Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 557/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 17 , art 28 ust 3a  i 3b,
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi W.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. E. G. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. w sprawie o numerze [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] odmawiającą Pani W. Ś. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (zatrudnionych pracowników).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Zakład ustalił, że Pani W. Ś. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] r. do [...] r.. Zaległość z tytułu nieopłaconych składek obejmuje okres od lipca 2000 r. do lipca 2003 r., a całość objęta jest administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. na podstawie tytułów wykonawczych, w toku którego zajęto świadczenie rentowe zobowiązanej. Ustalono ponadto, że zobowiązana pobiera rentę tytułu niezdolności do pracy przyznana czasowo do [...] r. w kwocie [...] zł brutto/ [...] zł netto, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, z czego kwota [...] zł jest co miesiąc potrącana na poczet prowadzonej egzekucji.

Małżonek zobowiązanej, Pan K. Ś. również pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną na czas nieokreślony w kwocie [...] zł brutt/[...] zł netto, w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł przyznany do dnia [...] r. Świadczenie to również jest obciążone egzekucja sądową w kwocie [...] zł miesięcznie.

Nadto, Zakład ustalił na podstawie informacji przekazanej w dniu [...] r. przez Starostwo Powiatowe w C., że zobowiązana jest właścicielem w udziale ½ części w działkach [...] o łącznej powierzchni[...] ha, opisanych w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C.. Pozostałym współudziałowcem w udziale do ½ części jest Pan K. Ś..

Natomiast na podstawie informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych stwierdzono, że wyżej wskazana księga wieczysta założona jest na nazwisko Pani E. H. na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25.02.1997 r., I C 111/94, zobowiązującego do przeniesienia własności.

Dalej z uzasadnienia decyzji wynika, że na wyżej opisanej nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł.

Na podstawie powyższych ustaleń Zakład uznał, że wobec dłużnika nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność oraz, że za umorzeniem należności nie przemawia ważny interes zobowiązanego określony w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W dniu[...] . do Zakładu ponownie wpłynął wniosek płatnika

o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dłużnik podnosi, że wydana decyzja jest decyzją krzywdzącą dla zobowiązanej, wydana wbrew przedstawionym w całości dokumentom przemawiającym na korzyść zobowiązanej, która spełnia wszystkie wymogi określone wyżej wskazanymi przepisami. Do wniosku dłużnik nie dołączył żadnych dokumentów.

Pismem nr [...] z dnia [...] r. - skutecznie doręczonym w dniu [...] r. - poinformowano zobowiązaną o wszczęciu postępowania, możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie, jak o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania z możliwością wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań.

W dniu [...] r. za pośrednictwem poczty wpłynęły do Zakładu następujące dokumenty:

- pismo płatnika o przesłanych dokumentach z dnia [...] r.,

- ksero decyzji UM w C. z dnia [...] r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu na [...] z dniem [...] r.,

- ksero aktu notarialnego z dnia [...] r. nr [...] - majątkowa umowa małżeńska,

- ksero decyzji ZUS w S. z dnia [...] r. o waloryzacji renty Pani W. Ś.,

- ksero decyzji ZUS w S. z dnia [...] r. o przeliczeniu renty Pana K. Ś.,

- ksero harmonogramu spłat do umowy pożyczki z dnia [...] r. nr [...]

z Eurobank na łączną kwotę zobowiązania do spłaty [...] zł,

- zestawienie faktur VAT z Apteki w Wieży Pana K. Ś. za 2010 r.,

- ksero rachunków za energię elektryczną od ENEA S.A. za 2011 r. i 2012 r.

