Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 808/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 808/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 sierpnia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędziowie: WSA Beata Cieloch, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2010r., sprawy ze skargi D. Z., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 4 marca 2010 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

W wyniku rozpatrzenia wniosku D. Z. z dnia 22 września 2009r. (data wpływu) w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, decyzją z dnia 17 grudnia 2009r. nr [...] odmówił stronie umorzenia w/w należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 8.242,10 zł.

Organ uznał bowiem, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. nr 11, poz. 74, ze zm. – dalej u.s.u.s.), ani też przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 22 września 2009r. do ZUS wpłynął wniosek D. Z. o umorzenie w/w należności składkowych za okresy od 01.2008r. do 05.2008r. oraz od 09.2008r. do 05.2009r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Prośbę swą uzasadniła trudną sytuacją majątkową oraz bardzo trudną sytuacją rodzinną. Uregulowanie przedmiotowych należności składkowych pociągnęłoby za sobą zbyt poważne skutki dla niej i jej rodziny – jest osobą samotnie wychowującą dwójkę dzieci w wieku szkolnym 12 i 19 lat.

Skarżąca wskazała ponadto, iż jest osobą o orzeczonej częściowej niezdolności do pracy. Jej aktualne możliwości zarobkowe sprowadzają się do świadczenia rentowego w najniższej wysokości, świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego oraz prowadzonej nadal działalności gospodarczej z zakresie handlu – sklepik szkolny. Na co dzień jest zmuszona korzystać z pomocy najbliższej rodziny. Do kosztów utrzymania dochodzą koszty leczenia, gdyż jest osobą przewlekle chorą. Skarżąca wyjaśniła, iż zaległości powstały na tle niejasnej interpretacji przepisów dotyczących osób prowadzących działalność gospodarczą, pobierających równocześnie rentę.

Organ pismem z dnia 29 września 2009r. poinformował stronę o podstawowych regulacjach prawnych obowiązujących w zakresie umarzania składek ubezpieczeniowych, jak również o prawie od czynnego udziału w postępowaniu, w tym o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie.

Prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalono następujące okoliczności sprawy głównie na podstawie dokumentów przedłożonych przez Skarżącą (pismo z dnia 9 października 2009r. wraz z załącznikami – k. 26-89 akt administracyjnych):

- D. Z. prowadzi działalność handlowo-usługową pod nazwą F.H.U.P. "G" od 2 września 1996r. Pobierając równocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy zobowiązana była do opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. Równocześnie posiada ona zaległości, nie będące przedmiotem wniosku i stąd nie uwzględnione w osnowie decyzji, z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 04.2000r. i 10.2002r. wraz z odsetkami za zwłokę.

Po stronie dochodów zobowiązana osiąga, wg jej oświadczenia, ok. 500 zł miesięcznie z tytułu prowadzenia w/w działalności gospodarczej. Według podatkowej księgi przychodów i rozchodów w okresie od stycznia do maja 2009 r. przychody wyniosły 12.170,00 zł, wydatki 2020,00 zł, koszty zakupu towarów 8.154,86 zł. Ponadto zobowiązana pobiera w 2009r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 519,30 zł brutto (465,56 zł netto) miesięcznie.

-Na podstawie zeznań podatkowych PIT-36 ustalono, iż za 2007r. zobowiązana osiągnęła dochód z emerytur i rent w kwocie 5.514,84 zł, z działalności gospodarczej w kwocie 1.357,59 zł (łącznie 6.872,43 zł). Natomiast za 2008r. osiągnęła dochód z emerytur i rent w kwocie 5.813,54 zł, z działalności gospodarczej w kwocie 3.245,95 zł (łącznie 9.059,49 zł).

-Stwierdzono również, iż D. Z. jest osobą rozwiedzioną od 26 marca 2002r. na mocy wyroku Sądu Okręgowego (sygn. akt [...]). Od ojca zasądzono na rzecz dzieci alimenty po 250 zł miesięcznie.

-Odnośnie do majątku wnioskodawczyni ustalono, iż posiada ona mieszkanie w K., przy ul. E., o powierzchni użytkowej 42,23 m kw. Lokal ten został nabyty na podstawie aktu notarialnego z dnia 23 listopada 2006 r., Rep. [...], od Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Regionalny. Wartość przedmiotowego lokalu została wyceniona przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego na kwotę 127.606,00 zł, jednakże przy zastosowaniu pomniejszeń wynikających z art. 58 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. nr 41, poz. 398, ze zm.) cena sprzedaży lokalu wyniosła 12.760,60 zł (bez podatku VAT).

-D. Z. jest ponadto właścicielką samochodu osobowego marki D. z 2000r. nr rejestracyjny [...]. Roczna składka tytułem ubezpieczenia w/w pojazdu wynosi 243,00 zł.

