Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 407/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 94 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 87 par. 1, art. 91 par. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 153, art. 170, art. 183 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 6 pkt 5, par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] 2012 roku nr [...] , II. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 2.417,- zł (dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 28 maja 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. [...] odmówił st. chor. sztab. rez. S. K. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, zlikwidował między innymi stanowisko służbowe skarżącego. Na wniosek żołnierza skrócono okres wypowiedzenia i wydano rozkaz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego zwalniający go ze służby wojskowej i przenoszący go do rezerwy. Następnie decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność powyższej decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Żołnierz stawił się na miejsce pełnienia służby wojskowej oraz został przyjęty na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko (nie istniało ono od dnia 1 listopada 2003 r.). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano S. K. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono nienależne świadczenia z tytułu wcześniej wypłaconej odprawy i ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

Organ wyjaśnił, iż wniosek ten załatwiono zgodnie z pismem z dnia 22 stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej, skierowanym przez Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej do terenowych organów administracji wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ pierwszej instancji przywołał treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki, o której mowa w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.), w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 powyższej ustawy), warunkowana jest winą. Zważywszy na powyższe okoliczności w ocenie organu pierwszej instancji nie sposób przypisać winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Zdaniem organu nie budziło wątpliwości, że w spornym okresie S. K. nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Zatem ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego skarżący domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się świadczeniem nienależnym. Organ wyjaśnił, że po przywróceniu do służby skarżący odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Można było je naliczać dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna.

Od decyzji powyższej odwołanie do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego złożył S. K.

Decyzją z dnia [...] 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzył argumenty organu pierwszej instancji wskazując jednocześnie, że zasadnie wydano decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie S. K. zarzucił rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, art. 103 ust.1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez bezpodstawne potrącenie w dniu 25 sierpnia 2006 r., przy wypłacie należnego skarżącemu wynagrodzenia w kwocie 34.583,60 zł. oraz naruszenie art. 75 ust.1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez dokonanie potrącenia należnego skarżącemu świadczenia po upływie przewidzianego w tym przepisie trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń z tytułu prawa do uposażenia i innych należności o których mowa w art. 73 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 28 maja 2008 r.

Uchylając decyzję organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skutek stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby jest taki, że jest ona wadliwa od daty jej wydania, zatem skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby, a wobec tego analiza art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który ustala terminy wypłaty świadczeń związanych z tą służbą, w związku z art. 75 ust. 3, stanowiącym o wypłacie odsetek w związku ze zwłoką w wypłacie uposażenia, prowadzi do wniosku, że organy pozostawały w zwłoce, to znaczy odmowa wypłaty odsetek narusza art. 81 ust. 13 i art. 75 ust. 3 ustawy.

Nadto Sąd wskazał, iż oprócz tego, że S. K. odmówiono wypłaty zaległych należności wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, to nadto przy wypłacie zaległych należności dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd orzekający w sprawie II SA/Po 142/09 wskazał, że zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy).

W ocenie Sądu orzekającego w sprawie II SA/Po 142/09 w rozpatrywanej sprawie nie było żadnej informacji o wyrażeniu zgody przez skarżącego na potrącenie, co oznacza, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł skargę kasacyjną od wskazanego wyżej wyroku, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i zarzucając naruszenie:

- art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez wadliwe przyjęcie, iż stronie przysługują odsetki ustawowe, bowiem organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce,

– art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługuje uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi

- przepisów postępowania przez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący został przeniesiony do rezerwy i w czasie pozostawania w niej otrzymał emeryturę wojskową. Wobec tego nie mógł mieć jednocześnie statusu żołnierza zawodowego i przeniesionego do rezerwy, a wobec tego dopóki pozostawała w obrocie decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres pozostawania w rezerwie. Skoro roszczenie o wypłatę uposażenia powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnienie ze służby, to brak jest podstaw do przyjęcia, iż spełnione zostały przesłanki prawa do odsetek, za każdy miesiąc, kiedy skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 czerwca 2010 r. o sygn. akt I OSK 16/10 uchylił zaskarżony wyrok w części uchylającej decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] 2008 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. [...] z dnia [...]2008 r. nr [...] w zakresie dotyczącym odsetek i w tej części oddalił skargę oraz oddalił skargę kasacyjną w pozostałej części.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.