- ksero orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw

Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. dotyczące Pani W. Ś.,

- ksero orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw

Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. dotyczące Pana K. Ś.,

- ksero orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. dotyczące Pani W. Ś.,

- ksero orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. dotyczące Pana K. Ś.,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład ustalił, że:

- Pani W. Ś. działalność gospodarczą prowadziła w okresie od [...] r. do [...] r., a od [...] r. do [...] r. zobowiązana zatrudniała pracowników,

- zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. [...] r. za[...] , które wynosiło [...] zł, w tym należność główna – [...] zł, odsetki – [...] zł, oraz koszty upomnień i egzekucyjne – [...] zł, objęte jest administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym przez Komornika Sądowego w C. oraz poprzez zajęcie świadczenia rentowego Zobowiązanej,

- zobowiązana z tytułu rent i emerytur krajowych uzyskała przychód w wysokości: 2008 r. – [...] zł i 2009 r. [...] zł (dowód: pismo US nr [...] z dnia [...] r.),

- zobowiązana i Jej małżonek korzystali w ciągu ostatnich dwóch lat z pomocy społecznej w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C., w następującej formie, tj. w dniu [...] r. - specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup opału i leków, w dniu [...] r. - specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup opału, w dniu[...] . - specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup opału (dowód: pismo MGOPS nr [...] z dnia [...] r.),

- zobowiązana pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną czasowo do [...] r. Renta ta po waloryzacji od [...] r. wynosi [...] zł brutto plus dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Po dokonaniu potrącenia na poczet prowadzonej egzekucji w kwocie [...] zł miesięcznie do wypłaty pozostaje kwota netto [...] zł,

- małżonek zobowiązanej, Pan K. Ś. również pobiera rentę tytułu niezdolności do pracy przyznanej na stałe. Po waloryzacji od [...] r. renta wynosi [...] zł brutto plus dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie przyznany do dnia [...] r. Po dokonaniu potrącenia w kwocie [...] zł miesięcznie na poczet egzekucji sądowej do wypłaty pozostaje kwota netto [...] zł,

- zgodnie z informacją uzyskaną w dniu [...] r. ze Starostwa Powiatowego w C. (dowód: pismo [...] z dnia [...] r.) zobowiązana jest właścicielem w udziale 1/2 części w działkach [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, opisanych w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. Pozostałym współudziałowcem w udziale do ½ części jest K. Ś.. Natomiast na podstawie informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych stwierdzono, że wskazana wyżej księga wieczysta założona jest na nazwisko Pani E. H. na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. z dnia 25-02-1997 r. (IC 111/94) zobowiązującego do przeniesienia własności. Na nieruchomości tej Zakład posiada zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł.

Jednocześnie Zakład sprecyzował, że w toku prowadzonego ponownego rozpoznania sprawy, biorąc pod uwagę żądania strony, na koncie zobowiązanego figuruje zaległość w łącznej kwocie [...] zł, przy czym w części finansowanej przez płatnika:

1. ubezpieczenia społeczne za okres[...] , [...] , [...] , w tym z tytułu:

- składek - [...] zł

- odsetek liczonych na dzień 30.12.2010 r. – [...] zł

- kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych - [...] zł

2. ubezpieczenie zdrowotne za okres: [...] –[...];[...] r., w tym z tytułu:

- składek - [...] zł

- odsetek liczonych na dzień 30.12.2010 r. - [...] zł

- kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych - 549,40 zł

3. FP i FGŚP za okres: 02/2001-07/2003, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł

- odsetek liczonych na dzień 30.12.2010 r. – [...] zł

- kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych - [...] zł.

W części zaś finansowanej przez ubezpieczonych:

1. ubezpieczenia społeczne za okres:[...] ;[...]; [...] r., w tym z tytułu:

- składek - [...] zł

- odsetek liczonych na dzień 30.12 2010 r. - [...] zł

2. ubezpieczenie zdrowotne za okres:[...] ; [...] r., w tym z tytułu:

- składek - [...] zł

- odsetek liczonych na dzień [...] r. – [...] zł.

Ponadto odnośnie zarzutu Pani W. Ś., iż w punkcie I decyzji ZUS wskazuje kwoty wraz z naliczonymi odsetkami za okresy, które z mocy prawa uległy już przedawnieniu, Zakład wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony z dniem wdrożenia egzekucji, tj. dla zaległości za okres [...] r. od dnia [...] r. Jednocześnie Zakład wyjaśnia, że w pkt III decyzji zostało umorzone postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na kwotę[...] zł, nie umorzono zaś należności w kwocie [...]zł, tak jak podnosi zobowiązana w swoim odwołaniu.

