Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1117/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R.D. (D.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. nr: [...] z dnia [...] r. w sprawie wymeldowania R. D. z pobytu stałego, z lokalu położonego w R. , przy ulicy [...] .

Kontrolowania decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

D. i C. C. zwrócili się do organu z wnioskiem o wymeldowanie R. D. (dalej: R.D.,strona) z pobytu stałego, z lokalu położonego w R. , przy ulicy [...] podając, że nie mieszka on pod wskazanym adresem od października 2019 roku. W związku z tym w sprawie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, mające na celu zebranie materiału dowodowego i podjęcie rozstrzygnięcia.

W trakcie prowadzonego postępowania, wszczętego po tym zawiadomieniu organ I instancji poczynił następujące ustalenia.

Przepis art. 33 ust.1 ustawy o ewidencji ludności nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązek wymeldowania się. Niewykonanie obowiązku wymeldowania się przez osobę opuszczającą miejsce pobytu stałego lub czasowego, upoważnia organ gminy do wykorzystania dostępnych mu środków proceduralnych w celu wykonania obowiązku meldunkowego bądź do wymeldowania osoby na wniosek, o ile spełnione zostały przesłanki w art. 35 tej ustawy.

Miejscem pobytu stałego osoby jest miejsce (lokal), w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Nie jest to więc jedynie okazjonalne przebywanie w danym lokalu, lecz stały, codzienny pobyt połączony z czynnościami higienicznymi i gospodarczymi.

W sprawie o wymeldowania osoby z lokalu istotne znaczenie ma spełnienie dwóch przesłanek, tj. dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu mieszkalnego. Za trwałością opuszczenia przez stronę spornego lokalu przemawia wynik przeprowadzonych oględzin, a także zeznania samego zainteresowanego. Przeprowadzone oględziny przedmiotowego lokalu wykazały, że strona w nim nie nocuje, nie stołuje się, nie prowadzi gospodarstwa domowego. W lokalu pozostała część rzeczy osobistych, ale część rzeczy potrzebnych do codziennego użytku zostało zabranych. Strona składając wyjaśnienia w lipcu 2020 r. podał, że w październiku 2019 roku wychodząc z mieszkania w dwóch reklamówkach zabrała najpotrzebniejsze rzeczy osobiste, tj. ubrania potrzebne na kilka dni, a do maja 2020 roku, kiedy to miała swobodny dostęp do przedmiotowego lokalu, zabierała swoje ubrania, stosowne do pory roku. Do dnia wydania rozstrzygnięcia w lokalu nie zamieszkała, co dodatkowo potwierdza przesłankę trwałości opuszczenia mieszkania.

Jeśli chodzi o dobrowolności opuszczenia mieszkania, to z przeprowadzonego postępowania wynika, że od października 2019 r. strona nie mieszka na stałe w lokalu przy ulicy [...] w R. . R. D. składając wyjaśnienia podkreślił, że pod koniec października 2019 roku, w porozumieniu z żoną, wyszedł z mieszkania przy ulicy [...] , co miało umożliwić żonie zastanowienie się nad przyszłością ich małżeństwa. Z jego strony, jak twierdzi, nie było to dobrowolne opuszczenie lokalu. Jednakże ustalone w sprawie okoliczności nie wskazują na to, że został on w sposób kategoryczny zmuszony przez wnioskodawców bądź żonę do opuszczenia mieszkania. Po opuszczeniu lokalu w październiku 2019 roku nie podejmował działań, mających na celu zgłoszenie właściwym organom (sąd, prokuratura) faktu utrudniania mu dostępu do przedmiotowego lokalu. Uczynił to dopiero po przesłuchaniu w przez organ I instancji, co miało miejsce w dniu 14 lipca 2020 r. Podczas przesłuchania został zapytany, czy zgłaszał tą okoliczność do właściwych organów. Jak ustalono, jego zawiadomienie w sprawie utrudniania użytkowania lokalu mieszkalnego wpłynęło do Prokuratury Rejonowej w R. w dniu 25 września 2020 roku. Wcześniej, a więc od daty faktycznego opuszczenia lokalu w październiku 2019 r. na taki stan rzeczy przystał dobrowolnie i nie domagał się, aby stale w lokalu mieszkać, a jedynie do niego przychodził i przebywał, głównie w celu utrzymania więzi z synem, a nie pozostałymi członkami rodziny.

