Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1749/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 127 par. 3 art. 144 art. 61a par. 1 art. 156 par. 1 art. 97 par. 1 pkt 4 art. 60 par. 2 art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. G., A. G. i J. G. G. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących: M. G., A. G. i J. G. G. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 144 kpa po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z postanowieniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. wydanym w oparciu o art. 61 a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. o sygn. [...] - bez oznaczenia dnia i miesiąca, utrzymał w mocy postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy:

W dniu 5 sierpnia 1949 r. Minister Przemyślu Lekkiego, działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji [...], wydał orzeczenie Nr [...], którym zadecydował o przejęciu na własność Państwa między innymi przedsiębiorstwa "Zakłady [...]". (M.P. Nr A-59, poz. 804, załącznik II, liczba porządkowa załącznika 17).

Przedsiębiorstwo to mieściło się w budynku posadowionym na nieruchomości, której współwłaścicielami byli: dr H. G. w 2/6 częściach, dr I. L. w 2/6 częściach oraz I. G. i D. G. po 1/6 części każde z nich.

W protokole zdawczo-odbiorczym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa ww. przedsiębiorstwa sporządzonym 26 maja 1950 r. uznano, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą zajmowane przezeń pomieszczenia parteru i sutereny oraz cały budynek oficynowy. W dniu 30 listopada 1950 r. sporządzono dodatkowy protokół zdawczo-odbiorczy, którym przejęto na własność Państwa całą nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], objętą liczbą wykazu hipotecznego [...] gm. kat. [...] uznając tę nieruchomość za składnik majątkowy przedsiębiorstwa Zakłady [..] na podstawie pkt [...] instrukcji Przewodniczącego Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów.

W roku 1955 (bez oznaczenia dnia i miesiąca) Prezes [...] Urzędu [...] w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji [...] wydal ostateczne i prawomocne orzeczenie [...], którym na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z późn. zm.): (1) ustalił, że składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 26 maja i 30 listopada 1950 r. przez [...] Zakłady [...] wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa "Zakłady [...], K. [...]" przechodzącego na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. Nr 3 poz. 17) oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 5 sierpnia 1949 r. Nr 8 ogłoszonego w Monitorze Polskim z dnia 3 września 1949 r. Nr A-59 poz. 804, lp 17, wyk II, stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i zostały przejęte na własność Państwa; (2) zatwierdził wymienione w pkt. 1 protokoły zdawczo-odbiorcze.

Następnie, decyzją z dnia [...] lipca 1963 roku, Minister Kultury i Sztuki zatwierdził protokoły zdawczo-odbiorcze ww. przedsiębiorstwa z dnia [...] maja 1950 r. i [...] listopada 1950 r. z wyłączeniem ze składników majątkowych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - mieszkalnej części nieruchomości przy ul. [...] w K., która w dniu wydania orzeczenia stanowiła własność osób trzecich.

Pełnomocnik M. G., A. G. i J. G., pismem z dnia 10 marca 2008 r. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku zatwierdzającej protokoły zdawczo odbiorcze przedsiębiorstwa p.n. Zakłady [...], K., [...] - z dnia [...] maja 1950 r. i [...] listopada 1950 r. W wyniku powyższego postępowania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku.

Pismem z dnia 30 czerwca 2010 r., które wpłynęło do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu 12 lipca 2010 r., M. G., A. G. i J. G. wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. o sygn. [...]- w części dotyczącej nieruchomości położonej przy w K. przy ul. [...], objętej wykazem hipotecznym [...] obejmującej zabudowaną budynkiem wielomieszkaniowym z oficyną działkę nr [...] obr. [...] o pow. [...] m. kw. odpowiadającej obecnym działkom [..] obręb [...] o powierzchni [...] ha nr Kw. [...] oraz [...] obręb [...] o powierzchni [...] ha nr KW [...]– z powodu wydania tego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że nieruchomość położona w K. przy ul. [...] stanowiła własność osób fizycznych i nigdy nie wchodziła w skład majątku żadnego z przedsiębiorstw.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, w dniu [...] stycznia 2011 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydal decyzję nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ podniósł, iż decyzja zatwierdzająca protokoły stanowi integralny element orzeczenia nacjonalizacyjnego, co wynika z § 75a in fine rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z późn. zm.).

Organ wywiódł, że decyzja w zakresie nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy może stanowić konsekwencję, a nie przyczynę stwierdzenia nieważności wcześniejszych aktów nacjonalizacyjnych, a zatem przy pozostawaniu w obrocie prawnym wcześniejszych rozstrzygnięć nacjonalizacyjnych, kontrola Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego obejmuje jedynie kwestie proceduralne związane z zatwierdzeniem protokołu.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [..] z 1955 r. Powyższa decyzja jest ostateczna i prawomocna, gdyż strony nie złożyły na nią skargi do sądu administracyjnego.

