Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 452/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i  art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A w W. (dalej również jako: "strona", "skarżąca", "Agencja") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (następnie też: "organ nadzoru") wydane w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (dalej zamiennie: "organ egzekucyjny", "organ pierwszej instancji") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec B Sp. z o.o. w T. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...], który w dniu [...] został wystawiony przez Agencję i dotyczył zwrotu kwoty [...] zł (wraz z odsetkami za zwłokę) stanowiącej wysokość wsparcia finansowego udzielonego zobowiązanej spółce zgodnie z umową z dnia 5 listopada 2014 r., nr [...] o dofinansowanie Projektu pn. [...] B Sp. z o.o." realizowanego w ramach Programu Operacyjnego, lata 2007-2013, Priorytet 6 Polska gospodarka na rynku międzynarodowym, Działanie 6.1 Paszport do eksportu.

Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowiła decyzja Agencji z dnia [...], nr [...].

2. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie: u.p.e.a., umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, wskazując na niemożność wyegzekwowania od zobowiązanej kwoty, która wystarczałaby choćby na pokrycie kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny zasygnalizował, że w ramach postępowania egzekucyjnego dokonał w dniu 29 czerwca 2017 r. nieskutecznego (wobec braku środków) zajęcia rachunku zobowiązanej w Banku C w W.. Wskazał też, że z poczynionych ustaleń wynika, iż w dyspozycji zobowiązanej nie pozostają jakiekolwiek środki transportu czy nieruchomości, a ona sama od blisko dwóch lat nie prowadzi już działalności pod adresem, w którym mieściła się jej siedziba (wcześniej znajdowało się tam zresztą jedynie jej e-biuro).

3. W dalszej kolejności organ egzekucyjny skierował do Agencji (jako wierzyciela) zawiadomienie z dnia 9 listopada 2017 r., nr [...] o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, wskazując, że opiewają one na kwotę [...] zł obejmującą wspomniane zajęcie rachunku zobowiązanej ([...]zł), jak również opłatę manipulacyjną ([...]zł) i wydatek egzekucyjny ([...]zł), związane z tą czynnością.

4. W piśmie z dnia 5 grudnia 2017 r. Agencja sformułowała wniosek o wydanie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

5. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., obciążył Agencję kosztami postępowania egzekucyjnego w wyżej wskazanej wysokości. W uzasadnieniu podkreślił, że już w postanowieniu o umorzeniu tego postępowania wykazał, iż zobowiązana nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Tym samym, w jego ocenie, powinność zapłaty tej należności spoczywa na wierzycielu.

6. W zażaleniu z dnia 29 grudnia 2017 r. Agencja, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadniając swe stanowisko, skarżąca wyraziła przekonanie, że obciążenie jej przedmiotowymi kosztami nie było prawidłowe, gdyż w toku postępowania egzekucyjnego nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności lub innego prawa majątkowego, skoro na rachunku bankowym nie znajdują się żadne środki. Podkreśliła też, że ustalenie wysokości tych kosztów nastąpiło w oparciu o niekonstytucyjny przepis, a kwota ta nie odpowiada faktycznie poniesionym przez organ egzekucyjny nakładom. Dalej wskazała, że organ egzekucyjny nie powinien przystępować do egzekucji w sytuacji dostrzeżenia braku widoków na efektywność takiego działania, a prowadząc postępowanie w tym przedmiocie w sposób przewlekły, przyczynił się do wygenerowania większych kosztów, na co skarżąca nie miała wpływu.

Zdaniem skarżącej, w sprawie niewątpliwie nie doszło do spełnienia przesłanek obciążenia jej wspomnianymi kosztami, a zaistnienie tych okoliczności nie zostało zresztą wykazane przez organ egzekucyjny, który ograniczył się do powołania podstawy prawnej i w ogóle nie przedstawił motywów swego rozstrzygnięcia, wskazując jedynie, że brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, został już stwierdzony w postanowieniu o umorzeniu postępowania. W ocenie skarżącej, organ nie zebrał i nie rozpatrzył tym samym w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

7. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej również "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), następnie powoływanej w skrócie: k.p.a., oraz art. 17, art. 18 i art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...].