Nadto, Zakład wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że pismem z dnia [...] r. o nr[...] , skutecznie doręczonym w dniu [...] r., poinformował zobowiązaną, iż w terminie 7 dni od daty otrzymania tego pisma strona może zapoznać się z aktami sprawy, wypowiadając się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłosić swoje żądania. Pani W. Ś. nie skorzystała z przysługującego jej prawa.

Zakład uzasadniając zaskarżoną decyzję wyjaśnił, że należności z tytułu składek mogą być zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia [...] r. o systemie ubezpieczeń społecznych, umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

W świetle art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, z zastrzeżeniem ust. 3a, mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w ust. 3 powołanego artykułu, tj. w przypadku, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm. );

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, Zakład podniósł, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Zakładu umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością ważąc z jednej strony interes publiczny, a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Natomiast w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie organu ponownie rozpatrującego sprawę, po wnikliwym przeanalizowaniu zebranych w sprawie materiałów, Zakład uznał, że w sytuacji zobowiązanej nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 28 ust. 2, 3 z zastrzeżeniem ust. 3 a cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o zgromadzone dokumenty nie można stwierdzić, że w stosunku do zobowiązanej zachodzi całkowita nieściągalność, która w myśl cytowanych wyżej przepisów jest przesłanką do umorzenia przedmiotowych należności, pomimo iż zobowiązana w piśmie z dnia [...] r. podkreśla, że prowadzona działalność gospodarcza została zlikwidowana z powodu złego stanu zdrowia, nastąpił całkowity brak majątku, zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., po przeprowadzeniu postępowania przed Sądem Rejonowym w Choszcznie w sprawie wyjawieniu majątku, syng. I Co 683/05, stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące tych należności. Stwierdził jednocześnie, iż w egzekucji należności nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (pismo nr [...] z dnia[...] .). Zobowiązana w swoim piśmie zaznacza również, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie zagrożenia dla zobowiązanej i jej rodziny, zwłaszcza w tej sytuacji, w której ratując życie swoje i jej męża, wymagają systematycznego drogiego leczenia co uniemożliwia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W nawiązaniu do powyższego Zakład wyjaśnia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie jest równoznaczne z umorzeniem należności składkowych. Należności te są obecnie objęte postępowaniem egzekucyjnym poprzez zajęcie świadczenia rentowego. W drodze egzekucji Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. w 2010 r. wyegzekwował od zobowiązanej na poczet należności składkowych kwotę [...] zł. W 2011 r. również systematycznie przekazywane są do Zakładu kwoty uzyskane w drodze egzekucji tj. w [...] r. – [...] zł, w [...] r. – [...] zł, w [..] r. – [...] zł oraz w [...] –[...] zł.

Ponadto, Zakład uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, że pomimo, że zobowiązana i jej małżonek od dnia [...] r. nie są ujawnieni w księdze wieczystej nr [...] to Zakład nadal posiada zabezpieczenie rzeczowe na tej nieruchomości w postaci wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł. Zakład nadmienia, że pomimo iż nieruchomość zmieniła właściciela, wierzyciel hipoteczny może mieć dwóch dłużników: rzeczowego i osobistego. Dłużnik rzeczowy może ponieść odpowiedzialność względem wierzyciela tylko i wyłącznie rzeczowo, czyli z przedmiotu obciążonego hipoteką. Natomiast dłużnik osobisty odpowiada całym swoim majątkiem - zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Pierwszeństwo zaspokojenia przysługuje wierzycielowi hipotecznemu przed wierzycielami osobistymi, którzy nie korzystają z zabezpieczenia hipoteką.

