Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2916/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletnich P. W., M. W. i K. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2256/13 w sprawie ze skargi małoletnich P. W., M. W. i K. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2256/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małoletnich P. W., M. W. i K. W. na opisaną w sentencji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jak wynika z uzasadnienia tegoż wyroku zapadł on w następującym stanie faktycznym i prawnym: wnioskiem z 10 lipca 2013 r. P. W. (ojciec małoletnich) wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla swych dzieci po ich zmarłej matce A. W. Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwołał się do przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a wynikających z powyższego przepisu i ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Ponadto zważył, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby małoletnie dzieci pozostawały bez niezbędnych środków utrzymania. P. W. pismem z 28 sierpnia 2013 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, akcentując, że w latach 2004-2008 zmarła matka dzieci opiekowała się swoim ciężko chorym ojcem, na którego utrzymaniu pozostawała. Zwrócił uwagę, że nie mogła opłacać składek na ubezpieczenie, gdyż nie pracując nie osiągała dochodu i nie miała środków na opłacanie składek. Decyzją z [...] października 2013 r. organ utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W jej uzasadnieniu przywołał treść art. 83 ww. ustawy i zwrócił uwagę, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego nie stwierdził wystąpienia szczególnych okoliczności, na skutek których matka dzieci nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Na przestrzeni 38 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy posiadała udokumentowany okres składkowy wynoszący jedynie 7 lat, 8 miesięcy i 28 dni oraz okres nieskładkowy wynoszący 4 lata, 10 miesięcy i 21 dni. Łącznie po ograniczeniu okresów nieskładkowych do wysokości jednej trzeciej okresów składkowych staż pracy, który może być uwzględniony wynosi tylko 10 lat, 3 miesiące i 28 dni. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym został udowodniony jedynie 1 rok, 4 miesiące i 3 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. W okresie od 1 października 2004 r. do 28 lipca 2008 r. matka dzieci nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wskazał, że ze złożonego "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji majątkowej" wynika, że w okresie tym opiekowała się chorym ojcem. Jednak fakt rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad ojcem nie może być uznany za szczególną okoliczność, na skutek której matka dzieci nie spełniła warunków do świadczenia w trybie zwykłym. Nadto organ wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania to pobierane przez ojca dzieci wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, ostatnio w kwocie [...] zł (brutto). Wykazany dochód przypadający na jednego członka 4-osobowej rodziny w wysokości [...] zł miesięcznie przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego (831,15 zł), co nie pozwala na uznanie, iż dzieci nie posiadają niezbędnych środków utrzymania.

W skardze na powyższą decyzję przedstawiciel ustawowy małoletnich skarżących – P. W. podniósł, że jego żona zmarła bardzo młodo, bo w wieku 38 lat. Przepracowała łącznie 7 lat, po czym aż do śmierci była zarejestrowana jako bezrobotna i pobierała zasiłek dla bezrobotnych przez okres 1 roku i 3 miesięcy. Nie zrezygnowała z pełnej dyspozycyjności do pracy, nawet wówczas gdy opiekowała się ojcem, jednak Państwo nie zagwarantowało jej zatrudnienia. Później była w ciąży i korzystała z urlopów macierzyńskich. Zdaniem P. W. Państwo Polskie stosuje dyskryminację swoich obywateli, którzy przepracowali wymagany okres 5 lat (do renty) ze względu na datę rozpoczęcia i zakończenia zatrudnienia. Skutkuje to niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb dzieci. Dlatego zapadłe decyzje uważał za krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną. Wskazując na wyjątkowość świadczeń opartych o przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i analizując jego przesłanki, Sąd ten doszedł do przekonania, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż stanowisko zajęte w zapadłych decyzjach zostało faktycznie i prawnie umotywowane. W jego ocenie trafnie organ przyjął, iż zmarła matka dzieci legitymowała się jedynie rokiem, 4 miesiącami i 3 dniami okresów składkowych i nieskładkowych, zamiast wymaganych 5 lat. Nie można było zatem uznać, że do wymaganego stażu ubezpieczenia brakuje niewielki okres. Nadto w sprawie nie zostało wykazane, że przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe była spowodowana szczególnymi okolicznościami. Zdaniem Sądu meriti organ właściwie ocenił, że skoro do 18 lutego 2013 r. nie orzeczono ani całkowitej, ani częściowej niezdolności matki skarżących do pracy, to nie występowały przeszkody zdrowotne do jej wykonywania. Uwzględniając powyższe Sąd ten podzielił stanowisko organu, iż w sprawie nie zostało skutecznie wykazane, że niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczeń nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Okolicznościami tymi nie są: brak zatrudnienia z uwagi na brak ofert pracy i panujące bezrobocie, jak również opieka nad członkiem rodziny. Poza tym za trafne uznał stanowisko, wedle którego dochód rodziny stron wynikający z zarobków ojca nie skutkuje niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb. Tak więc w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione dwie z czterech przesłanek warunkujących przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, tj. przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których nie zostały spełnione ustawowe warunki do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Jako że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wymaga, aby wszystkie przesłanki ujęte w art. 83 ustawy były wypełnione łącznie, Sąd I instancji uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł przedstawiciel ustawowy małoletnich skarżących P. W., i zaskarżając ten wyrok w całości, opierając się na podstawach:

