Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 422/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska – sprawozdawca Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz asesor sądowy Marta Wojciechowska Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2004 roku sprawy ze skargi P. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przeniesienia do rezerwy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. na rzecz P. S. 10 (słownie: dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O., powołując się na treść art.42 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( tj .Dz. U. z 1992r., Nr 4, poz. 16 z póżn. zm.) utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...], Nr [...], o odmowie przeniesienia do rezerwy P. S. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Podając motywy rozstrzygnięcia organ powołał się na przepisy Zarządzenia Nr 26 Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 września 2000r. w sprawie przeniesienia do rezerwy niektórych grup poborowych bez odbycia zasadniczej służby wojskowej ( niepublikowane poza resortem MON), wydanego na podstawie art. 46 ust. 4 cyt. ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Jak wyjaśnił organ, jednym z koniecznych warunków przeniesienia do rezerwy jest korzystanie przez poborowego w oparciu o stosowne decyzje z odroczenia służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego przed dniem nowelizacji cytowanej wcześniej ustawy, tj. przed dniem 1 lipca 1999r.. Niespełnienie tego warunku przez odwołującego się przesądziło o wydaniu decyzji odmownej. Bez znaczenia – zdaniem organu- jest w tej sytuacji okoliczność, iż P. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które faktycznie prowadzi.

Z powyższą decyzją nie zgodził się P. S., który składając skargę do Sądu administracyjnego wyjaśnił, że już w czasie gdy był właścicielem gospodarstwa rolnego uzyskał odroczenie z tytułu nauki w pięcioletnim Technikum Mechanizacji Rolnictwa w G. Po ukończeniu szkoły, w kwietniu 1999r., został poinformowany, że odroczenie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego jest niemożliwe, dlatego też nie przedstawiając dokumentu na tę okoliczność podjął dalszą naukę w szkole policealnej. Zdaniem skarżącego, spełnia warunki z Zarządzenia Nr 26 MON z dnia 22 września 2000r., bo jest właścicielem gospodarstwa rolnego oraz korzystał z odroczenia, tylko, że nie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego a z tytułu pobierania nauki.

Składając odpowiedź na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Powołując się na przepisy stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji organ jeszcze raz podkreślił, iż przeniesieni zostali do rezerwy bez odbycia służby wojskowej poborowi, którzy łącznie spełniali następujące warunki: korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP, która to nowelizacja zniosła odroczenie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, w chwili obecnej są właścicielami gospodarstwa rolnego, złożą pisemny wniosek do Wojskowej Komendy Uzupełnień z prośbą o przeniesienie do rezerwy. Ponieważ skarżący nie spełnia pierwszego z wymienionych warunków, wydana decyzja – zdaniem organu – jest prawidłowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skargę należało uwzględnić aczkolwiek z innych powodów niż podniesione przez skarżącego.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 200r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U .Nr 153,poz. 1270), zwanej dalej: Prawo o postępowaniu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Zasadnicza kwestia jaką należało rozstrzygnąć w przedmiotowej sprawie dotyczy znaczenia prawnego Zarządzenia Nr 26 Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 września 200r., które wskazane zostało jako podstawa prawna odmowy przeniesienia do rezerwy skarżącego.

Na wstępie rozważań należy przypomnieć, iż w dniu 17 pażdziernika 1997r. weszła w życie ustawa z dnia 2 kwietnia 1997r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997r., Nr 78, poz. 483) dalej zwana Konstytucją, która jako najważniejszy akt prawny w systemie prawa wprowadziła zamknięty katalog źródeł prawa, przesądzając w treści art. 87, iż źródłem prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Natomiast art. 93 ust. 1 Konstytucji stanowi, że uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów mają charakter wewnętrzny, co oznacza, iż mogą być podstawą normatywną kierownictwa wewnętrznego w jednostkach organizacyjnie podległych wydającemu te akty. Nie mogą zatem być podstawą jakichkolwiek decyzji organów władzy publicznej (ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej) wobec obywateli, osób prawnych i innych podmiotów ( art.93 ust.2 Konstytucji).

Powyższe regulacje spowodowały poważne zmiany w systemie źródeł prawa, dlatego też mocą art. 241 ust. 6 Konstytucji nałożono na Radę Ministrów obowiązek przygotowania w ciągu dwóch lat od wejścia Konstytucji w życie projektów ustaw "dostosowanych". Przede wszystkim chodziło o wskazanie, które uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia ministrów i innych organów administracji rządowej wydane przed dniem wejścia w życie Konstytucji wymagają zastąpienia przez rozporządzenia a ponadto, które z aktów normatywnych administracji rządowej (w tym rozporządzenia), wydanych przed dniem wejścia w życie Konstytucji stają się (lub pozostają) uchwałami Rady Ministrów, a które zarządzeniami w rozumieniu art. 93 Konstytucji, czyli aktami prawa o charakterze wewnętrznym. Rada Ministrów w wyznaczonym terminie nie wykonała obowiązku w zakresie uporządkowania systemu źródeł prawa. Dopiero dokonała tego ustawa z dnia 22 grudnia 2000r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 120, poz.1269 ), ale nie objęto nią cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony RP. Dopiero nowelizacja tej ustawy, dokonana ustawą z dnia 13 września 2002r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. Nr 166, poz. 1363 ) nadała nowe brzmienie art. 46 ust. 4 i zawarto w nim upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydawania rozporządzeń dotyczących przeniesienia określonej części poborowych do rezerwy.

W rozpatrywanej sprawie organy oparły się jedynie na regulacjach zawartych w Zarządzeniu Nr 26 Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 września 2000r. bowiem obowiązująca w dacie orzekania ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie zawierała przepisów dotyczących przeniesienia do rezerwy poborowych, którzy przed dniem 1 lipca 1999r. korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Dlatego też w świetle wyżej przedstawionych rozważań – należy uznać, iż zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, którą mogła stanowić jedynie ustawa, bądź rozporządzenie. Stanowiska tego nie może zmienić okoliczność, że przedmiotowe zarządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej, która upoważniała do jego wydania Ministra Obrony Narodowej. Zarządzenie to, mimo iż nie stanowiło źródła powszechnie obowiązującego prawa obowiązywało jako akt prawa wewnętrznego, zatem nie mogło służyć za podstawę prawną do wydania decyzji w sprawie indywidualnej ( patrz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2001r, P 4/00 publ. OTK z 2001r. nr 5 poz. 126 ).

Naruszenie prawa polegające na wydaniu przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji decyzji bez podstawy prawnej stanowi – w myśl. art. 156 § 1 pkt.2 kodeksu postępowania administracyjnego – przesłankę stwierdzenia nieważności obu aktów.

Niezależnie od powyższego powiedzieć trzeba, iż powołanie się przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. na treść art. 42 obowiązującej w dacie orzekania ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP było wadliwe, gdyż przepis ten określa kompetencję organu do orzekania w sprawach z zakresu udzielania poborowym odroczeń z zasadniczej służby wojskowej a nie w sprawach dotyczących przeniesień do rezerwy.

W tym stanie rzeczy należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...], co uzasadnia treść art. 145 § 1 pkt. 2 Prawa o postępowaniu.

Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu oraz na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).