Rozważając umorzenie na podstawie art. 28 ust, 3 a cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i powołanego wyżej rozporządzenia, Zakład wziął pod uwagę podniesione przez zobowiązaną w pismach argumenty, w szczególności sytuację finansową i zdrowotną. W toku postępowania ustalono, że zobowiązana wraz z małżonkiem utrzymują się z otrzymywanych świadczeń rentowych, które są jednocześnie obciążone potrąceniami na poczet prowadzonych egzekucji, a także, że korzystają z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C.. Nadto, w trakcie postępowania zobowiązana przedłożyła rachunki za energię elektryczną i leki małżonka, których miesięczny koszt wynosi ok. [...] zł, Ponadto zobowiązana, według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym poniosła koszty związane z opałem w kwocie [...] zł (nieudokumentowane), co daje miesięcznie kwotę [...] zł ([...] zł – [...] zł zasiłek z opieki na zakup opału), ponosi koszty w związku z zakupem kart do telefonu komórkowego w kwocie [...] zł miesięcznie (nieudokumentowane) oraz na zakup leków i dojazdy do lekarzy w S. zobowiązanej w kwocie [...] zł (nieudokumentowane), co daje miesięcznie kwotę [...] zł. Łączne miesięczne koszty ponoszone na utrzymanie rodziny, np. za czynsz, wodę, gaz, energię, leki itp. wynoszą [...] zł.

Dalej w uzasadnieniu decyzji Zakład podnosi, że na podstawie posiadanej dokumentacji nie ujawniono by zobowiązana od [...] r. zmieniła swój adres zamieszkania z [...] na inny, korespondencja zaś kierowana na zobowiązaną na ten adres jest skutecznie doręczana. Ponadto, zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów bądź oświadczeń rodziny, które mogłyby potwierdzić tą sytuację. Zakład zwraca również uwagę na fakt, że rachunki za energię elektryczną są wystawione na Pana K. Ś. również na wyżej wskazany adres.

Niewątpliwie jednak – zdaniem Zakładu - sytuacja finansowa ma istotny wpływ na pomniejszenie zobowiązanej i jej małżonka zdolności do zapłaty należności z tytułu nieopłaconych składek, jednakże nie byłoby zasadnym przyjęcie, że nie jest w stanie spłacić wymaganej sumy w ogóle. Zakład podkreślił, iż pomimo przedstawianej ciężkiej sytuacji finansowej w dniu [...] r. Pan K. Ś. uzyskał pożyczkę w Eurobanku na kwotę [...] zł na 19 rat płatnych po [...] zł miesięcznie.

Zakład również podniósł, że przy ocenie wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odnosząc je do indywidualnego przypadku zobowiązanego, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymania mieszkania, ubranie oraz inne), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się, a także dokonuje się oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej. Zarazem trzeba podkreślić, że "pojęcie opłaty należności składkowych" nie oznacza wyłącznie dokonanie jednorazowej zapłaty całej należności, ale odnosi się również do sytuacji, w której dłużnik i wierzyciel mogą uzgadniać formę i zasady spłaty należności.

Odnosząc się do trzeciej przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny Zakład podkreślił, że należy wziąć pod uwagę sytuację, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje w których choroba dotyczy samej osoby zobowiązanej, która to choroba uniemożliwia tej osobie pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Tutaj Zakład uznał, że ta przesłanka dotyczy faktycznie osoby wnioskującej, gdyż jest ona osobą bardzo schorowaną, jednak fakt ten nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia wnioskowanej należności.

Rozpatrując możliwość umorzenia pod kątem zdarzenia losowego bądź klęski żywiołowej tj. takich sytuacji, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez własnej winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, zaś bezwzględna konieczność uregulowania ciążących na nim zobowiązań mogłaby się wiązać z likwidacją firmy, a co za tym idzie utratą dla zobowiązanej jedynego źródła zarobkowania. Należy stwierdzić, że w przypadku zobowiązanej sytuacja taka nie zachodzi, gdyż zakończyła ona działalność dnia 31-07-2003 r.