Do opuszczenia lokalu przy ulicy [...] z pewnością przyczynił się konflikt istniejący pomiędzy małżonkami. R. D. składając w lipcu 2020 roku wyjaśnienia przyznał, że do maja 2020 roku miał swobodny dostęp do lokalu przy ulicy [...] . Pomimo tego jego obecność w tym lokalu trwała kilka godzin i, jak podał, "zdarzyło się" że nocował. Zeznał jednocześnie, że w najbliższym czasie ma zamiar powrócić do lokalu przy ulicy [...] dla dobra swojej rodziny. Jednak jak wynika z wyjaśnień złożonych w grudniu 2020 r., sytuacja uległa zmianie, ponieważ R. D. złożył pozew o rozwód ( taki pozew złożyła również jego żona). Mało prawdopodobne wydaje się więc ponowne zamieszkanie strony w przedmiotowym lokalu. Istnienie małżeńskiego konfliktu potwierdzają również wyjaśnienia R.D. Od czerwca 2020 roku od momentu, jak stwierdził, pobicia go przez żonę nie przychodzi do lokalu przy ulicy [...] , żeby nie podsycać nerwowej atmosfery przy dziecku, boi się również o swoje zdrowie. Zatem twierdzenie strony, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, nie znajduje potwierdzenia w przeprowadzonych ustaleniach i dowodach.

W ocenie organu, jeśli wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania miało na celu poprawienie komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem, to zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych takie opuszczenie nie traci co do zasady dobrowolnego charakteru. Konflikty rodzinne bardzo często leżą u podstaw opuszczenia przez daną osobę miejsca stałego pobytu. Ocena moralna postaw uczestników takiego konfliktu, ani dociekanie jego źródeł, nie jest jednak przedmiotem badania w postępowaniu przed organami administracji w sprawie o wymeldowanie. (...) Rejestrowy charakter tak wymeldowania jak i zameldowania, sprowadza się bowiem jedynie do odnotowania faktu zamieszkiwania bądź niezamieszkiwania danej osoby w konkretnym lokalu i dostosowania zapisów w ewidencji do rzeczywistego stanu (tak wyrok WSA w Kielcach z 2 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 255/16).

Mając na względzie przedstawione ustalenia faktyczne, odnosząc je do przepisu materialnego, tj. art. 35 ww. ustawy o ewidencji ludności, organ uznał, że zostały spełnione przesłanki wymeldowania i we konsekwencji tego podjął decyzje wymieniona na wstępie.

Od tej decyzji odwołanie złożył R. D., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokat. Pełnomocnik odwołującego zaskarżając decyzję organu pierwszoinstancyjnego wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem przez organ I instancji, iż skarżący w październiku 2019 r. wyszedł z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w R. z zamiarem stałego opuszczenia tegoż lokalu, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego na poczet niniejszego postępowania wynika, że skarżący nie posiada lokalu zastępczego, w którym mógłby na stałe zamieszkać (...) natomiast pobyt skarżącego w mieszkaniu siostry ma charakter pobytu czasowego;

2) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem przez organ I instancji, iż opuszczenie lokalu przez skarżącego było dobrowolne w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego na poczet niniejszego postępowania wprost wynika, iż powodem czasowego opuszczenia lokalu przy ul. [...] w R. były liczne awantury prowokowane przez żonę skarżącego oraz rodziców małżonki, które to sytuacje z uwagi na znaczne obciążenie psychiczne skarżącego wymusiły na skarżącym czasowe opuszczenie lokalu .