1. naruszenia przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., bo bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza niepozwalającego na przyjęcie, iż środki na utrzymanie jednej osoby w gospodarstwie skarżących wynoszą [...] zł, które to naruszenie miało wpływ na treść orzeczenia poprzez uznanie, że nie została spełniona przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

b) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy oraz nieuwzględnienie w stanie faktycznym sprawy w sposób prawidłowy dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego skarżących;

2. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie tego przepisu możliwe jest tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególnego okoliczności, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone ani w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka zarzuty te rozwinęła wskazując przede wszystkim na nieprawidłowe wyliczenie przez organ kwoty przypadającej na jedną osobę w gospodarstwie rodzinnym skarżących (wynosi ona [...] zł, bo dochód ojca dzieci to [...] zł) oraz na wystąpienie w niniejszej sprawie "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynikających z faktu niemożności zatrudnienia się matki skarżących z powodu opiekowania się chorym ojcem. W jej przekonaniu prawidłowe ustalenia i rozważania winny doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę jedynie w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania (przesłanek nieważnościowych w sprawie nie stwierdzono), co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach z reguły wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych albowiem tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony i nie doszło do mających wpływ na wynik sprawy naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego.

Zarzutu procesowy sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organ administracji naruszył reguły zawarte w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w ten sposób, że nie zbadał w sposób wszechstronny wszystkich okoliczności sprawy, błędnie uznał, że środki na utrzymanie jednej osoby w gospodarstwie skarżących wynoszą [...] zł i tym samym małoletni skarżący nie spełniają warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności. Z tym zarzutem nie sposób się zgodzić. Z akt sprawy i z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił poprawnie sprawę do rozstrzygnięcia i przeanalizował wszystkie jej aspekty, nadto w sposób należyty umotywował dlaczego należało wydać decyzję o odmowie przyznania skarżącym świadczenia w drodze wyjątku. W szczególności podniesiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych dotyczący przyjęcia przez organ nieprawidłowej kwoty przypadającej na jedną osobę w gospodarstwie rodzinnym skarżących uznać należy za chybiony. Jak bowiem wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej złożonego przez ojca skarżących dochód w gospodarstwie rodzinnym wynosił [...] zł, czyli [...] zł na jednego członka rodziny. Oświadczenie to datowane jest wszak na 9 lipca 2013 r. (k. 24). Tymczasem z informacji uzyskanych z danych źródłowych organu wynika, że P. W. w miesiącu wrześniu 2013 r., czyli w miesiącu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, uzyskał dochód w kwocie [...] zł, czyli [...] zł na jednego członka rodziny (k. 6-8). Ponadto we wcześniejszych okresach wynagrodzenie przedstawiciela ustawowego małoletnich różniło się od tego zadeklarowanego w oświadczeniu z dnia 9 lipca 2013 r. Należy zatem uznać, że organ prawidłowo, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał ustalenia dochodu ojca skarżących w okresie wydawania zaskarżonej decyzji. Ponadto organ poprawnie ustalił, że matka małoletnich skarżących w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym uzyskała jedynie 1 rok, 4 miesiące i 3 dni. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Poza tym w okresie od 1 października 2004 r. do 28 lipca 2008 r. matka dzieci nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Dokonano powyższych wyliczeń w celu stwierdzenia, czy matka skarżących spełniała przesłanki do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Dochodząc do wniosku, że uprawnień takich nie nabyła, organ ocenił czy w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie ubezpieczenia i nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy i wyjaśnienia przedstawiciela ustawowego skarżących, składane w toku postępowania administracyjnego, słusznie doszedł do przekonania, iż w tej sprawie okoliczności takie nie występują. Z kolei Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, zobligowany był wszechstronnie zbadać stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy, w szczególności stanowisko organu administracji na tle obowiązujących przepisów prawa, a także twierdzeń przedstawiciela ustawowego skarżących i jego zarzutów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie prawidłowo wywiązał się z tej powinności. Zasadnie uznał, że kontrolowane przez niego postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, nie uchybia ogólnym regułom postępowania, sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia, ustalenia faktyczne zostały poczynione poprawnie, w oparciu o wiarygodny materiał, a rozważania prawne są przekonujące i nie dowolne. Trzeba tu mieć na uwadze, że podejmowane decyzje są uznaniowe, a przedmiotowe świadczenie ma charakter wyjątkowy. Niepodobna zatem podważyć formalnej strony zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji podzielić stanowiska o uchybieniach procesowych popełnionych przez Sąd I instancji. Tym bardziej, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wymagane elementy, prezentację stanowiska Sądu, toteż nie uchybia ono przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a.