Następnie Sąd stwierdził, iż niezrozumiały jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, a uzasadnienie skargi kasacyjnej zupełnie nie wyjaśnia na czym naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. miałoby polegać to samo dotyczy naruszenia przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i k.p.a. wskazanych w uzasadnieniu skargi.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia art. 75 ust. 3 i art. 81 ustawy, przy czym zarówno ze sformułowania zarzutów w tym dot. naruszenia art. 81, jak i z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że choć wyrok został zaskarżony w całości to jednak zarzuty skargi i ich uzasadnienie dotyczą jedynie kwestii odsetek. Oznacza to, że będąc związany zasadą wynikającą z art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny musiał się ograniczyć tylko do tego aspektu sprawy. W tej sytuacji Sąd w pozostałej części, tj. kwestii, o której mowa w art. 103 ust. 1 ustawy, tj. potrąceń, skargę kasacyjną oddalił, albowiem nie został w tej materii postawiony żaden zarzut. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył jednocześnie, iż rozpatrując skargę kasacyjną dostrzegł błędy i uchybienia zaskarżonego wyroku, jednak związanie granicami skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznał sprawę w ramach zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił jednak zarzuty skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 75 ust. 3 i art. 81 ustawy w zakresie dotyczącym kwestii odsetek wskazując, że dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu S. K. ze służby wojskowej, obalona została moc obowiązująca tego wypowiedzenia. Decyzja o zwolnieniu została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania, co oznacza jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. Decyzja o zwolnieniu S. K. dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro S. K. przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W konsekwencji, jeżeli z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności decyzji w tym zakresie organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia, wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, to nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał status przeniesionego do rezerwy.

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził że wyrok tegoż Sądu z dnia 16 października 2009 r. sygn. akt II SA/Po 142/09 w zakresie w jakim uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. [...] z dnia [...]2009 r. nr [...] w części dotyczącej potrąceń z uposażenia jest prawomocny od dnia 16 czerwca 2010 r.

W dniu 12 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu doręczył pełnomocnikowi organu II instancji prawomocne orzeczenia i zwrócił akta sprawy.

Decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. [...] przyznał S. K. świadczenie pieniężne w wysokości 411,10 zł z tytułu odsetek od uposażenia za okres od 4 lipca 2006 r. do 21 lipca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po stwierdzeniu przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji z dnia 1 listopada 2003 r. o wypowiedzeniu S. K. zawodowej służby wojskowej strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej dnia 4 lipca 2006 r., zaś 21 lipca 2006 r. wypłacono jej zwaloryzowane należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej. W ocenie organu S. K. za okres od 4 lipca 2006 r. do 21 lipca 2006 r. należały się odsetki, bowiem termin wypłaty należności winien nastąpić 4 lipca 2006 r.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2011 r. S. K. wezwał Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. do zapłaty kwoty 34.583,60 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 września 2006 r. do dnia zapłaty. W wezwaniu strona wskazał na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2009 r. o sygn. akt II SA/Po 142/09 uchylającej decyzję tego organu z dnia 28 maja 2008 r. oraz decyzję Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 16 czerwca 2008 r. w części dotyczącej odmowy przyznanie świadczenia potrąconego przy wypłacie zaległego uposażenia.

