Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 156/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 18 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant asystent sędziego Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi E. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. D. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił E. D. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, podnosząc, iż "z zebranego materiału dowodowego wynika, iż strona doznała we wnioskowanym okresie, prześladowań nie objętych przepisami ustawy".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. D. wskazał, iż nie zgadza się z treścią otrzymanej decyzji. Jego represje nie były bowiem dotąd kwestionowane ani przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę ani przez Fundację Polsko – Niemieckie Pojednanie. Podniósł, iż jest inwalidą I grupy, otrzymuje stałą rentę, która nie pozwala na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków na leki, zatem przyznane świadczenie zostanie przezeń przeznaczone w całości na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji.

Decyzją Nr [...] z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit a i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]

W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 lit a cytowanej ustawy, represją jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jednocześnie, po myśli art. 1 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom, określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z zebranego materiału dowodowego wynika natomiast, że matka wnioskodawcy, wywieziona została z miejscowości J. na terenie byłego ZSRR, gdzie mieszkała, zatem z obszaru nienależącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.września 1939r. Matka wnioskodawcy posiadała we wskazanym wyżej okresie obywatelstwo ZSRR. Związek małżeński rodzice E. D. zawarli bowiem dopiero po wojnie.

W myśl natomiast art. 5 ustawy z dnia 20.stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44), przez urodzenie dzieci nieślubne nabywają obywatelstwo matki. Zatem wnioskodawca, jako dziecko urodzone przed zawarciem małżeństwa przez jego rodziców, posiadał obywatelstwo radzieckie i nie spełniał warunku, określonego w art. 1 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł E. D., podnosząc okoliczności tożsame ze zgłoszonymi w złożonym uprzednio wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wskazał, iż jego ojciec, będąc uczestnikiem kampanii wrześniowej, dostał się do niewoli sowieckiej w Ostaszkowie. Później w ramach "wymiany niewolników" trafił do Niemiec, gdzie poznał przyszłą żonę – matkę skarżącego. Wskazał, iż warunki wojenne znacznie utrudniały zawarcie małżeństwa, zatem urodził się jako dziecko nieślubne. Zawsze jednak miał obywatelstwo polskie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do merytorycznych wywodów, zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) .

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego oraz normy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

Podnieść należy w szczególności, iż zgodnie z treścią art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), świadczenie pieniężne określone w ustawie przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Represją w rozumieniu ustawy jest natomiast, m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1.września 1939r. na terytorium:

- III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

- Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego

okupowanych w okresie od dnia 17.września 1939r. do dnia 5.lutego 1946r. (...) (art. 2 pkt 2 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie, skarżący urodził się w dniu [...] w miejscowości Z. na terenie III Rzeszy, gdzie deportowano jego rodziców. Urodził się jako dziecko nieślubne. Organ przyjął zatem, że dla ustalenia przesłanek z art. 1 i 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, znaczenie ma status jego matki w dacie podlegania represjom. Ponieważ zaś była ona wówczas obywatelką ZSRR, deportowaną z terenu tego państwa, uznano wniosek E. D. za nieuzasadniony, odwołując się do regulacji zawartej w art. 5 ustawy z dnia 20.stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz.44 ze zm.) oraz wskazując, iż związek małżeński rodzice skarżącego zawarli dopiero po wojnie. Faktem jest, że skarżący urodził się jako dziecko nieślubne, zaś jego rodzice zwarli związek małżeński dopiero w dniu 14.lipca 1945r. Poprzez zawarcie tego małżeństwa, E. D. nie mógłby jednakże nabyć obywatelstwa polskiego. Wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prowadzić mogą zaś do nieracjonalnej konkluzji, że skarżący w ogóle nie nabył obywatelstwa polskiego. Tymczasem jest poza sporem, że E. D. posiada obywatelstwo polskie, posiadał je również i nosił nazwisko ojca w dacie powrotu do kraju w dniu 5.listopada 1946r. Metryka chrztu, której kopia znajduje się w załączonych aktach administracyjnych wskazuje zaś, że nazwisko ojca nosił już podczas pobytu w Niemczech. Z wyjaśnień złożonych przez skarżącego podczas rozprawy w dniu 18.kwietnia 2005r. wynika natomiast, iż został on uznany przez ojca po ślubie rodziców. Nawet wszakże przyjęcie, iż uznanie nastąpiło po wojnie nie oznacza, że skarżący nie może powoływać się na swoje polskie obywatelstwo w okresie podlegania represjom, skoro materialnoprawna czynność uznania dziecka, wywiera skutek od daty jego urodzenia, zaś dziecko uznane, w myśl art. 68 dekretu z dnia 22.stycznia 1946r. Prawo rodzinne (Dz.U. Nr 6, poz. 52 ze zm.) ma status prawny dziecka małżeńskiego, przy czym stanowisko prawne dzieci pozamałżeńskich, urodzonych przed dniem wejścia w życie dekretu, ocenia się według przepisów tego dekretu (art. XXIII § 1 z dnia 22.stycznia 1946r. Przepisy wprowadzające prawo rodzinne /Dz.U. Nr 6, poz. 53 ze zm./).

Jeżeli natomiast chodzi o ustalenia, dotyczące spełnienia przesłanki z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), nie ma podstaw, by dokonywać ich wyłącznie w odniesieniu do matki skarżącego. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, dla oceny sytuacji prawnej dziecka urodzonego na deportacji wystarczające jest, by deportacja jednego rodziców nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. W aktach sprawy, brak jest jakichkolwiek ustaleń, dotyczących miejsca, skąd deportowany został Z. D.. Gdyby wszakże założyć, iż, jak podaje skarżący, pierwotnie był on jeńcem wojennym, osadzonym po kampanii wrześniowej w obozie jenieckim na terenie ZSRR a następnie deportowanym do pracy przymusowej w ZSRR, nie wyklucza to uznania, iż deportacja o charakterze etapowym nastąpiła z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.września 1939r., o ile przed rozpoczęciem wojny posiadał on miejsce zamieszkania na terenie II Rzeczpospolitej.

Podnieść też należy na zakończenie, co zdaje się nie budzić wątpliwości organu, że o deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy urodziło się w miejscu wykonywania tych robót. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.sierpnia 2004r., sygn.akt OSK 145/04, ONSAiWSA 1005/1/15).

Zwrócić trzeba również uwagę na nieprawidłowo powołaną podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), upoważniającą organ do wydania orzeczenia reformacyjnego, w sytuacji, gdy treść decyzji (utrzymanie w mocy orzeczenia własnego) do tejże podstawy nie przystaje.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji z dnia [...]

Z uwagi na charakter prawny uchylonego rozstrzygnięcia (nie podlegającego wykonaniu), brak było natomiast podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego ich zwrot w wysokości równej uiszczonemu przezeń wpisowi sądowemu.