Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 617/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59, art. 64 § 1 - 10, art. 64c § 1, 5, 6, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 22 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 lipca 2022 roku znak sprawy 1001-IEE-1.711.99.2022.3.ACU UNP:1001-22-084449 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 lipca 2022 r., numer UNP 1001-22-084449, znak sprawy: 1001-IEE-1.711.99.2022.3.ACU, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 27.06.2022 r. nr 1022-SEE.711.59.2022 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r. nr [...], w części, która dotyczy należności głównej, odsetek i kosztów upomnienia i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach (organ egzekucyjny) prowadzi wobec J.W. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 11.10.2021 r. o numerze [...], wystawionego przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tytuł ten obejmuje: należność z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej w kwocie 6.552,65 zł, która powstała 26.05.2021 r.; odsetki za zwłokę od ww. należności, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego stanowiły kwotę 61,76 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł.

Powyższy tytuł wykonawczy wystawiony został w oparciu o orzeczenie z 26.05.2021 r. nr 0093-2021-002621 w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego za rok 2020, które utrzymane zostało następnie w mocy decyzją Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2021 r. nr 357/2021. Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż wyrokiem z dnia 21 grudnia 2022 r. w spr. o sygn. akt III SA/Łd 1016/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.W. na wskazaną wyżej decyzję nr 357/2021.

Zawiadomieniem z 21 października 2021 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności na rachunku bankowym strony w Banku P. S.A. Zawiadomienie to Bank otrzymał 21.10.2021 r., a skarżącej zostało ono doręczone wraz z odpisem tytułu wykonawczego 26.10.2021 r. w trybie art 43 k.p.a. W odpowiedzi na ww. zajęcie Bank poinformował, że nie może ono zostać zrealizowane z uwagi na saldo zajętych rachunków, które wynosi 312,66 zł, a wykorzystana kwota wolna - 0 zł. Ponadto, w piśmie z 03.01.2022 r. Bank wskazał, że pozostająca na zajętym rachunku bankowym kwota pochodzi z wpływu środków przekazanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które nie podlegają zajęciu.

W dniu 2 listopada 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo J.W., w którym wniosła o uchylenie zajęcia rachunku bankowego w całości oraz niezwłoczne rozpatrzenie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc szereg zarzutów, które odnosiły się do postępowania wierzyciela. Strona zarzuciła także organowi egzekucyjnemu, że prowadzi egzekucję bez ważnego tytułu wykonawczego. W ocenie skarżącej tytuł ten zawiera braki formalne, m.in. w postaci braku nadania mu klauzuli wykonalności przez organ egzekucyjny. Z okoliczności wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję wierzyciela, wywiodła obowiązek zawieszenia przez organ egzekucyjny prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego.

Pismem z 16 listopada 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach wezwał stronę do sprecyzowania, jaki środek zaskarżenia zawarła w ww. piśmie z 2 listopada 2021 r. W treści wezwania organ egzekucyjny zapytał stronę, czy przedmiotowe pismo należy traktować, jako: zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wniosek o zwolnienie zastosowanego środka egzekucyjnego, tj. zajętego rachunku bankowego, wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wyjaśnił istotę każdego z wymienionych środków prawnych i wskazał przepisy prawa, które je regulują. Na udzielenie odpowiedzi na wezwanie organ wyznaczył termin 7 dni, pouczając, że niezachowanie tego terminu lub nieprecyzyjne określenie zgłoszonego żądania bez podania konkretnych przepisów spowoduje, iż wniosek z 02.11.2021 r. pozostawiony będzie bez rozpoznania. Wezwanie to skarżąca otrzymała 29.11.2021 r.

