Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 41/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75. ust. 3, art. 81 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant St.sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 04 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażenia, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...]września 2008 r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski Zgłaszam zdanie odrębne od sentencji i uzasadnienia


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. K. A. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej wypłaty należnych mu odsetek i potrąceń w związku z przywróceniem go zawodowej służby wojskowej.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm. - dalej jako: ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm.) odmówił K. A. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu wskazano m. in., że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz PF [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił jego przyjęcia. Zważywszy na to Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a w konsekwencji rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od dnia 1 listopada 2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

W związku z powyższym Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr [...] z dnia [...]stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. W kwestii odsetek ustalono, że art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 Kodeksu cywilnego) warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie strona otrzymywała emeryturę. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby Strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. A. podniósł, iż zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. W pozostałych przypadkach (nagroda pieniężna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, iż prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. z 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz art. 71 ust.1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za które ono przysługiwało, a prawo dodatkowego uposażenia rocznego w ostatnim dniu, upływa 3 miesiąca roku kalendarzowego następującego po roku za które ono przysługuje (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. nr 108, poz. 1146). Skarżący podniósł, iż wypłacenie świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Skarżący wskazał również, iż potrąceń dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez Jego zgody.

Skarżący wyjaśnił również, iż zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Skarżący podniósł, iż potrącenia dokonano po upływie 3 letniego terminu przedawnienia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono argumenty organu I instancji oraz wskazano, iż prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Uchylenie przez Sąd decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu prawomocnego wyroku. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności. Stąd w ocenie organu stronę w spornym okresie należy traktować jako pozostającą w stosunku służbowym, ale nie jako pełniącą czynną służbę wojskową. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2001 r., (sygn. akt II SA 94/01, Lex nr 53775) organ wskazał, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie, co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a przepisem art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należą do drogi administracyjnej.

Podobne stanowisko znajdujemy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69) jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa -Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie winno, więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2006 r. cechę kształtującą.

Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Odnosząc się do argumentów organów w kwestii odsetek, należy zauważyć, że organy, powołując się na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego pomijają to, iż przesłanką stwierdzenia nieważności tej ostatnio wymienionej decyzji było podjęcie jej z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób podzielić poglądów organów, wskazujących na brak po ich stronie winy, a zatem też, że nie może być mowy o ich zwłoce w wypłacie należności. Stwierdzenie "rażącego naruszenie prawa" przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu samo w sobie jest - upraszczając -stwierdzeniem "winy" jednego z organów Państwa, i to od momentu wydania decyzji o zwolnieniu. Stąd nie sposób uznać, by inny organ Państwa, orzekający w sprawach będących konsekwencją decyzji o zwolnieniu, mógł powoływać się na brak winy.

Stwierdzając nieważność decyzji, Dowódca Wojsk Lądowych wskazał na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Oznacza to także, że Skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby.

Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń Skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Odmawiając skarżącemu wypłaty odsetek od należnego uposażenia organy administracji publicznej nie rozważyły konsekwencji, jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, o czym wspomniano wyżej.

Skarżący wskazuje w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę. Potwierdza to organ administracji w odpowiedzi na skargę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 - 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. - 3 zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1 - 3, art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Prócz tego, że Skarżący otrzymał zaległe należności bez ustawowych odsetek za zwłokę, to przy ich wypłacie dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła, więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy(Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.). Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie takie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie wyraził takiej zgody, co oznacza, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

Na marginesie należy zauważyć, iż niezrozumiałe jest podnoszenie przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia w sytuacji, gdy skarżącemu całe zaległe uposażenie zostało wypłacone, a przedmiotem sprawy jest kwestia odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrot potrąconego świadczenia.

Biorąc pod uwagę ww. naruszenia tak prawa materialnego (ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny dokonać prawidłowej wykładni przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, biorąc pod uwagę wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.

/-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski

zgłosiłem zdanie odrębne

od sentencji i uzasadnienia

/-/M. Dybowski

MZ


ZDANIE ODRĘBNE

sygn. IV SA/Po 41/09 U Z A S A D N I E N I E zdania odrębnego

Zgłaszając zdanie odrębne, zarówno od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2009 r.- IV SA/Po 41/09 (dalej wyrok IV SA/Po 41/09), jak i od uzasadnienia tego wyroku, miałem na uwadze zasadnicze różnice w ocenie skutków uchybień, jakich dopuściły się organy administracji wojskowej, zarówno w sferze prawa materialnego, jak i prawa procesowego.

Zgadzam się z uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.), choć w części z innych przyczyn, niźli podniesione w uzasadnieniu wyroku. Sąd, uchylając obie te decyzje, zakończył swe orzeczenie, gdy tymczasem koniecznym było orzekanie w głąb sprawy.

1. Błędnym okazało się założenie, że "ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu" (s. 4 uzasadnienia IV SA/Po 41/09; art. 134 § 1 w zw. z art. 135 ppsa). Podobnie jak w innych sprawach tego rodzaju, Sędzia sprawozdawca winien był w drodze zarządzenia doprowadzić przed rozprawą do skompletowania akt niezbędnych do rozpoznania sprawy, a w razie potrzeby także innych dowodów (art. 62 pkt 1 ppsa). Na skutek nie dołączenia do akt głównych akt personalnych Skarżącego i akt Sądu Pracy (k. 3, 8v akt nr [...]), nie sposób było dokonanie należytych ustaleń w zakresie faktów istotnych w sprawie. W szczególności nie wiadomo, z jaką datą Dowódca Wojsk Lądowych (dalej Dowódca WL) wydał decyzję nr 800/Pers (Wojskowy Komendant Uzupełnień ustalił, że dnia "5.06.2006", a Szef WSzW że dnia "14.4.06" r.- k. 3, 7v akt nr 41/Pr/08 i k. 5 akt IV SA/Po 41/09). Nie wiadomo, jakimi względami kierował się Dowódca WL- ze spraw IV SA/Po 42/09 i IV SA/Po 349/09 wynika, że decyzje te okazały się być nieważnymi. Nie wiadomo, jakie były podstawy prawne ani jakiej treści decyzje wydał Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej Dowódca POW):o wypowiedzeniu Stronie stosunku zawodowej służby wojskowej; o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej; o uchyleniu rozkazu personalnego o zwolnieniu Strony ze służby wojskowej (ze spraw IV SA/Po: 283/08, 335/08, 537/08, 42/09; 349/09 wynika jednoznacznie, że każdy z tych rozkazów personalnych o uchyleniu wcześniejszych rozkazów personalnych zwalniających każdego z Zainteresowanych oparty był na art. 154 § 1 kpa, choć owe wcześniejsze rozkazy personalne były decyzjami, na podstawie których każda ze Stron nabyła prawo z art. 94 ust. 1, art. 95 uswżz i do świadczeń emerytalnych.- zatem każdy z rozkazów personalnych, wydanych po decyzjach nieważnościowych, rażąco naruszał prawo i był nieważny (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), co czyniło koniecznym orzekanie w tej materii na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ppsa.

W sprawie IV SA/Po 537/08 okazało się nadto, że nawet gdyby decyzję nieważnościową z dnia [...] czerwca 2006 r. doręczono J. W.owi w dniu jej wydania (w aktach brak dowodu doręczenia J. W.owi decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. (za zwrotnym potwierdzeniem odbioru- k. 73 pkt 1 akt personalnych dołączonych do sprawy IV SA/Po 537/08), to termin do jej zaskarżenia upływał dnia [...] czerwca 2006 r. o północy (art. 129 § 1 i 2 kpa). Rozkaz personalny nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. wydany został zatem zanim decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. stała się ostateczną (art. 16 § 1 zd. 1 kpa)- także i z tego względu okazał się on nieważny (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Bez zbadania akt personalnych nie sposób ustalić, czy K. A. złożył na piśmie oświadczenia o wyrażeniu zgody na potrącenie spornej kwoty (art. 91 § 1 kp; odmiennie niż w przypadku żołnierzy zawodowych w znanych Sądowi z urzędu sprawach IV SA/Po 505/08 i IV SA/Po 506/08). Nie sposób zatem było ocenić, czy do potrącenia doszło z naruszeniem prawa materialnego (art. 103 ust. 1 i 2 uswżz w zw. z art. 87 § 1 i art. 91 §1 kp).

2. Zasadniczą różnicą między stanowiskiem uzasadnienia a zgłaszającego zdanie odrębne, jest przeświadczenie Sądu, że w granicach rozstrzygania w niniejszej sprawie w rozumieniu art. 134 ppsa nie mieści się decyzja nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych (dalej decyzja nr [...]). Zagadnienie to nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 41/09.

Z poglądem tym nie sposób się zgodzić. W doktrynie trafnie wskazuje się, że uzasadnienie wyroku winno odzwierciedlać istotne zagadnienia, rozważane przez Sąd w trakcie narady poprzedzającej wydanie wyroku. Motywy uzasadnienia wyroku IV SA/Po 41/09, wymogu tego nie spełniają. Nie można zatem podzielić poglądu, że decyzja nr [...] nie mieści się w granicach danej sprawy. Normę prawną istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy dekodować łącznie z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 ppsa.