Zakład podkreślił, iż zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, każda osoba prowadząca na własny rachunek i ryzyko działalność gospodarczą zobowiązana jest odprowadzać do Zakładu w całości i z własnych środków składki na ubezpieczenia społeczne. Nie wywiązywanie się płatnika z tego obowiązku, powoduje powstanie po stronie ZUS wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu, jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat, dlatego niepowodzenie w jej prowadzeniu nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Jest to bowiem ryzyko, które każdy płatnik powinien wkalkulować w prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą.

Jednocześnie działając na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, Zakład umarza postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, albowiem zgodnie

z art.30 wyżej cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki

w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie podlegają umorzeniu.

W skardze na powyższą decyzję z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. poprzez nieuwzględnienie przesłanki umorzenia należności wobec posiadania przez skarżącą i Jej męża pierwszej grupy inwalidzkiej, zaś uregulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą wraz z mężem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazał, że po ściągnięciu przez komornika należności z tytułu składek oraz comiesięcznych rachunków (prąd, gaz, media) zostaje im na życie [...] zł, co nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo procesowe (z załącznikami w dwóch egzemplarzach), w którym zgłosił wnioski dowodowe na okoliczność stanu zdrowia i sytuacji osobistej skarżącej, w tym co do miejsca zamieszkania, oraz wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Według składu orzekającego, konieczne jest wskazanie, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2), która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych (art. 28 ust. 3), a mianowicie wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile wyżej przytoczona regulacja ustawowa, przewidująca możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a zatem osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28

ust. 3a), do wskazania których ustawa ta w art. 28 ust.3b upoważniła ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego by w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odrębną podstawą ewentualnego umorzenia składek stanowi art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), zgodnie z którym Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów K.p.a., kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak wymaga tego przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia, co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym przywołanych. I, jakkolwiek w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych, to jednakże biorąc pod uwagę, że materialnoprawne przesłanki tych decyzji zostały przez prawodawcę ściśle określone, nie sposób uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza dowolność tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została całkowita nieściągalność należności względnie niemożność jej zapłacenia ze względu, np. na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym

na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Szczecinie z dnia 14 stycznia 2009 r., I SA/Sz 593/08).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadnicza jego część poświęcona została przedstawieniu dotychczasowego toku postępowania oraz przytoczeniu treści obowiązującej regulacji prawnej. Wskazując na przesłanki, jakie powołane zostały we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, w szczególności dotyczące stanu majątkowego zobowiązanej i jej sytuacji rodzinnej, w tym stan zdrowia strony skarżącej, organ rozpatrujący ponownie sprawę przesłanek tych nie zakwestionował,

odnosząc się przy tym do trzeciej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki (...) z dnia 31 lipca 2003 r. określonej w § 3, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, że "Opisana powyżej przesłanka dotyczy faktycznie osoby wnioskującej, gdyż jest ona osobą bardzo schorowaną, jednak fakt ten nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia wnioskowanej należności".

Stawiając w omawianym uzasadnieniu taką tezę, organ wydający decyzję wskazał jedynie na udokumentowane przez stronę fakty dotyczące sytuacji strony skarżącej, nie podjął jednak próby indywidualnego wyjaśnienia, na podstawie czego opiera swoje przekonanie o możliwości zapłaty należności z tytułu składek wraz z odsetkami w łącznej wysokości [...] zł przez zobowiązaną. A mianowicie, rozważając umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i powołanego wyżej rozporządzenia, Zakład wziął pod uwagę podniesione przez zobowiązaną w pismach argumenty, w szczególności sytuację finansową i zdrowotną. W toku postępowania ustalono, że zobowiązana wraz z małżonkiem utrzymują się z otrzymywanych świadczeń rentowych, które są jednocześnie obciążone potrąceniami na poczet prowadzonych egzekucji, a także, że korzystają z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C . Nadto, w trakcie postępowania zobowiązana przedłożyła rachunki za energię elektryczną i leki małżonka, których miesięczny koszt wynosi

ok. [...] zł, Ponadto zobowiązana, według oświadczenia o stanie rodzinnym

i majątkowym poniosła koszty związane z opałem w kwocie [...] zł (nieudokumentowane), co daje miesięcznie kwotę [...] zł ([...] zł – [...] zł zasiłek z opieki na zakup opału), ponosi koszty w związku z zakupem kart

do telefonu komórkowego w kwocie [...] zł miesięcznie (nieudokumentowane) oraz na zakup leków i dojazdy do lekarzy w S. zobowiązanej w kwocie [...] zł (nieudokumentowane), co daje miesięcznie kwotę [...] zł. Łączne miesięczne koszty ponoszone na utrzymanie rodziny, np. za czynsz, wodę, gaz, energię, leki itp. wynoszą [...] zł. Nadto, zobowiązana w piśmie z dnia [...] . wyjaśnia, że obecnie mieszka w pokoju udostępnionym przez rodzinę i z dala od miasta, nie ogrzewanym, bez ciepłej wody.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca podnosi, że jest osobą przewlekle chorą i cierpi na chorobę psychiczną (choroba Alzheimera), powikłania cukrzycowe (martwica stóp), od dwóch lat oczekuje na zabieg operacyjny stawów biodrowych i kręgosłupa, posiada I grupę inwalidztwa oraz konieczność stałej opieki i pomocy innych osób w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ten zły stan zdrowia był przyczyną zakończenia w roku 2003 prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., nie da się ustalić, od kiedy u skarżącej istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnosprawności skarżącej, który ma charakter trwały, datuje się od dnia 14 grudnia 2004 r., co świadczy, że rzeczywiście skarżąca już wcześniej musiała mieć problemy zdrowotne, w tym w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Z akt także wynika, że mąż skarżącej również posiada I grupę inwalidztwa, jak i również wymaga opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Sytuacja materialna skarżącej i jej męża jest krytyczna, o czym świadczy korzystanie przez skarżącą i jej męża w okresie ostatnich dwóch lat z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym na zakup leków i opału. Jedyny dochód, to otrzymywane renty, co potwierdza dokumentacja posiadana przez Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych. Strona skarżąca nie ma zatem możliwości spłaty zaległości, a ich egzekucja stanowi zagrożenie życia. W skardze strona skarżąca podnosi, że po ściągnięciu należności przez komornika pozostaje jej kwota [...] zł, która nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca również podnosi, że nie jest obecnie wraz z mężem właścicielem nieruchomości położonej obrębie G., na co wskazują przedstawione orzeczenia sądowe, ani też nie posiada żadnego innego majątku. W odniesieniu zaś do zabezpieczenia hipotecznego ustanowionego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na nieruchomości KW nr [...] nie wynika, jakiej oznaczonej wierzytelności dotyczy ustanowiona hipoteka (czy zaległości stanowiącej przedmiot wniosku skarżącej o umorzenie z dnia[...] .), wskazuje jedynie wysokość ustanowionej hipoteki z tytułu zaległych odsetek na ubezpieczenie społeczne, co w świetle art.65 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) winno być wykazane jednoznaczne i wynikać bezspornie z akt sprawy. Hipoteka zabezpiecza zwrot nie jakiejkolwiek wierzytelności, lecz ściśle oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego, stosownie do przytoczonego wyżej art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W przypadku, gdy ustanowione zabezpieczenie hipoteczne dotyczy przedmiotowej należności, organ powinien rozważyć możliwość umorzenia należności pod względem skutków dla zobowiązanego i jego rodziny z punktu widzenia uprawnienia dłużnika rzeczowego w przedmiocie zwrotnego dochodzenia roszczeń, ponoszącego wobec wierzyciela odpowiedzialność obciążoną hipotecznie nieruchomością, czego w niniejszej sprawie organ nie uczynił, mimo szczególnie trudnej sytuacji strony skarżącej.

Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, w szczególności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS dotyczące skarżącej i jej męża, K.Ś. wskazują wprost, że osoby te nie są zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagają stałej opieki innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca i jej mąż w okresie ostatnich dwóch lat zmuszeni byli do korzystania z pomocy społecznej w formie pieniężnej na zakup opału i leków, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Miejskiego – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. Z dokumentacji akt sprawy wynika również, że skarżąca nie jest obecnie wraz z mężem właścicielem nieruchomości położonej w G.i aktualnie mieszka w pokoju udostępnionym przez rodzinę.

Brak szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej (która niewątpliwie nie nosi znamion sytuacji przejściowej) z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego i jego rodziny oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności, skoro za takie racjonalne wyjaśnienie nie sposób uznać, jako wykraczającej poza ustawową regulację, argumentacji odwołującej się do jedynie do uprawnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie dotyczącym wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Wskazać należy, iż regulacje prawne zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń i art. 17 ustawy zmieniającej określają przesłanki umorzenia zaległości pomimo braku ich całkowitej ściągalności, różnią się jednak dodatkowymi warunkami, jakie muszą być spełnione dla ich zastosowania. I tak art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń obejmuję tę grupę ubezpieczonych, która jest równocześnie płatnikami składek niezależnie od okresu, w którym powstała zaległa należność. Natomiast art. 17 ustawy zmieniającej obejmuje ubezpieczonych będących osobami fizycznymi niepodlegającym przepisom ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców i ma zastosowanie, w przypadku określonym w jego punkcie 1, do składek należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. Dalsze różnice pomiędzy omawianymi przepisami dotyczą powodu, dla którego należności mogą być umarzane. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń mowa jest o "uzasadnionych przypadkach", zaś w art. 28 ust.3b, jak i w art. 17 ustawy zmieniającej, o "ważnym interesie" osoby zobowiązanej. W delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń ustawodawca upoważnił właściwego ministra do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wydany na tej podstawie akt wykonawczy w § 3 ust. 1 w istocie definiuje pojęcie "uzasadnionych przypadków",

o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń. W ustawie zmieniającej, ustawodawca wprowadzając "ważny interes", jako przesłankę umorzenia należności z tytułu składek należnych za okres ściśle określony w art. 17 tej ustawy, nie sprecyzował tego pojęcia, ani też nie zawarł delegacji dla właściwego organu do określenia zasad umorzenia zaległości w oparciu o tę przesłankę. Posługując się kryterium ocennym, niedookreślonym prawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych margines swobody w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Pozostawienie takiej swobody uprawnionemu organowi nie oznacza w żadnej mierze dowolności w ocenie stanu faktycznego. Im bardziej bowiem niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia. Organ stosujący prawo, jest więc zobligowany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Ten obowiązek organu przekłada się na obowiązek dokonania przez sąd administracyjny kontrolujący decyzję administracyjną oceny poprawności rozumienia przez organ pojęcia niedookreślonego i powodów podjęcia decyzji opartej na danym rozumieniu tego pojęcia. Ustawodawca, w odróżnieniu od pojęcia "uzasadnionych przypadków" użytego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń, w żaden sposób nie doprecyzował zwrotu "ważny interes", o którym mowa w art. 28 ust.3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Tym bardziej należy ustalić znaczenie tego określenia,

a następnie odnieść je do ustaleń faktycznych sprawy. Za takie odniesienie nie można uznać twierdzenia, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek, i wystąpienia uzasadnionych przypadków, organ władny jest dać pierwszeństwo interesowi społecznemu. Teza ta pozostaje w sprzeczności z normą art. 28 ust.3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidującą możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na "ważny interes osoby zobowiązanej", jak i art. 17 ustawy zmieniajacej.

