Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1841/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-11-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i  par. 2  pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45 ust. 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 76 poz 694
law: Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości - tekt jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kompensacji wzajemnych zobowiązań na skutek wniosków strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy (druki PPPr) z dnia 16 stycznia 2007 r. oraz z dnia 17 października 2008 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Spółki z o.o. A. w Z. na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o zwolnienie jej z wpisu sądowego. Wniosek ten został następnie złożony na wymaganym przepisami druku PPPr z dnia 16 stycznia 2007 r.

W toku postępowania głównego, począwszy od wskazanej wyżej daty złożenia urzędowego formularza, Spółka wielokrotnie wnosiła środki odwoławcze od orzeczeń sądu I instancji, w tym dotyczących przyznania prawa pomocy.

Należy odnotować, że w ramach zażalenia z dnia 28 maja 2008 r. na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2008 r. Spółka ponownie w tej sprawie wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy pojawił się w piśmie procesowym Spółki z dnia 24 września 2008 r., w którym skarżąca odwołała się od innego orzeczenia sądu I instancji, tj. od postanowienia z dnia 8 września 2008 r.

Ostatnie dwa z przywołanych wyżej wniosków o przyznanie prawa pomocy zostały w dalszej kolejności uzupełnione o druk urzędowego formularza z dnia 17 października 2008 r.

W wyniku badania wniosków, co do ich treści i wymogów formalnych, referendarz sądowy uznał, iż dla usprawnienia i przyśpieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, celowe będzie łączne rozpoznanie wskazanych wyżej wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. zawartego w druku PPPr z dnia 16 stycznia 2007 r. oraz zawartych w pismach Spółki z dnia 28 maja 2008 r. i z dnia 24 września 2008 r., uzupełnionych następnie drukiem z dnia 17 października 2008 r.

Wziąwszy zatem pod uwagę fakt, iż pomiędzy złożeniem pierwszego i ostatniego z ww. wniosków upłynęło bez mała dwa lata, pismem z dnia 29 października 2008 r., referendarz sądowy wezwał Spółkę – do rąk pełnomocnika – do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisów:

1) "raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące,

2) deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy,

3) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku B. i w Banku C., obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.

W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez bank, informujące

o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy

z bankiem o zamknięciu rachunku,

4) ostatniej ewidencji środków trwałych,

5) aktualnych, tj. uzyskanych po dniu otrzymania wezwania, odpisów

z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy – z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości,

6) nadesłanie sprawozdania finansowego w rozumieniu art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości za rok 2007."

W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a.

Odpowiadając na wezwanie Spółka nadesłała dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty źródłowe (patrz pismo procesowe z dnia 12 listopada 2008 r.), które w zdecydowanej większości były już uprzednio poddane oglądowi Sądu w toku innych postępowań o charakterze wpadkowym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W tych ramach spółka zwróciła między innymi uwagę, że w kilkunastu sprawach toczących się w Wydziale III tut. Sądu zwolniono ją od kosztów sądowych, w tym w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1465/06 na mocy postanowienia z dnia 28 marca 2007 r. W treść pisma z dnia 12 listopada 2008 r. wkomponowano nadto skany: odpisu z księgi wieczystej nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] ze stanem na dzień 13 października 2003 r. oraz zawiadomienie z dnia 28 listopada 2005 r. o wpisie w księdze wieczystej Kw nr [...] dotyczącej nieruchomości położonej w miejscowości J.

Wypada jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że Spółka wielokrotnie w licznych postępowaniach przed Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, lecz jej wnioski nie były uwzględniane, w wyniku czego wpłacała ona należne opłaty. W wielu z tych spraw wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, który podkreślał, że skarżąca, pomimo podnoszonych przez nią okoliczności, nadal funkcjonuje w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody – w szczególności uczynił tak Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając jej zażalenia na postanowienia odmawiające prawa pomocy (por. postanowienia: z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, a nadto I FZ 113/06 i I FZ 128/06 i z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06, z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08). Podnoszono nadto, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych – [...] zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (tak w postanowieniu z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08). W części z tych spraw Spółka nie przedstawiła dokumentów obrazujących aktualną kondycję finansową, co znalazło wyraz m.in. w postanowieniu NSA z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08.

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.

Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się więc do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych.

Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca Spółka nie wykazała zasadności wniosków o przyznanie jej prawa pomocy.