3. W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że rozstrzygnięcie kwestii głębokości upoważnień do orzekania sądu administracyjnego winno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku postanowieniami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417). W świetle podstawowego celu tej kontroli, określonego w tym przepisie (pod względem zgodności z prawem) należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest- poprzez wydanie orzeczenia- stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem. Sąd winien posiadać uprawnienia do objęcia zakresem w głąb sprawy i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezgodnych z prawem. Inne- węższe- określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten jest bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w toku rozpoznania skargi i że po przeprowadzeniu przezeń kontroli, obejmującej wszystkie rozstrzygnięcia w sprawie, mogłyby pozostać w obrocie prawnym rozstrzygnięcia niezgodne z prawem [T. Woś w: T. Woś (red.) H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Postępowanie sądowo administracyjne" Wwa 2007 s. 224; Z. Kmieciak "Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych" PiP 4/07/33; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9.2.2006 r.- III SA/Wr 517/04- ONSAiWSA 6/06/169, akceptowany przez T. Wosia w: T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Ppsa. Komentarz" LexisNexis 2008 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008] s. 501 uw. 3).

W uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 41/09, Sąd w części odstąpił od poglądu prawnego, rozważanego przy wydawaniu wyroków w sprawach: IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08. Ponieważ pogląd ten, poprzedzony stwierdzeniem, że z uchwały składu 7 Sędziów NSA z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7 wynika, że "jednak można" w sprawie ze skargi na decyzję w trybie instancyjnym orzekać o decyzji podjętej w trybie nadzwyczajnym, zasadniczo zaciążył na niniejszym wyroku, należy przywołać odpowiednie poglądy Sądu, zaprezentowane w uzasadnieniach wyroków IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08. Nietrafnie Sąd, przywołując pogląd T. Wosia "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" W. Pr. 2005 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2005] s. 426 i 427; s. 5 pkt 2 obu uzasadnień), podnosił, że "nie mieści się w nich [granicach rozstrzygania] decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby...jako podjęta w innej sprawie...Zatem kompetencje Sądu nie sięgają tak daleko, by można decyzję "nieważnościową" poddać weryfikacji w ramach niniejszej sprawy".

Zgłaszający zdanie odrębne, z poglądów Komentatora (w obu wydaniach- z 2005 i 2008 r.), wyprowadza przeciwny wniosek i nie podziela także stanowiska Sądu, zaprezentowanego na s. 10 i 11 uzasadnienia IV SA/Po 282/08. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze, na ogół zgodnie przyjmuje się, że zakres orzekania w głąb wyznacza kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym. Expressis verbis wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7, stwierdzając, że w art. 29 ustawy o NSA z 1995 r. (obecnie w art. 135 ppsa) chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym. Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego , a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw- prawnej i faktycznej; T. Woś "Pojęcie sprawy w przepisach kpa" AUWr nr 1022, Prawo CLVIII s. 334-335; podobnie B. Adamiak Glosa do wyroku NSA z 23.1.1998 r.- III SA 103/97- OSP 1/99/19 s. 51. Identycznie pod rządami ppsa przyjął NSA w wyroku z 18.11.2005 r.- I FSK 256/05- ONSAiWSA 5/06/124. Komentator podzielił pogląd Z. Kmieciaka ("Głębokość orzekania...s. 37), że "szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga [...], trzeba [...] uwzględnić to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialno prawny" (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 6; podobnie- "Ppsa. Komentarz" 2005 s. 442 uw. 3). W niniejszej sprawie mieści się zatem istnienie stosunku służbowego żołnierza zawodowego i powiązanego z nim prawa do uposażenia- w tym w zakresie objętym żądaniem Skarżącego (odpowiednio- argum. ex uchwała 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69 z aprobującą glosą W. Tarasa- OSP 12/06/136).

4. Linia podziału przy postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa) nie leży zatem między postępowaniem zwykłym a nadzwyczajnym. Przeciwnie- rozpatrując skargę na decyzję wydaną w postępowaniu w sprawie uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji (art. 154, 155 i 161 kpa), w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i we wznowionym postępowaniu, sąd zakresem orzekania winien objąć decyzje wydane w zwykłym toku instancji. Wszystkie te postępowania toczą się w tej samej, z punktu widzenia materialno prawnego, sprawie administracyjnej, w której toczyło się postępowanie pierwotne, i stanowią jego powtórzenie czy też przedłużenie (uchwała składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7; wyrok WSA w Warszawie z 17.3.2004 r.- III SA 2512/02- LexPolonica nr 396982; T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 503 uw. 8 in princ.). W precyzyjnym uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zwrot we wszystkich postępowaniach, użyty w art. 29 ustawy o NSA wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Chodzi zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem I i II instancji), jak i postępowania zaliczane do trybu nadzwyczajnego- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (ONSA 1/01/7- s. 132-133; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302 uw. 2-3). Rozwiązanie przyjęte w art. 135 ppsa w sposób prawidłowy wyznacza przedmiotowy zakres orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd administracyjny I instancji jest upoważniony i- w świetle postanowień art. 135 ppsa, odmiennie niż na podstawie art. 29 ustawy o NSA- zobowiązany do podjęcia przewidzianych w ustawie środków, a więc do wydania stosownego orzeczenia, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeśli to niezbędne do końcowego jej załatwienia (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie-"Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

Nie sposób zgodzić się z poglądem Sądu w uzasadnieniu IV SA/Po 282/08, że zwolnienie ze służby należy do tej samej kategorii spraw co wyznaczenie lub przeznaczenie na stanowisko służbowe, "bo są to sprawy podległości służbowej, należące do sfery wewnętrznej administracji". Przeciwnie- nawiązanie i rozwiązanie stosunku służbowego ze swej istoty nie należy do sfery wewnętrznej administracji. Ustawodawca w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 179/03/1750 ze zm.- organy obu instancji w sprawie IV SA/Po 41/09 błędnie przywołują brzmienie ustawy [od 5 sierpnia 2008 r. winno być "j.t. Dz.U. 141/08/892"]- dalej uswżz), co do zasady poddał ochronę żołnierzy zawodowych właściwości sądu administracyjnego, a jedynie w ust. 2 wprowadził wyraźne wyłączenia drogi sądowoadministracyjnej. Wyjątki z ust. 2 art. 8 uswżz, zgodnie z zasadą ogólną, nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Wyznaczenie, przeniesienie i zwolnienie ze stanowiska służbowego oraz przeniesienie do rezerwy kadrowej lub do dyspozycji, nie jest tożsame ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (art. 111 i n. uswżz) ani z przeniesieniem do rezerwy. Pogląd, że "kognicją sądu administracyjnego nie są objęte decyzje w sprawach zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oraz przeniesienia do rezerwy (art. 8 ust. 2 pkt 1" uswżz; s. 10 uzasadnienia IV SA/Po 282/08) należy uznać za odosobniony (przykładowo- wyroki: NSA z 21.5.2007 r.- I OSK 1096/06; WSA w Warszawie z: 15.1.2008 r.- II SA/Wa 1873/07, 18.10.2006 r.- II SA/Wa 1464/06). Prawo do uposażenia jest nierozerwalnie związane z istnieniem stosunku zawodowej służby wojskowej, zatem Sąd miał obowiązek orzec także o decyzji nr [...].

Zgłaszający zdanie odrębne prezentuje pogląd, że organ nadzoru wydał w tych sprawach decyzje stwierdzające nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej; choć co najwyżej zachodziły jedynie przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Zatem decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (w sprawie IV SA/Po 537/08) nie powinna stwierdzać nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]), a zatem decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. dotknięta jest nieważnością. Orzeczenie o nieważności decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r., w świetle wyżej przytoczonych poglądów orzecznictwa i doktryny, było nie tylko w granicach upoważnienia WSA w niniejszej sprawie, ale Sąd był wręcz obowiązany do podjęcia środków wskazanych w art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie- "Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

5. Postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem nadzwyczajnym i odrębnym od postępowania zwykłego (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 wyd. 9 s. 641 nb 2, s. 643-644 nb 3). Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że użyty w art. 135 ppsa zwrot we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, oznacza postępowania zaliczone do trybu zwyczajnego, jak i postępowania nadzwyczajne- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (odpowiednio- wyrok NSA z: 6.2.2007 r.- I GSK 632/06; 6.12.2006 r.- I GSK 632/06; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302-303 uw. 1-3). Pojęcie sprawa w art. 134 § 1 i art. 135 ppsa należy rozumieć szeroko- różni się ono od pojęcia sprawa administracyjna, jest odeń szersze (wyrok NSA z 16.11.2005 r.- FSK 2261/04, akceptowany przez T. Wosia w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 5). Pojęcie sprawa w rozumieniu art. 135 ppsa obejmuje wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia administracyjne, które poprzedzają zaskarżone, warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego. Kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), może prowadzić do wzruszenia decyzji innej, jako leżącej u podstaw decyzji kontrolowanej (odpowiednio- wyrok NSA z 31.7.2001 r.- V SA 2702/00, akceptowany przez W. Tarasa w glosie w OSP 2/02/15; A. Kabata- op. cit. s. 303; J. P. Tarno "Ppsa. Komentarz" W.Pr. 2006 s. 296 uw.9= LexisNexis 2008 s. 338 uw. 9; T. Wosia- "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 504 uw. 11). Zatem stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. nr 787 /Pers, jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (w rozumieniu art. 135 ppsa) ze skargi żołnierza zawodowego na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o utrzymaniu w mocy decyzji Komendanta WKU w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego (k. 6 akt nr 12/Pr/08).