-Po stronie wydatków i zobowiązań wnioskodawczyni posiada zobowiązanie wobec Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, spłacane w systemie ratalnym – do zapłaty pozostały dwie roczne raty w wysokości 2.296,91 zł.

-Organ ZUS ustalił ponadto, iż zobowiązana nie posiada żadnych zaległości podatkowych (zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 października 2009r.).

-Zobowiązana posiada także rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w ING Bank Śląski S.A. Na dzień 11 października 2009r. był on wolny od zajęć i tytułów egzekucyjnych. Klient nie posiada żadnego zadłużenia wobec banku, nie korzysta z limitu zadłużenia ani innych produktów kredytowych.

W tak ustalonym przez organ stanie faktycznym sprawy odmówiono stronie umorzenia wskazanych wyżej zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. W świetle zebranego materiału dowodowego stwierdzono bowiem brak podstaw do ich umorzenia na postawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Umorzenie na tej podstawie może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku całkowitej nieosiągalności zaległych składek, które to przypadki, wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, organ przytoczył w uzasadnieniu. Ponadto wskazano, iż na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3a istnieje możliwość umorzenia zaległych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, w przypadku płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi. którą to możliwość przewiduje przepis § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej "rozporządzeniem").

Ponadto wyjaśniono, iż w tego rodzaju sprawach decyzja organu ma charakter uznaniowy, tzn. nawet wówczas, gdy występuje któraś z przesłanek umorzenia, czy to dotycząca całkowitej nieściągalności czy też jedna z przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu, Zakład ma możliwość lecz nie ma obowiązku umorzenia zaległości, nawet gdy zobowiązany wykaże istnienie w/w przesłanek. Składki ubezpieczeniowe mają bowiem charakter należności publicznoprawnych, co obliguje ZUS do zachowania szczególnej ostrożności w gospodarowaniu nimi. Opłacanie składek ma bowiem na celu zapewnienie uprawnionemu bieżącej ochrony ubezpieczeniowej, a w przyszłości wypłatę świadczeń emerytalno-rentowych. Stwierdzono, iż w przypadku D. Z. nie zachodzi całkowita nieściągalność (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.)- Skarżąca posiada stałe źródłach dochodów z różnych tytułów. Ponadto jest właścicielem lokalu mieszkalnego, który może stanowić przedmiot hipoteki przymusowej zgodnie z art. 26 ust. 3 u.s.u.s. W związku ze składnikami majątkowymi istniej możliwość skierowania zaległości składkowych na drogę postępowania egzekucyjnego (zajęcie rachunku bankowego, zajęcie świadczenia rentowego do 50% wysokości najniższej renty, w ostateczności egzekucja z nieruchomości). Nie zachodzi zatem przesłanka, iż w ramach czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległości składkowe nie zostaną ściągnięte w całości. W takiej sytuacji organ ZUS nie ma możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek.

Ponadto oceniając sytuację Skarżącej z punktu widzenia przesłanek § 3 ust. 1 rozporządzenia organ stwierdził, że podjęcie przez wnioskodawczynię spłaty zaległości nie zagrozi w sposób oczywisty możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej bądź członków rodziny. Obliczono, iż suma dochodów trzyosobowej rodziny kształtuje się na poziomie do 1.500 zł miesięcznie. Jednakże strona nie przedłożyła żadnych dokumentów na okoliczność wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, które by lepiej pozwalały określić aktualną sytuację materialną rodziny. Nie określiła również wydatków związanych z leczeniem. Wzięto pod uwagę, iż zobowiązana nie deklaruje zaległości w bieżącym utrzymaniu czy też konieczności korzystania z form pomocy społecznej. Należy zatem przyjąć, że środki finansowe zobowiązanej, aczkolwiek nie są znaczne, pozwalają jednak na zaspokajanie potrzeb bytowo-mieszkaniowych rodziny. W tej sytuacji spłata zaległości składkowych, np. w niewielkich miesięcznych ratach jest, w ocenie organu, realna.

Organ uwzględnił także problemy zdrowotne Skarżącej w świetle których została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Jednakże z punktu widzenia § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia umorzenie uzasadnia tak stan zdrowia, który pozbawia zobowiązaną osobę całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu. Wobec częściowej tylko niezdolności do pracy, pobierania świadczenia rentowego z tego tytułu oraz aktywnej działalności gospodarczej przesłanka z pkt 3 nie zachodzi w sprawie. Ponadto niezdolność do pracy nie ma charakteru trwałego – orzeczona została do dnia 30 czerwca 2011r. Organ wyjaśnił nadto Skarżącej, iż prowadząc działalność gospodarczą oraz pobierając równocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy miała obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z przepisem art. 9 ust. 4c u.s.u.s., obowiązującym od 1 stycznia 2008r. Wynika to jasno z literalnego brzmienia tego przepisu. Abstrahując od tego, organ stwierdził, iż w postępowaniu o umorzenie zaległości składkowych nie bierze się pod uwagę przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia.