W dalszej części odwołania pełnomocnik podkreśliła, iż odwołujący nie miał zamiaru stałego opuszczenia miejsca pobytu stałego na co wskazuje fakt pozostawienia przez niego w przedmiotowym lokalu rzeczy osobistych i majątkowych. Ponadto, skarżący poczynił wysokie nakłady na nieruchomość, a nadto skarżący regularnie aż do chwili obecnej (styczeń 2021 r.) partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości, regulując bieżące opłaty za wywóz śmieci, wodę i gaz. Wskazała, iż po opuszczeniu spornego lokalu pan R.D. był stałym bywalcem w mieszkaniu przy ul. [...] w R. - opiekował się synem, spożywał z nim posiłki czasem pozostawał w mieszkaniu również na noc. Zauważyła, iż sporna nieruchomość z uwagi na niepełnosprawność odwołującego została specjalnie przystosowana do zamieszkania w niej osoby niepełnosprawnej. Dodatkowo podniosła, iż 23 czerwca 2020 r. R.D. został pobity przez żonę, o czym została powiadomiona policja. Z kolei w Prokuraturze Rejonowej w R. prowadzone było - do stycznia 2021 r., postępowanie przygotowawcze w sprawie utrudniania użytkowania lokalu mieszkalnego na szkodę pana R. D. . Działania te, zdaniem pełnomocnika odwołującego wskazują, iż pan R. D. wykorzystuje środki prawne umożliwiające mu przywrócenie prawa do przebywania w spornym lokalu.

Wojewoda Śląski utrzymując decyzję w mocy podzielił stanowisko w niej wyrażone oraz odniósł się do zarzutów odwołania.

Jak podkreślił w uzasadnieniu, decyzja o wymeldowaniu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. Pobytem stałym z kolei jest zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Podkreślenia wymaga, że oba wymienione w tym przepisie elementy muszą wystąpić łącznie. Samo bowiem przebywanie pod oznaczonym adresem nie przesądza jeszcze o stałym charakterze pobytu. Musi być ono połączone z wolą przebywania. Również sam zamiar stałego pobytu w oznaczonym miejscu, nie decyduje o stałym jego charakterze. Towarzyszyć musi mu przebywanie pod oznaczonym adresem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Stosownie do wyżej powołanej regulacji, jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w sposób trwały, o czym można mówić, gdy dana osoba faktycznie tam nie przebywa z zamiarem opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten jest związany ze założeniem w innym - nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu odbywa się przez ocenę całokształtu obiektywnych okoliczności istniejących w sprawie.

Mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe. Jest to więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 4 czerwca 2013r., sygn. akt II SA/Bd 417/12), a takim miejscem dla odwołującego (od października 2019 roku) z pewnością nie jest lokal przy ul. [...] w R. . Powyższe w ocenie organu odwoławczego w konsekwencji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przesłanka "trwałości" opuszczenia lokalu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, została spełniona.

Jednocześnie, odnosząc się do konsekwentnie podnoszonego przez odwołującego zarzutu braku dobrowolności opuszczenia lokalu, organ odwoławczy wyjaśnia, że powyższe nie stanowi przeszkody do orzeczenia o wymeldowaniu, skoro nie zostały dotąd podjęte skuteczne kroki prawne, które skutkowałyby ponownym zamieszkaniem w lokalu.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, jeśli wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania miało na celu poprawienie komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem, to takie opuszczenie nie traci co do zasady dobrowolnego charakteru. Konflikty rodzinne bardzo często leżą u podstaw opuszczenia przez daną osobę miejsca stałego pobytu - rozumianego również jako zmuszenie do takiego właśnie działania. Ocena moralna postaw uczestników takiego konfliktu, ani dociekanie jego źródeł, nie jest jednak przedmiotem badania w postępowaniu przed organami administracji w sprawie o wymeldowanie rejestrowy charakter tak wymeldowania jak i zameldowania, sprowadza się bowiem jedynie do odnotowania faktu zamieszkiwania bądź niezamieszkiwania danej osoby w konkretnym lokalu i dostosowania zapisów w ewidencji do rzeczywistego stanu.