Wskazał na to Sąd w punkcie 2 uzasadnień IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08, podnosząc "Równocześnie Sąd ma świadomość, iż- w związku z sekwencją zdarzeń- to właśnie decyzja "nieważnościowa", tak z uwagi na jej treść, jak i charakter prawny, wpływa na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zależność sekwencyjna decyzji "nieważnościowej" i obu decyzji zaskarżonych nie oznacza jednak, iż wszystkie trzy zostały podjęte "w danej sprawie" (s. 5 obu uzasadnień). Już zatem ów- z którym pozwalam się nie zgadzać- ostatnio przywołany pogląd zaważył na sentencji wyroku IV SA/Po 41/09, dalszej ocenie prawnej i wskazaniach co do dalszego postępowania, mających znaczenie z punktu widzenia art. 153 ppsa, nawet jeżeli nie został wprost przywołany w uzasadnieniu.

5. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej (której nawet daty i numeru organy obu instancji, a w ślad za nimi Sąd nie ustalił) decyzją nr [...], skutkowało tym, że ze skutkiem ex tunc- z dniem, gdy decyzja nr [...] stała się ostateczną, wygasły skutki decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej. Nie wygasły jednak skutki rozkazu personalnego (którego nawet daty i numeru organy obu instancji, a w ślad za nimi Sąd nie ustalił) w punkcie dotyczącym K. A. W doktrynie, orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyróżnia się trzy różne stanowiska odnośnie treści pojęcia rażące naruszenie prawa (J. Borkowski "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 102). Wskazuje się na różne koncepcje nieważności decyzji administracyjnej (Z. Janowicz "Kpa. Komentarz": PWN 1995 s. 389-400=W.Pr. PWN 1999 s.438-449; J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 s. 736 nb 3 i n.). Sąd, nie wdając się w owe spory doktrynalne i rozbieżności w orzecznictwie, winien dekodować taką normę prawną z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, która najpełniej odzwierciedla wolę ustawodawcy i najlepiej służy współczesnym potrzebom obywateli i organów stosujących prawo.

Przepisy nie definiują pojęcia rażącego naruszenia prawa, zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Znaczenia tego terminu należy szukać w orzecznictwie i doktrynie. Orzecznictwo wskazuje, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (przykładowo: wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r.- II SA 1726/00- LEX 51233; 26.09.2000 r.- V SA 2998/99- LEX 51249; 5.10.2000 r.- III SA 2244/99- LEX 47084; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2005 r.- III SA/Wa 2210/05- LEX 192628). Rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.12.2005 r.- VII SA/Wa 706/05- LEX 196278). W części orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Ten pogląd należy uznać za przestarzały i odwołujący się do nieaktualnej koncepcji stosowania przepisów prawa, nie zaś norm prawnych. W doktrynie wskazuje się, że koncepcja rozumienia bezpośredniego przepisów prawnych (J. Wróblewski "Wykładnia prawa a poglądy na strukturę normy prawnej" PiP 1/60/118), jest nieadekwatna (J. Woleński "Logiczne problemy wykładni prawa" Kraków 1972 s. 72-73). Z wyróżnieniem rozumienia bezpośredniego i jego braku, łączono paremię clara non sunt interpretanda (J. Wróblewski "Rozumienie prawa i jego wykładnia" Ossolineum 1990 s. 55-59). W orzecznictwie Sądu Najwyższego w okresie 1990-2000 odstąpiono od takiego rozumienia zasady clara non sunt interpretanda, nadając jej znaczenie właściwe dla paremii interpretatio cessat in claris, a Sąd Najwyższy w tym okresie, w przytłaczającej większości przypadków, nawet w sytuacji uzyskania jednoznaczności językowej przepisu, poddawał go również wykładni systemowej i funkcjonalnej- zwykle po to, by sprawdzić, czy jednoznaczność uzyskana nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa (np. z normami hierarchicznie wyższymi albo z zasadami prawa), bądź czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości (A. Municzewski "Reguły interpretacyjne w działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego" Szczecin 2004 s. 103-104, 151-152, 217). Takie stanowisko odnośnie interpretacji przepisów prawa administracyjnego prezentują E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" W-wa 1999 s. 52-53). Poglądy te trafnie akceptuje doktryna (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki" W. Pr. LexisNexis 2008 s. 57-64). Tym samym za niewystarczające dla stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa jest sama oczywistość naruszenia prawa, a tym bardziej uznanie "za uchybiającą prawu...przyjętą interpetację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od 1.02.2003 r., a co uczyniono" (k. 73 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

O rażącym naruszeniu prawa decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.

Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z 9.02.2005 r.- OSK 1134/04- LEX 165717).

7. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie można mówić w odniesieniu do decyzji o wypowiedzeniu Stronie zawodowej służby wojskowej. Z zasady trwałości decyzji wynika domniemanie ich mocy obowiązującej (art. 16 § 1 kpa), oznacza ono, że decyzje obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Z art. 16 § 1 kpa oraz konstytucyjnego podziału kompetencji między organy wynika, że decyzja administracyjna wiąże inne organy państwowe, o ile ustawa nie wprowadza w tym zakresie wyjątków (B. Adamiak i J. Borkowski "Ostateczność i prawomocność decyzji administracyjnej", PiP 10/89/47). Stosując prawo i rozstrzygając w indywidualnych sprawach obywateli, organ administracji publicznej winien czynić to w zgodzie z zasadą praworządności i poszanowania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Nie sposób ocenić, czy decyzja nr 800/Pers wymogi te nie spełnia, czy też nie, choć jest to niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Odstępstwa od zasady ogólnej trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, jako rozwiązania stanowiące wyjątek od zasady, podlegają wykładni ścisłej (J. Borkowski- op. cit. s. 746 nb 16). Podważenie trwałości decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w określonym trybie, przy zastosowaniu którego organ obowiązany jest do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Wzruszenie ostatecznej decyzji, będące wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 kpa zasady trwałości decyzji, winno być poprzedzone przeprowadzeniem szczególnie wnikliwego postępowania, uwzględniającego w pełni art. 7, 8 i 77 kpa, a także – wypełniającego zawarte w art. 1 Konstytucji [z 1952 r.- obecnie art. 2 Konstytucji z 2.4.1997 r.] wskazania o stosowaniu w praktyce zasad demokratycznego państwa prawnego (wyrok NSA z 26.10.1992 r.- III SA 907/92; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" s. 105-106 nb 3). Z zasady wyrażonej w art. 8 kpa wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kpa. Komentarz" Zakamycze 2005, wyd. II, s. 154, t. 1; wyrok WSA w Warszawie z 3.03.2005 r.- VI SA/Wa 789/04- LEX 189248). Zasady: demokratycznego państwa prawa i praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji, art. 6 kpa) oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) nakazują, by organ administracji publicznej każde rozstrzygnięcie wydał po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego jednoznacznie wykazującego, że w decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego tkwi wada opisana w art. 156 § 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie z 17. 08. 2005 r.- VII SA/Wa 1765/04- LEX 190808).

7. Przykładowo w sprawie IV SA/Po 537/08 nietrafnie Dowódca Wojsk Lądowych, jako organ wyższego stopnia, stwierdził na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność decyzji nr 514/Kadr o wypowiedzeniu J. W. stosunku zawodowej służby wojskowej. Uznał, że błędem było przyjęcie w decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego "przyjętą interpretację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego" (z dniem [...] października 2003 r.) "i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od dnia 1.02. 2003 r." (k. 73 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

W znanej Sądowi z urzędu, ze sprawy IV SA/Po 282/08 decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]) - w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej- Dowódca Wojsk Lądowych ustalił, że stanowisko służbowe żołnierza zawodowego uległo likwidacji w innej dacie- dnia 1 listopada 2003 r. (k. 75 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 282/08).

