Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 458/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Izba Skarbowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Jerzy Małecki(spr) Sędziowie WSA Barbara Koś as.sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant stażysta sądowy Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2004 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Izby Skarbowej [...] Ośrodek Zamiejscowy [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu odsetek za zwłokę o d d a l a s k a r g ę /-/K. Pawlicki /-/J. Małecki /-/B. Koś LF


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w [...] decyzją z dnia [...] nr [...] (k. 76 akt administracyjnych) po rozpatrzeniu wniosku W. W. w zakresie naliczonych i pobranych odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia oraz zwrotu odsetek w łącznej wysokości [...] naliczonych w związku z zajęciem wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z umowy o pracę odmówił zwrotu odsetek. Wyjaśnia, iż wnioskodawca nie kwestionował zasadności dokonanego zajęcia na poczet kwoty należności głównej w podatku dochodowym, nie zgadzał się jednak z naliczeniem i pobraniem kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych oraz odsetek za zwłokę. Zdaniem strony w okresie występowania zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych równocześnie figurowała nadpłata w podatku od towarów i usług, która powinna zostać z urzędu zaliczona na poczet zaległości, a czego urząd nie uczynił. Urząd podkreślił natomiast, że kwestia istnienia nadpłaty w podatku od towarów została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] (k. 58 akt administracyjnych), utrzymującą w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] (k. 43 akt administracyjnych). Powyższą decyzją z [...] urząd odmówił wypłaty odsetek za okres od 25 lipca 1995 r. do 31 stycznia 2000 r. z tytułu nie otrzymanych zwrotów różnicy podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż skarżący był wzywany do podania numeru rachunku bankowego celem dokonania zwrotu, jednakże nie wskazał go, ani nie złożył w formie pisemnej wniosku na jakie zaległości podatkowe kwoty przekazać. Urząd podkreślił natomiast, że w odpowiedzi na wezwanie do wskazania numeru rachunku bankowego, pełnomocnik strony - żona skarżącego - oświadczyła, iż mąż jest nieobecny, a numer rachunku jest znany tylko jemu i zrezygnowała z odsetek przysługujących z powodu opóźnienia zwrotu.

Decyzją z dnia [...] nr [...] (k. 97 akt administracyjnych) Izba Skarbowa [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie odmowy zwrotu odsetek za zwłokę w łącznej wysokości [...] naliczonych w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności pieniężnej (należnego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT) na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT-4.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący będący płatnikiem, w okresie od sierpnia 1997 r. do września 1998 r. i od listopada 1998 r. do września 1999 r. pobrał i nie odprowadził na rachunek urzędu skarbowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych ze stosunku pracy, do czego był zobowiązany na podstawie art. 31 i 38 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.). Zaległości te zostały objęte tytułami wykonawczymi, a w dniu 23 grudnia 1999 r. organ egzekucyjny Urzędu Skarbowego w [...] dokonał w trybie art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 1991 Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) zajęcia wierzytelności pieniężnej nadwyżki w podatku od towarów i usług na łączną kwotę [...] ( [...] - należność główna; [...] odsetki za zwłokę; [...] - koszty upomnienia; [...] - koszty egzekucyjne). W wyniku zajęcia organ egzekucyjny uzyskał faktycznie kwotę [...] będącą pozostawioną do dyspozycji podatnika nadwyżką podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec 1999 r. - [...] zł i sierpień 1999 r. [...]. Pismem z dnia 23 sierpnia 2000 r. skarżący zakwestionował naliczenie i pobranie kwot odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Zdaniem skarżącego w czasie występowania zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych istniała nadpłata w podatku od towarów i usług, która zgodnie z art. 75 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa z 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) powinna być zaliczona na poczet zaległości czego do 23 grudnia 1999 r. urząd nie uczynił. Organ odwoławczy wskazał, iż w obowiązujących przepisach prawa brak możliwości zaliczenia kwoty, w tym uzyskanej egzekucyjnie, wyłącznie na poczet należności głównej. Odsetki za zwłokę nie mają samodzielnego bytu prawnego, a są należnością uboczną w stosunku do powstałej zaległości podatkowej, a obowiązek i naliczenia i pobrania ciąży obligatoryjnie na organie podatkowym lub organie egzekucyjnym. Organ wskazał ponadto, że nie można uznać za nadpłatę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc, dlatego nie można zgodzić się z opinią, że zaliczenie nadpłaty mogło nastąpić z urzędu w chwili powstania zaległości.

