Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 431/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art.64 par. 1 pkt 4, par. 6,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.6, art. 7, art.8,
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Województwa Ł. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach na rzecz Województwa Ł. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("dyrektor") postanowieniem

z [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] nr [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

1.2 Organ wyjaśnił, że pismem z 6 grudnia 2016 r. wierzyciel - Województwo [...], w imieniu którego działa Centrum Obsługi Przedsiębiorcy, przesłał tytuł wykonawczy o nr [...] z 6 grudnia 2016 r. celem wszczęcia egzekucji administracyjnej wobec A..sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: spółka). Zawiadomieniem z 2 stycznia 2017 r. organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego zostało doręczone spółce 19 stycznia 2017 r. W związku z dokonaniem zajęcia powstały koszty egzekucyjne w kwocie 52.250,75 zł, opłata manipulacyjna stanowiła kwotę 8.708,46 zł.

W wyniku zastosowania ww. środka egzekucyjnego Bank przekazał na rachunek organu egzekucyjnego jednorazowo w dniu 9 stycznia 2017 r. kwotę 7.569,86 zł, która została zarachowana na koszty egzekucyjne. Pismem

z 2 lutego 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował wniosek do Banku S.A. o wskazanie wszelkich operacji dokonywanych na rachunku bankowym dłużnika oraz do Starostwa Powiatowego o udostępnienie danych osobowych. Starostwo Powiatowe poinformowało, że spółka nie jest właścicielem, współwłaścicielem, posiadaczem bądź wieczystym użytkownikiem jakiejkolwiek nieruchomości gruntowej lub budynkowej położonej na terenie powiatu staszowskiego. W dniu 14 lutego 2017 r. powyższy tytuł wykonawczy został przydzielony do służby, w trakcie której pracownik organu egzekucyjnego ustalił, że brak jest oznak prowadzenia działalności gospodarczej pod adresem spółki.

Na podstawie danych uzyskanych z Bank S.A. organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z tytułu współpracy w B. sp. z o.o., C. sp. z o.o., D. sp. z o.o., E sp. z o.o. Trzy spółki, tj. B. C. i E. nie uznały zajętej wierzytelności oraz oświadczyły, że nie posiadają zobowiązań wobec zobowiązanej spółki. Spółka D. nie odebrała kierowanej do niej korespondencji.

Przedmiotowy tytuł wykonawczy 8 marca 2017 r. został ponownie przydzielony do służby, w wyniku której ustalono, że pod adresem ul. [...] w R. spółka nie prowadzi działalności od lutego 2016 r., ponadto nie stwierdzono żadnych ruchomości wymienionych w piśmie wierzyciela z 21 lutego 2017 r.

W dniu 24 marca 2017 r. organ egzekucyjny skierował zapytanie do Serwisu Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości w celu ustalenia nieruchomości spółki na terenie całego kraju. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że spółka nie posiada żadnych nieruchomości.

Pismem z 6 kwietna 2017 r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o wskazanie majątku spółki, do którego należy skierować egzekucję. Organ egzekucyjny podniósł, że dotychczas zgromadzony materiał dotyczący majątku spółki daje podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel poinformował, że nie posiada dodatkowych informacji dotyczących majątku zobowiązanej spółki.

Postanowieniem z [...]. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Na postanowienie to wierzyciel nie złożył zażalenia.

1.3 Pismem z 5 lipca 2017 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki. Wierzyciel wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela – Województwo[...], w imieniu którego działa Centrum Obsługi Przedsiębiorcy, kosztami prowadzonego wobec majątku spółki postępowania egzekucyjnego w kwocie 44.680,89 zł. Dyrektor postanowieniem z [...] nr [...] utrzymał w mocy to postanowienie.

1.4 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 22 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 661/17 uchylił zaskarżone postanowienie dyrektora z [...] Sąd stwierdził, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z sygn. akt SK 31/14. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie skuteczność podjętych czynności - wyegzekwowanie jedynie kwoty 7.569,89 zł zaliczonej na koszty, w zestawieniu z wysokością ustalonych kosztów - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

1.5 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy dyrektor postanowieniem z [...] nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

1.6 Wymienionym na wstępie postanowieniem z 13 lipca 2018 r. organ egzekucyjny — Naczelnik Urzędu Skarbowego po ponownym rozpatrzeniu sprawy obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 18.080,14 zł. Utrzymując w mocy to postanowienie dyrektor przytoczył przepisy art. 64c § 1 i § 6a pkt 2, art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 6, § 9 pkt 2, § 10 i art. 64b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2017. poz. 1257 ze zm.), dalej u.p.e.a., a także art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Wskazał na stanowisko zawarte w wyroku I SA/Ke 661/17, według którego organ egzekucyjny winien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Dalej dyrektor powołał wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 trzy aspekty: po pierwsze, że skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Po drugie wyjaśnił, że z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, iż mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Po trzecie, powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. W realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego - do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej. Zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i organ II instancji, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