Pismem z dnia 25 listopada 2011 r. Księgowa ds. uposażeń poinformowała radcę prawnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., iż po przywróceniu S. K. do służby w roku 2006, dokonano naliczenia wyrównania uposażenia w wysokości 95 934,26 zł brutto, przy czym do naliczonych wyrównań zaliczono należności otrzymane przez niego w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w P. z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2003 r., w postaci odprawy w wysokości 13 387,20 zł brutto, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w wysokości 3 346,80 zł brutto oraz odszkodowania z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia w wysokości 17 849, 60 zł brutto. W dniu 21 lipca 2006 wypłacono zaś S. K. kwotę 61 350,66 zł brutto tytułem wyrównania uposażenia. Dnia 30 marca 2007 r. w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej S. K. wypłacono miedzy innymi odprawę w wysokości 14 702,76 zł brutto, ekwiwalent za niewykorzystany urlop w wysokości 18 267,07 zł brutto (k. 3 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia 2 lutego 2012 r., nr K39/2012 Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. (działający jako następca prawny zlikwidowanej Wojskowej Komendy Uzupełnień w K.) odmówił st. chor. rez. S. K. świadczenia pieniężnego w wysokości 31.236,80 zł. z tytułu odprawy i skróconego okresu wypowiedzenia w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej 31 stycznia 2003 r.

Organ wyjaśnił, iż po wydaniu przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji z dnia [...] 2006 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej w dniu 4 lipca 2006 r. S. K. stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie. Dla celów ewidencyjno -finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano mu zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, bez prawa do odsetek za zwłokę w jego wypłacie. Dalej Organ wyjaśnił, iż w dniu 21 lipca 2006 roku, wypłacono stronie kwotę 61.350,66 zł tytułem wyrównania uposażenia oraz kwotę w wysokości 9.147,31 zł brutto tytułem wyrównania dodatkowego uposażenia rocznego, a w dniu 8 sierpnia 2006 roku na podstawie dostarczonych dokumentów wypłacono gratyfikację urlopową w wysokości 2.630,70 zł brutto oraz ekwiwalent za przejazd raz w roku w wysokości 287,98 zł brutto. Następnie w dniu 30 marca 2007 roku w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej stronie wypłacono odprawę w wysokości 14.702,76 zł ekwiwalent za niewykorzystany urlop w wysokości 18.267,07 zł, 3/12 dodatkowego uposażenia rocznego w wysokości 612,62 zł brutto, nagrodę jubileuszową w wysokości 4.900,92 zł brutto a także na podstawie złożonych dokumentów w dniu 30 marca 2007 roku wypłacono gratyfikację urlopową w wysokości 2.070,00 zł brutto i za przejazd raz w roku w wysokości 448,00 zł brutto.

Zdaniem organu S. K. jako żołnierz nie pełniący służby otrzymał 14.702,76 zł i jednocześnie żąda za ten sam czas wypłaty 13.387,20 zł uposażenia jako żołnierz pełniący służbę. Faktycznie zatem stronie wypłacono uposażenie i inne świadczenia, zaliczając jednocześnie na to konto świadczenia uprzednio już wypłacone. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie stwierdza się dopuszczalność zaliczenia przez organ dokonanej wcześniej wypłaty, której podstawa odpadła po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy na poczet późniejszych należności. Rozwiązanie takie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego, bowiem niedopuszczalne byłoby podwójne otrzymanie tych samych rodzajowo jednorazowych należności.

Świadczenia wypłacane żołnierzowi w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej są świadczeniami jednorodnymi z uposażeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Prawo do świadczeń wypłacanych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wynika z tego samego co uposażenie stosunku służbowego, a jedynie dokonanie wypłaty odbywa się po zakończeniu służby. Świadczy o tym treść art. 103 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie może więc żołnierz w tym samym okresie czasu otrzymywać uposażenia i należności związanych z zakończeniem służby, o których mowa w art. 95 ustawy.

W odwołaniu S. K. podniósł, iż bezspornym jest, że w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2003 r., nabył on uprawnienie do uzyskania świadczeń pieniężnych, o których mowa w przepisie art. 95 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz innych świadczeń, należnych mu z tytułu zwolnienia go ze służby.

Organ administracji nie był natomiast uprawniony do dokonywania jakichkolwiek potrąceń z należności przyznanych odwołującemu przy przywróceniu do służby, a w szczególności uprzednio wypłaconych mu świadczeń z tytułu zwolnienia go z niej.

