Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2015/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Beata Sokołowska ( spr.) Protokolant: st. sekretarz sądowy Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2004r. sprawy ze skargi Spółki "A" w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odsetek od zwracanych należności celnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Kosewska /-/ T.M. Geremek /-/ B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...]:

I. - działając na podstawie art. 151§ 2 w zw. z art. 146 § 1 kpa, art. 289 Kodeks Celny oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku Prawo celne ( tekst jednolity Dz. U. Nr 71 z 1994r. poz. 312 z późniejszymi zmianami), po przeprowadzeniu postępowania wznowionego postanowieniem nr [...] z dnia [...], stwierdził, że decyzja zawarta w dokumencie SAD nr [...] z [...] została wydana z naruszeniem prawa w zakresie ustalenia wartości celnej w oparciu o art. 26 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku Prawo celne

II. - działając na podstawie art. 104 kpa oraz art. 83 ust. 2 ustawy Prawo celne uwzględniając wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 981/00 z dnia 6 listopada 2001 roku uchylające zaskarżone decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] oraz decyzję Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] dotyczące zgłoszeń celnych SAD nr [...] z [...] orzekł o zwrocie cła Spółce z o.o. "A" w W. w kwocie 84.789.50,- złotych.

W uzasadnieniu decyzji organ celny I instancji podał, że w dniu [...] wyżej wymieniona spółka dopuściła do obrotu przywieziony z zagranicy towar zgodnie z dokumentem SAD nr [...].

Wartość celną towaru oraz wymiar cła ustalono w oparciu o dokumenty wymagane przepisami art. 50 ust. 3 i 4 prawa celnego, które stanowiły załączniki do zgłoszenia celnego, doliczając do wartości transakcyjnej jedynie koszty transport, ponieważ innych kosztów strona nie wykazała w deklaracji wartości celnej.

W wyniku kontroli przeprowadzonej u importera w dniach od 4 marca do 10 czerwca 1997 roku ustalono jednak, że firma ponosiła również wydatki z tytułu opłat licencyjnych oraz konsultingowych i dlatego wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną zawartą w wyżej wskazanym dokumencie SAD.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu [...] wydana została decyzja nr [...], która uchyliła wcześniejszą decyzję znajdującą się w zgłoszeniu celnym SAD z dnia [...] i dokonała ponownego określenia wartości celnej oraz wymiaru cła od towaru sprowadzonego przez "A" Spółka z o.o. z zagranicy a także dopuściła przedmiotowy towar do obrotu na polskim obszarze celnym.

Dalej wyjaśniono, ze pismem z dnia 15 stycznia 1998 roku pełnomocnik Spółki "A" Spółka z o.o. odwołał się od tej decyzji .

Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia wartości celnej oraz wymiaru cła, a w pozostałej części utrzymał ją w mocy.

Spółka wniosła skargę na decyzję organu II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 listopada 2001 roku sygn. akt. I SA/Po 981/00 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...].

W dalszej części uzasadnienia decyzji podano, iż w przedmiotowej sprawie miało miejsce naruszenie 2- letniego terminu określonego w art. 83 ust. 1 prawo celne, zgodnie z którym nie można wydać decyzji wymierzającej należności celne po upływie 2 lat od dnia powstania obowiązku ich uiszczenia. Pod pojęciem " wydanie decyzji", zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez NSA w uchwale z dnia 4 grudnia 2000 roku sygn. akt. FPS 10/00, należy bowiem rozumieć doręczenie ( ogłoszenie) decyzji stronie przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych.