W znanej Sądowi z urzędu, ze sprawy IV SA/Po 283/08 decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2006 r.) - w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej- Dowódca Wojsk Lądowych ustalił, że stanowisko służbowe żołnierza zawodowego uległo likwidacji dnia [...] listopada 2003 r. Organ nadzoru w decyzji z dnia 31 marca 2006 r. stwierdził niespójność między podstawą prawną a uzasadnieniem decyzji z dnia 26 listopada 2002 r., bowiem przewidywana likwidacja stanowiska stanowiła jedynie tło podjęcia procedur zmierzających do uchronienia Żołnierza przed konsekwencjami utraty stanowiska, nie zaś- jak to stwierdzono w decyzji- podstawę dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Uznał też, że stwierdzenie w preambule i uzasadnieniu decyzji, że przyczyną dokonanego wypowiedzenia jest fakt, że uległo likwidacji zajmowane przez Żołnierza stanowisko służbowe, świadczyło o tym, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego "oparł się na nieprawdziwych dowodach" (k. 76-78 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 283/08). Wskazanie w decyzji z dnia 31 marca 2006 r., że organ wydając decyzję nr 512/Kadr "oparł się na nieprawdziwych dowodach", wskazuje, że organ nadzoru dopatrzył się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 kpa, mimo nie wszczęcia postępowania wznowieniowego. Jedynie na marginesie należy wskazać, że organ nadzoru nie wskazał żadnego dowodu, pozwalającego na dokonanie ustalenia, że organ wydający decyzję nr 512/Kadr, oparł się na konkretnym, fałszywym dowodzie. Mimo zatem takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, organ nadzoru dokonał innych ustaleń faktycznych i inne względy przemawiały- w ocenie organu nadzoru- za stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia 26 listopada 2002 r. w każdej z tych spraw.

Takie działanie, które podjął organ w decyzji nr 514/Kadr- wbrew niepogłębionemu uzasadnieniu decyzji nr [...] - nie stanowiło rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa; nie stanowiło również spełnienia innych przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 i 3-7 kpa. W sprawie co najwyżej można mówić o tym, że organ I instancji błędnie zastosował art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (j.t. Dz. U. 10/97/55 ze zm.- dalej ustawa z 1970 r.) i § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. 7/97/38 ze zm.), dokonując aktu subsumcji w stanie faktycznym, który wymagał innej kwalifikacji prawnej. Sądowi z urzędu (w tym ze spraw: IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 417/08, IV SA/Po 421/08, IV SA/Po 505/08, IV SA/Po 506/08, II SA/Bd 961/08, II SA/Bd 468/08, II SA/Bd 421/08; III SA/Kr 980/07; publikacji prasowych- w tym Karoliny Łagowskiej "MON zapłaci za zbędne zwolnienia" Gazeta Wyborcza z 15.9.2006 r. s. 4) wiadomym jest, że działanie to nie było podjęte jedynie wobec J. W., lecz także wobec tysięcy innych oficerów i podoficerów. Błędna praktyka owych działań wskazuje na niedostateczne opracowanie w skali kraju modelu postępowania w takich sytuacjach, nie zaś na jednostkowe dążenie do pokrzywdzenia obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową. Z tym samym Sąd ma do czynienia w sprawie IV SA/Po 41/09 wobec K. A.

W niniejszej sprawie należało wnikliwie zbadać i rozważyć okoliczności, w jakich doszło do wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej decyzją której daty i numeru Sąd nie znał; stanowisko jakie zaprezentował Skarżący wobec propozycji przyjęcia innego- niższego- stanowiska służbowego; możliwości skorzystania z pomocy rekonwersyjnej, czy doszło do bezzwłocznego i pełnego wypłacenia Zainteresowanemu wszelkich świadczeń po zakończeniu służby- w tym w szczególności- odprawy (art. 94 ust. 1 uswżz), na wniosek Żołnierza: z góry- dwunastomiesięcznego świadczenia związanego z zakończeniem służby (art. 95 pkt 1 uswżz); (k. 55-58 akt personalnych; k. 4 akt V P 1272/08; k. 1-2, 6 akt 12/Pr/08 załaczonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

8. Bez znajomości akt personalnych nie sposób ustalić, jak organy wojskowe postępowały wobec Skarżącego w okresie, gdy wiadomo było, że został Mu wypowiedziany stosunek zawodowej służby wojskowej.

Jedynie przykładowo należy wskazać, że Zainteresowanemu w sprawie IV SA/Po 537/08 decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 kpa, § 31 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. 90/00/1005 ze zm. - dalej rozporządzenie MON z dnia 10 października 2000 r.) podwyższył Zainteresowanemu dodatek specjalny, o którym mowa w § 11 pkt 4 i § 31 ust. 3 w/w rozporządzenia w wysokości 10% kwoty należnego uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego, w okresie od dnia 01 września 2003 r. do dnia 31 października 2003 r. [gdy organ wiedział, że Zainteresowany po dniu 31 października 2003 r. nie będzie już służył w tej jednostce, ów dodatek w istocie służyć będzie podwyższeniu wszelkich świadczeń związanych z zakończeniem służby i przyszłych świadczeń emerytalnych]. W uzasadnieniu WKU stwierdził, że stosownie do rozporządzenia MON z dnia 10 października 2003 r. dodatek jest podwyższony w związku z pełnieniem funkcji nieetatowego instruktora WF (k. 55 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

W znanej Sądowi z urzędu sprawy IV SA/Po 335/08 wiadomym jest, że Wojskowy Komendant Uzupełnień Poznań- 1 przyznał decyzją z dnia 27 stycznia 2003 r. bez numeru, na podstawie art. 104 § 1 kpa i § 31 ust. 3 rozporządzenia MON Zainteresowanemu w sprawie IV SA/Po 335/08, dodatek specjalny w wysokości 10% kwoty należnego uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego, w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 stycznia 2003 r. w związku z pełnieniem funkcji nieetatowego instruktora WF WKU Poznań-1 (k. 77, 78 akt personalnych, załączonych do sprawy IV SA/Po 335/08).

Rozkazem dziennym nr [...] z dnia [...] października 2003 r. - w punkcie 4: sprawy personalne podpunkt 2: ubycia ewidencyjne, WKU: zwolnił J. W. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy; nakazał skreślić ze stanu ewidencyjnego z dniem [...] października 2003 r. i wszelkiego rodzaju zaopatrzenia z dniem zwolnienia; stwierdził, że żołnierz nabył uprawnienia do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w 2003 r. w wymiarze 30 dni urlopu wypoczynkowego. W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniem do rezerwy z dniem [...] października 2003 r. Skarżący otrzymał pełną odprawę w wysokości 360% miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym w kwocie [...] zł; ekwiwalent pieniężny za 30 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie [...] zł – łącznie w kwocie [...] zł (k. 56, 57-57v akt personalnych).

Wnioskiem z dnia 18 maja 2006 r. Skarżący zwrócił się do Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dowódcy POW nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. i rozkazu personalnego Dowódcy POW nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu wskazał, że w momencie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku służbowego Jego stanowisko nie uległo likwidacji. Zatem popełniono błąd, ponieważ wypowiedzenie wręczono Skarżącemu znacznie wcześniej niż stanowisko Skarżącego zostało skreślone z nowego etatu WKU (k. 71 akt personalnych).

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]) Dowódca WL na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji nr [...] z dnia 26 listopada 2002 r. Dowódcy POW, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Dowódca WL w szczególności wskazał, że działając jako organ właściwy w sprawie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie analizy decyzji organu I instancji, "innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie" ustalił, że decyzję w I instancji podjął uprawniony organ wojskowy. Dokonując wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, którego dziewięciomiesięczny bieg rozpoczynał się od dnia 01 lutego 2003 r., naruszono ustawowy zapis stanowiący, że żołnierzowi zawodowemu w służbie stałej, który nie wyraził pisemnej zgody na niższe stanowisko służbowe, "w przypadkach o których mowa w ust. 4 pkt 2 art. 36 ustawy pragmatycznej, odnoszącego się do ust. 1 pkt 2-4", można wypowiedzieć stosunek służbowy – gdy zlikwidowano zajmowane przez niego stanowisko służbowe. Z treści rozkazów stanowiących o przeformowaniu WKU Poznań-1, w którym Skarżący pełnił służbę wynika, że zakończenie procesu przeformowania następowało z dniem [...] października 2003 r., zatem zajmowane stanowisko służbowe również uległo likwidacji dopiero z dniem [...] października 2003 r. W związku z tym "za uchybiającą prawu należy uznać przyjętą interpretację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia liczonym od 1.02.2003 r., a co uczyniono". Wydaną w wyniku takiego działania i zaskarżoną obecnie decyzję należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Dowódca Wojsk Lądowych nie orzekł o żądaniu w zakresie wniosku o "stwierdzenie nieważności...rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia 29 lipca 2003 r." (k. 71, 72-73 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa uchylił punkt 26 rozkazu personalnego nr Z-42 Dowódcy POW z dnia 29 lipca 2003 r. dotyczący zwolnienia Skarżącego z zawodowej służby wojskowej (k. 74 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

Rozkazem dziennym z dnia [...] lipca 2006 r. WKU, w związku z przybyciem Skarżącego w dniu 04 lipca 2006 r., polecił zaliczyć Skarżącego do stanu ewidencyjnego oraz przyjąć na zaopatrzenie z dniem przybycia. Dla celów ewidencyjno-finansowych WKU stwierdził w tym rozkazie dziennym, że od dnia [...] października 2003 r. Skarżącemu przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej tj.: uposażenie zgodne z parametrami stanowiska, uprawnienia do gratyfikacji urlopowej za 2004 i 2005 r. – na podstawie złożonych wniosków, uprawnienie do przejazdu raz w roku do dowolnie wybranej miejscowości w kraju za lata 2004 i 2005, uprawnienia do urlopu wypoczynkowego za rok 2004 i 2005, uprawnienia do urlopów dodatkowych za rok 2004 i 2005, uprawnienia do nagrody rocznej za rok 2003 w wysokości 2/12 i za rok 2004 w pełnej wysokości oraz do dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004 i 2005.

