie których pozycja członka zarządu jest ściśle określona i wszelkie czynności dwustronne ( umowy ) nie mogą zmieniać tych postanowień ( nie można wyłączyć uprawnienia do reprezentowania spółki ) , po wtóre, jak słusznie zauważyły organy umowa o podziale obowiązków zawarta została 11 kwietnia 2008 r. a więc po upływie znacznego okresu czasu od zaistnienia stanu nakazującego zgłosić wniosek o upadłość.

Jak wskazuje materiał dowodowy zgromadzony w sprawie strona nie wykazała także, iż z powodów tzw. obiektywnych np. choroby, nie mogła sprawować faktycznie funkcji członka zarządu spółki.

O zaniedbaniach w realizowaniu obowiązków przez stronę wskazuje dodatkowo treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. w Ł. z [...] r. ( k-156 akt ) , gdzie podano ,że byli członkowie zarządu następnie jako likwidatorzy nie wykonując należnych im obowiązków ukarani zostali grzywną a sąd zmuszony był podejmować czynności z urzędu w celu dokonania wpisów odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy. Świadczy to o niewłaściwej postawie w zakresie należytego kierowania sprawami spółki.

Nie ma w ocenie sądu także żadnego znaczenia to, na co powołuje się strona w skardze , iż pomiędzy wspólnikami – członkami zarządu dochodziło do różnic stanowisk co do losów spółki. Jeśli przez chwilę założyć ,że taka sytuacja mogła mieć miejsce to obowiązkiem skarżącego było złożyć rezygnację z pełnionej funkcji tym bardziej ,że jest ona dobrowolną. Wszelkie nieporozumienia pomiędzy zarządzającymi w żadnej mierze nie mogą wpływać na wywiązywanie się z obowiązków podatkowych przez podmiot zarządzany , skutkując w dalszej kolejności o ich uwolnieniu od takiej odpowiedzialności jako osób trzecich.

Wbrew wywodom skargi nie doszło także do naruszenia pozostałych wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego albowiem organy wypełniły obowiązek dotarcia do rzeczywistych zdarzeń, które legły u podstaw podjętej decyzji ( art. 122 OP.) . Nie może być mowy na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego o bierności organów w kwestii dowodzenia wystąpienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności strony. O bierności organów nie stanowi to ,że strona nie potrafiła przekonać administracji podatkowej , iż wystąpiły szczególne prawem przewidziane okoliczności zwalniające ją z odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki.

Wnioskowane dowody z zeznań świadków jak słusznie zauważono wobec nie budzącego wątpliwości ustalonego stanu faktycznego były niepotrzebne. Sąd pogląd ten podziela jako umocowany w podjętych czynnościach w ramach prowadzonego postępowania , pozyskanym materiale dowodowych, właściwie ocenionym na gruncie zasady swobodnej oceny dowodów .

Zdaniem Sądu, organy obu instancji w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, opierając je na zgromadzonych w sprawie dowodach. W konsekwencji, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje, wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie naruszały prawa. Decyzja zaskarżona jest merytorycznie poprawna i staranna. Rozstrzygnięcie jest bezstronne i charakteryzuje się dbałością o wyjaśnienie wszelkich aspektów sprawy. Sąd nie dopatrzył się w zachowaniu organu działania na niekorzyść skarżącego. Zdaniem sądu organy zrealizowały nałożony na nie obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego a następnie jego pełne rozpatrzenie (art. 122 i 187 §1 Op. ). Poza zakresem zainteresowania organów nie pozostała żadna okoliczność , która mogłaby stanowić o zaniechaniu podjęcia czynności zmierzających do pełnego zgromadzenia materiału dowodowego, o skutku stanowiącym o jej wadliwości. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące, spełniające kryteria o jakich mowa w art. 210 § 4 Op.

Stwierdzić zatem należy, że organ ponad wszelką wątpliwość wykazał istnienie przesłanek pozytywnych zawartych w art. 116 Ordynacji podatkowej. Skarżący M. B. w żaden sposób nie wykazał spełnienia którejkolwiek z okoliczności uwalniającej go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe jako byłego członka zarządu, pomimo, że inicjatywa w zakresie dowodzenia zaistnienia negatywnych przesłanek tej odpowiedzialności obciąża właśnie jego jako jedynego członka zarządu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2003r., SA/Bd 85/03, POP 2003, z. 4, poz. 93), o czym także już wcześniej.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , należało orzec jak w sentencji.

P.Z-C.