W odpowiedzi na ww. wezwanie w dniu 6 grudnia 2021 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach wpłynął wniosek J.W. "o ustanowienie prawnika z urzędu", w którym strona podniosła, iż wezwanie organu egzekucyjnego z 16.11.2021 r. jest dla niej niejasne i niezrozumiałe, przywołując przy tym zasady ogólne postępowania administracyjnego oraz powołując się na "powództwo opozycyjne", które w ocenie skarżącej jest skutecznym środkiem do zwalczenia tytułu wykonawczego poprzez powołanie się na zdarzenia, które zaszły przed powstaniem tytułu wykonawczego bądź zaistniały pomiędzy powstaniem tytułu wykonawczego, a nadaniem mu klauzuli wykonalności. Wskazała, iż powołuje się na zdarzenia zaistniałe przed wystawieniem tytułu wykonawczego, wobec czego nie istnieje obowiązek spełnienia świadczenia wskazanego w tytule wykonawczym na rzecz wierzyciela.

Zawiadomieniem z 31 grudnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach pozostawił bez rozpatrzenia pismo J.W. z 02.11.2021 r., uzupełnione pismem z 06.12.2021 r. W uzasadnieniu zawiadomienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że w obu swoich pismach strona nie wskazała konkretnego środka zaskarżenia. Wyjaśnił, że przepisy prawa administracyjnego nie przewidują możliwości przyznania stronie pełnomocnika z urzędu.

W dniu 31 stycznia 2022 r. strona wniosła pismo zatytułowane "Odwołanie", w którym odniosła się do ww. zawiadomienia organu egzekucyjnego z 31.12.2021 r. Wskazała w nim na zasady ogóle postępowania administracyjnego, "powództwo opozycyjne" i jego skutki, prawo strony do niewyrażenia zgody na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ciążący na organie egzekucyjnym, na mocy art. 10 § 1 k.p.a., obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego, które wynika z wszczęcia postępowania z urzędu bez zawiadomienia o tym strony, niezręczne i niezrozumiałe zredagowanie przez organ egzekucyjny pisma o numerze [...], związanie organu treścią żądania strony oraz konieczność ustalenia przez ten organ podstaw prawnych w oparciu o własną ocenę, usunięcie braków w wyznaczonym terminie, zbytni formalizm i rygoryzm przy żądaniu od strony podania precyzyjnego, konkretnego środka zaskarżenia.

W piśmie z 24 lutego 2022 r. organ poinformował skarżącą, że zawiadomienie o pozostawieniu bez rozpoznania pism z 02.11.2021 r. i 06.12.2021 r. nie miało formy postanowienia, od którego przysługuje prawo wniesienia zażalenia, pismo zatytułowane "Odwołanie" nie zostanie zatem przekazane do organu nadrzędnego. Podkreślił, iż w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostały do uregulowania tylko koszty egzekucyjne w kwocie 438,89 zł. W dniu 8.11.2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło bowiem pismo wierzyciela z 3.11.2021 r., w którym zawiadomił, że z uwagi na dokonane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potrącenie wzajemnych wierzytelności Agencji i skarżącej, należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] z 11.10.2021 r. na dzień 3.11.2021 r. wynoszą 0 zł. Wierzyciel dodał przy tym, że kosztami egzekucyjnym należy obciążyć stronę. Organ wyjaśnił stronie, że może wnieść o: zwolnienie środka egzekucyjnego, umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując przepisy prawa, które to regulują.

Zawiadomieniem z 20 kwietnia 2022 r. organ egzekucyjny zaktualizował w Banku zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z 21.10.2021 r., poprzez wskazanie, że do wyegzekwowania pozostają koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 445,07 zł. Zawiadomienie to doręczono również stronie w dniu 24.05.2022 r.

W dniu 9 maja 2022 r. skarżąca zgłosiła się wraz z mężem do siedziby organu egzekucyjnego. Na tę okoliczność pracownik organu egzekucyjnego sporządził notatkę służbową.