Izba wskazała, iż podatnik składając deklaracje podatkowe za miesiąc od czerwca 1995 r. do lutego 1999 r. oraz za lipiec 1999 r. nie deklarował kwot do zwrotu na rachunek bankowy lecz kwoty do przeniesienia na następny miesiąc, których nie można uznać za nadpłatę. Organ podatkowy pierwszej instancji pozostawił do dyspozycji podatnika kwotę [...] z tytułu należnego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do czego był zobligowany zgodnie z art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług. Dopiero od 1 stycznia 2000 r. na podstawie art. 21 ust. 8b ustawy o podatku od towarów i usług jeżeli u podatnika występują zaległości w podatku stanowiącym dochód budżetu państwa, kwota zwrotu różnicy podatku od towarów i usług podlega z urzędu zaliczeniu na zaległości podatkowe.

Na powyższą decyzję Izby Skarbowej złożono skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji w całości. Uzasadniając skarżący podnosi, iż w myśl art. 273 Ordynacji podatkowej powinna nastąpić kompensata przez zaliczenie zwrotu podatku od towarów i usług na poczet zaległości w podatku od osób fizycznych.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi podkreślając w uzasadnieniu, iż do końca 1999 r. art. 273 § 1 pkt. 2 lit."c" Ordynacji podatkowej nie mógł być stosowany wprost do zwrotu różnicy od towarów i usług, gdyż dopiero nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług od dnia 1 stycznia 2000 r. wprowadzała taką możliwość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy podatkowe, a związanych z materią spraw, w której skarga została wniesiona. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej oraz przez całokształt tylko prawnych aspektów i tylko tego stosunku prawnopodatkowego, który objęty jest treścią zaskarżonych decyzji; z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego w stosunku do ustalonej w zaskarżonych decyzjach.

Istota sporu między stronami w niniejszej sprawie dotyczy odmowy zwrotu odsetek za zwłokę w łącznej wysokości [...] naliczonych w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności pieniężnej (należnego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT) na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT-4.

Rozpatrując powyższą kwestię sporną między stronami - sąd administracyjny wskazuje przede wszystkim na treść art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, iż "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia". W jednym z swych wcześniejszych wyroków dotyczących związania sądu dokonaną ocena prawną (por. wyrok NSA OZ w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r., sygn. akt I SA/Po 263/97, niepubl.) wyjaśniono, że przez ocenę prawna należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze rewizji nadzwyczajnej (obecnie skargi kasacyjnej).

Ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego w rozumieniu powyżej przytaczanego przepisu procedury sadowoadministracyjnej oznacza zatem, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie ewentualnego dalszego postępowania w tej sprawie przed organami podatkowymi.

W sprawie będącej przedmiotem sporu między stronami, a mianowicie odmowy zwrotu wypłaty odsetek za zwlokę wypowiedział się już w prawomocnym wyroku z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt I SA/Po 560/01 Naczelny Sąd Administracyjny, Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu. W uzasadnieniu bowiem tego wyroku zawarto bowiem wiążącą obecny skład orzekający ocenę prawną dotyczącą odmowy spornych odsetek za zwłokę: "...To do podatnika należy sposób rozliczenia nadwyżki. Albo domaga się jej zwrotu na rachunek bankowy albo przeniesienia na następny miesiąc. Skarżący wybrał ten drugi sposób.

Nie można więc mówić o zwłoce organu skarbowego, a więc w konsekwencji o odsetkach.

Deklarując prawo do zwrotu bezpośredniego za czerwiec i sierpień 1999 r. skarżący mimo kierowanych do niego wezwań nie podał numeru rachunku bankowego, na który miałaby być przekazywana zadeklarowana kwota nadwyżki. Nie naruszono więc art. 21 ust. 6 i 7 ustawy o podatku od towarów i usług".

Zgodnie też z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP - Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Do rozstrzygania ewentualnych roszczeń z tytułu szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza publicznego powołane są zgodnie z art. 177 Konstytucji RP - sądy powszechne. Sądy administracyjne nie są uprawnione do merytorycznego orzekania o roszczeniach odszkodowawczych.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/K. Pawlicki /-/J. Małecki /-/B. Koś

LF