1.7 Dyrektor wyraził stanowisko, że działania organu egzekucyjnego zawarte w postanowieniu z 13 lipca 2018 r. uwzględniają wytyczne wyroku Trybunału Konstytucyjnego zawarte w sprawie SK 31/14 jak i w wyroku WSA w Kielcach sygn. akt I SA/Ke 661/17. Za punkt odniesienia do określenia kosztów egzekucyjnych przyjęto regulacje u.p.e.a. dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości, gdzie ustawa przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości - nie więcej niż 34.200 zł. Nieuzasadnionym jest obciążenie wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200 zł, określonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną. W stosunku do opłaty za zajęcie rachunku bankowego jak i opłaty manipulacyjnej ustawa nie określa maksymalnej jej wysokości, a jedynie minimalną. Nieuzasadnione byłoby jednak z uwagi na konieczność zapewnienia funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy opłacie za zajęcie rachunku bankowego oraz opłacie manipulacyjnej należy uwzględnić mniejszy nakład pracy.

Ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, dlatego organ egzekucyjny miał podstawy do przyjęcia, zachowując proporcję, że 5% opłaty za zajęcie rachunku bankowego może wynosić maksymalnie 21.375 zł, natomiast przy przyjęciu ww. proporcji 1% opłaty manipulacyjnej może wynosić maksymalnie 4.275 zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 1% za czynności manipulacyjne, 5% za zajęcie rachunku bankowego i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z u.p.e.a. różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 1%, 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcję doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej. Z tego względu uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz wyroku WSA w Kielcach będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie rachunku bankowego do kwoty 21.375 zł oraz opłaty manipulacyjnej do kwoty 4.275 zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania czynności manipulacyjnych niż zajęcia nieruchomości.

Uwzględniając uzyskane kwoty w wyniku zajęcia rachunku bankowego w Banku S.A. organ egzekucyjny ustalił kwotę należnych kosztów egzekucyjnych w wysokości 18.080,14 zł.

1.8 Dyrektor nie zgodził się ze stanowiskiem strony jakoby czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku spółki nie wymagały szczególnych nakładów pracy, ani też nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania. Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zobowiązania objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym stosował szereg środków i czynności egzekucyjnych, co dokładnie zostało opisane w postanowieniu o umorzeniu postępowania, które nie zostało zaskarżone. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego przed wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania, wystąpił do wierzyciela o wskazanie majątku zobowiązanej spółki, do którego można skierować egzekucję, przedstawiając jednocześnie wyczerpująco dotychczasowy przebieg postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. dyrektor wyjaśnił, że organ egzekucyjny dokonując (niezwłocznie po wpływie przedmiotowego tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego) zajęcia rachunku spółki w żaden sposób nie mógł przewidzieć, czy egzekucja z tego środka będzie skuteczna. Z odpowiedzi uzyskanej 22 lutego 2017 r. z Banku w trybie art. 36 § 1c u.p.e.a. wynika, że do listopada 2016 r. rachunek spółki wykazywał obroty, które w pełni zaspokoiłyby zobowiązanie objęte przedmiotowym tytułem wykonawczym. Ponadto dokonanie przez organ egzekucyjny zajęć wierzytelności od podmiotów, które zostały wskazane przez Bank jako potencjalni kontrahenci dłużnika było w pełni uzasadnione. Podmioty te w przeszłości współpracowały ze spółką, zachodziło więc prawdopodobieństwo, że sytuacja taka może mieć miejsce w dalszym ciągu. Wskutek dokonanych ww. zajęć wierzytelności, organ egzekucyjny nie naliczył wierzycielowi żadnych kosztów egzekucyjnych.