Dyrektor Urzędu Celnego uzasadniając swe rozstrzygnięcie podkreślił, że były podstawy do zakwestionowania prawidłowości danych zawartych w decyzji z dnia [...], albowiem w wyniku kontroli w Spółce "A" ujawniono rachunek z dnia 6 listopada 1999 roku wraz z pieczęcią banku potwierdzającego sprzedaż waluty z tytułem zapłaty na rzecz osoby zagranicznej oraz trzy umowy: licencyjną dotycząca uzyskania znaku firmowego, licencyjną dotycząca know-how i konsultingową z 30 czerwca 1994 roku zawarte z kontrahentem zagranicznym na okres do dnia 31 grudnia 1995 roku - stanowiące podstawę do uiszczenia płatności

Art 83 ust. 1 Prawa celnego stanowi lex specialis w stosunku do zasady ogólnej określonej w art. 146 § 1 kpa. Nie może nastąpić uchylenie decyzji zawartej w dokumencie SAD nr [...] z [...] a należy ograniczyć się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Należności celne w kwocie 84.789,50 tworzą natomiast nadpłatę w rozumieniu art. 83 ust. 2 prawa celnego i jako takie podlegają zwróceniu płatnikowi.

Z ostrożności procesowej organ I instancji dodał, że brak jest podstaw do wypłaty odsetek od zwracanych kwot. Wydana decyzja została bowiem wyeliminowana z obrotu prawnego tylko z powodów procesowych ( upływ terminu). Nie można więc uznać wypłacone kwoty za nienależne zwłaszcza, że strona przyczyniła się do takiego stanu rzeczy.

"A" Spółka z o.o. odwołała się od decyzji z dnia [...] wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy wypłaty odsetek od zwracanej kwoty 84.789.50 zL,- i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez orzeczenie o zwrocie odsetek za zwłokę od należności celnych pobranych nienależnie, stosownie do postanowień art. 79 w zw. z art. 81 ust. 2 ustawy- Prawo celne.

Ponadto odwołująca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 23 ust. 1, 79 , 81 ust. 2, 83 ust. 1 i 2 ustawy-Prawo celne ze względu na odmowę zapłaty odsetek od zwracanych należności celnych pomimo podstaw faktycznych i prawnych do takiego rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 7,8,9,107 §3 kpa przez brak wyczerpującego wyjaśnienia, z jakich powodów organ I instancji nie orzekł o zwrocie odsetek od zwracanych należności celnych nienależnie uiszczonych przez stronę.

W uzasadnieniu odwołania Spółka podkreśliła, że decyzja wymierzająca należności celne nie mogła i nie może zostać wydana w niniejszej sprawie, gdyż znajduje tutaj zastosowanie przepis art. 83 ust. 1 Prawa celnego, z którego wynika, że nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia ( tj. od dnia, w którym towar przekroczył polską granicę).

Zdaniem strony pobrane należności celne nie przysługiwały Skarbowi Państwa, czyli były nienależne od dnia ich uiszczenia. Powinny więc być zwrócone Spółce wraz z odsetkami. Skoro zaś zaskarżona decyzja w tym zakresie nie zawiera stosownego rozstrzygnięcia, w sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego i procesowego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne Dyrektora Urzędu Celnego podnosząc między innymi co następuje.

Stosownie do treści art. 79 ust. 1 ustawy Prawo celne należności celne zwraca się osobie upoważnionej, jeżeli stwierdzono, że były one nienależne.

W myśl art. 81 ust. 2 cytowanej ustawy od należności celnych zwracanych na podstawie powołanego wyżej art. 79 ust. 1 płaci się odsetki za zwlokę wg. zasad i w wysokości określonych w odrębnych przepisach w sprawie pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

W świetle brzmienia obydwu przepisów obowiązek uiszczenia odsetek nie powstaje w każdym przypadku zwrotu należności celnych.

Zdaniem organu celnego II instancji decydujące znaczenie dla istnienia tego obowiązku ma ustalenie, czy różnica w wysokości cła dokonana w wyniku uchylenia decyzji jest cłem nadpłaconym, czy nienależnym.

W żadnym razie nie można jednak przyjąć, że wszelkie zwracane stronie należności celne uznane mogłyby być za nienależne. Przeciwko takiej konstrukcji przemawia w szczególności treść art. 83 ust. 2 Prawa celnego. Przepis ten stanowi odrębnie o kwotach " nienależnie uiszczonego cła" oraz o "nadpłatach wynikłych w związku z uchyleniem lub zmiana decyzji ustalającej wysokość należności celnych".