Strona wskazała, iż zgodnie z przepisem art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepisy te, to jest art. 87 Kodeksu pracy i następne, nie przewidują możliwości potracenia wynagrodzenia wcześniej spełnionego świadczenia, nawet jeśli jego podstawa odpadła. Ponadto zgodnie z art. 91 Kodeksu pracy, należności inne niż wskazane w art. 87 Kodeku pracy mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną w piśmie, której skarżący nie udzielił.

Strona podniosła także, że przysługują jej odsetki od zaległego uposażenia, które winny być naliczane od dnia 24 maja 2006 r., to jest. od momentu gdy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006 r. stała się ostateczna. Odwołujący się część zaległego uposażenia otrzymał 25 sierpnia 2006 r., lecz nie otrzymał kwoty 34.583,690 zł i odsetki od tej kwoty nadal są naliczane.

Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy podniósł, iż do pomniejszenia kwoty wypłaconego S. K. uposażeniu doszło nie w drodze zastosowania cywilnoprawnej instytucji "potrącenia", lecz uniwersalnej reguły "zaliczenia". W istocie bowiem nie dokonano potracenia jakiejkolwiek kwoty, która byłaby mu należną, tylko zarachowano kwotę wypłaconą już wcześniej stronie w ramach uposażenia sensu largo (z tytułu odprawy i innych świadczeń wypłaconych przy zwolnieniu ze służby) na poczet przypadającego jej świadczenia z tytułu uposażenia przyznanego później za okres pozostawania poza czynną służbą wojskową. Faktycznie zatem stronie wypłacono uposażenie i inne świadczenia, zaliczając jednocześnie na to konto świadczenia uprzednio już wypłacone.

Organ podniósł, iż rozwiązanie takie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego, bowiem niedopuszczalne byłoby dwukrotne otrzymanie tych samych rodzajowo, jednorazowo przysługujących należności. W przypadku przyznania żądanej kwoty pieniężnej S. K. za ten sam okres czasowy otrzymałby pełne zwaloryzowane uposażenie jako żołnierz, który nie był zwolniony ze służby, choć jednocześnie w tym samym czasie otrzymał należności pieniężne jako osoba zwolniona ze służby wojskowej. Organ podkreślił, iż nie można być w tym samym czasie i żołnierzem pełniącym służbę i rezerwistą zwolnionym z tej służby. Zaznaczono, iż żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może być zwolniony ze służby tylko jeden raz. Wobec tego wszelkie należności pieniężne, które przysługują żołnierzowi w związku ze zwolnieniem go ze służby mogą być jemu wypłacone tylko jeden raz.

W ocenie Szefa Wojewódzkiego Sztabu wojskowego w P., organ I instancji po zgłoszeniu się S. K. do służby w dniu 4 lipca 2006 r. zasadnie pomniejszył obliczone prawidłowo uposażenie za czas od daty zwolnienia ze służby do daty zgłoszenia się do służby po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu, zaliczając na poczet tego uposażenia należności pieniężne wypłacone S. K. związku z jego zwolnieniem ze służby w 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, S. K. podniósł, iż wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowisko, iż umniejszenie wypłaconych świadczeń nie miało charakteru potrącenia, lecz zaliczenia jednego świadczenia na poczet drugiego nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zasady współżycia społecznego nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia administracyjnego. Powyższe stanowi naruszenie wyrażonej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności. Dalej skarżący powtórzył wyrażoną w odwołaniu argumentację o braku przesłanek do dokonania w niniejszej sprawie potracenia wynagrodzeń i innych należności na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Dodatkowo strona podniosła, iż skarżący w chwili otrzymania potrąconych należności działał w dobrej wierze i wydatkował je będąc przekonany, że te pieniądze mu się należą. Skarżący powtórzył też za odwołaniem, iż przysługują mu odsetki od zaległego uposażenia naliczane od dnia 24 maja 2006 r.