Stanowiąc, w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do wskazanych tam zobowiązanych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca zaakceptował sytuację, w której umorzenie tychże należności następuje także w sytuacji, gdy przymusowe ściągnięcie należności byłoby wprawdzie możliwe, ale powodowałoby jednocześnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, pozbawiając ich m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem sam prawodawca uznał, iż stan finansów publicznych pozwala na to, aby ze względu na ważny interes zobowiązanego, wyrażający się w zapobieżeniu zbyt ciężkim skutkom dla niego samego i jego rodziny, jakie wywołać mogłaby, np. zapłata należności kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, to oparcie indywidualnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia tychże należności, podyktowane troską o stan finansów ubezpieczeń społecznych, uznać należy za wyjście przez rozstrzygający o tej odmowie organ administracyjny poza zakres przyznanych mu kompetencji, a zatem niezgodne z prawem materialnym przewidzianym w 28 ust. 3a i 3b powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust.1 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W rozpoznawanej sprawie organ nie dokonał niezbędnych ustaleń, w szczególności co do faktycznego miejsca zamieszkania skarżącej i jej męża, co do stanu zdrowia skarżącej, który zdaniem skarżącej miał wpływ na zakończenie w 2003 roku działalności gospodarczej oraz nie wykazał, na poczet jakiej oznaczonej wierzytelności ZUS–u ustanowione jest zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości położonej w G., której skarżąca nie jest właścicielem. W przypadku, gdy ustanowione zabezpieczenie hipoteczne dotyczy należności, będącej przedmiotem wniosku skarżącej o umorzenie, organ powinien rozważyć możliwość umorzenia należności pod względem skutków dla zobowiązanego i jego rodziny z punktu widzenia uprawnienia dłużnika rzeczowego w przedmiocie zwrotnego dochodzenia roszczeń, ponoszącego odpowiedzialność wobec wierzyciela obciążoną hipotecznie nieruchomością, czego w niniejszej sprawie organ nie uczynił, podczas gdy szczególnie trudna sytuacja strony skarżącej i jej rodziny tego wymaga. Zaniechanie to, nie pozwala na dokonanie oceny, czy przedstawiona przez skarżącą sytuacja rodzinna i majątkowa pozwala na opłacenie zaległych składek. A zatem, chodzi o taką sytuację, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca niewątpliwie wykazała, że nie wystarcza jej i jej rodzinie na podstawowe potrzeby życiowe, o czym świadczy korzystanie z pomocy społecznej. Dopiero pozytywne ustalenie takiej okoliczności powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy zaległe składki mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Organ nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż stan faktyczny ustalony w sprawie nie daje odpowiedzi, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach wskazują, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny sytuacji skarżącej i jej rodziny, zakładając z punktu uznaniowego charakteru decyzji, że posiada umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Okoliczności te powinny być jednak szczegółowo przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, zwłaszcza że w tym przypadku decyzja dotyczy kwestii mającej zasadnicze znaczenia z punktu widzenia sfery jej elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (zob. wyrok NSA z dnia 3 września 2010r., II GSK 745/09).

Z tych przyczyn zaskarżona decyzja ostateczna wydana została także z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanej i jej rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ kierował się tylko interesem finansów ubezpieczeń, pomijając całkowicie interes skarżącej.

Rozstrzygając ponownie w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ winien mieć na uwadze, że zawarta w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dyrektywa uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych, jako jednej z przesłanek, obok ważnego interesu zobowiązanego, ustalenia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zaadresowana została nie do organu orzekającego w indywidualnej sprawie, lecz do prawodawcy upoważnionego do określenia tych zasad i przez tego prawodawcę uwzględniona przy ich kształtowaniu.

O oddaleniu wniosków dowodowych określonych w pkt. 1 i 2 pisma procesowego pełnomocnika skarżącej z dnia [...] r. Sąd orzekł na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wobec uznania, że celem postępowania dowodowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz wyłącznie ocena, czy organ administracji ustalił ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej. Sąd dopuścił zaś dowód w postaci aktu notarialnego z dnia [...] r., Rep. [...] określony w pkt. 3 przytoczonego wyżej pisma procesowego z uwagi na ścisły związek z zarzutami skarżącej w przedmiocie miejsca zamieszkania skarżącej i jej męża.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu pełnomocnika orzeczono zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).