Ustalił też, że okres wysługi wojskowej na dzień 04 lipca 2006 r. wynosi 18 lat 10 miesięcy i 2 dni, a liczony jest od dnia 02 września 1987 r. (k. 76 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

Pismem z dnia [...] września 2006 r. do Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Skarżący wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, oświadczył, że znane Mu są ustawowe warunki wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego i wniósł o zwolnienie z dniem [...] marca 2007 r. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Szef Sztabu Generalnego WP zwolnił Skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Wskazał, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpi po upływie okresu wypowiedzenia stosunku służbowego z dniem 31 marca 2007 r. (k. 81, 86 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

Rozkazem dziennym z dnia 09 marca 2007 r. WKU stwierdził, że Zainteresowany, w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej nabywa uprawnienia do: ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wymiarze: 26 dni roboczych i 5 dni roboczych urlopu dodatkowego za rok 2004, 26 dni roboczych i 5 dni roboczych urlopu dodatkowego za rok 2005, 26 dni roboczych i 5 dni roboczych urlopu dodatkowego za rok 2006, 26 dni roboczych i 5 dni roboczych urlopu dodatkowego za rok 2007- razem 104 dni robocze urlopu wypoczynkowego i 25 dni roboczych dodatkowego urlopu wypoczynkowego, 3/12 dodatkowego uposażenia rocznego za 2007 r., nagrody jubileuszowej po 20 latach czynnej służby wojskowej, gratyfikacji urlopowej niewykorzystanej w roku zwolnienia ze służby

Zainteresowany otrzymał pełną odprawę w wysokości 480% miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym w kwocie [...] zł i ekwiwalent pieniężny za 129 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie [...] zł – łącznie w kwocie [...] zł (k. 92-92v akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08).

Analogicznych ustaleń - w zakresie zdarzeń procesowych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i wysokości wypłaconych i potrąconych świadczeń- należało dokonać w sprawie IV SA/Po 41/09.

9. Organy administracji publicznej winny działać zgodnie z prawem, a skutkiem ich działań winien być stan odpowiadający prawu. Rozstrzygając w przedmiocie nieważności decyzji organ nadzoru winien wnikliwie rozważyć, czy wyeliminowanie jej z obrotu prawnego doprowadzi do stanu zgodnego z prawem i winien uczynić to z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy i zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 kpa) - czego w niniejszej sprawie zabrakło. Nie ulega wątpliwości, że działania podjęte przez organy wojskowe w związku z rozkazem [...] z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, miały na celu udzielenie możliwie szerokiej osłony socjalnej oficerom i podoficerom, służącym dotychczas w wojskowych komendach uzupełnień. W tym celu złożyły J. W.owi propozycję wyznaczenia zainteresowanego na niższe stanowisko służbowe. Dnia [...] października 2002 r. J. W. nie wyraził zgody na wyznaczenie Go na stanowisko służbowe dowódcy załogi wozu dowodzenia 16 Pułku Artylerii 16 DZ- 1 KZ W ląd (k. 48- 50 akt personalnych akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 537/08). Przyjąć należy, że podobnych działań dopełniono wobec K. A.

K. A., jako osoba korzystająca z ubezpieczenia społecznego, był szczególnie atrakcyjny na rynku pracy. W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniem do rezerwy, K. A. otrzymał na koszt polskiego podatnika- z budżetu MON na 2003 r.- pełną odprawę w wraz z dodatkami o charakterze stałym, ekwiwalentem pieniężnym za niewykorzystany urlop wypoczynkowego (nie wiadomo w jakich kwotach). Nadto w okresie między 1 listopada 2003 r. a przywróceniem do służby - otrzymywał na koszt polskiego podatnika świadczenie emerytalne, wypłacane przez inny organ- Wojskowe Biuro Emerytalne (bezsporne- k. 8 akt nr [...]). Wysokość tego świadczenia nie została przez organy obu instancji należycie ustalona (organy obu instancji w uzasadnieniach ograniczyły się do wskazania, że "od resortu Obrony Narodowej otrzymywał też emeryturę wynoszącą 50-75% uposażenia"- k. 3v, 8 akt administracyjnych). Na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 czerwca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania, doradztwa zawodowego, odbywania praktyk oraz pośrednictwa pracy, realizowanych przez wyspecjalizowane organy wojskowe, a także szczegółowych zasad i warunków korzystania z pomocy w tym zakresie przez zwalnianych żołnierzy z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. 63/97/398), Skarżący mógł skorzystać z pomocy rekonwersyjnej- dla oceny skutków decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej ma znaczenie, czy z tej możliwości skorzystał (jak np. Zainteresowany w sprawie IV SA/Po 42/09 przez 6 miesięcy odbywał praktyki zawodowe w ramach pomocy rekonwersyjnej).

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. (dalej rozkaz z dnia 19 czerwca 2006 r.) Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa, uchylił punkt 26 rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej rozkaz z dnia 19 czerwca 2006 r.) i przywrócił mł. chor. szt. J. W. do służby (k. 74 akt personalnych załaczonych do akt IV SA/Po 537/08). W konsekwencji J. W.owi wypłacono - na koszt polskiego podatnika- z budżetu MON na 2006 r.- [...] zł brutto zaległych uposażeń za lata 2003-2006 i [...] zł brutto nagród rocznych za lata 2003-2005, dokonując jednak potrącenia z tej kwoty uprzednio wypłaconej w 2003 r. kwoty [...] zł brutto (k. 4 akt V P 1272/08).

Nie ulega wątpliwości, że art. 154 § 1 kpa nie mógł być podstawą uchylenia punktu 26 rozkazu z dnia 29 lipca 2003 r. rozkazem personalnym nr 34 z dnia 19 czerwca 2006 r., bowiem rozkaz z dnia 29 lipca 2003 r.- w zakresie w jakim dotyczył J. W.- był decyzją, na mocy której Strona nabyła prawa z art. 94 ust. 1, art. 95 uswżz i do świadczeń emerytalnych. W aktach brak dowodu doręczenia J. W.owi decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. (za zwrotnym potwierdzeniem odbioru- k. 73 pkt 1 akt personalnych). Nawet gdyby decyzję z dnia 5 czerwca 2006 r. nr 787/Pers doręczono J. W.owi w dniu jej wydania, to termin do jej zaskarżenia upływał dnia 19 czerwca 2006 r. o północy (art. 129 § 1 i 2 kpa). Rozkaz personalny z dnia 19 czerwca 2006 r. wydany został zatem zanim decyzja nr 787/Pers stała się ostateczną (art. 16 § 1 zd. 1 kpa). Stwierdzeniu nieważności decyzji nr 787/Pers i rozkazu personalnego z dnia 19 czerwca 2006 r. nie przeciwi się zakaz reformationis in peius (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 493 uw. 16, s. 496-500 uw. 22-25; K. Gruszecki "Obowiązywanie zakazu reformationis in peius w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym" PiP 3/98/34), skoro obie wskazane decyzje stworzyły stan prawny nie do pogodzenia z zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji, art. 6 kpa) i zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 8 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji; odpowiednio- orzeczenie TK z 3.9.1996 r.- K 10/96- OTK 4/96/33 s. 281). W doktrynie trafnie wskazuje się na sprawiedliwość jako supernormę (przykładowo- A. Gomułowicz "Aspekt prawotwórczy sądownictwa administracyjnego" Wolters Kluwer 2008 s. 120 i n.). Wraz z wejściem w życie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. Sądy utraciły bowiem kompetencję do wydawania wyroków niesprawiedliwych.

9. J. W. dnia 04 stycznia 2008 r. (prezentata) wytoczył przed Sądem Rejonowym Poznań – Grunwald i Jeżyce w P. pozew z dnia [...] grudnia 2007 r. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu (dalej – WSzW) o: zasądzenie kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów sądowych wg norm przepisanych. Powód dochodził owej kwoty wyłącznie tytułem odsetek od zaległego uposażenia żołnierza zawodowego na podstawie art. 71 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 73 i art. 76 ust. 1 uswżz za okres od dnia 01 listopada 2003 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o stwierdzeniu nieważności Dowódcy Wojsk Lądowych (k. 2-3 akt V P 1272/08).

