Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2427/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Gierak-Podsiadły WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] (błędnie wskazano w komparycji decyzji nr [...]) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu [...] r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej m.in. na zakup leków.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił skarżącej przyznania pomocy finansowej na zakup leków.

W uzasadnieniu organ wskazał, że J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe uzyskując dochód w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) – dalej jako "ustawa o pomocy społecznej". Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 i 39 ww. ustawy osobom, które nie przekraczają kryterium dochodowego przysługuje zasiłek celowy. W przypadku osób, które nie spełniają tego kryterium przysługuje na mocy art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Organ wskazał, że w związku ze złożonym w dniu [...] r. wnioskiem o pomoc na zakup leków J. K. przedstawiła [...] recept na kwotę [...] złotych. Prezydent W. stwierdził, że w okresie od [...] r. do [...] r. udzielił wnioskodawczyni pomocy na zakup leków decyzjami: z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł. Tym samym pomoc udzielona wnioskodawczyni w tym okresie wyniosła [...] zł. Jednocześnie wnioskodawczyni nie rozliczyła się z organem z całości wypłaconych środków przedstawiając do rozliczenia jedynie faktury na kwotę [...] zł, co oznacza, że w dyspozycji J. K. pozostaje kwota [...] zł podlegająca rozliczeniu. Organ podkreślił również, że na dostarczonych fakturach za zakup leków widnieją pozycje, które nie figurowały na przedstawionych przez wnioskodawczynię receptach stanowiących podstawę wydanych decyzji. Powołując się na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał na brak współdziałania J. K. w rozwiazywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym poprzez rezygnację z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego. Organ podkreślił ponadto, że rozpatrując wniosek w niniejszej sprawie, uwzględnił możliwość korzystania przez skarżącą z uprawnień wynikających z przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika fakt korzystania przez J. K. z pomocy córki w formie opłacania przez nią rachunków za internet, telewizję kablową, telefon komórkowy i prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Organ podniósł również, że w okresie od [...] do [...] r. pomoc w zakresie zasiłków celowych uzyskało [...] osób na łączną kwotę [...] zł, co daje średnio kwotę [...] zł na osobę.

Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła J. K. .

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania zasiłku celowego i celowego specjalnego podejmowane są przez organy administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego. Obejmuje ono prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić na podstawie ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jednocześnie organ wskazał, że z przepisów regulujących tryb przyznawania zasiłków wynika, że organ kieruje się zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru potrzeb do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwością pomocy. Ponadto organ rozstrzygający winien uwzględnić sytuację osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej danej osobie pomocy ze środków publicznych. W odniesieniu do wnioskodawczyni Kolegium wskazało, że przekracza ona kryterium dochodowe wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w prawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823). Przekroczenie kryterium dochodowego powoduje zatem, że możliwe jest rozważenie przyznania pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium przytaczając treść art. 11 ustawy o pomocy społecznej wskazało, że nawet samo spełnienie kryteriów ustawowych nie jest wystarczające do przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego. Kolegium stwierdziło, że oceniając wszystkie powyższe elementy brak jest możliwości przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego. Kolegium podkreśliło, że Prezydent W. w swojej decyzji poczynił ustalenia nie tylko w odniesieniu do sytuacji dochodowej J. K. , lecz również co do zakresu udzielonej pomocy, które to ustalenia Kolegium uznało za własne.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją, która jest szablonowa. Podała, że nie ma wygórowanych żądań. Podniosła, że ma [...] lata i [...] zł zasiłku emerytalnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2014 r. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a także przepisów art. 7, art. 77, art. 86, art. 89 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pomimo powoływania się na uprawnienie J. K. wynikające z przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego nie przeprowadziło postępowania dowodowego w tym zakresie w szczególności nie ustaliło czy córka skarżącej rzeczywiście partycypuje w kosztach utrzymania, a jeśli tak w jakiej wysokości. Podniosła także, że w dniu [...] r. zwróciła się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, jednakże z pisma z dnia [...] r. wynika, że jedynym rozwiązaniem jest zawarcie porozumienia z Zakładem Gospodarowania Nieruchomościami. Jednocześnie wskazała, że z informacji przez nią uzyskanych wynika, że nie kwalifikuje się do grona beneficjentów tego dodatku z uwagi na powstałe zaległości czynszowe. Podniosła również, że chwila kiedy stała się niepełnosprawna jest zdarzeniem spełniającym kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżąca odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego podkreśliła, że wiąże się to z odpowiednim wyważeniem interesów przeciwstawnych, tj. interesu obywatela i interesu publicznego poprzez zachowanie proporcjonalności oby interesów. Wskazała na konieczność szczególnego uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości oczekiwanej. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca wprowadził ograniczenie w możliwości przyznawania zasiłku dla osób, które przekraczają kryterium dochodowe wprowadzając przepis art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. o udzielenie pomocy na zakup leków Jednocześnie skarżąca w trakcie tego samego wywiadu wskazała, że otrzymuje łączny miesięczny dochód w wysokości [...] zł w postaci emerytury. Takie zaś ustalenie powoduje, że sformułowane przez skarżącą żądanie mogło stanowić podstawę do rozważenia przez organ, w myśl ww. przepisów, możliwości przyznania jedynie specjalnego zasiłku celowego z uwagi na sytuację materialną skarżącej, tj. przekroczenie kryterium dochodowego (art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej). Skarżąca od [...] r. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości, które przewyższa kwotę wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w prawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823) a która obecnie wynosi 542 zł.