2.1 Na powyższe postanowienie Województwo [...] - Centrum Obsługi Przedsiębiorcy złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Kielcach. Wnosząc o jego uchylenie zarzuciło naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanych norm poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, mocą którego organ pierwszej instancji obciążył skarżącego wierzyciela nadmiernie wygórowaną opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłatą manipulacyjną, mimo, iż podjęte przez organ czynności egzekucyjne nie wymagały szczególnych kosztów, nakładów pracy, ani też nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania, a co więcej czynności podjęte przez organ pierwszej instancji były z perspektywy skarżącego - całkowicie nieskuteczne - wobec czego wysokość naliczonych opłat pozostaje całkowicie nieadekwatna do nakładu i efektów pracy organu, jak również stopnia jej skomplikowania,

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, mocą którego organ pierwszej instancji określił wysokość kosztów egzekucyjnych w sposób abstrakcyjny, w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, oraz stopnia skomplikowania i nakładu pracy koniecznego do wykonania czynności egzekucyjnych,

2) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Kielcach sygn. akt I SA/Ke 661/17, tj. bez uwzględnienia stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych,

- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na naruszeniu zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębiana zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, co skutkowało niesłusznym naliczeniem i obciążeniem skarżącego kosztami egzekucyjnymi w nadmiernej wysokości, mimo że czynności organu egzekucyjnego podjęte w toku postępowania egzekucyjnego (w szczególności stopień ich skomplikowania i pracochłonność) nie dawały podstaw do naliczenia opłat w tak znacznej wysokości.

2.2 W uzasadnieniu skarżący rozwijając ww. zarzuty podniósł, że jedyną czynnością egzekucyjną, która z punktu widzenia organu przyniosła jakikolwiek skutek, było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika w ING Bank Śląski, z którego środki w kwocie 7.596,86 zł organ w całości zarachował na poczet należnych sobie kosztów egzekucyjnych. Pozostałe czynności polegające na zajęciu bliżej nieokreślonych wierzytelności od podmiotów, które zostały wskazane przez Bank jako potencjalni kontrahenci dłużnika, w ogóle nie doszły do skutku, bowiem rzekomi dłużnicy z tytułu ww. wierzytelności nie uznali zajętych wierzytelności. Samo wysłanie kilku pism przez organ egzekucyjny (m.in. do banku, zobowiązanego czy wierzyciela) nie jest czynnością wymagającą szczególnych nakładów pracy, ani też obarczoną wysokim poziomem skomplikowania.

2.3 Organ powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić mu naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w tym m.in. by nie doszło do całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Obowiązkowi temu organ pierwszej instancji uchybił, obciążając wierzyciela kosztami całkowicie nieadekwatnymi do nakładów pracy, efektywności czy poziomu skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych.

2.4 Organ całkowicie arbitralnie za punkt odniesienia przyjmuje maksymalną stawkę opłaty za zajęcie nieruchomości, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Działanie to całkowicie abstrahuje od kryteriów miarkowania kosztów egzekucyjnych, określonych w wyroku I SA/Ke 661/17. W szczególności nie wykazano w sposób poddający się weryfikacji, że koszty egzekucyjne odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także wymaganej czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Organ nie wskazał nawet w przybliżeniu, jakie wydatki wiązały się z jego poszczególnymi czynnościami. Tymczasem, wobec braku aktywności legislacyjnej ustawodawcy, za punkt wyjścia powinien wziąć w szczególności miesięczne wynagrodzenie pracownika organu egzekucyjnego (na stanowisku odpowiadającym stanowisku pracownika, w którego referacie znajdowała się przedmiotowa egzekucja), a także koszty wysyłania korespondencji i zajęcia rachunku bankowego. Uwzględniając ilość i stopień skomplikowania czynności podjętych przez organ (wysłanie kilku pism do banku, zobowiązanego, wierzyciela i domniemanych kontrahentów zobowiązanego wskazanych przez Bank) można przy tym racjonalnie założyć, że jednemu pracownikowi mogły one zająć nie więcej niż jeden miesiąc pracy. Kryteria takie pozwoliłyby na ustalenie kosztów przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w wysokości adekwatnej do nakładu pracy organu, tj. na poziomie nie wyższym niż 7.596,86 zł.

3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

4.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

4.2 Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

4.3 Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawomocnym wyrokiem

z 22 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 661/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Kielcach uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przywołał tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, który uznał, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Sąd wyjaśnił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. Co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Sąd wskazał organowi, że ponownie rozpoznając sprawę, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Wyjaśnił też, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

4.4 W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, dyrektor w ponownie prowadzonym postępowaniu nie zastosował się do powołanych wyżej wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 22 lutego 2018 r. Tym samym naruszył przepis art. 153 ustawy p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotniej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania

w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (tak również A. Kabat [w] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).

4.5 Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, organ obliczając wysokość kosztów egzekucyjnych prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania egzekucyjnego, uczynił to w odniesieniu do przepisu art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., tj. do przepisu regulującego wysokość kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Wyjaśnił, w jaki sposób przełożył wymienioną w tym przepisie kwotę 34.200 zł na maksymalną opłatę za zajęcie rachunku bankowego i opłatę manipulacyjną. Wskazał, że proporcjonalnym odpowiednikiem wskaźnika 8% i kwoty 34.200 zł, będzie przy wskaźniku 5 % kwota 21.375 zł za zajęcie rachunku bakowego i przy wskaźniku 1 % kwota 4.275 zł opłaty manipulacyjnej. Uznał, że ograniczenie tych opłat wynika z miarkowania kosztów i uwzględnia fakt mniejszego skomplikowania czynności manipulacyjnych niż zajęcie nieruchomości.