Prawomocnym postanowieniem z dnia 05 marca 2008 r.- V P 1272/08 (dalej – postanowienie z dnia 05 marca 2008 r.) Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu V Wydział Pracy (dalej – Sąd Rejonowy) na podstawie art. 464 § 1 kpc przekazał sprawę Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu (k. 5 akt V P 1272/08).

Z analizy akt Sądu Rejonowego jednoznacznie wynika, że Skarżący wystąpił z powództwem jedynie o zasądzenie "ustawowych odsetek za zwłokę", nie zaś o "przyznanie świadczenia pieniężnego świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego", jak omyłkowo przyjął organ I instancji w swojej decyzji. Powód nie zmienił w tym zakresie żądania pozwu i to żądanie - po przekazaniu sprawy według właściwości prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 05 marca 2008 r.- V P 1272/08, wiąże właściwe organy wojskowe. Postępowanie administracyjne stanowi bowiem kontynuację postępowania zainicjowanego pozwem i w granicach niezmienionego żądania pozwu Mimo, że Wojskowy Komendant Uzupełnień podał: "działając z urzędu, po rozpatrzeniu sprawy przekazanej przez Sąd, z uwzględnieniem całości zgromadzonej dokumentacji, w tym również wniosków strony (k. 1 akt administracyjnych), nie działał z urzędu, skoro działał na podstawie wniosku zawartego w pozwie (art. 61 § 1 i 3 kpa). W aktach administracyjnych sprawy jak i w aktach personalnych brak jakichkolwiek innych "wniosków strony", a żądanie "świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia , jako świadczenia nienależnego" zgłoszone zostało dopiero w odwołaniu. Na żadnym etapie toczącego się postępowania przed sądem powszechnym Skarżący takiego żądania nie zgłaszał.

Organ I instancji w swojej decyzji orzekł zatem o tym roszczeniu bez żądania Wnioskodawcy - z naruszeniem art. 61 § 1 i 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Z kolei Szef WSzW, jako organ II instancji mimo, że przywołał jako przedmiot postępowania I instancji "w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego" (k. 6 akt administracyjnych dołączonych do sprawy IV SA/Po 537/08), nie uchylił decyzji organu I instancji w części orzekającej o odmowie "świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia" i nie orzekł o umorzeniu postępowania w tej części, jako bezprzedmiotowego od początku - wobec nie zgłoszenia takiego żądania przez Zainteresowanego (art. 105 § 1 kpa). Już z tych względów zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzająca należało uchylić.

Należy uznać, że w sprawie zakończonej decyzją z dnia 26 listopada 2002 r., nie doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej ( art. 156 § 1 pkt 2 in princ. kpa) i że prawidłowym jest ustalenie organu nadzoru, że decyzja z dnia 26 listopada 2002 r., wydana została przez organ właściwy.

10. W szczególności, w skąpym uzasadnieniu decyzji nr 787/Pers Dowódca WL ogólnikowo stwierdził, że "po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie analizy decyzji organu I instancji oraz innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie" a nie wskazał- z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 kpa- stanu faktycznego, który ustalił w oparciu o bliżej nie sprecyzowane dowody, ograniczając się- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- jedynie do ustalenia, że "decyzję w I instancji podjął uprawniony organ wojskowy". Tymczasem uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ wyższego stopnia uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazanie dowodów nie może być ogólnikowe (np. "innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie"), lecz winno być skonkretyzowane- ze wskazaniem poszczególnych środków dowodowych, w oparciu o które organ ustalił fakty relewantne dla oceny, czy kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja jest prawidłowa, bądź czy obarczona jest wadą istotną, przemawiającą ewentualnie za uchyleniem decyzji, czy też wada jest tak ciężka, że aż niedopuszczalna.

W uzasadnieniu decyzji nr 787/Pers brak jakichkolwiek ustaleń w tej materii. W szczególności obowiązkiem organu orzekającego o nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa), jest wskazanie konkretnej normy prawnej, która została decyzją, co do której stwierdzono nieważność, naruszona i to w stopniu rażącym. W niniejszej sprawie takich szczegółowych, istotnych ustaleń, a następnie precyzyjnego uzasadnienia prawnego, zabrakło. Organ nadzoru w żaden sposób nie ustalił, a następnie nie ocenił, jakie skutki społeczne i ekonomiczne wywołała decyzja nr [...]. Rażące naruszenie owych norm skutkować winno stwierdzeniem nieważności decyzji nr [...] (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Nie sposób ocenić, czy podobne przesłanki zachodziły w sprawie IV SA/Po 41/09.

W aktach personalnych brak pisma J. W. o wyrażeniu gotowości do wykonywania obowiązków służbowych w związku z przywróceniem Go do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Spośród znanych Sądowi z urzędu spraw- przykładowo: IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 417/08, Zainteresowany w sprawie IV SA/Po 421/08 był jedynym żołnierzem, który pozostał w służbie zawodowej. Pozostali żołnierze zawodowi po kilku tygodniach wnosili o skrócenie okresu wypowiedzenia i zwolnienie każdego z Nich ze służby wojskowej, mimo, że w 2006 r. wyrażali zgodę na przyjęcie do zawodowej służby wojskowej, i do służby tej poszczególnymi rozkazami personalnymi byli przywracani. W szczególności J. W. pismem z dnia [...] września 2006 r. wypowiedział stosunek zawodowej służby wojskowej i wniósł o zwolnienie Go z dniem [...] marca 2007 r. (k. 81 akt personalnych). Szef Sztabu Generalnego WP rozkazem personalnym nr [...] z dnia 14 listopada 2006 r. zwolnił Zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego- w stosunku do J. W. z dniem [...] marca 2007 r. (k. 86 akt personalnych załaczonych do akt IV SA/Po 537/08).

11.Takie działania różnią się zasadniczo od działań podjętych wobec funkcjonariuszy publicznych na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 74/02/676, zm. 90/03/644, 113/03/1070, 130/03/1188, 166/03/1609- dalej uABW). Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r.- K 45/02- OTK-A 4/04/30- dalej wyrok TK K 45/02) Trybunał Konstytucyjny orzekł w szczególności: [...] 5. art. 230 ust. 1 uABW w zakresie, w jakim przewiduje, na podstawie pkt 2 tego przepisu, możliwość wypowiedzenia stosunku służbowego, jest niezgodny z art. 7 i art. 60 Konstytucji; 6. art. 230 ust. 7 uABW, w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie przepisów art. 60 ust. 4 oraz art. 63 tejże ustawy do funkcjonariusza, o którym mowa w art. 230 ust. 4 ustawy, jest niezgodny z art. 32 i art. 60 Konstytucji; jest niezgodny z art. 25 lit. c Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 38/77/167).

W obszernym uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał w szczególności, że czym innym są zmiany organizacyjne, czym innym zaś strukturalna reforma, a różnica ta nie może pozostać obojętną dla oceny konstytucyjności art. 230 ust. 1 i art. 230 ust. 7 uABW (cz. III pkt 5 i 6 uzasadnienia). Choć wyrok TK K 45/02 zapadł na tle innej regulacji prawnej, to z uwagi na autorytet Trybunału Konstytucyjnego i charakter ochrony prawnej żołnierzy zawodowych i rozważanych przez Trybunał gwarancji uprawnień funkcjonariuszy dawnego UOP w przypadku zwolnienia ich z przyczyn niezależnych od funkcjonariusza, argumenty podniesione przez Trybunał winny stanowić podstawę oceny skutków decyzji podjętej wobec K. A. (i innych- podjętych w tym samym okresie i w podobnych sytuacjach faktycznych i prawnych).

Wszystkie te okoliczności wskazują, że zwolnienie K. A. z zawodowej służby wojskowej odbyło się bez jakichkolwiek działań, które były wymierzone w Skarżącego jako obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową i odbywały się w ramach reorganizacji polskich Sił Zbrojnych. Zgodne jest z doświadczeniem życiowym, że inne były potrzeby polskich Sił Zbrojnych w okresie, gdy K. A. podjął służbę w wojsku- liczącym w połowie lat osiemdziesiątych XX w. ponad 450.000 żołnierzy, a inne w latach 2002- 2006, gdy armia polska została liczebnie zredukowana do poziomu 200.000 żołnierzy. Dla potrzeb uzupełnieniowych armii w innym trybie działały wojskowe komendy uzupełnień, gdy do poboru stawały roczniki wyżu demograficznego, inne zaś, gdy roczniki demograficznego niżu. Na potrzeby zapewnienia większej mobilności i zdolności do osiągania wyższych stanów gotowości wojska, spójnego i sprawnego działania Sił Zbrojnych dla realizacji zadań określonych w art. 26 Konstytucji RP, wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 1998 r.- K 28/97- OTK 4/98/50- cz. III pkt 5 uzasadnienia).