Odnosząc się natomiast do faktu złożonego przez R.D. pozwu o ochronę naruszonego posiadana, wskazać należy, że przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja, w której osoba zameldowana została zmuszona do opuszczenia spornego lokalu. Jeżeli działanie takie było bezprawne, stronie służą roszczenia mające doprowadzić do przywrócenia posiadania mieszkania i usunięcia przeszkód do zamieszkiwania. Podjęcie prawem przewidzianych środków powinno doprowadzić do uzyskania przez taką osobę rozstrzygnięcia organu państwa - w tym wypadku wyroku sądowego przywracającego posiadanie lokalu lub co najmniej orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszenia danej osoby do opuszczenia tego lokalu (wyrok WSA w Gliwicach z 16 marca 2009 r., sygn. akt II S/VGl 605/08). Co prawda strona pismem z 22 marca 2021 r. wniosła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania niemniej jednak, jak do dnia wydania przedmiotowej decyzji nie został wyznaczony jeszcze żaden termin (notatka służbowa z 5 lipca 2021 r.). Dodać w tym miejscu należy, iż orzeczenie sądu cywilnego wydane w sprawie posesoryjnej miałoby decydujące znaczenie w sprawie o wymeldowanie, gdyby wydane zostało przed jej rozstrzygnięciem. Wówczas właściwy organ zobligowany byłby wziąć je pod uwagę oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W sytuacji, gdy do czasu wydania decyzji przez organ administracyjny takie orzeczenie nie zapadło, to fakt wytoczenia powództwa o przywrócenie posiadania należy traktować jako jeden z dowodów w sprawie, który w powiązaniu z pozostałymi dowodami mógłby przemawiać za wydaniem decyzji o odmowie wymeldowania, co w niniejszej sprawie nie ma jednak miejsca. Organy meldunkowe są bowiem zobowiązane do oceny przesłanek wymeldowania z pobytu stałego według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w czasie rozpatrywania sprawy i nie mogą czekać na ewentualną zmianę tego stanu (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2001 r. sygn. akt Ił S/VKa 657/99). Ewentualne późniejsze uwzględnienie przez sąd powszechny powództwa cywilnego dotyczącego przywrócenia posiadania lokalu osoby, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, może być podstawą do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile faktycznie w tym lokalu zamieszka. Wymeldowanie z lokalu nie jest bowiem równoznaczne z utratą uprawnienia do korzystania z mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, o którym mowa w art. 28 k.r.o. Sama jednak wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyrok NSA z 15 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2143/10). O zameldowaniu przesądza bowiem stan faktyczny istniejący w dacie orzekania.

Ponadto, jak wynika z pisma Sądu Okręgowego w Gliwicach XII Wydział Cywilny Rodzinny, R.D. w sprawie o rozwód nie złożył wniosku o uregulowanie sposobu korzystania z mieszkania przy ul. [...] w R. (pismo z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt [...]).

Oceniając zamiar powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt Ił OSK 302/05, z 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09). Z akt niniejszej sprawy wynika, że strona pozostaje w głębokim konflikcie zarówno z zamieszkującą w przedmiotowym lokalu żoną (sprawa rozwodowa w toku zawisła przed Sądem Okręgowym w Gliwicach pod sygn. akt XII C 1027/20), jak również z właścicielami tego lokalu, którzy nie wyrażają zgody na dalsze zamieszkiwanie w nim. Zatem faktyczny powrót odwołującego do miejsca zameldowania na pobyt stały jest zdarzeniem mało prawdopodobnym i niepewnym.

Kwestia partycypowania w kosztach utrzymania lokalu, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem jest wymeldowanie z lokalu. Podjęta decyzja ma charakter jedynie ewidencyjny, potwierdzający istniejący stan rzeczy i jest oderwana od tytułu prawnego do lokalu. Podobnie kwestia pozostawionych w spornym lokalu rzeczy osobistych R.D., czy też rzeczy stanowiących jego współwłasność małżeńską nie jest przesądzająca dla wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania odwołującego z miejsca pobytu, bowiem pozostawienie w lokalu rzeczy nie świadczy o skoncentrowaniu w nim spraw życiowych strony, a opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem z rzeczy należących do opuszczającego lokal (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 136/09). Również poczucie pokrzywdzenia wydaną decyzją o wymeldowaniu, chociaż istotne dla strony, nie ma znaczenia w postępowaniu meldunkowym, gdyż czynność wymeldowania nie zależy od uznania organu administracji.

W kontekście podniesionej przez pełnomocnika odwołującego kwestii dotyczącej zawieszenia przez organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie postępowania do czasu zakończenia się postępowania toczącego się w Prokuraturze Rejonowej w R. w sprawie utrudniania użytkowania lokalu mieszkalnego na szkodę R.D., organ odwoławczy wskazuje, że żaden szczególny przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania karnego, czy posesoryjnego. Fakt toczących się postępowań przed organami ścigania czy organami wymiaru sprawiedliwości winien stanowić jedynie jedną z okoliczności w ramach ustaleń stanu faktycznego, którego ocena należy do organów w granicach art. 80 k.p.a., nie zaś zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., uzasadniające zawieszenie postępowania. Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez stronę nie jest bowiem wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się nadto, aby w toku postępowania przed organem I instancji doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie, podczas którego zgromadził materiał dowodowy pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Następnie dokonał prawidłowej oceny całokształtu tego materiału w oparciu o kryteria określone w art. 80 Kpa, czemu wyraz dał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnienia stron zostały poddane ocenie przy uwzględnieniu pozostałych przeprowadzonych środków dowodowych i okoliczności występujących w sprawie.

W skardze z 11 sierpnia 2021 r. pełnomocnik R.D. podnosi zarzuty dotyczące naruszenia następujących przepisów postępowania:

1/ art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem przez Organ I instancji oraz Organ II instancji, iż skarżący w październiku 2019 r. wyszedł z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w R. z zamiarem stałego opuszczenia tegoż lokalu, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego na poczet postępowania wynika, że skarżący nie posiada lokalu zastępczego, w którym mógłby na stałe zamieszkać, natomiast pobyt skarżącego w mieszkaniu siostry ma charakter pobytu czasowego;

2) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem przez Organ I instancji oraz Organ II instancji, iż opuszczenie lokalu przez skarżącego było dobrowolne w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego na poczet prowadzonego postępowania wprost wynika, iż powodem czasowego opuszczenia lokalu przy ul. [...] w R. były liczne awantury prowokowane przez żonę skarżącego oraz rodziców małżonki, które to sytuacje z uwagi na znaczne obciążenie psychiczne skarżącego wymusiły na nim czasowe opuszczenie lokalu, do czerwca 2020 r. centrum życiowe skarżącego skupiało się w lokalu przy ul. [...] w R. , a kolejno skarżący został pozbawiony dostępu do rzeczonego lokalu poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych do lokalu, przy czym skarżący podjął kroki prawne zmierzające do powrotu do lokalu;

3) art. 7 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie okoliczności sprawy przez Organ I instancji (w tym brak przesłuchania świadków - sąsiadów skarżącego na okoliczność przebywania skarżącego w lokalu przy ul. [...] w R. do czerwca 2020 r.);

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy przez Organ II instancji  zaskarżonej decyzji Organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja ta, jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania powinna zostać uchylona, a sprawa powinna zostać przekazana Organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

5) art. 15 k.p.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegające na wydaniu przez Organ II instancji zaskarżonej decyzji w oparciu o materiał dowodowy uzupełniony dopiero na etapie postępowania odwoławczego;

W związku z powyższym pełnomocnik wnosi o uchylenie w całości decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. w przedmiocie wymeldowania R.D. z pobytu stałego w lokalu położonym w R. przy ul. [...] ;

Ponadto, wnosi o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

Jak wywodzi w uzasadnieniu skargi, z kwestionowana decyzją nie sposób się zgodzić, a to w szczególności z uwagi na uchybienia procesowe skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia i to zarówno przez Organ I instancji, jak i Organ II instancji. Ponadto, dopiero w toku postępowania odwoławczego uzupełniony został materiał dowodowy w sprawie - m.in. postanowienie z dnia [...] n, kopia wezwania do wydania kluczy, kopia pozwu o przywrócenie posiadania (okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia) - przez co Organ II instancji winien był uchylić decyzję Organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Doprowadzenie do uzupełnienia materiału dowodowego w tak istotnych kwestiach (brak dobrowolności w opuszczeniu lokalu) dopiero na etapie postępowania odwoławczego stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), której istota sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej stanowiącej przedmiot postępowania. Rozpoznanie przez Organ II instancji nowych istotnych okoliczności, które pojawiły się dopiero na etapie postępowania odwoławczego stanowią zaprzeczenie tej zasady, bowiem wcześniej odnieść musi się do nich Organ I instancji.

Odnosząc się do stanowiska zajętego przez Organ II instancji, jakoby skarżący od końca października 2019 r. nie koncentrował na stałe swoich spraw osobistych i majątkowych w lokalu przy ul. [...] w R. , a opuszczenie to spełniało przesłanki warunkujące wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj. nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny, należy podnieść, iż Skarżący z uwagi na trudne relacje rodzinne, tj. narastający konflikt pomiędzy nim a żoną oraz teściami - zamieszkał chwilowo w mieszkaniu swojej siostry, lecz to w lokalu przy ul. [...] w R. pozostawił on swoje rzeczy osobiste, dokumenty, sprzęty codziennego użytku, pod rzeczony adres doręczana była także adresowana do niego korespondencja, co dowodzi, iż to właśnie w lokalu przy ul. [...] w R. koncentrował on swoje centrum życiowe. Wszczynane awantury, poniżanie i lekceważenie skarżącego wymusiły na nim wyłącznie czasowe opuszczenie przedmiotowego lokalu w październiku 2019 r. Co ważne, skarżący podkreśla, iż po tych wydarzeniach często przebywał we wspomnianym lokalu - pozostawał w nim około 7-8 godzin dziennie, a także zdarzało się, iż zostawał na noc, stale opiekował się małoletnim synem, spożywał posiłki, korzystał z urządzeń codziennego użytku. Wyprowadzka skarżącego miała na celu uniknięcie stałych awantur oraz konfrontowania się z negatywnym nastawieniem żony do jego osoby; jednakże, w zamierzeniu był to stan przejściowy (skarżący w październiku 2019 r. zabrał z domu jedynie jedną reklamówkę zapełnioną najpotrzebniejszą odzieżą).

Okolicznością przemawiającą za chęcią powrotu do przedmiotowego lokalu było pozostawienie przez R.D. rzeczy osobistych oraz majątkowych. Ponadto, skarżący poczynił nakłady na nieruchomość, co wysuwa wniosek, iż miał zamiar powrócić do wspomnianej nieruchomości. Nadto, partycypuje w kosztach jej utrzymania, regulując bieżące opłaty za wywóz śmieci, wodę i gaz. Okolicznością przemawiającą również za twierdzeniem skarżącego, iż nigdy nie przedsięwziął zamiaru opuszczenia na stałe przedmiotowego lokalu jest fakt, iż po opuszczeniu domu zamieszkał w mieszkaniu należącym do jego siostry, która zgodziła się wyłącznie na tymczasowy pobyt skarżącego. Skarżący nie dysponuje żadnym lokalem zastępczym, nie przysługuje mu tytuł prawny do innej nieruchomości, a ponadto nie posiada środków pieniężnych pozwalających na zmianę stałego miejsca zamieszkania.

W tym miejscu należy powołać się na stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, tj. okoliczności takie jak pokrywanie opłat związanych z utrzymywaniem lokalu; podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym; uzyskanie tytułu do posiadania lokalu; uzewnętrznianie woli powrotu do lokali przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie, pozwalają na przyjęcie, iż osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego (wyrok NSA z 13.12.2017 r., II OSK 565/17, wyrok NSA z dnia 19 marca 2014 r., OSK 2556/12). Przekładając powyższe stanowisko judykatury na grunt przedmiotowej sprawy wskazuje się, iż skarżący poprzez swoje działania, tj.: uczestniczenie w kosztach opłat, podejmowanie działań o utrzymanie tytułu do posiadania lokalu, a także uzewnętrznianie woli powrotu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie nie pozwala na przyjęcie, iż skarżący dobrowolnie i trwale opuścił lokal.

W dniu 23 czerwca 2020 r., kiedy skarżący - tak jak zwykle - chciał wejść do lokalu przy ul. [...] w R. , zauważył, iż zamki w drzwiach wejściowych zostały wymienione. Kiedy skarżący zaczął domagać się wydania mu nowego kompletu kluczy, zamieszkująca w rzeczonym lokalu J. D. rzuciła się na skarżącego, zaczęła napierać na niego swoim ciałem doprowadzając do jego upadku. Po czym nie przestawała bić skarżącego otwartą dłonią i pięścią. W tym miejscu wskazać należy, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, przez co nie był on zdolny odeprzeć ataku fizycznego małżonki. Z uwagi na powyższe, skarżący złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, które zakończyło się umorzeniem dochodzenia z uwagi na brak interesu społecznego w objęciu ściganiem z urzędu przestępstwa ściganego z oskarżenia pr30A/atnego. Skarżący pouczony o swych prawach, kolejno wniósł prywatny akt oskarżenia przeciwko J. D. o czyn z art. 157 § 2 k.k. w Sądzie Rejonowym w R. (sprawa nie została jeszcze prawomocnie zakończona). Jak wynika z powyższego, skarżący został siłą pozbawiony dostępu do lokalu, pomimo iż w domu nadal znajdują się jego rzeczy osobiste i majątkowe.

