Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2796/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 473/12 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 473/12 po rozpoznaniu skargi J. K. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza L. z dnia [...] listopada 2011 roku Nr [...].

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu 9 listopada 2011 r. J. K. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem R. K.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Burmistrz L. odmówił przyznania J. K. wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 23 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzono w dniu 23 listopada 2011 r. wywiad środowiskowy z J. i R. K., w trakcie którego ustalono, że R. K. choruje na epilepsję lekooporną i do dnia 30 listopada 2012 r. posiada orzeczenie komisji lekarskiej ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Mimo to, gdy przebywa w domu, jest samodzielny i nie potrzebuje pomocy żony. Organ ustalił, iż R. K. nie wychodzi z domu bez opieki z uwagi na obawę nagłego ataku epilepsji. Sam opuszcza dom tylko w nagłych sytuacjach. J. K. zajmuje się domem, sprawami finansowymi i pomaga mężowi. Musi zrezygnować z pracy zarobkowej w celu opieki nad mężem.

Dalej organ przywołał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ wskazał jednocześnie, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powoływanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem organu J. K. nie spełnia tej przesłanki, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z czym nie ma prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem.

W aktach administracyjnych brak jest orzeczenia o niepełnosprawności R. K.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. K. podnosząc, iż jej mąż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji – posiada I grupę inwalidzką. Nie jest prawdą, iż gdy przebywa w domu to jest samodzielny, a wprost przeciwnie, potrzebuje pomocy osób trzecich. Skarżąca nie wyobraża sobie pozostawienia chorego męża i dwójki małych dzieci w domu na kilka godzin bez opieki. Nie jest zatem w stanie podjąć pracy zarobkowej. Podniosła, iż nie ma innych osób, które mogłyby jej pomóc w opiece nad mężem i dziećmi oraz w prowadzeniu domu. Stan zdrowia męża jest bardzo ciężki – zagrożone jest jego życie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności podniósł, iż przedmiotowe świadczenie zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Powyższy artykuł z dniem 14 października 2011 r. otrzymał nowe brzmienie na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniono jednocześnie, iż powyższy przepis w przywołanej treści obowiązuje również od dnia 14 października 2011 r. zgodnie z ustawą dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby wymagającej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej.

W ocenie Kolegium z uwagi na nowelizację w/w ustawy i treść zacytowanych przepisów dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na bazie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i odnoszące się do przepisów w wersji obowiązującej przed nowelizacją nie może być w pełni brane pod uwagę przez organy administracji publicznej.

Zdaniem organu odwoławczego powyższe oznacza, iż osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt: P 27/07) odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec faktu, iż skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 9 listopada 2011 r., przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r.

Kolegium uznało, iż organ I instancji dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. i prawidłowo uznał, że J. K. nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia. Jak wynika bowiem z akt sprawy osoba wymagająca opieki – R. K. pozostaje ze stroną postępowania w związku małżeńskim, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skargę na powyższą decyzję złożyła J. K. podnosząc, że jej mąż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji – posiada I grupę inwalidzką. Skarżąca wskazała, iż stan zdrowia męża pogarsza się i konieczna jest opieka nad nim. Skarżąca stwierdziła, iż w tej sytuacji nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, gdyż nie może pozostawić chorego męża samego bez opieki razem z dwójką małoletnich dzieci. Podniosła, iż czuje się dyskryminowana przez niejasne przepisy, niezgodne z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej i Kodeksem rodzinnym i wskazała, że organy nie powinny trzymać się literalnego brzmienia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz mieć na uwadze cel tych świadczeń.

Dalej skarżąca podniosła, iż Trybunał Konstytucyjny uznał, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Odmienny pogląd stoi w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi jak ochrona małżeństwa i dobro rodziny oraz narusza zasadę równości wobec prawa.

Do skargi załączono m.in. częściowo nieczytelne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2010 r. o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji R. K.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga okazała się zasadna ze względu na dokonanie przez organy administracji błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Podjęte w wyniku wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. działania ustawodawcze, których rezultatem była nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana w dniu 17 października 2008 r. nie wprowadziły jednakże zmian dotyczących treści art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. W efekcie Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt S 1/10, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy nadanej jej mocą ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacji powyższej dokonano ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, literalne odczytanie znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. Przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w zaskarżonej decyzji prowadzić by musiało do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższe stało by także w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine wyłączającym osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu należy zatem przyjąć, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek.

Sąd uznał, iż uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a zarazem na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małżonka, a która nadto nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W związku z tym Sąd stwierdził, że organy dokonały wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie prawa materialnego, miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Sąd nadto wskazał, iż w aktach sprawy brak jest orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności R. K., czy też równorzędnego z nim w myśl art. art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalonego na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy zobligowane są dokonać oceny zasadności wniosku w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem wskazań Sądu dotyczących wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. W szczególności organ winien zbadać w postępowaniu wyjaśniającym i procesowo udokumentować czy R. K. spełnia kryteria o jakich mowa w art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz czy skarżąca sprawuje deklarowaną opiekę nad mężem w rozumieniu tego przepisu i tylko z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ zobowiązany jest zweryfikować wyjaśnienia strony skarżącej, a więc należy ustalić jaki charakter ma opieka skarżącej nad jej mężem, w jakim stopniu absorbuje ona skarżącą i jak wpływa na jej codzienne funkcjonowanie i czy opiekę tą sprawuje sama skarżącą. Zweryfikowanie tych okoliczności pozwoli na zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego zgodnie z zaprezentowaną w wyroku ich wykładnią.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992) poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez w/w organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego;

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W związku z powyższym, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyjaśniono, że osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła, w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. P 27/07) odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec tego, że strona złożyła wniosek w dniu 9 listopada 2011 r. sprawa niniejsza podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. W ocenie Kolegium celem prawodawcy, mającego wiedzę na temat treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r. było dokonanie takiej zmiany art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r., która uniemożliwia współmałżonkowi nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na małżonka będącego osobą wymagającą opieki, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła J. K., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze treść przytoczonych wyżej przepisów, nie można podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie, co do nieprawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji ich wykładni. Stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. prowadzi do sytuacji, w której jedynie osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków), a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi. Z kolei jeden ze współmałżonków nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc ten, który nie wymaga opieki, nie mógłby podjąć się opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy. Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, taka wykładnia powyższych przepisów, nie zasługuje na aprobatę, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że na skutek powoływanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dokonano nowelizacji omawianej regulacji prawnej w taki sposób, że w dalszym ciągu brzmienie odnośnych przepisów, nie zagwarantowano przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi.

Wskazać należy, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), dalej k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (...). Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 k.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. k.r.o. W tej sytuacji nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (tak również wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12 oraz wyrok NSA z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego należy uznać, że powołane w skardze kasacyjnej zarzuty były nieuzasadnione. Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał bowiem - w zakresie swej właściwości - oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji. Zasadnie również dostrzegł, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem w/w przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Ich nieprawidłowa wykładnia przesądzała bowiem o tym, czy wnioskodawca jest uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a to stanowiło istotę rozpoznawanej sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było zatem podstaw, aby uznać, że dokonana w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocena prawna była nietrafna, co skutkować miałoby uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Sąd I instancji w sposób zrozumiały wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnię w/w przepisów prawa materialnego, co na gruncie zaistniałego stanu sprawy należało uznać za wystarczające.

W konsekwencji, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.