Według Dyrektora Izby Celnej o cle nienależnym, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Prawa celnego można mówić wtedy, kiedy towar zgłoszony do odprawy celnej z mocy ustawy zwolniony był od cła. Nienależnym cłem będzie również różnica w należnościach celnych, która powstała w wyniku błędów rachunkowych powstałych przy obliczaniu ich wysokości.

Organ odwoławczy powołał się też na utrwalony pogląd, że za cło nienależne uznaje się wyłącznie takie cło, które było już nienależne w chwili jego zapłaty. Podniósł też, ze w związku z tym, iż w niniejszej sprawie doręczenie stronie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego miało miejsce po upływie 2 letniego terminu od dnia powstania obowiązku uiszczenia cła to nastąpiło przedawnienie wymiaru cła. To spowodowało natomiast konieczność uchylenia decyzji obu instancji.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej przedmiotowa sprawa nie była rozpatrywana przez Sąd merytorycznie. W związku z tym, ze powodem uchylenia decyzji była dokonana przez NSA wykładnia art. 83 Prawa celnego nie jest uprawniony pogląd odwołującej, iż pobrane należności nie przysługiwały Skarbowi Państwa, czyli były nienależne od dnia ich uiszczenia, bo ta kwestia nie była przedmiotem rozważań Sądu.

Organ II instancji stwierdził podsumowując, że w tej sprawie chodzi o nadpłaty wynikające z uchylenia decyzji ustalających wysokość należności celnych z powodu ujednolicenia interpretacji przepisów prawa, a takich przypadków nie dotyczy obowiązek zapłaty cła od zwracanych należności celnych.

Pełnomocnik "A" Spółka z o.o. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] w części odmawiającej wypłaty odsetek oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Tak jak w odwołaniu zarzucono obu decyzjom naruszenie art. 23 ust. 1, 79, 81 ust. 2 , 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku Prawo celne oraz art. 7,8,77 § 1 i art. 80 kpa.

W uzasadnieniu skargi przytoczono okoliczności i argumenty podobne jak w toku dotychczasowego postępowania a w szczególności podkreślono, że decyzja wymierzająca należności celne nie mogła zostać w niniejszej sprawie wydana ( upływ terminu przedawnienia). Skoro decyzja określająca nowy wymiar należności celnych została doręczona stronie 5 stycznia 1998 roku a zgłoszenie celne przyjęto w dniu [...], to nie istniała w ogóle podstawa zapłaty należności celnych w nowej kwocie. W tej sytuacji zdaniem skarżącej powyższe należności celne były nienależne w chwili ich pobrania i dlatego organy celne zobowiązały się do zwrotu ich kwoty wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadną.

Na wstępie należy podkreślić, że orzeczenie Sądu odnosi się jedynie do zaskarżonego skargą zakresu decyzji organów celnych obu instancji to jest do kwestii odsetek od uiszczonego cła.

Problem sporny w niniejszej sprawie sprowadza się więc do oceny, czy "A" Spółka z o.o. ma prawo do odsetek od kwoty zwróconego przez organy celne cła (84.789,50 zł,-), które wcześniej skarżąca uiściła.

Niespornym jest, że decyzja wymierzająca cło wydana przez organ celny I instancji z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne ( Dz.U. Nr 71 z 1994 r., poz. 312) tj. po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia ( przedawnienie).

Organ celny I instancji zwracając skarżącej Spółce cło, jednocześnie stwierdził, że brak jest podstaw do wypłaty odsetek od zwracanych kwot, ponieważ wydana wcześniej decyzja wymiarowa miała oparcie w zaistniałym stanie faktycznym i została wyeliminowana z obrotu prawnego tylko z powodów procesowych.

Stosownie do treści art. 79 ust. 1 Prawa celnego, pobrane należności celne zwraca się osobie uprawnionej, jeżeli stwierdzono, ze były one nienależne.