12. Na rozstrzygnięciu Sądu w sprawie IV SA/Po 41/09- mimo nie przywołania ich wprost w uzasadnieniu- zaciążyły poglądy, prezentowane we wcześniejszych uzasadnieniach. Zgłaszający zdanie odrębne nie podziela poglądu Sądu, że wina w rozumieniu art. 476 kc (zwłoki w wypłacie świadczeń pieniężnych z tytułu służby żołnierza zawodowego) jest tą samą winą, którą stwierdził organ nadzoru. "Stwierdzenie "rażącego naruszenia prawa" przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu samo w sobie jest- upraszczając-stwierdzeniem "winy" jednego z organów Państwa, i to od momentu wydania decyzji o zwolnieniu" (s. 6 uzasadnienia IV SA/Po 282/08). Owo uproszczenie prowadzi do zatarcia istoty zagadnienia. Zgłaszający zdanie odrębne nade wszystko wskazuje na nieważność decyzji 800/Pers. Nadto brak w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego poglądu o jednolitych skutkach stwierdzenia nieważności decyzji. Nade wszystko wskazuje się, że część skutków decyzji nieważnej wywołuje skutki nieodwracalne o charakterze prawnym, co stanowi przesłankę negatywną stwierdzenia nieważności decyzji. Wśród tych skutków wskazuje się, że działania dla odwrócenia tego rodzaju skutków nie może legalnie i skutecznie pod względem prawnym podjąć organ administracji w granicach swych zadań, swych właściwości i kompetencji (J. Borkowski "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 68 i n., akceptujący w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z 6.4.1995 r.- III ARN 8/95- OSNP 18/95/223). Odwrócenie skutku prawnego wykonania obowiązku pieniężnego jest możliwe, natomiast wykonanie obowiązków lub uprawnień niepieniężnych może prowadzić do niewykonalności z zakresie odwrócenia skutku faktycznego (np. wykonanie decyzji o nakazie rozbiórki obiektu; B. Adamiak "Koncepcja nieważności w prawie administracyjnym" w: "Współczesne europejskie problemy prawa administracyjnego i administracji publicznej" Prawo CCXCV Wrocław 2005 s. 48). Do tego rodzaju skutków należy przede wszystkim upływ czasu, którego to skutku nie może skutecznie odwrócić żaden organ. Mimo zatem, że decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. zadziałała ex tunc, bowiem w zakresie stosunku służbowego skutki prawne były odwracalne, to nie mogła odwrócić skutku upływu czasu. Należy zauważyć, że nie można w tym samym czasie mieć statusu żołnierza zawodowego (który w konkretnych terminach nabywa prawo do wynagrodzenia, nagród, prawo do urlopu (a w razie jego niewykorzystania- prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop) i statusu przeniesionego do rezerwy (z czym wiąże się prawo do odprawy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, wraz z upływem okresu wypowiedzenia i spełnieniem pozostałych przesłanek pozytywnych- prawa do emerytury wojskowej). Jeden status wyklucza drugi- prawo do świadczeń właściwych dla jednego statusu wyklucza prawo do świadczeń właściwych dla drugiego statusu. W niniejszej sprawie to rozróżnienie prowadzi do wniosku, że mimo przywrócenia ze skutkiem ex tunc (w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej), nie sposób odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do świadczeń pieniężnych wynikających z tego stosunku prawnego. Trafnie zatem organy obu instancji wskazują, że nie spełnione zostały przesłanki prawa do odsetek od świadczeń wynikających ze stosunku służby zawodowej żołnierza, który to stosunek nie istniał w okresie od 1 listopada 2003 r. do dnia, w którym stała się ostateczną decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. W tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożliwość świadczeń z tytułu stosunku służby żołnierza zawodowego, co wykluczało w ogóle zwłokę dłużnika (T. Wiśniewski w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" W. Pr. LexisNexis 2009 t. 1 s. 728-729 uw. 5 i 9)- o czym dalej. Skutków tych decyzja nr 800/Pers nie była zdolna odwrócić.

Za uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej przemawiały także opisane naruszenia przepisów postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1c ppsa, a nie tylko wskazane w uzasadnieniu IV SA/Po 41/09 uchybienia z art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1a ppsa.

Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 1 i 3, i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Do spraw określonych w ustawie, rozstrzyganych decyzją przez właściwy organ wojskowy, należą bowiem w szerokim znaczeniu zagadnienia prawa do uposażenia i innych należności (odpowiednio- uchwała 7 Sędziów NSA z 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69; uchwała SN z 29.11.2007 r.- III CZP 106/07- Biul. SN 11/07/10; wyrok SN z: 2.7.2008 r.- II PK 8/08, 25.9.2008 r.- II PK 55/08). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r., należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne- w szczególności dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa, składającego się na polską kulturę prawną. W szczególności to, czy prawo do sądu jest realizowane przed sądem powszechnym, czy przed sądem administracyjnym, nie może wpływać na zakres ochrony prawnej, przysługującej obywatelowi. Sąd nie doprecyzował, co rozumie pod sformułowaniem "Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym" (s. 5 uzasadnienia IV SA/Po 41/09) i jakie skutki wiąże z tą konkluzją.

13. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M.Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" PWN 2008 s. 51 i n.; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Zdaniem zgłaszającego zdanie odrębne, koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności" PiP 5/08/23, 26). Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawiera całościowej regulacji stosunków między żołnierzem zawodowym a organami administracji wojskowej- ani w sferze prawa procesowego (odpowiednio- glosa J. Borkowskiego- OSP 2/92/29), ani w sferze prawa materialnego.

13. Organ właściwy, wydając decyzję z dnia 10 września 2008 i organ odwoławczy, wydając decyzję dnia 29 grudnia 2008 r., wadliwie przeprowadziły postępowanie i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa decyzja winna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich, wyżej opisanych okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z 26.05.1998 r.- II SA 420/98- LEX 41390).

W sprawie nie doszło do zwłoki dłużnika ani do opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Po stronie Skarżącego nie powstało zatem prawo do odsetek. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zwłoka albo opóźnienie mogą mieć w ogóle miejsce jedynie wówczas, gdy zobowiązanie jest ważne, a roszczenie wierzyciela wymagalne. Świadczenie dłużnika ma być przedmiotowo możliwe do spełnienia, w przeciwnym razie, jeśli zobowiązanie nie wygasło, odpowiada on wobec wierzyciela wyłącznie za skutki prawne niemożliwości świadczenia (art. 471 i 475 § 1 kc; T. Wiśniewski w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" pod red. G. Bieńka W. Pr. 2009 s. 728-729 uw. 5 i 9 do art. 476; M. Piekarski w: "Kc komentarz" W. Pr. 1972 t. 2 s. 1175; L. Domański "Instytucje kodeksu zobowiązań. Komentarz teoretyczno- praktyczny. Część ogólna" Łódź 1948 t. I s. 91). Już w przedwojennym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że w myśl art. 243 kz, przesłanką zwłoki bynajmniej nie jest wina, lecz zwłoka jest wykluczona, gdy dłużnik nie odpowiada za okoliczności, które spowodowały opóźnienie (orzeczenie SN z 3.6.1938- C III 265/36- Zb 274/1939, akceptowane przez J. Namitkiewicza "Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki" Łódź 1949 t. I s. 397 uw. 2). Z zestawienia art. 243 § 2 kc z postanowieniami art. 239, 240 i 241 kz wynika, że ustawowym warunkiem zwłoki jest wina dłużnika i że ostatni nie odpowiada za zwłokę tylko w takim przypadku, gdy ona nastąpiła wskutek okoliczności, które zaszły bez jego winy, i za które on ponosić odpowiedzialności nie może, do takich zaś okoliczności należą nie tylko przypadki siły wyższej, lecz i wszelkiego rodzaju fakty, usprawiedliwiające zwłokę, przy istnieniu których dłużnikowi nie można przypisywać rozmyślnego działania lub zaniechania, bądź niedołożenia staranności, wymaganej w uczciwym obrocie lub w danym stosunku prawnym (orz. SN z 13.7.1938 r.- C I 429/38- Prz. Not. 1938 s. 35, akceptowane przez J. Namitkiewicza- op. cit. s. 398 uw. 3).