Odpowiadając na skargę występujący w imieniu Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., r.pr. B. Z. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze wskazać należy, iż są one oczywiście bezzasadne, albowiem ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), przewiduje, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje szereg świadczeń pieniężnych. Zgodnie z art. 94 ust. 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zawodowemu przysługuje więc, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, odprawa w wysokości określonej w tych przepisach, stanowiąca w zależności od okresu trwania służby odpowiedni procent kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że prawo żołnierza do odprawy powiązane zostało z faktem zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Oznacza to, że odprawa ma charakter świadczenia jednorazowego, wypłacanego w związku z zakończeniem służby wojskowej, a żołnierzowi który otrzymał odprawę, nie może już ponownie nabyć do niej prawa w pełnej wysokości. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 1 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 1714/04, z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 902/08, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1471/08, z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt I OSK 66/09, z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 362/09, czy z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 568/09). Przyjęcie, że odprawa z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej ma charakter świadczenia jednorazowego, nie oznacza że wyłączone jest prawo żołnierza do odprawy uzupełniającej. Żołnierz, który otrzymał odprawę w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, a następnie przywrócony został do służby wskutek stwierdzenia nieważności poprzedniej decyzji, po czym ponownie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, nabywa prawo do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę pomiędzy wyższą odprawą, a uprzednio wypłaconą z tego samego tytułu. W takiej sytuacji, wobec przyznania żołnierzowi odprawę z tytułu zwolnienia ze służby, zachodzi potrzeba zaliczenia odprawy dotychczasowej na poczet odprawy ustalonej po ponownym zwolnieniu ze służby. Żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przysługują inne jeszcze należności pieniężne, m.in. ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie, nie więcej jednak niż za trzy lata (art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Także i w odniesieniu do tego świadczenia, w przypadku wypłacenia ekwiwalentu za urlop w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej, po przywróceniu do służby i ponownym zwolnieniu z tego samego tytułu, po stronie żołnierza powstaje prawo do ekwiwalentu za urlop, lecz nie w pełnej wysokości, a jedynie po zaliczeniu na poczet ustalonego ekwiwalentu za urlop świadczenia uprzednio wypłaconego. Wobec tego, że wymienione świadczenia, zgodnie z tym co rozważono, podlegają zaliczeniu, w tym zakresie nie znajduje zastosowania instytucja, o której mowa w art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jest możliwość potrącenia z uposażenia żołnierza kwot wymienionych w tym przepisie. Skoro tak, to nie zachodzi co do zasady potrzeba wykazywania, że wobec braku zgody żołnierza, możliwość dokonania potrącenia wypłaconych świadczeń uzależniona jest od uzyskania przez organ wojskowy sądowego tytułu wykonawczego, po uprzednim wytoczeniu powództwa o zwrot nienależnego świadczenia.

Reasumując uznać należy, iż co do zasady organ administracji wojskowej jest uprawniony do odliczenia od uposażenia żołnierza, należnego mu za okres, w którym nie pełnił faktycznie służby, wypłaconych wcześniej z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej kwot pieniężnych i właściwego ich rozdysponowania (por. wyroki Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. I OSK 1159/10, z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 564/09 i z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 804/09 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Powyższe rozważania o charakterze generalnym nie znajdą jednak zastosowania w niniejszej sprawie ze względu na jej szczególne ukształtowanie procesowe.

W tym miejscu zauważyć jednakże trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, publ. Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, publ. Lex 146750).

Zarówno organowi I instancji jak i organowi odwoławczemu orzekającemu w sprawie umknęła zaś okoliczność, iż w tej konkretnej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, którego wyrok z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09 stał się z dniem 16 czerwca 2010 r. prawomocny w części dotyczącej potrąceń z uposażenia w zakresie w jakim uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. [...] z dnia [...] 2009 r., nr [...].

W następstwie tegoż wyroku ponownie zaktualizował się obowiązek organu administracji rozpoznania roszczenia S. K. zgłoszonego w pozwie z dnia 19 marca 2008 r., przekazanym wg właściwości Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w P. postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 2 kwietnia 2008 r.

W tej sytuacji procesowej pismo S. K. z dnia 18 sierpnia 2011 r. zatytułowane "Wezwanie do zapłaty" uznane być musi nie za podanie inicjujące postępowanie administracyjne, lecz jedynie za pismo procesowe strony zmierzające do przerwania stanu bezczynności organu administracji.