W uzasadnieniu swej kwalifikacji organ nadzoru wskazał na brzmienie art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a. i podkreślił, że wystarczającym warunkiem obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest stwierdzenie niemożliwości ich ściągnięcia od zobowiązanego, natomiast w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych przesłanka ta zostaje uznana za spełnioną w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z jakiegokolwiek powodu (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracynego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 784/09). Następnie organ nadzoru stwierdził, że okoliczność taka zaistniała w analizowanym przypadku i tym samym Naczelnik Urzędu Skarbowego słusznie orzekł o obciążeniu Agencji (jako wierzyciela) kosztami egzekucyjnymi.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ nadzoru zwrócił z kolei uwagę, że to w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (a nie: w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami tego postępowania) konieczne jest wykazanie bezskuteczności egzekucji wobec zobowiązanego, natomiast stwierdzenie niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 6 u.p.e.a. nie doprowadziło jak dotąd do wyeliminowania tych przepisów przez ustawodawcę z porządku prawnego, a poza tym nastąpiło ono w zakresie obejmującym jedynie brak określenia w nich górnej granicy wysokości kosztów egzekucyjnych. W świetle natomiast art. 61 § 1 pkt 4 i § 9 oraz art. 80 § 2 u.p.e.a. opłata za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego pozostaje należna niezależnie od skuteczności zastosowania tego środka egzekucyjnego, a jest tak dlatego, gdyż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zostaje dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje ono zarówno kwoty, które w momencie zajęcia na tym rachunku się znajdowały, jak również te, które wpłynęły następnie. Dostrzec bowiem trzeba, że dopóki istnieje rachunek bankowy zobowiązanego, dopóty mogą wpłynąć na niego środki pieniężne i stąd organ egzekucyjny ma obowiązek dokonać rzeczonego zajęcia, albowiem dopiero ono pozwoli na ocenę skuteczności zastosowania tego środka egzekucyjnego.

8. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, działając przez pełnomocnika, wniosła m. in. o uchylenie powyższego postanowienia organu nadzoru i poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a., do czego, jej zdaniem, doszło wskutek braku rozstrzygnięcia sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, a przede wszystkim tych, które są istotne w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

2) art. 107 § 3 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. na skutek ograniczenia się jedynie do przytoczenia brzmienia zastosowanych przepisów i braku przedstawienia motywów kwalifikacji;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, które zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.;

4) art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wobec niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., które uznano za niekonstytucyjne na mocy wyżej wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

5) art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. w następstwie niezastosowania tego przepisu, mimo iż organ egzekucyjny jest zobligowany nie przystępować do egzekucji, gdy uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przeważającej wydatki egzekucyjne.

9. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zasygnalizował, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej i z uwzględnieniem zawartych w nim informacji o rachunkach bankowych zobowiązanej, w tym tego, który – wobec braku środków – został nieskutecznie zajęty. Podkreślił też, że w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował dopuszczalności naliczania i pobierania opłat określanych według stawek procentowych, a jedynie wskazał, że mankamentem badanej regulacji jest brak określenia ich górnej granicy. Mając to na względzie, organ nadzoru za chybione uznał zarzuty skargi i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga należało uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") - podlegało postanowienie z dnia [...], którym organ nadzoru utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] o obciążeniu skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego.

Na wstępie należy wskazać, że tut. Sąd wielokrotnie rozstrzygał analogiczne zagadnienie prawne, m.in. w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 459/18, I SA/Gl 275/18, CBOSA). Mając powyższe na względzie, w pełni podzielając ocenę prawną WSA w Gliwicach wyrażoną w powołanych wyżej orzeczeniach, w dalszej części uzasadnienia Sąd przywoła rozważania prawne w nich zawarte.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że w sprawie zasadnie – zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W myśl bowiem tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, tj. w takich stanach faktycznych, w których koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i niezależnie od tego, czy wynika to z przyczyn faktycznych, czy prawnych. W sprawie bezsporne jest, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużnika – B spółki z o.o. w T. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawionego przez Agencję okazało się bezskuteczne i zostało umorzone w oparciu o postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]; postanowienie to nie zostało zaskarżone przez Agencję.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przepis bowiem ten dotyczy sytuacji, w której organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w sprawie nie miało miejsca. Z akt sprawy nie wynika, ażeby organ egzekucyjny przed przystąpieniem do egzekucji był w posiadaniu informacji o dłużniku, uzasadniających zastosowanie ww. przepisu. Również skarżąca takich informacji, np. dotyczących bezskuteczności stosowanych wcześniej wobec dłużnika środków egzekucyjnych, organowi nie przekazała. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela, który wskazał rachunki bankowe dłużnika mające zostać zajęte w celu wyegzekwowania należności skarżącej. Organ egzekucyjny zrealizował wniosek skarżącej i dokonał czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego dłużnika w Banku C w W., jednakże zajęcie to, z powodu braku środków pieniężnych podlegających potrąceniom, nie przyniosło oczekiwanych przez skarżącą efektów.