Pismem z dnia 31 grudnia 2009r. D. Z. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając do pisma zestawienie ponoszonych na miesięczne utrzymanie rodziny wydatków, wraz z dowodami ich ponoszenia i oświadczeniami (k. 128-144 akt administracyjnych). Łącznie wydatki te (czynsz za mieszkanie, rata spłaty mieszkania, energia elektryczna, gaz, eksploatacja samochodu, leki, odzież, wyżywienie, artykuły szkolne) zostały oszacowane na sumę 1.439,26 zł. Podkreśliła, iż posiadany majątek nie może być przedmiotem zbycia – w mieszkaniu zamieszkuje wraz z rodziną, a samochód służy do prowadzenia działalności, dojazdy do pracy, do szkoły, do lekarza itp.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 4 marca 2010r., nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 17 grudnia 2009r.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż ocena, czy prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest zasadne i czy ponoszenie wydatków na to postępowanie znajdzie pokrycie w wyegzekwowanych kwotach należności, należy wyłącznie do wierzyciela. Jeśli zatem istnieje możliwość jakiejkolwiek egzekucji, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uznane za dowolne. W ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna przesłanka całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Odnośnie do spornego rozstrzygnięcia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia organ rozpatrujący ponownie sprawę stwierdził, iż sytuacja Skarżącej nie może zostać uznana za skrajnie trudną, nawet na tle przedłożonych dowodów na okoliczność miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny. Organ ma za zadanie oceniać bowiem nie tylko sytuację finansową, majątkową i bytową płatnika w momencie rozpatrywania wniosku, ale musi uwzględniać także perspektywy na przyszłość, tj. prognozowaną sytuację materialno-bytową. Dysponuje przy tym pewnym uznaniem, lecz jest mocno związany obowiązującymi przepisami prawa. Działanie organu sprowadza się zatem do sprawdzenia, czy w sprawie zachodzą przesłanki przewidziane prawem oraz wyważenia z jednej strony interesu zobowiązanych a z drugiej interesu społecznego.

Organ nie kwestionuje comiesięcznych wydatków ponoszonych przez Skarżącą na utrzymanie rodziny, w tym rosnących wydatków za tzw. media. Niemniej jednak Skarżąca uzyskuje dochody z trzech różnych źródeł. Wszystkie jej bieżące zobowiązania są regulowane, nie zalega z rachunkami, nie posiada zaległości, kredytów itp. Dochody z działalności gospodarczej są niewielkie, lecz w dalszym ciągu działalność ta musi być opłacalna, skoro jest kontynuowana. Uwzględniając powyższe, w tym także konieczność utrzymania dwójki dzieci, organ uważa, iż opłacenie zaległości nie spowoduje dla niej i jej rodziny zbyt ciężkich skutków, pozbawiających ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy tym organ powołał się na orzecznictwo, w świetle którego przez "niezbędne potrzeby życiowe" należy rozumieć pewne minimum, a nie życie na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Organ podtrzymał również swoje stanowisko odnośnie do braku przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ze względu na stan zdrowia.

Skargę do Sądu na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożyła D. Z. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, iż jest osobą chorą, a charakter tego schorzenia (padaczka pourazowa) jest praktycznie trwały. Orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy ustalono na czas określony, lecz rentę z tego tytułu pobiera od 1997r. Choroba nie pozwala jej na pracę w pełnym wymiarze, stąd decyzja o działalności gospodarczej, którą prowadzi sezonowo. Alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie na dwójkę dzieci nie są kwotą, która zapewniłaby jej rodzinie zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wyliczyła także, iż jej dochody miesięczne wynoszą obecnie 1.260 zł, tj. 420 zł na osobę. Rachunki opłaca na bieżąco, gdyż przy tak niewielkich dochodach jakiekolwiek zadłużenie spowodowałoby utratę płynności finansowej. Wskazała, iż posiada zaległości, właśnie wobec ZUS. Przez cały okres prowadzenia działalności odprowadzała składki na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż ze składek na ubezpieczenia społeczne była zwolniona. Po zmianie obowiązujących przepisów dowiedziała się dopiero we wrześniu 2009r. o fakcie zadłużenia wobec ZUS. Spłata takiego zadłużenia nie jest możliwa, stąd wystąpiła o jej umorzenie.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości z tytułu ubezpieczeń społecznych i Funduszu Pracy.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, podnosząc te same argumenty merytoryczne co w zaskarżonej decyzji. Podkreślił również, iż organ precyzyjnie ustalił stan faktyczny sprawy oraz ocenił sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. W jego ocenie to na stronie wnioskującej leży ciężar udowodnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. oraz w cyt. rozporządzeniu. Jednak nawet w sytuacji, gdyby strona udowodniła ich zaistnienie, to organ administracyjny "w ramach swobodnego uznania" może wydać decyzję odmowną biorąc pod uwagę interes ogólnospołeczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.)dalej- p.p.s.a., kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, skierowany do sądu administracyjnego, nie może być uwzględniony.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., jak również dokonując analizy zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Przepis ten nie służy zatem do zwalczania wniosków jakie zostały wyprowadzone z materiału dowodowego, lecz nakazuje sądowi konkretne zachowanie przy podejmowaniu orzeczenia.