Co za tym idzie w sprawie znajdują zastosowanie art. 153 p.p.s.a. stanowiący, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia oraz art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydal, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.

W tym stanie rzeczy oczywistym jawi się nadto, iż rozpatrując podanie S. K. o zwrot nienależnie potrąconych kwot organy administracji były związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym zakresie w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09 i nie mogły wykładni prawa przedstawionej w tym wyroku zastąpić własną wykładnią, nawet znajdującą oparcie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Podkreślić przy tym trzeba, iż w granicach niniejszej sprawy oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09 związany jest również sąd aktualnie orzekający w sprawie i to niezależnie od faktu, iż oceny tej nie podziela.

Okoliczność ta ma przy tym istotne znaczenie dla sprawy, albowiem w wyroku z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09 Sąd wskazał między innymi, iż przy wypłacie zaległych należności skarżącego dokonano potrącenia oraz przesądził, że poprzez dokonanie tegoż potrącenia w sprawie znajdą zastosowanie przepisy art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Na okoliczność tą zwracał zresztą uwagę w uzasadnieniu swojego orzeczenia z dnia 16 czerwca 2010 r. także Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, iż ze względu na wadliwość skargi kasacyjnej, w której w zakresie tzw. "potrącenia" nie postawiono jakiegokolwiek zarzutu i związanie granicami skargi kasacyjnej wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. może zdarzyć się, iż wadliwe rozstrzygnięcie wojewódzkiego sądu administracyjnego pozostaje w mocy, jeżeli zarzut skargi kasacyjnej nie pozwala na zajęcie się przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszeniem prawa

Stąd też zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji jako zapadłe z naruszeniem przepisów postępowania (art. 153 p.p.s.a.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Niezależnie od powyższego uchybienia o charakterze zasadniczym samodzielnie uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej wskazać nadto trzeba na uchybienia w procesowaniu o mniejszym ciężarze gatunkowy sprowadzające się do braku udokumentowania, kiedy wypłacone zostały skarżącemu środki z tytułu przywrócenia do zawodowej służby wojskowej w sytuacji gdy skarżący kwestionuje datę 21 lipca 2006 r. przyjmowaną przez organy i konsekwentnie wskazuje, iż miało to miejsce 25 sierpnia 2006 r.

Nadto za uchybienie uznać należy nieodniesienie się w sentencji decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] 2012 r. do całości żądania strony, która zgłosiła roszczenie w wysokości 34 583,60 zł, w rozpoznaniu którego organ orzekł o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w wysokości jedynie 31 236,80, jednocześnie w uzasadnieniu decyzji nieuwzględnienia roszczenia odnośnie całej dochodzonej przez S. K. kwoty.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wydanie decyzji po wyeliminowaniu wskazanych w niniejszym wyroku uchybień.

W szczególności rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek skarżącego w przedmiocie zwrotu nienależnie potraconej kwoty 34.583,60 zł wraz z odsetkami, kierując się wskazaniami wynikającymi z treści prawomocnego w tym zakresie wyroku tutejszego Sądu z dnia 16 października 2009 r., sygn. II SA/Po 142/09.

Organ winien nadto tak prowadzić postępowanie by uniknąć długotrwałych okresów bezczynności, takiej jak zaistniała w sprawie pomiędzy doręczeniem mu odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, a wydaniem decyzji z dnia 2 lutego 2012 r., kiedy to przez blisko półtora roku w sprawie nie podejmowano jakichkolwiek czynności.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji w oparciu o art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 18 ust 1 pkt 1 lit a i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Jednocześnie Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony. W niniejszej sprawie Sąd uchylił decyzję Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymującą w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. o odmowie wypłacenia świadczenia pieniężnego. Z uwagi zatem na charakter prawny uchylonego aktu organu administracji, który to akt ma charakter wyłącznie negatywny i nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku, bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności).

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane".

Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie wykonania uchylonej decyzji w trybie art.152 p. p. s. a.