W okresie od 1 listopada 2003 r. do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja nr 800/Pers, w obrocie prawnym była ostateczna decyzja o wypowiedzeniu K. A. stosunku zawodowej służby wojskowej. Z dniem [...] października 2003 r. (gdy wygasł stosunek prawny zawodowej służby wojskowej K. A.) do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja nr 800/Pers, stosunek prawny zawodowej służby wojskowej Skarżącego nie istniał. Skutkowało to tym, że roszczenie wierzyciela- K. A. o wypłatę comiesięcznego wynagrodzenia- począwszy od dnia 1 listopada 2003 r. oraz nagród rocznych za lata 2003, 2004 i 2005, nie były wymagalne w terminach wskazanych przez Skarżącego. Te świadczenia nie były też przedmiotowo możliwe, bowiem ani nie mógł ich w tym okresie wypłacać właściwy organ wojskowy, ani nie mógł się ich skutecznie domagać Zainteresowany. Nie ulega wątpliwości, że K. A. w tym okresie także nie oczekiwał ich wypłaty, skoro otrzymał świadczenia z art. 94 i 95 uswżz i nabył w tym czasie uprawnienia emerytalne. Wypłacanie świadczenia emerytalnego, wykluczało wymagalność świadczeń wskazywanych przez Skarżącego do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja nr 800/Pers, a co za tym idzie- popadnięcie w zwłokę organu wojskowego i prawo do odsetek po stronie Skarżącego za okres od 1 listopada 2003 r. do dnia, gdy stała się ostateczną decyzja nr 800/Pers. Wydanie decyzji nr [...], rodzące skutki ex tunc, stanu tego w zakresie żądania odsetek nie zmienia. Skutkuje to jedynie tym, że po dniu, gdy stała się ostateczną decyzja nr 800/Pers organ wojskowy obowiązany był wypłacić Skarżącemu wszystkie składniki wynagrodzenia i nagrody roczne, przewidziane ustawą za okres, w którym nie pozostawał w służbie. Wypłacenie tych należności w zwaloryzowanych kwotach, miało na celu naprawienie K. A. szkody wywołanej wydaniem decyzji decyzja o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej (której nieważność- z rażącym naruszeniem art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa- stwierdził organ nadzoru decyzją nr 800/Pers). Do przeciwnych wniosków nie prowadzi także "Proste zestawienie powyższego przepisu [art. 73] z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce" (s. 5-6 uzasadnienia IV SA/Po 537/08), bowiem powołana ustawa nie zawiera odrębnych regulacji pojęć, które- zgodnie z zasadami wykładni systemowej- definiowane są w Kodeksie cywilnym i w dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa, wypracowanym na tle kc i kz. Wbrew ocenie Sądu, konsekwencje jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, nie są jednakie w każdym stanie faktycznym i prawnym, i nie prowadzą do wniosków, za jakimi opowiedział się Sąd.

14. Należy mieć także na uwadze to, że zgodnie z doświadczeniem życiowym, w powszechnie spotykanym obrocie cywilnoprawnym, będący w zwłoce dłużnicy nie wypłacają wierzycielom należnych im świadczeń, co mają wierzycielom zrekompensować w szczególności odsetki bądź ewentualne odszkodowanie (odpowiednio- art. 477 § 1 bądź art. 481 § 1 lub 3 kc). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca- właściwy organ, wypłacił J. W.owi odprawę i ekwiwalent za 30 dni urlopu. Z kolei od 1 listopada 2003 r. Skarżącemu inny organ- Wojskowe Biuro Emerytalne- wypłacało przewidziane prawem świadczenie z art. 95 pkt 1 uswżz i świadczenie emerytalne.

Odrębnym zagadnieniem jest zgodność z prawem potrącenia, dokonanego przez organ wojskowy. Co do zasady, jeśli dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swą wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeśli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 § 1 kc). W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania art. 498-505 kc przez analogię również do należności o charakterze publicznoprawnym (uchwała SN z 6.1.1994 r.- II UZP 32/93- OSNC 7-8/94/150, akceptowane przez T. Wiśniewskiego- op. cit.- wyd. 7, s. 652 uw. 6). Nawet w przypadku, gdy nie dochodzi do klasycznego potrącenia z art. 498 kc, dopuszcza się zmniejszenie przysługującej danej osobie wierzytelności przez odliczenie od niej- bez zgody tej osoby- określonych kwot w sytuacjach i w wysokości dopuszczalnej przez dane przepisy (tamże- uw. 5). Zgodnie z art. 103 ust. 1 uswżz, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83,[...] odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94, i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 i 2 uswżz. Zgodnie z art. 91 § kp, należności wymienione w art. 87 § 1 i 7 kp, mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 kp jest uregulowana w sposób wystarczający i autonomiczny w kp, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kc (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz" W. Pr. 2008 s. 570 uw. 1). W aktach personalnych brak oświadczenia K.a Śmiechowskiego o wyrażeniu zgody na potrącenie spornej kwoty (art. 91 § 1 kp; odmiennie niż w przypadku żołnierzy zawodowych w znanych Sądowi z urzędu sprawach IV SA/Po 505/08 i IV SA/Po 506/08), do potrącenia doszło z naruszeniem prawa materialnego (art. 103 ust. 1 i 2 uswżz w zw. z art. 87 § 1 i art. 91 §1 kp). W praktyce dochodzi do niezgodnych z prawem potrąceń (przykładowo- wyrok SN z: 14.X.1997 r.- I PKN 319/97- OSNP 15/98/450; 8.12.1994 r.- I PZP 49/94- OSNP 16/95/202; 11.X.1994 r.- I PRN 81/94- OSNP 5/95/65, akceptowane przez M. T. Romer- op. cit. s. 571-572 uw. 6, 7, 10). Dokonanie takiego potrącenia skutkuje tym, że w postępowaniu administracyjnym właściwy organ (analogicznie jak Sąd Pracy w procesie z powództwa pracownika o zasądzenie od pracownika potrąconej kwoty bada, czy żądanie zwrotu tej kwoty nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego), obowiązany jest wyraźnie rozstrzygnąć o tym żądaniu- przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy- w tym w szczególności po rozważeniu, czy przemawia za tym wzgląd na interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa). W sprawie IV SA/Po 41/09 nie sposób było ustalić, czy Skarżący udzielił na piśmie zgody na potrącenie.

Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 1 i 3, i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Do spraw określonych w ustawie, rozstrzyganych decyzją przez właściwy organ wojskowy, należą bowiem w szerokim znaczeniu zagadnienia prawa do uposażenia i innych należności (odpowiednio- uchwała 7 Sędziów NSA z 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69; uchwała SN z 29.11.2007 r.- III CZP 106/07- Biul. SN 11/07/10; wyrok SN z: 2.7.2008 r.- II PK 8/08, 25.9.2008 r.- II PK 55/08). Mimo, że w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych brak przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ winien o tym zagadnieniu rozstrzygnąć, skoro doszło do uprzedniego potrącenia i wierzyciel broni się tym zarzutem w sprawie o uposażenie żołnierza zawodowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29.11.2007 r.- III CZP 106/07 wskazał, że przyjęte rozwiązanie prawne, lokujące całość spraw wynikających ze stosunku służbowego żołnierza zawodowego w postępowaniu administracyjnym, spełnia wymogi racjonalności i kompleksowości, sprzyjające szybszemu i jednolitemu załatwianiu problemów, w szczególności nie powoduje sztucznego rozszczepienia drogi dochodzenia roszczeń o uposażenie czy inne należności pieniężne i o świadczenia akcesoryjne wobec tych roszczeń. Pogląd ów pozostaje aktualny w niniejszej sprawie.

W zakresie właściwości organów administracji publicznej stan prawny niniejszej sprawy różni się stanu prawnego spraw o zwrot wypłaconych nienależnie zasiłków dla bezrobotnych pod rządem ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz.U. 75/89/446 ze zm.) bądź ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz.U. 106/91/457 ze zm.; wyrok NSA z 12.4.1994 r.- II SA 451/93- ONSA 2/95/78). Ustawodawca w art. 410 § 2 kc wskazał, że świadczeniem nienależnym jest takie świadczenie, które spełnione zostało w szczególności w sytuacji, w którym odpadła podstawa świadczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności utrwalił się pogląd, że osoba, której wypłacono odszkodowanie przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. 27/72/192 ze zm.) na podstawie decyzji administracyjnej uznanej za nieważną, obowiązana jest do zwrotu przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 kc w zw. z przepisami artykułów poprzedzających; uchwała SN z 27.4.1995 r.- III CZP 46/95- OSNC 7-8/95/114).

Rozpoznając sprawę- w zakresie, w jakim doszło do potrącenia uprzednio wypłaconych kwot tytułem: odprawy; ekwiwalentu za urlop – gdyby organ ustalił, że odbyło się to bez zgody Żołnierza (art. 103 ust. 1 uswżz w zw. z art. 87 kp)- właściwy organ winien uprzedzić K.a A.a o zakresie i przedmiocie postępowania i wyznaczyć Mu stosowny termin dla zgłoszenia wniosków dowodowych i zaprezentowania stanowiska w zakresie art. 405 i nast. kc. Rozstrzygając o żądaniu K. A. właściwy organ winien rozważyć w szczególności, czy doszło do przedawnienia roszczenia, czy doszło do przerwy biegu przedawnienia i ewentualnie z jakim zdarzeniem owe skutki wiązać; czy podniesiony zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego.

Wyżej opisane naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania skutkować winny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ppsa, uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. O nieważności decyzji organu nadzoru nr 800/Pers, punktu rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego podjętego z rażącym naruszeniem art. 154 § 1 kpa ( w zakresie, w jakim dotyczył K.a A.a) należało orzec na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa.

Z tychże względów czułem się zobowiązany zgłosić zdanie odrębne, zarówno co do sentencji, jak i co do uzasadnienia wyroku.

/-/ M. Dybowski

MZ