W dniu 27 maja 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo strony opatrzone tą samą datą, zatytułowane "Odwołanie", w którym wniosła o wskazanie strat, jakie poniósł organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Według skarżącej organ egzekucyjny nie powinien żądać zwrotu wydatków od strony, ale od wierzyciela, który otrzymał dochodzoną zaległość w całości we wzajemnym rozliczeniu. Strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, że wywiązała się ze zobowiązania, organ egzekucyjny nie poniósł strat, lecz "chce zarobić", organ egzekucyjny nie zaspokoił wierzyciela bowiem nie przekazał mu żadnego wyegzekwowanego długu, a prowadzone postępowanie egzekucyjne było nieefektywne. Ponadto, w dniu 08.11.2021 r. wygasło zadłużenie wobec wierzyciela i organu egzekucyjnego, ponieważ wierzyciel dokonał wzajemnego rozliczenia ze stroną i z organem egzekucyjnym, na co wskazuje pismo z 05.05.2022 r., zatem organ egzekucyjny narusza zasady ochrony zaufania do państwa i nadmiernej ingerencji ponieważ pismem z 20.04.2022 r. wznowił postępowanie egzekucyjne, pomimo iż powinien uwzględnić, że wierzyciel we wzajemnym potrąceniu wierzytelności pobrał od strony całość środków płatniczych. W uzasadnieniu pisma strona podniosła, że zobowiązanemu przysługują odwołania, zażalenia na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, które naruszają prawo i są zbyt uciążliwe. Egzekucja w przypadku strony nie prowadzi bezpośrednio do wyegzekwowania obowiązku, gdyż został on spłacony w całości, obowiązek zapłacenia opłaty egzekucyjnej powstaje z chwilą wyegzekwowania należności pieniężnej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, a w sprawie organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty na rzecz wierzyciela, a więc nie poniósł żadnych kosztów egzekucyjnych. Zdaniem strony, wierzyciel od początku miał świadomość wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż tytuł wykonawczy wystawiony został z naruszeniem prawa, a winny temu jest sam wierzyciel, który odzyskał swój dług w całości na podstawie wzajemnego rozliczenia o czym świadczą jego pisma z 08.11.2021 r. i 05.05.2022 r. Wierzyciel i organ egzekucyjny naruszyli zatem prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Strona ponadto zakwestionowała wysokość i sposób ustalenia kosztów egzekucyjnych, gdyż organ egzekucyjny nie wyegzekwował i nie przekazał wierzycielowi żadnej kwoty, o wszczęciu egzekucji skarżąca nie została zawiadomiona, a organ egzekucyjny ukrył i zataił fakt, że zadłużenie zostało spłacone i wierzyciel o tym go powiadomił. Strona podniosła, że odmawia zgody na zapłacenie po raz drugi długu, który został już spłacony w całości wobec wierzyciela. W ocenie skarżącej, organ egzekucyjny w dalszym ciągu prowadzi egzekucję na podstawie "spłaconego" tytułu wykonawczego, który powinien zwrócić wierzycielowi i celowo nie zwalnia zajętego rachunku bankowego, pomimo iż nie wpływają z niego żadne środki do tego organu. Zdaniem strony, organ egzekucyjny powinien z urzędu zwolnić spod zajęcia rachunek bankowy i wydać postanowienie o zakończeniu egzekucji, gdyż koszty egzekucyjne nie powstały. Organ egzekucyjny nie powinien pobierać opłaty manipulacyjnej od strony, gdyż należność pieniężna, odsetki i koszty upomnienia zostały zapłacone w wyniku zajęcia środków pieniężnych przez wierzyciela, zatem opłata egzekucyjna w wysokości 10% nie powinna zostać naliczona, gdyż organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnych środków pieniężnych na rzecz wierzyciela, a postępowanie egzekucyjne jest niezgodne z obowiązującym prawem po 08.11.2021 r., tj. po spłaceniu całego zadłużenia objętego tytułem wykonawczym. Strona argumentowała także, że z zasad celowości i gospodarności, które obowiązują w postępowaniu egzekucyjnym wynika, że zobowiązany ponosi jedynie koszty celowe, niezbędne do prowadzenia egzekucji. Nie może być obciążany nieuzasadnionymi wydatkami lub kosztami, które powstały w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego. Wskazała przy tym na prezentowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że nieuprawnione jest pobieranie opłat za czynności egzekucyjne, co do których przed ich podjęciem można było stwierdzić, że nie doprowadzą do przymusowego wyegzekwowania należności.

Powyższe pismo, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach zakwalifikował jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zwolnienie rachunku bankowego spod egzekucji oraz wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych i postanowieniami z 27.06.2022 r. każdy z tych wniosków rozpatrzył. Postanowieniem nr 1022-SEE.711.59.2022 umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej należności głównej, odsetek i kosztów upomnienia, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i wskazał, że do egzekucji pozostają koszty egzekucyjne w wysokości 438,89 zł. Postanowieniem nr 1022-SEE.711.2.2022.ZWOL odmówiono zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank P. S.A., natomiast postanowieniem nr [...] odmówiono umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 438,89zł.

Zażaleniem z 7 lipca 2022 r. J.W. zaskarżyła wszystkie te postanowienia, wnosząc o ich uchylenie i zmianę w całości oraz "usunięcie" eksperta Urzędu Skarbowego, gdyż – w ocenie strony jego zachowanie ma postać "recydywy", podnosząc, że obciąża on stronę po raz drugi kosztami egzekucyjnymi od środków pieniężnych, które zostały zapłacone i prowadzi postępowanie na podstawie "spłaconego" tytułu wykonawczego. Według strony, wydane orzeczenia naruszają zasady wolności i prawa człowieka określone w Konstytucji RP oraz rażąco naruszają prawo przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W sprawie zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń organu egzekucyjnego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu zażalenia strona powieliła argumentację zawartą w pismach z: 02.11.2021 r., 06.12.2021 r., 31.01.2022 r. oraz 27.05.2022 r. Dodatkowo 30.05.2022 r. wpłynęła do organu skarga strony z 17 maja 2022 r., której treść jest tożsama z treścią uzasadnienia pisma z 27.05.2022 r., złozonego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi rozpatrując zażalenie J.W. w zakresie odnoszącym się do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 27.06.2022 r. nr 1022-SEE. 711.59.2022 o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w części, a także skargę z 17.05.2022 r. w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 234 pkt 1 k.p.a., w sprawie, w której toczy się postępowanie administracyjne, skarga złożona przez stronę podlega rozpatrzeniu w toku postępowania, zgodnie z przepisami kodeksu. Zaznaczył, iż w odniesieniu do tej części zażalenia, która odnosi się do postanowień w sprawie zwolnienia spod egzekucji zajętego rachunku bankowego oraz umorzenia kosztów egzekucyjnych, wydane zostaną przez organ odwoławczy dwa odrębne rozstrzygnięcia.

Organ II instancji wyjaśnił następnie, że zaskarżonym postanowieniem z 27.06.2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 11.10.2021 r. nr [...], w części, która dotyczy należności głównej, odsetek i kosztów upomnienia. Organ egzekucyjny przyjął bowiem, iż umorzenie postępowania w powyższym zakresie jest zasadne, z uwagi na wygaśnięcie należności pieniężnej, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia, które tytuł ten obejmuje. Organ II instancji nie zgodził się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego i wskazał, że przyczyny, które winny spowodować umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały zawarte w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji (dalej u.p.e.a.). Przepis ten nie przewiduje jednak możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości bądź w części z tego powodu, że wygasł dochodzony obowiązek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Organ wyjaśnił, że w piśmie z 03.11.2021 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, iż należności objęte tytułem wykonawczym z 11.10.2021 r. nr [...] na dzień 03.11.2021 r. wynoszą 0 zł, a wygaśnięcie tych należności nastąpiło w wyniku dokonanego w dniu 03.11.2021 r. przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potrącenia wzajemnych wierzytelności Agencji i skarżącej. Wierzyciel zaznaczył, iż kosztami egzekucyjnym należy obciążyć stronę. Organ nie podzielił zatem stanowiska skarżącej, że poprzez wzajemne potrącenie wierzytelności, wierzyciel pokrył także powstałe koszty egzekucyjne w kwocie 445,07 zł, wskazując, że koszty te powstały jeszcze przed dokonaniem przez wierzyciela ww. potrącenia i były skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, który na rzecz strony prowadzi Bank P. S.A. Zajęcia tego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach dokonał zawiadomieniem nr [....] z 21.10.2021 r. Zawiadomienie o zajęciu Bank otrzymał 21.10.2021 r., a stronie zostało ono doręczone wraz z odpisem tytułu wykonawczego 26.10.2021 r. Organ II instancji zgodził się zatem z organem egzekucyjnym, że koszty egzekucyjne powinna zapłacić skarżąca. Przepisy prawa upoważniają organ egzekucyjny do ich ściągnięcia na podstawie tytułu wykonawczego z 11.10.2021 r. nr [...], pomimo iż wygasła należność pieniężna objęta tym tytułem.

Organ nie podzielił także stanowiska strony, zgodnie z którym ww. tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., gdyż nie zawiera klauzuli o skierowaniu go do egzekucji administracyjnej, wyjaśniając, że tytuł ten został wystawiony w postaci elektronicznej. Dlatego też klauzula o skierowaniu go do egzekucji administracyjnej została mu nadana poprzez opatrzenie go jedną z form podpisu elektronicznego. Organ nie stwierdził także, aby w prowadzonym wobec strony postępowaniu egzekucyjnym zachodziły inne okoliczności, o których mowa w art. 59 u.p.e.a., zatem nie znalazł podstaw prawnych, aby prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.W. zaskarżyła powyższe postanowienie organu w całości, wnosząc o jego uchylenie i zmianę oraz zwrócenie jej zajętej kwoty z rachunku bankowego tj. 445,07 zł wraz z odsetkami od zapłaconych wierzycielowi środków pieniężnych. Skarżąca w uzasadnieniu skargi powieliła argumentację zaprezentowaną w pismach składanych w toku postępowania przed organami, podnosząc w szczególności, że zobowiązanie wobec wierzyciela wygasło w dniu 3 listopada 2021 r., co wynika z pisma wierzyciela z dnia 5 maja 2022 r. Tym samym w ocenie strony zobowiązanie wygasło w stosunku do wierzyciela oraz urzędu skarbowego, zaś próba wyegzekwowania od zobowiązanej po raz drugi należności tytułem opłaty manipulacyjnej, wydatków egzekucyjnych i opłat egzekucyjnych jest niezgodna z prawem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 t.j., dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a, nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna, nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Istotą sporu w sprawie jest ocena istnienia podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z 11.10.2021 r. o numerze [...], wystawiony przez Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie decyzji z dnia 26.05.2021 r. nr 0093-2021-002621 i obejmujący:

• należność z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej w kwocie 6.552,65 zł, która powstała 26.05.2021 r.,

• odsetki za zwłokę od ww. należności, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego stanowiły kwotę 61,76 zł oraz

• koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł.

Poza sporem pozostaje kwestia prowadzenia egzekucji wyłącznie w celu wyegzekwowania powstałych w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego kosztów, a to z uwagi na dokonane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potrącenie wzajemnych wierzytelności Agencji i skarżącej, które spowodowało, iż należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] z 11.10.2021 r. na dzień 03.11.2021 r. wyniosły 0 zł.

W tak zarysowanym sporze sąd przyznał rację Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uznając, że nie było w tej sprawie przesłanek warunkujących wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest jego przerwanie oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu tego postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2008, s. 203).

Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne jak i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. W przepisie tym określono zamknięty katalog przesłanek obligujących organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z dyspozycją art. 59 u.p.e.a. organ egzekucyjny umarza postępowanie jeżeli: 1) obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W przypadkach wskazanych w § 1 organ ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne zawsze, gdy poweźmie wiadomość o wystąpieniu którejkolwiek z przesłanek wymienionych w pkt 1-10.