Uzasadnienie takiego stanowiska wymaga poruszenia kilku aspektów. Po pierwsze, zaznaczyć trzeba, że Spółka nie wykonała w sposób należyty wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Ograniczyła się ona bowiem do nadesłania skanów tych samych dokumentów, które już wielokrotnie przedstawiała w toku licznych postępowań w przedmiocie prawa pomocy, mimo iż miała świadomość, że referendarz sądowy, dokonując wezwania, znał ich treść oraz że w większości przypadków, jak np. w postanowieniu Sądu z dnia 23 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1500/06, uznawano je – z uwagi głównie na ich nieaktualność – za niewystarczające dla uwzględnienia jej wniosków.

Dotyczy to przede wszystkim odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą. Nie tylko bowiem, identycznie jak

w innych postępowaniach, w tym w przywołanej już sprawie o sygn. akt. I SA/Gl 1500/06, nie przedstawiono ich aktualnych wersji. Dane wynikające ze wspomnianych odpisów mają zaś istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie rozpoznawanych wniosków, ponieważ ich brak – a zwłaszcza wątpliwości, jakie mogą powstać co do skali obciążeń hipotecznych tych nieruchomości, spotęgowane jeszcze wskutek biernej postawy procesowej wnioskodawczyni – uniemożliwia uzyskanie stanu pewności co do jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ze znajdujących się w aktach zarówno niniejszej sprawy, jak i innych spraw skarżącej, w tym o sygn. I SA/Gl 1500/06, kopii odpisów ksiąg wieczystych wynika przecież, że obciążenia te w wypadku nieruchomości, na których posadowione były stacje benzynowe, były znacznie niższe od sporej wartości tych nieruchomości, co sprawia, iż koniecznym jest ustalenie, czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie. Jest tak tym bardziej dlatego, że obciążenie niektórych nieruchomości skarżącej hipoteką nie wyklucza możności uzyskiwania z nich dochodów, w szczególności jeżeli wziąć pod uwagę, że dwie z nich zabudowane są stacjami benzynowymi, co zresztą wielokrotnie podnosiły Sądy, orzekając w przedmiocie wniosków spółki o przyznanie prawa pomocy, m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06, w postanowieniu z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I FZ 434/07 oraz w postanowieniu z dnia 22 listopada 2007 r. sygn. akt II FZ 531/07.

Po drugie, podkreślenia wymaga, że okoliczność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przez wojewódzki sąd administracyjny w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I FZ 434/07). Abstrahując jednak od faktu, iż orzeczenia takie jak to, które zapadło w dniu 28 marca 2007 r. (sygn. akt III SA/Gl 1465/06) zachowują moc wiążącą jedynie w ramach tych spraw sądowoadministracyjnych, w których je wydano, zauważyć wypada, że tendencja orzecznicza w zakresie zgłaszanych przez nią licznie wniosków jest odwrotna od tej, jaką sugeruje skarżąca, powołując się na korzystne dla niej postanowienia. To one stanowią bowiem odstępstwo od pewnej linii orzeczniczej, jaka zarysowała się w jej sprawach i zyskała aprobatę w toku kontroli instancyjnej, i to odstępstwo niejako mało stanowcze, bo uczynione z zastrzeżeniem możności cofnięcia prawa pomocy na podstawie art. 249 P.p.s.a., przywołanego w całości w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06.

Po trzecie, znamienny jest fakt niewykonania w szczególności punktów 1,2,3 i 6 wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach. W uznaniu referendarza sądowego, dokumenty, o które wzywał w piśmie z dnia 29 października 2008 r., stanowią podstawowy zbiór dokumentacji księgowej. Wziąwszy pod uwagę, że w druku PPPr z dnia 11 stycznia 2007 r. wskazano, iż Spółka w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk [...] zł, zaś w druku z dnia 17 października 2008 r. odnotowano stratę w kwocie [...] zł, niezbędny – w ocenie referendarza sądowego – jest wgląd w aktualną dokumentację Spółki celem kompleksowej oceny wyników finansowych skarżącej.

Wypada jeszcze podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Strona skarżąca uznając zaś za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że zarówno sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącej jedynie w oparciu o dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu o ten materiał jest w stanie ocenić ,czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. faktycznie zaistniały (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08, mocą którego oddalono zażalenie Sp. z o.o. A. na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 1831/05).

W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.