Za nietrafny należało uznać również zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia o wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja ta ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się, bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać" je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza bynajmniej, że ma on całkowitą swobodę i dowolność w tym względzie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość. W rozpoznawanej sprawie zasadnie uznano, iż niespełnienie przez matkę skarżących warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. W aktach sprawy brak jest przekonujących dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarła nie podejmowała zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów zasługujących na uznanie ich za szczególne i uniemożliwiające takie zatrudnienie i pracę. W tym miejscy należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje trudnej sytuacji rodzinnej przedstawiciela ustawowego małoletnich skarżących, trudnych okoliczności życiowych zmarłej (opieka nad dziećmi, schorowanym ojcem) i licznych problemów, z którymi się borykała. W rozumieniu potocznym mogą być one rozumiane jako "szczególne okoliczności", jednakże nie są takimi w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi tu bowiem o takie zdarzenia, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Tymi nie są podawane przez stronę okoliczności, bo opieka nad ojcem nie wykluczała podjęcia pracy zarobkowej. Sam fakt zarejestrowania się jako osoba bezrobotna nie wyczerpuje aktywności w tym kierunku. W każdym razie nie są to fakty mogące uzasadniać przyznanie wyjątkowego świadczenia. Obowiązki Państwa w tym zakresie nie sięgają takich granic, bo nie mogą wszystkim zapewnić żądanego poziomu życia. Podobnie rzecz się ma z przesłanką niezbędnych środków utrzymania, którą należy odnieść do ogólnego poziomu życia. Jeżeli zatem średnia kwota przypadająca na osobę w rodzinie przewyższa najniższe świadczenie ze wspomnianego Funduszu, to niepodobna przyjąć, aby osoby te nie miały zaspokojonych podstawowych potrzeb życiowych. Oczywistym jest, że jest to kwota niska, wszak odmienne podejście skutkowałoby koniecznością podwyższenia wszelkich świadczeń, a świadczenia wyjątkowe stałyby się powszechnymi. Dlatego, mimo zrozumienia sytuacji skarżących kasacyjnie, ich argumenty nie mogły odnieść skutku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

W zakresie wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej udzielonej z urzędu odesłać należy pełnomocnika przed Sąd I instancji, albowiem tylko wojewódzkie sądy administracyjne uprawnione są do orzekania w tej materii. Utrwalony pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadza się na wykładni, zgodnie z którą orzeka on wyłącznie o kosztach postępowania między stronami, do zakresu którego nie należy wynagrodzenie należne od Skarbu Państwa.