Organ wskazał, iż w dniu 9 sierpnia 2013 r., do organu wpłynął kolejny wniosek (z dnia 5 sierpnia 2013 r.) M. G., A. G. i J. G. m.in. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. w części, w jakiej powyższe orzeczenie dotyczy udziałów poprzedników prawnych wnioskodawców w nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej zamkniętym wykazem hipotecznym [...] obejmującej zabudowaną budynkiem wielomieszkaniowym z oficyną działkę nr [...] o pow. [...] m. kw. odpowiadającej obecnym działkom [...] o powierzchni [...] ha nr Kw [...] oraz [...] obręb [...] o powierzchni [..] ha nr KW [...]- z powodu wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, że nieruchomość stanowiła własność osób fizycznych i nigdy nie wchodziła w skład majątku żadnego z przedsiębiorstw. Podniesiono też, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu [...] kwietnia 2009 r. wydał prawomocną decyzję nr [...], na mocy której stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku zatwierdzającej protokoły zdawczo-odbiorcze przedsiębiorstwa. Stwierdzono, że decyzja z [...] kwietnia 2009 r. przesądziła o rażącym naruszeniu prawa i nieważności decyzji kończących nacjonalizację w stosunku do wyżej wymienionej własności osób prywatnych, a zatem w ramach spójnego systemu prawnego pozostałe, związane z nią decyzje, nie mogą nadal pozostawać w obrocie prawnym. Wnioskodawcy wskazali dodatkowo, że żądanie wnoszone jest ponownie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a to z uwagi na treść art. 66 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż wniosek został złożony do Ministra Gospodarki, a pismem z dnia 17 lipca 2013 r. [...] Minister Gospodarki stwierdził, że właściwym w sprawie jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał w dniu [...] stycznia 2014 r. postanowienie nr: [...], którym działając w oparciu o art. 61 a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia wskazał, iż decyzją nr [...] z dnia [..] stycznia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją nr [..] z dnia [...] kwietnia 2012 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. (bez oznaczenia dnia i miesiąca) o sygn. [...] stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. Decyzja powyższa pozostaje w obrocie prawnym co oznacza, że kwestia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. została już ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta poprzez odmowę stwierdzenia nieważności. Kwestia nieważności ww. orzeczenia stanowi zatem już rzecz osądzoną tzw. res iudicata, a w niniejszej sprawie występuje tożsamość sprawy załatwionej decyzją Ministra z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. ze sprawą wynikającą ze złożonego wniosku, gdyż istnieje tożsamość podmiotu oraz tożsamość przedmiotu sprawy, a żądanie stwierdzenia nieważności oparte jest na tożsamych zarzutach, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego.

Od ww. rozstrzygnięcia pełnomocnik M. G., A. G. i J. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż przedmiotowe postanowienie jest przedwczesne, gdyż przed Ministrem Gospodarki toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będących jedną z podstaw przejęcia prywatnej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], to jest orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. wydanego przez Ministra Przemysłu Lekkiego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, a poza tym Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku. Zdaniem wnioskodawców, w sprawie dotyczącej bezprawnego przejęcia nieruchomości przy ul. [...] mogą pojawić się rozstrzygnięcia mające związek z orzeczeniem Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. i dające podstawę także do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, gdyż decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane.

Rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, iż sprawa nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. została już ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta poprzez odmowę stwierdzenia nieważności. Minister wskazał, iż w niniejszej sprawie występuje tożsamość sprawy załatwionej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. ze sprawą wynikającą ze złożonego wniosku, gdyż istnieje tożsamość podmiotu oraz tożsamość przedmiotu sprawy, a żądanie, stwierdzenia nieważności oparte jest na tożsamych zarzutach, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego.

Podniesiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność, że przed Ministrem Gospodarki toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będących jedną z podstaw przejęcia prywatnej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], to jest orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. a poza tym Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku jest, w ocenie organu, bez znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Okoliczność ta, jak również decyzja, która zostanie wydana w powyższym postępowaniu, nie mają bowiem wpływu na ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięcie, pozostającą w obrocie prawnym decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. o odmowie stwierdzenia nieważności z uwagi na fakt, że w sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Organ dodał, iż tym samym nie ma również przesłanek do zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie, gdyż nie zostało ono wszczęte z uwagi na odmowę wszczęcia postępowania.

Organ podniósł też, iż wbrew twierdzeniom wnioskodawców decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2009 r. stwierdzająca nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku nie przesądziła o rażącym naruszeniu prawa i nieważności decyzji kończących nacjonalizację w stosunku do wyżej wymienionej własności osób prywatnych, gdyż uzasadnieniem stwierdzenia nieważności decyzji był brak podstawy prawnej i wydanie decyzji w czasie gdy obowiązywało już orzeczenie z 1955 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. G., A. G. i J. G. domagając się jego uchylenia.

Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art 61 w związku z art. 60 § 1 kpa poprzez odmowę wszczęcia postępowania

W uzasadnieniu skargi podnieśli, iż pismem z dnia 5 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżących w związku z treścią pisma Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2013 [...] na mocy z art. 66 § 2 k.p.a. w związku z toczącą się sprawą przed Min. Gospodarki wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r.

Wskazali, iż przed Ministrem Gospodarki toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będących jedną z podstaw przejęcia prywatnej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], a dotyczące orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r., którym przejęto na własność Państwa przedsiębiorstwo oraz że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 roku zatwierdzającej protokoły zdawczo-odbiorcze przedsiębiorstwa.

W ocenie skarżących, w sprawie dot. bezprawnego przejęcia nieruchomości przy ul. [...] mogą. pojawić się rozstrzygnięcia mające związek z orzeczeniem Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. o i dające podstawę także do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Skarżący podnieśli, iż decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane. Dlatego stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 156 kpa w odniesieniu do decyzji nacjonalizacyjnej przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa. W świetle bowiem § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa - zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy był integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Skarżący wskazali, iż rozstrzygając poprzednio tą sprawę Minister Kultury stwierdził, iż orzeczenie z 1955 r. zatwierdzające protokoły zdawczo-odbiorcze nie wywołuje skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej, lecz pełni jedynie rolę procesowego uznania protokołów zdawczo-odbiorczych za odpowiadający normatywnym wymogom jego sporządzenia z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym właśnie orzeczenia nr [...]. Tymczasem istotnym w sprawie jest, że Minister Kultury w dniu [...] kwietnia 2009 r. wydał prawomocną decyzję, na mocy której stwierdził nieważność decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 r. Ponadto, obecnie przed Ministrem Gospodarki toczy się dalsze postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będących jedną z podstaw przejęcia prywatnej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], a dotyczące orzeczenia nr [...] z dnia [..] sierpnia 1949 r. W ramach spójnego sytemu prawnego pozostałe, związane z nią decyzje, nie mogą nadal pozostawać w obrocie prawnym, gdyż ze względu na szczególne relacje między orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa i orzeczeniem o zatwierdzeniu protokółu zdawczo-odbiorczego istnieje nierozerwalny związek.

Ponadto, zdaniem skarżących, po uchyleniu orzeczenia nr [...] ustaną przyczyny materialnoprawne dla wydania orzeczenia z 1955 r., co umożliwia ponowne orzekanie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze organ przywołał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W dniu 23 czerwca 2014 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżących o dopuszczenie dowodu z załączonej do ww. pisma decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2014 r., nr [...]. Decyzją tą Minister Gospodarki stwierdził nieważność bądź wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. wydanego przez w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], K. ul. [...]. Uzasadniając wniosek o dopuszczenia dowodu skarżący wskazali, iż w treści skargi powołują się na mające znaczenie dla sprawy i trwające w chwili sporządzania skargi postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, które zostało zakończone decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2014 r. wydaną już po wniesieniu skargi. Na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. Sąd postanowił dopuścić wniosek dowodowy w postaci ww. decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 61a § 1 kpa, które to naruszenie miało wpływ na wynika sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 61a § 1 kpa. W myśl tego przepisu, jeżeli podanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Argumentacja Ministra uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania sprowadza się do tego, iż sprawa nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. została już ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją tego samego organu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Powołując się na powyższe Minister wskazuje, iż kwestia nieważności ww. orzeczenia stanowi zatem już rzecz osądzoną, bowiem w niniejszej sprawie występuje tożsamość sprawy załatwionej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., gdyż istnieje tożsamość podmiotu oraz tożsamość przedmiotu sprawy, a żądanie stwierdzenia nieważności oparte jest na tożsamych zarzutach, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego.

Zdaniem Sądu, powołana argumentacja organu odwoławczego nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Zauważyć trzeba, iż na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego dla stwierdzenia, iż w danej sprawie zaistniała powaga rzecz osądzonej, czyli tzw. res iudicata, istotne znaczenie ma tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Przy czym, w doktrynie przyjmuje się, iż tożsamość ta zaistnieje tylko wówczas gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, str. 739). Innymi słowy mówiąc, tożsamość sprawy musi dotyczyć nie tylko podmiotu ale też jej przedmiotu tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Konieczne jest przy tym wystąpienie tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym.