Zadaniem sądu, przy dokonywaniu oceny czy organy egzekucyjne zasadnie odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego, jest rozważenie zaistnienia przesłanki uzasadniającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. Strona wnosząc o jego umorzenie domagała się umorzenia postępowania prowadzonego wyłącznie celem wyegzekwowania powstałych kosztów egzekucyjnych przypisanych ww. tytułowi wykonawczemu. J.W. podkreśliła, że zobowiązanie wobec Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wygasło w dniu 3 listopada 2021 r., co wynika z pisma wierzyciela z dnia 5 maja 2022 r. Tym samym w ocenie strony, zobowiązanie wygasło zarówno w stosunku do wierzyciela oraz urzędu skarbowego, zaś próba wyegzekwowania od zobowiązanej po raz drugi należności tytułem opłaty manipulacyjnej, wydatków egzekucyjnych i opłat egzekucyjnych jest niezgodne z prawem. W ocenie strony skarżącej, wierzyciel pobrał wszystkie opłaty w całości, a zatem nieuprawnione jest ich ponowne pobranie od strony.

Jak wyżej wskazano, przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. daje zobowiązanemu możliwość wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn w nim enumeratywnie wymienionych. Nie może i nie stanowi o rozstrzygnięciu wysokości kosztów egzekucyjnych i prawidłowości ich naliczenia.

Na podstawie art. 64c § 5 u.p.e.a., egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z treścią art. 64c § 6 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że obowiązek uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego podlega egzekucji administracyjnej. Zasadę przy tym stanowi, że koszty postępowania egzekucyjnego obciążają zobowiązanego. Obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego odpowiada obowiązek ich uiszczenia, który może podlegać przymusowemu wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym tylko zastrzeżeniem, że na podstawie art. 64c § 5 in fine u.p.e.a., przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne. Podkreślić przy tym należy, że w zakresie opłat za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 u.p.e.a,) oraz opłat manipulacyjnych (art. 64 § 6 u.p.e.a.) ustawodawca stanowi wprost o obowiązku ich uiszczenia, który to obowiązek podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Takim samym obowiązkiem jest obowiązek zapłaty poniesionych wydatków egzekucyjnych. Zgodnie bowiem z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty i wydatki egzekucyjne składają się na koszty egzekucyjne; koszty egzekucyjne na podstawie powołanego przepisu obciążają zobowiązanego. Tym samym, ponoszenie kosztów egzekucyjnych wprost wynika z przepisu prawa, zaś egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przedmiotem rozpoznania, zainicjowanego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie można było zatem uczynić legalności działania organów egzekucyjnych w zakresie naliczenia kosztów egzekucyjnych. Pobór i wysokość opłat egzekucyjnych określony został w art. 64 § 1 – § 10 u.p.e.a. Kwestionowanie zatem zasadności oraz wysokości (adekwatności) ustalonych kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić w odrębnym postępowaniu przewidzianym w powyższych przepisach. Nie może natomiast stanowić przedmiotu rozpoznania w odrębnej sprawie z zakresu postępowania egzekucyjnego, jaką stanowiło umorzenie na wniosek zobowiązanego postępowania egzekucyjnego dotyczącego kosztów egzekucyjnych.

Nie mogła też odnieść zamierzonego skutku argumentacja skargi sprowadzająca się do stwierdzenia, że brak możliwości naliczenia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie wiązał się z nieskutecznym zastosowaniem środka egzekucyjnego – w związku z brakiem środków na koncie skarżącej. Wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej zostały bowiem zajęte w trybie art. 80 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 przywołanego artykułu, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Brak środków na zajmowanym rachunku bankowym nie stanowi przy tym przeszkody do uznania, że środek egzekucyjny został skutecznie zastosowany.

W konsekwencji sąd uznał, że dokonanie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potrącenia wzajemnych wierzytelności Agencji i skarżącej, należności objętych tytułem wykonawczym nr [...] z 11.10.2021 r. już w trakcie postępowania egzekucyjnego i po dokonaniu czynności egzekucyjnych, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a powstałe w wyniku dokonania tych czynności koszty egzekucyjne, jeżeli obciążają one zobowiązanego, mogą być egzekwowane w trybie określonym w art. 64c § 6 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Dodać należy, iż sprawy ze skargi J.W. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego oraz umorzenia kosztów egzekucyjnych zostały przez WSA w Łodzi zarejestrowane pod sygnaturami odpowiednio: III SA/Łd 774/22 oraz III SA/Łd 773/22.

k.ż.