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie błędne jest stanowisko organu, że taki sposób ustalania kosztów stanowi wykonanie wytycznych wynikających z wyroku I SA/Ke 661/17. Organ nie uwzględnił bowiem jednoznacznie brzmiącego nakazu rozpatrzenia trzech czynników: stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz stopnia efektywności egzekucji. Co do pierwszego z czynników, tj. stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ, obowiązkiem organu było ustalić je obiektywnie, a nie w porównaniu do przepisów o kosztach egzekucji prowadzonej z nieruchomości. Analiza przeprowadzona w sposób obiektywny wymagała natomiast odpowiedzi na pytanie, jak złożone były czynności podjęte w tej konkretnej sprawie, na gruncie postępowań egzekucyjnych prowadzonych z rachunków bankowych. Pomocniczym w tym aspekcie było kolejne kryterium, tj. nakład pracy poniesiony z związku z egzekwowaniem należności. Organ odwołał się do postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, ale nie dokonał żadnego zbiorczego podsumowania konkretnie podjętych czynności, tj. faktycznych kontroli w siedzibie zobowiązanego, ilości wypełnionych druków, wygenerowanych z systemów analiz, wystosowanych do organów i innych podmiotów zapytań czy wezwań. Nie podjął jakiejkolwiek próby ustalenia czasu koniecznego do wykonania tych czynności ani kosztów technicznych tych czynności (np. kosztów przesyłek, kosztów podróży pracownika). Ustalonych w ten sposób kosztów nie skonfrontował z wysokością faktycznie wyegzekwowanych kwot.

4.6 Zaniechania organu powodują, że nadal, tak jak i w sprawie I SA/Ke 661/17, powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie których to przepisów wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Należy bowiem ocenić, że zarówno poziom skomplikowania sprawy, nakład pracy jak efektywność były niewielkie. Nie można tracić z pola widzenia, że sprawa dotyczy egzekucji z rachunku bankowego. W sprawie tej, jak wynika z akt sprawy, wystosowano pięć zawiadomień o zajęciu wierzytelności i trzy ponaglenia. Cztery pisma stanowiły wystąpienia do innych podmiotów (do Banku S.A., do Starostwa Powiatowego, do serwisu ksiąg wieczystych, do Urzędu Gminy ). Jednym pismem organ wystąpił do wierzyciela o wskazanie majątku spółki, a kolejnym do odrębnego referatu o przekazanie analizy dotyczącej zobowiązanej spółki. Wygenerował też raporty na temat spółki. Pracownik organu dwukrotnie udał się do siedziby zobowiązanej spółki w celu podjęcia czynności egzekucyjnych. W efekcie podjętych czynności organ wyegzekwował kwotę

7.569,86 zł.

Wymaga przypomnienia, że wyrażona w art. 8 K.p.a. zasada proporcjonalności nakazuje podejmowanie przez administrację działań proporcjonalnych do zamierzonego celu. Nie powinny być zatem nakładane na stronę obowiązki niewspółmierne do celu, który miałby być osiągnięty dzięki ich nałożeniu. Zdaniem Sądu, w obliczu powyższych ustaleń, określenie należnych kosztów na poziomie kwoty 18.080,14 zł narusza zasadę proporcjonalności. Co więcej, wyliczenie niewspółmiernie wysokich kosztów postępowania egzekucyjnego stwarza potencjalne zagrożenie, że wierzyciele nie będą kierować tytułów egzekucyjnych do organów egzekucyjnych w obawie przed grożącymi im kosztami tego postępowania. Oczywistym jest, że zachowanie takie nie sprzyja zasadzie praworządności, wyrażonej w art. 6 i art. 7 K.p.a.

4.7 Podsumowując należy zarzucić organowi, że obliczenie wysokości opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej przez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. nie stanowi realizacji przepisu art. 153 p.p.s.a. Organ miał obowiązek dokonać analizy czynników wyszczególnionych w uzasadnieniu sprawy

I SA/Ke 661/17, czego zaniechał. Nie zbadał w żaden sposób, czy zachowana została racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów, za które zostały naliczone.

4.8 Mając powyższe na uwadze, zasadne są zarzuty skargi naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 153 p.p.s.a. jak i art. 6, 7 i 8 K.p.a. W związku z tym Sąd uchylił postanowienie na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 580 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).