W odniesieniu do skarżącego nie toczyło się nigdy postępowanie o eksmisję. Jak wynika z powyższego, nie sposób uznać, by opuszczenie lokalu przy ul. [...] w R. miało charakter dobrowolny.

W dniu 29 czerwca 2020 r. właściciele lokalu przy ul. [...] w R. złożyli wniosek o wymeldowanie skarżącego ze stałego pobytu.

Skarżącemu zależało na ratowaniu małżeństwa z J. D. , w związku z czym podejmowane były próby poprawy relacji małżeńskich; jednakże nie przyniosły one trwałych, oczekiwanych rezultatów - obecnie przed Sądem Okręgowym w Gliwicach zawisła jest sprawa o rozwód z powództwa R. D. przeciwko J. D. . Niemniej jednak skarżącemu zależy na powrocie do przedmiotowego lokalu ze względu na dobro małoletniego dziecka. Kwestią priorytetową jest dla Niego aktywne uczestnictwo w jego wychowaniu oraz towarzyszeniu w kolejnych etapach dorastania, pomimo konfliktu z małżonką - który to konflikt w ocenie skarżącego nie powinien oddziaływać na małoletnie dziecko. W budynku możliwe jest takie ulokowanie jego mieszkańców, by każdy miał możliwość swobodnego korzystania z lokalu.

Należy zwrócić również uwagę na kwestię przystosowania lokalu przy ulicy [...] w R. do zamieszkiwania w nim przez osobę niepełnosprawną, którą jest skarżący. Wspomniane przystosowanie przejawia się poprzez brak progów oraz urządzenie mieszkania przemyślane w taki sposób, aby poruszanie się po nim skarżącego było komfortowe, a także nie narażało na trudności i dyskomfort. R. D. nie posiada aktualnie środków pieniężnych (co spowodowane jest brakiem możliwości zatrudnienia), pozwalających na stałą zmianę miejsca aktywności życiowej, nie wspominając o przystosowaniu nowego lokum do poruszania się po nim jako osoba niepełnoprawna.

Istotne jest również i to, że od 23 czerwca 2020 r. do chwili obecnej utrudnia się skarżącemu korzystanie z zajmowanego lokalu poprzez wymianę zamków oraz odmowę wydania nowych kluczy przez małżonkę skarżącego. Stan faktyczny sprawy wyraźnie wskazuje na dążenie skarżącego do powrotu do lokalu mieszkalnego, co od czerwca 2020 r. jest mu uniemożliwianie - nie może swobodnie wejść i przebywać na terenie rzeczonej nieruchomości, a prośby o wydanie nowych kluczy nie przyniosły żadnych rezultatów. Obecnie toczy się sprawa o naruszenie posiadania, zawisła przed Sądem Rejonowym w R. pod sygnaturą akt [...]. Owa okoliczność wskazuje, iż skarżący wykorzystuje środki prawne umożliwiające przywrócenie prawa do przebywania w przedmiotowym lokalu, co jednoznacznie przesądza o intencji skarżącego w zakresie chęci pozostawania w lokalu przy ulicy [...] w R. .

Mając na względzie powyższe, na podkreślenie zasługuje, iż zarówno Organ I instancji, jak i Organ II instancji wadliwie ocenił materiał dowodowy zebrany na poczet przedmiotowego postępowania, z którego w sposób jednoznaczny wynika, iż opuszczenie lokalu przy ul. [...] w R. nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego. Ponadto, organ I instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający wszystkich okoliczności sprawy. M.in. nie zostali przesłuchani świadkowie - sąsiedzi skarżącego zamieszkujący w okolicy lokalu położonego przy ul. [...] w R. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art, 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przeprowadzona pod względem powyższych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że są one zgodne z prawem.

W rozdziale 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn., Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 z późn. zm., dalej: ustawa), w brzmieniu obowiązującym na datę wydawania zaskarżonej decyzji, ustawodawca unormował obowiązek meldunkowy obywateli polskich.

Stosownie do treści art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnymi i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym jest zameldowana. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 powołanej ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego, właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który nie dopełnił obowiązku wymeldowania się - art. 35 ustawy. Mając na uwadze powyższe unormowania stwierdzić należy, ze obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały i było dobrowolne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub bezskuteczne podejmowanie takiej czynności, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (por. m.in. wyrok NSA

z dnia 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18, CBOSA) W orzecznictwie utrwalił się też pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17).

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, przyjąć należy, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Lokal, z którego został wymeldowany jest własnością rodziców żony. Niewątpliwe jest także, że żona, z którą jest w trakcie rozwodu, wymieniła zamki w lokalu, uniemożliwiając tym samym skarżącemu w nim przebywanie. Skarżący, co sam przyznaje, nie zamieszkuje w miejscu swego stałego zameldowania od października 2019 r. (pojawia się w nim incydentalnie). Dopiero w dniu 25 września 2020 r. złożył do Prokuratury Rejonowej w R. zawiadomienie w sprawie utrudniania użytkowania lokalu, zaś powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania wytoczone wniósł dopiero w marcu 2021 r., a więc po upływie znacznego okresu czasu od opuszczenia lokalu. Powództwo do dnia wydania decyzji przez organ II instancji, nie zostało rozpatrzone.

Wobec tego, nawet zakładając, ze zachodziły okoliczności przymusu psychicznego (ze strony żony oraz teściów) czy fizycznego (ze strony żony), to skarżący na trwałe opuścił mieszkanie, wiążąc swoje centrum życiowe z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu.

Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało za prawidłowe stanowisko orzekających w niniejszej sprawie organów, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca stałego pobytu.

Z tego względu niezasadny jest zarzut podniesiony przez pełnomocnika skarżącego dot. naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 7, 77 i 80 k.p.a., w tym brak przesłuchania świadków, skoro istotne dla sprawy okoliczności zostały dostatecznie wyjaśnione. W trakcie postępowania organy, a w ślad za nimi i Sąd nie rozpatrywały kwestii zamiaru trwałego opuszczenia lokalu przez skarżącego. Być może nie miał takiego zamiaru, natomiast obiektywnie stan ten nosi znamiona trwałości. W okolicznościach sprawy przyjąć także trzeba, tak jak wykazano to wyżej, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny.

Nie doszło, w ocenie Sądu, do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego skoro istotne dla sprawy okoliczności (fakty prawotwórcze), w postaci dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego przez skarżącego oraz nie dopełnienia przez niego obowiązku wymeldowania, zostały ustalone na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego A tylko w przypadku, w którym okoliczności te zostałyby ustalone na etapie postępowania prowadzonego przez organ II instancji, zasada ta zostałaby naruszona w stopniu wymagającym uchylenia jego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie, po uzyskaniu od skarżącego informacje o złożonym (na etapie postępowania odwoławczego) pozwie o ochronę naruszonego posiadania oraz o wezwaniu żony do wydania kluczy do spornego lokalu, organ odwoławczy w granicach wyznaczonych przepisami k.p.a. (art. 136) jedynie uzupełnił postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie.

W ocenie więc Sądu nie można postawić skutecznie orzekającym organom naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy ustaliły bowiem wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły materiał dowodowy, wyjaśniając w motywach podjętych rozstrzygnięć z jakich powodów faktycznych i prawnych uznały zasadność wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu, co wypełnia postanowienia art. 107 § 3 k.p.a.

Nie można też zarzucić organom naruszenia przepisów prawa materialnego - w szczególności art. 35 ustawy o ewidencji ludności - poprzez błędną wykładnię i zastosowanie - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - skoro wskazały jakie przesłanki są niezbędne do podjęcia decyzji o wymeldowaniu z miejsca stałego pobytu.

Wobec powyższego skarga nie mogła wywrzeć zmierzonego skutku. Postępowanie o wymeldowanie jest jedynie postępowaniem stwierdzającym brak przebywania w miejscu stałego pobytu, a które ma na celu doprowadzenie stanu ewidencji ludności do zgodności ze stanem faktycznym. W postępowaniu tym nie mogą być natomiast rozstrzygane żadne inne kwestie, w tym majątkowe.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.