W myśl art. 81 ust. 2 cytowanej ustawy, od należności celnych zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 płaci się za odsetki za zwłokę, według zasad i w wysokości określonych w odrębnych przepisach w sprawie pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

W art. 83 ust. 2 tej ustawy, mowa jest o nadpłatach wynikłych w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość należności celnych oraz o kwotach nadpłaconych i nienależnie uiszczonych ( cła).

Wobec powyższego, zasadniczego znaczenia nabiera wykładania pojęcia należności celnych " nadpłaconych" i "nienależnie" uiszczonych i w związku z tym, czy w przedmiotowej sprawie należności celne uiszczone przez stronę były nienależne lub nadpłacone. Nie ulega wątpliwości, że w świetle przepisów ustawy z dnia 28.12.1989 r. Prawo celne, podstawą wymiaru cła była decyzja Dyrektora Urzędu Celnego zamieszczona w dokumencie SAD.

Cło wymierza się natomiast według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i wg stawek w tym dniu obowiązujących ( art. 23 ust. 1 prawa celnego).

Z tezy uchwały 7 sędziów NSA z dnia 4.12.2000 r., którą Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela wynika, że pojęcie "wydanie decyzji"

użyte w art. 83 ust. 1 prawa celnego z 1989 r. obejmuje doręczenie ( ogłoszenie) decyzji stronie przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych ( por. uchwała NSA FPS 10/00 publik. ONSA 2001/2/56).

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd m. in. stwierdził, że decyzja administracyjna jako akt zewnętrzny będący oświadczeniem władczym woli organu administracji, może być uznana za wydaną z chwilą ujawnienia woli organu na zewnątrz struktur organizacyjnych i stworzenia adresatowi rozstrzygnięcia możliwości zapoznania się z treścią tego oświadczenia woli. Skoro bowiem decyzja administracyjna jest oświadczeniem woli o charakterze zewnętrznym to musi ona ujawniać wolę organu administracyjnego i to na zewnątrz organu. Oświadczenie woli, które nie zostało skierowane na zewnątrz nie może być uznane za decyzję.

W tej sytuacji uznać należy, ze decyzja nie doręczona stronie ( w terminie) nie wywiera skutków w niej określonych a zatem nie może stanowić podstawy wymiaru cła.

Nie można się zgodzić zatem ze stanowiskiem organów celnych, że w niniejszej sprawie chodzi jedynie o ujednolicenie interpretacji przepisów prawa, w wyniku którego dokonano zwrotu cła.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zachodzi przypadek zwrotu nienależnie uiszczonego cła, bowiem brak było w tym zakresie podstawy prawnej, uzasadniającej zapłatę cła w wyższej wysokości.

Nie można też podzielić poglądu organu celnego I instancji, ze strona przyczyniła się do takiego stanu rzeczy.

Sąd jednocześnie uznaje za zasadny pogląd skarżącej Spółki, że w takiej sytuacji zwrot uiszczonego cła wiąże się z obowiązkiem zapłaty należnych odsetek. Organy celne obu instancji jedynie zaś w uzasadnieniach swoich decyzji odniosły się do kwestii odsetek od zwróconych należności celnych.

W nowym postępowaniu organy celne powinny zatem ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej Spółki o zapłatę przedmiotowych odsetek uwzględniając ustalony stan faktyczny i prawny a zwłaszcza dyspozycje przepisów art. 79 ust. 1 i art. 81 ust. 2 prawa celnego.

W tej sytuacji, skoro "A" sp. z o.o. wykazała, że brak jest podstaw do odmowy zapłaty odsetek od zwróconego cła, z przytoczonych wyżej względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzec jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy- jak w punkcie 2 sentencji orzeczenia, a w kwestii wykonalności decyzji w oparciu o art. 152 tej samej ustawy- jak w punkcie 3 wyroku.

/-/ M. Kosewska /-/ T. M. Geremek /-/B. Sokołowska

K.P.