W sprawie niniejszej warto na wstępie wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Tok rozumowania organu przedstawiający proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie zawierać winno uzasadnienie decyzji. (vide wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 października 2007r. sygn. akt: II SA/Bk 372/07 LEX nr 341059).

Analiza akt postępowania oraz zarzutów skargi doprowadziły Sąd do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z innych przyczyn niż te które wskazano w środku zaskarżenia.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącej z dnia 22 września 2009r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przedmiotem sądowej kontroli była decyzja z dnia 4 marca 2010r. wydana, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymująca w mocy decyzję organu z dnia 17 grudnia 2009r.o odmowie umorzenia składek i umorzeniu postępowania.

W ocenie Sądu w sprawie błędnie zastosowano przepis art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s., które nie miały zastosowania w sprawie. (oraz przepisy wydanego na podstawie ust. 3b rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.) Osoba bowiem prowadząca działalność gospodarczą jest płatnikiem składek - za siebie jako ubezpieczonego Kwestie umorzenia składek za własne ubezpieczenie społeczne osoby prowadzącej działalność gospodarczą reguluje art. 28 u.s.u.s.

Artykuł 28 ust. 1-3 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umarzania należności z tytułu składek w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, wyczerpująco określonych w jego ust. 3 pkt 1-6. Wyjątek od tego unormowania jest przewidziany w art. 28 ust. 3a - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie w art. 28 ust. 3b upoważniono ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ich umarzania z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przy wykonywaniu tego upoważnienia w § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umorzenia składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują więc one, ale jako przykładowe, następujące sytuacje:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przypomniane unormowania dotyczące umarzania należności z tytułu składek - obejmujące w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę wymierzoną do wysokości 100% nieopłaconych składek - są precyzyjnie wyodrębnione co do podmiotu, rodzaju zobowiązania i przesłanek umorzenia tych należności.

Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W ust. 3a art. 28 u.s.u.s. ustanowiony został wyjątek od powyższej reguły, przewidujący możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest jednak ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie te należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć na podstawie rozporządzenia wykonawczego z dnia 31 lipca 2003r. wydanego w oparciu o delegację zawartą w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W takiej sytuacji powoływanie się przez organ w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej jednocześnie na art. 28 ust. 2 i ust. 3 i §3 rozporządzenia jest bezpodstawne bowiem są to przepisy normujące odmienne i wykluczające się sytuacje. Inne są bowiem podstawy prawne i motywy działania organu, który umarza należności z tytułu składek, gdy są one całkowicie nieściągalne, a inne wtedy, gdy należności te są ściągalne, ale ich ściągnięcie byłoby nadmiernie uciążliwe dla zobowiązanego i jego rodziny (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 451/07). Jak wskazuje się w orzecznictwie, przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności, nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne.(vide wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009r. sygn. akt: II GSK 650/08 LEX nr 484039).

Omówione w zarysie różnice obu reżimów prawnych nie zostały dostrzeżone w postępowaniu administracyjnym z pominięciem prawnej identyfikacji zadłużenia Skarżącej oraz przesłanek ocenianych przy umarzaniu należności z tytułu składek.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu będzie precyzyjnie określić rodzaj i wysokość nie opłaconych składek, a następnie prawidłowo zastosować właściwe normy prawne z uwzględnieniem uwag wynikających z niniejszego uzasadnienia.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie korzystając z uprawnienia jakie daje art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) –uznał, że w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.)-ma obowiązek wydania orzeczenia usuwającego z obrotu prawnego akt niezgodny z prawem a za taki należy uznać również decyzję z dnia 17 grudnia 2009r. wydaną przez organ I instancji. Art. 135 uszczegóławia zasadę niezwiązania wojewódzkich sądów administracyjnych granicami skargi, upoważniając ten Sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach niezaskarżonych rozpoznawaną skargą ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, sprawy administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.