Ponadto, w doktrynie przyjmuje się, iż stan faktyczny powinien być brany pod uwagę, jeśli chodzi o tożsamość sprawy, tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych tj. okoliczności mających znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, okoliczności istotnych (relewantnych) dla sprawy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2008 r., II SA/Rz 76/08, LEX Nr 510203, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012 r., IV SA/Gl 300/11, LEX Nr 1107733). Natomiast elementy prawnie obojętne, niewpływające w niczym na załatwienie sprawy, powinny być pominięte w ocenie tożsamości sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012 r., IV SA/Gl 300/11, LEX Nr 1107733 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 września 2012 r., II SA/Ke 463/12, LEX Nr 1221394).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, iż w dniu [...] stycznia 2011 r. została wydana decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. Wydanie ww. decyzji nastąpiło po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia wszczętego na wniosek skarżących z dnia 12 sierpnia 2010 r. Powołana decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2012 r.

Ponadto, w dniu 19 kwietnia 2012 r. skarżący wnieśli do Ministra Gospodarki wniosek o stwierdzenie nieważności pięciu orzeczeń dotyczących przejęcia nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], w tym, między innymi: 1) orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. wydanego przez w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz 2) orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r.

W następstwie powyższego wniosku, pismem z dnia 17 lipca 2013 r. Minister Gospodarki zwrócił się do skarżących z prośbą o doprecyzowanie czy wnioskodawcom chodzi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. Ponadto, tym samym pismem - odnosząc się do wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1955 r. - Minister Gospodarki wyjaśnił, iż nie jest organem właściwym do załatwienia tej sprawy. Wskazał, iż wnioskodawcy mają możliwość wniesienia odrębnego podania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z 1955 r. do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ww. piśmie Minister Gospodarki wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 66 § 1 kpa, odrębne podanie złożone w terminie 14 dni od daty doręczenia zawiadomienia organu uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania.

Z powyższego wynika, iż przed wniesieniem wniosku z dnia 9 sierpnia 2013 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. skarżący złożyli do Ministra Gospodarki wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości, w tym orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. Przed złożeniem ww. wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r. otrzymali w tej sprawie odpowiedź Ministra Gospodarki. Na powyższe okoliczności, w tym na okoliczność skierowania do Ministra Gospodarki ww. wniosku i uzyskaną od organu odpowiedź skarżący powołali się we wniosku do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 9 sierpnia 2013 r. Z akt sprawy wynika, iż okoliczność toczącego się przed Ministrem Gospodarki postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. skarżący podnosili również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem postanowienia z dnia [...] stycznia 2014 roku. W tym wniosku wskazali, iż w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa przy [...] mogą pojawić się rozstrzygnięcia mające związek z orzeczeniem z 1955 r. i dające podstawę do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Z powyższego wynika, iż w dacie wniesienia przez skarżących wniosku z dnia 9 sierpnia 2013 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. okoliczności stanu faktycznego były odmienne niż w dacie złożenia pierwszego wniosku, czego Minister nie wziął pod uwagę przy ocenie tożsamości obu spraw.

Przy czym, w ocenie Sądu, nowe okoliczności stanu faktycznego miały znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Podstawą prawną orzeczenia Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. był § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż orzeczenia wydane na podstawie tej normy stanowią w zasadzie integralną część aktu o nacjonalizacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt OSK 232/04, dostępny w bazie: www. orzeczenia.nsa.gov.pl.), pomimo, iż są one odrębnymi dokumentami w stosunku do orzeczeń wydanych w związku z treścią § 65 ust. 1 ww. rozporządzenia. Jednocześnie, w orzecznictwie wskazuje się, iż stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w myśl § 65 ust. 1 ww. rozporządzenia z 1947 roku - co prowadzi do uznania, iż nacjonalizacja danego przedsiębiorstwa w ogóle nie miała miejsca - skutkować musi wyeliminowaniem z obrotu, jako również nieważnego, jedynie nominalnie odrębnego orzeczenia, gdzie wskazano składniki mienia, które uległy przejęciu na rzecz Skarbu Państwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 705/11, dostępny w bazie: www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w składzie orzekającym powołany pogląd w pełni podziela. W ocenie Sądu, orzeczenie Prezesa [...] Urzędu [...] z 1955 r. nie posiada samodzielnego funkcjonalnie bytu prawnego, niezależnego od decyzji nacjonalizacyjnej, a wynik postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. ma znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. Konsekwencją bowiem wyeliminowania z obrotu orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. będzie ustanie przyczyn materialnoprawnych dla wydania orzeczenia z 1955 roku. Wskazać przy tym trzeba, iż w dniu [...] czerwca 2014 r. skarżący złożyli do akt sądowych decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2014 r, którą stwierdzono nieważność bądź wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że wydając zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego naruszył art. 61a § 1 kpa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu, przy ponownym jej rozstrzygnięciu rzeczą organu orzekającego powinno być uwzględnienie stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit c) oraz art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ppsa.