Natomiast trzeba zgodzić się ze skarżącą, że ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia uwzględniać musi niewątpliwie stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14.

Przypomnienia wymaga, że TK (którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne) stwierdził w nim, iż :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wspomnianego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. TK wskazał, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie TK brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. TK, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Wspomnianej interwencji ustawodawca dotychczas nie podjął, niemniej jednak, organy rozstrzygające o wysokości kosztów egzekucyjnych zobowiązane były uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

Tymczasem organ nadzoru, odnosząc się do zarzutów skarżącej, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, iż powołany wyżej wyrok TK nie może stanowić podstawy odstąpienia od naliczania kosztów egzekucyjnych, gdyż ustawodawca nie dokonał zmiany obowiązujących nadal przepisów. Ponadto TK miał zastrzeżenia do braku górnej granicy kosztów egzekucyjnych, a skarżącą obciążają koszty egzekucyjne w niewygórowanej kwocie [...]zł.

Organ nadzoru pomimo, że odwołał się do wyroku TK to de facto nie uwzględnił stanowiska, w którym TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, co miało dotychczas miejsce w razie dochodzenia należności o znacznej wartości. TK pokreślił, że w takich sytuacjach opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Organ nadzoru w niniejszej sprawie nie rozważył adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Tymczasem czynność egzekucyjna, za którą organ naliczył opłaty według stawek określonych w art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64b u.p.e.a. dotyczyła zajęcia rachunku bankowego dłużnika – B spółki z o.o. w T. w Banku C w W..

Ponadto organ egzekucyjny pozyskał informacje z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPIK, a poborca skarbowy spisał raport nieprowadzeniu przez dłużnika działalności pod ujawnionym adresem.

Niewątpliwie są to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania i wydaje się również, że o stosunkowo niskim nakładzie pracy i niskich kosztach.

Określając sumę naliczonych kosztów egzekucyjnych sięgających w rozpatrywanej sprawie [...]zł, organ nadzoru winien wnikliwie ocenić, czy w realiach rozpatrywanej egzekucji nie doszło do zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat i czy nie jest konieczne wprowadzenie redukcji kosztów egzekucyjnych. Wspomniana ocena powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zważyć bowiem należy, że TK dostrzegł, iż właśnie w razie egzekwowania kwot o znacznej wartości zastosowanie owych stawek procentowych (o nieokreślonym maksymalnym pułapie) rodzi niepożądane konsekwencje wymagające wyeliminowania. Z kolei ustawodawca, określając minimalne stawki opłaty za pobranie pieniędzy u zobowiązanego na kwotę 2,50 zł (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), opłaty za zajęcie innej wierzytelności na kwotę 4,20 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), a opłaty manipulacyjnej na kwotę 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), dopuścił, aby organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne, za które należne opłaty będą znikome, a wręcz symboliczne.

Resumując, organy nie rozważyły, czy zachowana została racjonalna zależność między wysokością kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, a czynnościami organów, za które zostały naliczone. Koszty egzekucyjne pobrane zostały w maksymalnej stawce określonej procentowo. To, że w odczuciu organu nadzoru koszty te nie są wygórowane, nie oznacza, że pozostają we wskazanej wyżej racjonalnej zależności.

Przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę stanowisko uzasadniające wysokość określonych w zaskarżonym postanowieniu kosztów egzekucyjnych, nie mogło zostać objęte kontrolą sądowoadministracyjną. Odpowiedź na skargę nie może uzupełniać zaskarżonego postanowienia przez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a., powinno zawierać jego uzasadnienie faktyczne i prawne. Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako "aneks" do postanowienia, gdyż należy już do postępowania sądowoadministracyjnego, a nie administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ orzekający winien bowiem odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub prawnych (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że przedmiotem badania pod kątem legalności i zgodności z prawem przez Sąd jest wyłącznie zaskarżone postanowienie i Sąd w swych rozważaniach mógł odnieść się wyłącznie do argumentacji przedstawionej w jego treści (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 853/15, wyrok WSA z 10 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 664/08, CBOSA, wyrok NSA z 10 października 2005 r, sygn. akt I SA/Gd 257/03, Legalis, wyrok NSA z 27 kwietnia 1991 r., sygn. akt III SA 1838/91, ONSA 1992, Nr 2. Poz. 45, wyrok NSA z 25 maja 2001 r., sygn. akt III SA 2024/00, Legalis).

Choć Agencja nie sformułowała zarzutu, iż w świetle wyroku TK organ egzekucyjny uprawniony jest do stosowania stawek minimalnych, to przywołać w tym miejscu warto pogląd wyrażony m.in. w wyroku NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela. W orzeczeniu tym zanegowano stanowisko strony skarżącej, że w aktualnym stanie prawnym - wskutek ww. wyroku TK – stawki procentowe opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej mogą być przez organy stosowane do wysokości stawki minimalnej. Pogląd ten skarżący oparł na twierdzeniu, że skoro przepisy regulujące procentowe stawki opłat są niezgodne z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty, to pozostała w mocy jedynie ta część przepisu, która określa stawkę procentową w powiązaniu z jej minimalną wysokością. NSA stwierdził, że wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Wobec powyższego NSA skonstatował, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy koszty egzekucyjne ustalone na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

W postępowaniu ponownym organ oceni, czy w realiach tej konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów.

Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w danej sprawie.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ zobowiązany będzie (o ile do momentu orzekania nie nastąpi oczekiwana od dłuższego czasu interwencja ustawodawcy w tej materii) do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko w przypadku, gdy sama konstytucja tak stanowi (w kwestii stosowania konstytucji przez organy administracyjne: M. Jaśkowska, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dr hab. Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 280). Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania konstytucji przez organy administracji publicznej, ale też uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe.

Bezpośrednie stosowanie konstytucji przybiera różne formy, których odrębności nie wolno zacierać. Może ono polegać na traktowaniu norm i zasad konstytucji jako wyłącznej podstawy rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych. Jednakże proces bezpośredniego stosowania konstytucji przez sądy i organy administracji publicznej przybiera zwykle postać współstosowania normy (zasady) konstytucyjnej i odpowiednich norm ustawowych. W tym drugim przypadku, wszędzie tam, gdzie jakaś materia jest normowana równolegle przez konstytucję i ustawy zwykłe, konieczne jest łączne uwzględnianie tych wzorców.

Na gruncie niniejszej sprawy, w jej obecnym stanie, proces bezpośredniego stosowania konstytucji powinien przybrać właśnie postać konstruowania podstawy rozstrzygnięcia w oparciu o łączne stosowanie: art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Jak słusznie zauważył WSA w Gliwicach wyroku z dnia 22 maja 2018 r. (sygn. akt I SA/Gl 104/18, CBOSA) nie chodzi tutaj o "zastąpienie" Trybunału Konstytucyjnego, lecz poddanie ww. przepisów ustawy wykładni zgodnie z przyjętymi regułami interpretacji tekstu prawnego, która pozwoli na zinterpretowanie ustawy w sposób zgodny z Konstytucją. W tym przypadku, chodzi o wydobycie z nich treści respektujących zakaz nadmiernej ingerencji władzy publicznej w obowiązek ponoszenia ciężaru kosztów egzekucyjnych, które muszą pozostawać w racjonalnej proporcji z czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, zobowiązując właściwy organ do uwzględnienia przedstawionej oceny prawnej.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265) oraz uiszczoną opłatę skarbową od złożonego w sprawie pełnomocnictwa (17 zł).