Oceniając wydane decyzje Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, mimo, że skarżąca wnioskowała o pomoc na zakup leków okazując wystawione na jej rzecz recepty imienne.

Po pierwsze bowiem, skarżącej była udzielana pomoc na zakup leków na podstawie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł, z dnia [...] r. nr [...] na kwotę [...] zł. Decyzje te znajdują się w aktach administracyjnych w niniejszej sprawie, jak również dołączonych do sprawy sygn. akt I SA/Wa 2755/13. W aktach tych znajdują się również faktury wystawione za zakup leków przez skarżącą, z których wynika, że dokonywała ona zakupu leków nie z wystawionych recept, albowiem faktury zawierały pozycje takie jak: [...] (faktura [...] z dnia [...] k. 66 akt administracyjnych dołączonych do sprawy sygn. akt I SA/Wa 2755/13, obecnie sygn. akt I OSK 1478/14), [...] (faktura [...] z dnia [...] r. - k. 65 akt administracyjnych dołączonych do sprawy sygn. akt I SA/Wa 2755/13, obecnie sygn. akt I OSK 1478/14), [...] i [...] (leki OTC, faktura [...] z dnia [...] r. – k. 64 akt administracyjnych dołączonych do sprawy sygn. akt I SA/Wa 2755/13, obecnie sygn. akt I OSK 1478/14), [...] oraz [...] (faktura [...] z dnia [...] r. – k. 115 akt administracyjnych dołączonych do sprawy sygn. akt I SA/Wa 2755/13, obecnie sygn. akt I OSK 1478/14). Zakup tych leków nie wynika zatem z jakiś nadzwyczajnych zdarzeń związanych z chorobami wskazanymi w orzeczeniu o niepełnosprawności skarżącej, ale jest wynikiem decyzji podejmowanych przez samą skarżącą. Podzielić należy zatem stanowisko organu, że skarżąca nie rozlicza się z otrzymywanej ze środków publicznych pomocy na zakup leków wynikających z wystawionych na nią recept przedstawiając organowi faktury na różne środki farmaceutyczne, które nie wynikają ze stwierdzonej niepełnosprawności i nie są z nią związane. Brak rozliczenia przekazanych skarżącej kwot pochodzących ze środków publicznych wskazuje zatem, że skarżąca w sposób dowolny dysponuje tymi środkami.

Ponadto, skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, że córka ponosi opłaty za internet, telewizję kablową, telefon komórkowy i jej "ubezpieczenie zdrowotne przy jej pakiecie opłacanym częściowo przez pracodawcę". Należy zatem podkreślić, że w pierwszej kolejności pomoc udzielana przez córkę powinna zostać przeznaczona na zakup leków w celu poprawy sytuacji zdrowotnej skarżącej tak by mogła ona podjąć działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji materialno-bytowej, nie zaś na internet czy telewizję kablową, które co prawda w dobie XXI w. są powszechne, jednakże nie są niezbędne do zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych, zwłaszcza w sytuacji, w której skarżącej nie wystarcza środków na zakup leków.

W ocenie Sądu również prawidłowo organy, dokonując oceny wniosku skarżącej o zasiłek celowy na zakup leków, ustaliły, że skarżąca stale korzysta z pomocy społecznej. W aktach sprawy znajduje się wydruk wypłat na rzecz skarżącej zasiłków celowych i innej pomocy za okres od [...] r. do [...] r., z którego wynika, że skarżąca otrzymała pomoc w wysokości [...] złotych, z czego [...] r. kwotę [...] zł. Jednocześnie w tym samym okresie (od [...] do [...] r. objęto w sumie [...] osób, w tym skarżącą, pomocą ze środków publicznych w wysokości [...] złotych. Powyższe oznacza, że pomimo przypadania średnio na ten okres 600 złotych, organy w odniesieniu do skarżącej trzykrotnie więcej przeznaczyły na pomoc dla niej. Tymczasem ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe.

Tym samym należy stwierdzić, że organy wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, ani też nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Wbrew stanowisku skarżącej organy dokonały prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej i rodzinnej trafnie uznając, że zasiłek nie może być przyznany.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy