Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 388/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: Art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 106  par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Wiesław Kuśnierz WSA Waldemar Michaldo (spr.) Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr [...]

UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. G. Z. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku G. Z. opisał swoją trudną sytuację finansowa i zdrowotną. Podkreślił, że nie ma stałego miejsca zamieszkania i nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawca wskazał, iż ma 54 lata i boryka się z licznymi problemami zdrowotnymi. Dodatkowo G. Z. nadmienił, iż posiada liczne zobowiązania finansowe, których nie jest w stanie spłacać.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), odmówił G. Z. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

1) ubezpieczenia społeczne – za okres od lipca 2014 r. do stycznia 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...], odsetek liczonych na dzień [...] listopada 2019 r. – [...] zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne – za okres: lipiec 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na [...] listopada 2019 r. – [...] zł;

3) Fundusz Pracy – za okres od lipca 2014 r. do stycznia 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] listopada 2019 r. – [...],00 zł.

Uzasadniając swoją decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wskazał, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą do [...] stycznia 2017 r. Organ stwierdził, że w okresie tym G. Z. nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek i w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że figurujące na koncie G. Z. zaległości dochodzone są w trybie egzekucji od [...] lipca 2018 r. powodując tym samym zawieszenie biegu przedawnienia, które będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Zdaniem organu, dochodzone należności nie uległy zatem przedawnieniu i są nadal wymagalne.

W dalszej kolejności organ wskazał, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo [...], uzyskując dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł netto. Wnioskodawca ponosi koszty utrzymania mieszkania w kwocie [...] zł miesięcznie, a na ochronę zdrowia przeznacza [...] zł miesięcznie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał także, że oprócz przedmiotowego zadłużenia G. Z. posiada także inne zobowiązania: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, w instytucjach w kwocie [...] zł (administracja "D. "- [...] zł, urząd marszałkowski [...] zł), z innego tytułu (komornik) w kwocie [...] zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że powyższe zobowiązania nie są spłacane.

Z ustaleń ZUS wynika również, że G. Z. jest właścicielem następujących nieruchomości: [...] udziału mieszkania o powierzchni [...] m2 o nr księgi wieczystej [...] położonego w K. Os. [...] oraz działki o powierzchni [...] ha o nr księgi wieczystej [...] położonej w miejscowości J., na której ZUS ustanowił zabezpieczenie w postaci hipoteki w kwocie [...] zł.

Wskazując podstawę rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność.

Organ wskazał, iż w stosunku do G. Z. nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a w związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ww. ustawy nie zachodzą w niniejszej sprawie. Nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu, przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a omawianej ustawy również nie ma zastosowania, gdyż zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zaległości na koncie G. Z. zostały od [...] lipca 2018 r. objęte postępowaniem egzekucyjnym. W ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] w J. . Zdaniem organu, nie można więc uznać należności za całkowicie nieściągalne, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili bowiem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zaistniały w omawianym przypadku.

W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wobec G. Z. nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei odnosząc się do możliwości umorzenia składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ przytoczył treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i stwierdził, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

Organ wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym G. Z. podał, że uzyskuje dochód w wysokości 800,00 zł miesięcznie, a ponosi opłaty eksploatacyjne w kwocie 200,00 zł miesięcznie oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Po opłaceniu wydatków w wysokości 300,00 zł, pozostaje mu zatem kwota ok. 500,00 zł, z której zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. W ocenie ZUS, ww. wydatki związane z utrzymaniem mieszkania należą do stałych opłat wnioskodawcy i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie są one bowiem nadzwyczajnymi, czy też nieprzewidzianymi wydatkami. Organ dodał, że w toku postępowania G. Z. nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, iż posiadanie dużej ilości zobowiązań finansowych nie jest przesłanką do umorzenia należności. Nadmienił, iż zobowiązania wobec ZUS są zobowiązaniami o charakterze publiczno-prawnym i jako takie mają pierwszeństwo w ich regulowaniu przed wszystkimi innymi zobowiązaniami. Organ podkreślił, że nawet gdyby umorzył zaległe składki, to i tak inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a ZUS realizuje przecież ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami. Organ zauważył przy tym, że G. Z. nie korzysta z pomocy społecznej, ani z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, umorzenie należności naruszałoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.

Za udokumentowany ZUS uznał fakt pozostawania przez G. Z. w stałym leczeniu i konieczność przyjmowania leków, korzystania z rehabilitacji oraz wystąpienia po stronie płatnika trudnej sytuacji zdrowotnej. Jednakże zdaniem organu, stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w niniejszej sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność wnioskodawcy do pracy zarobkowej. Za niezrozumiały organ uznał fakt, że wnioskodawca, pomimo pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń, nie podjął starań zmierzających do uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które uprawniłoby go do starania się o różne świadczenia, ulgi lub uprawnienia.

Zakład uznał zatem, iż nie można stwierdzić aby w odniesieniu do G. Z. zachodziły przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W ocenie organu, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia również nie ma zastosowania w stosunku do G. Z., gdyż zebrana w sprawie dokumentacja nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej. Natomiast było ono wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Z uwagi na powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że brak jest możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ zwrócił uwagę, iż umorzenie zaległych składek nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych wnioskodawcy. Podkreślił, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania, a organ odpowiedzialny za pobór należności jest zobowiązany do szczegółowej staranności i ostrożności przy procesowaniu tego rodzaju spraw. Z tego też względu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmowną, gdyż z materiału dowodowego nie wynikają okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek.

W skardze na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych G. Z. zarzucił, że jego problemy zostały potraktowane przez organ w sposób systemowy, przedmiotowy i nieobiektywny. Zdaniem skarżącego, ZUS nie zapoznał się z jego sytuacją i przedstawioną przez niego argumentacją. Poza tym zaskarżona decyzja stanowi zaprzeczenie wcześniejszej argumentacji organu przedstawianej w odniesieniu do wcześniejszych wniosków składanych przez skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., którą odmówiono umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem MGPiPS), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Wskazać w tym miejscu również należy na art. 32 u.s.u.s., który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Na wstępie należy przypomnieć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie może cechować dowolność, o czym świadczą określone w ww. przepisach ustawy i rozporządzenia przesłanki podejmowania decyzji w tej materii, których katalog został określony jasno i precyzyjnie, zakreślając granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych wyżej przepisach prawnych, bo tylko w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07 – publ. pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek organ administracji publicznej powinien postępować w zgodzie z podstawowymi zasadami prowadzenie postępowania administracyjnego ujętymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Jedną z tych zasad jest zasada prawdy obiektywnej ujęta w art. 7 k.p.a., która wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w ww. przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

W świetle orzecznictwa sądowego decyzje tzw. uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, polegającej nie na kontroli uznania administracyjnego samego w sobie, lecz kontroli kwestii, czy decyzja została podjęta właśnie w zgodzie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

W ocenie Sądu, badając spełnienie tych przesłanek organ nie dokonał prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Na podstawie zebranych dokumentów organ ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do [...] stycznia 2017 r. Obecnie skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskując dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 800,00 zł netto. Na ponoszone przez niego comiesięczne koszty składają się opłaty za mieszkanie w kwocie 200,00 zł i wydatki na ochronę zdrowia w wysokości 100,00 zł. Poza zadłużeniem będącym przedmiotem niniejszej sprawy skarżący posiada także inne zobowiązania: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, w instytucjach w kwocie [...] zł (administracja ". [...] zł, urząd marszałkowski [...] zł), z innego tytułu (komornik) w kwocie [...] zł. Zobowiązania te nie są przez skarżącego spłacane. Z ustaleń organu wynika również, że skarżący jest właścicielem następujących nieruchomości: [...] udziału w mieszkaniu o powierzchni [...] m2 o nr księgi wieczystej [...] położonego w K. Os. [...] oraz działki o powierzchni [...] ha o nr księgi wieczystej [...] położonej w miejscowości J., na której ZUS ustanowił zabezpieczenie w postaci hipoteki w kwocie [...] zł.

W opinii Sądu, organ nie ustalił w sposób wystarczający sytuacji majątkowej skarżącego, gdyż nie ustalił wielkości wszystkich stałych wydatków jego gospodarstwa domowego związanych z niezbędnym utrzymaniem ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że ponosi on wydatki na mieszkanie i zdrowie. Należy jednak zauważyć, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem (poza wymienionymi przez organ) zalicza się także koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieustalenie przez organ pełnej wysokości comiesięcznych wydatków skarżącego związanych z jego niezbędnym utrzymaniem powoduje, że obraz jego sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy jest on w stanie uregulować zaległe składki na ubezpieczenie społeczne.

Ponadto organ w ogóle nie odniósł się do kwestii miejsca zamieszkania skarżącego. W treści wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący podał, że nie ma miejsca stałego zamieszkania i że dokumenty chciałby odbierać osobiście (z akt sprawy wynika, że zaskarżoną decyzję skarżący odebrał osobiście). Kwestia miejsca zamieszkania skarżącego (lub jego braku) jest również istotna dla oceny jego sytuacji materialnej a tym samym spełnienia przez niego przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Nie jest bowiem wiadomo, czy skarżący jest osobą bezdomną, czy też wynajmuje mieszkanie i jakie ponosi z tego tytułu ewentualne koszty.

Z ustaleń organu wynika również, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w ramach którego zajęto jego rachunek bankowy w Banku [...] w [...]. Organ nie dokonał jednak żadnych ustaleń odnośnie tego na jakim etapie jest obecnie to postępowanie, czy w ramach tego postępowania ustalono jaki majątek posiada skarżący i jaką kwotę udało się do tej pory wyegzekwować od skarżącego. Po zgromadzeniu tych informacji organ powinien dokonać oceny w jaki sposób wysokość zadłużenia i prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne wpływa na sytuację finansową skarżącego.

Ustalając zatem sytuację materialną skarżącego organ powinien był pomniejszyć uzyskiwany przez niego dochód netto o sumę comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącemu pozostaje pozwala mu na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji brak jest jednak takiej oceny. Dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej skarżącego w oparciu o niepełne dane jest dowolna, albowiem nie uwzględnia kosztów jakie musi on ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych.

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej i niezbędnych wydatków. Tymczasem organ ograniczył się do stwierdzenia, że z uwagi na fakt, że w sprawie skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, to nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ nie wyjaśnił jednak na jakich dowodach oparł swoje stanowisko.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd doszedł także do wniosku, że organ nie dokonał wystarczającej analizy spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

O ile organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., to niewystąpienie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. skwitował lakonicznym stwierdzeniem, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ nie podał jednak na jakiej podstawie oparł to stwierdzenie. Z ustaleń organu wynika co prawda, że skarżący jest właścicielem [...] udziału w mieszkaniu o powierzchni [...] m2 w K. oraz działki o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości J., jednak zdaniem Sądu, możliwość zaspokojenia zaległych składek z tych nieruchomości nie jest pewne.

W szczególności okolicznością powszechnie znaną jest fakt, iż udział w nieruchomości mieszkaniowej jest niezwykle trudno zbywalny i to nie tylko na wolnym runku, a ale przede wszystkim w ramach postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu perspektywa zaspokojenia ZUS ze środków pochodzących z egzekucji [...] udziału skarżącego w prawie własności mieszkania należy uznać za bardzo mało prawdopodobną jeśli wręcz nie iluzoryczną. Z kolei jak wynika z treści księgi wieczystej nr [...] (prowadzonej dla działki położonej w J. ), nieruchomość ta jest obciążona dwiema hipotekami: 1) umowną kaucyjną na kwotę [...] zł, ustanowioną na rzecz EOS 1 Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny oraz 2) przymusową na kwotę [...] zł, ustanowioną na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy na jednej nieruchomości ustanowionych jest kilka hipotek, to o kolejności zaspokajania poszczególnych wierzycieli hipotecznych decyduje kolejność wpisów w księgach wieczystych. Wynika to z treści art. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.), zgodnie z którym o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu (§ 1). Prawa wpisane na podstawie wniosków złożonych równocześnie mają równe pierwszeństwo (§ 2). Pierwszeństwo w zaspokojeniu swojego roszczenia ma zatem ten wierzyciel, który jako pierwszy złożył wniosek o wpis hipoteki do ksiąg wieczystych danej nieruchomości.

Poza tym należy zauważyć, że w przypadku sprzedaży egzekucyjnej przedmiotowego majątku, cena wywołania w pierwszym terminie licytacji wynosi ľ wartości szacunkowej ruchomości. Jeżeli zaś licytacja w pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, ruchomości mogą być sprzedane w drugim terminie licytacyjnym. Cena wywoławcza wynosi wówczas już tylko połowę wartości szacunkowej ruchomości, o czym mowa w art. 106 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.).

Mając zatem na względzie wysokość pierwszej z ww. hipotek ([...] zł) stwierdzić należy, że zaspokojenie zaległości skarżącego wobec ZUS ze wskazanego składnika majątkowego również jawi się jako wysoce utrudnione. Organ w tym zakresie nie wskazał jaką wartość szacunkową prezentuje wskazana nieruchomość w korelacji do stanu jej obciążeń wynikających w szczególności z hipoteki kaucyjnej.

Powyższa kwestia jest szczególnie istotna z punktu widzenia zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a organ w zaskarżonej decyzji nie wskazuje żadnych innych składników majątkowych, z których mógłby w sposób skutecznych prowadzić postępowanie egzekucyjne.

W treści zaskarżonej decyzji organ w sposób lakoniczny odniósł się również do kwestii spełnienia przez skarżącego przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ograniczył się bowiem jedynie do stwierdzenia, że po opłaceniu wydatków wysokości 300,00 zł, skarżącemu pozostaje kwota ok. 500,00 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb. Jak to już jednak zostało powyżej wskazane organ nie ustalił wszystkich ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem (zakup żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej). Tym samym stwierdzenie, że z pozostającej do dyspozycji skarżącego kwoty 500,00 zł jest on w stanie nie tylko zaspokoić swoje pozostałe potrzeby życiowe, ale też pokryć zaległe składki jest nieuzasadnione i sprzeczne zarówno z zasadami logiki jak i z zasadami doświadczenia życiowego. Przyjęcie stanowiska organu oznaczałoby bowiem, że skarżący w każdym dniu miesiąca miałby do dyspozycji ok. 16 zł na zaspokojenie swoich potrzeb życiowych. Tak niewielka kwota nie pozwala, zdaniem Sądu, na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego.

Nie bez znaczenia jest tu też fakt, że skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, co potwierdzają nadesłane przez niego w toku postępowania sądowego decyzje Prezydenta Miasta K. z maja i czerwca 2020 r. przyznające mu zasiłki okresowe i celowe. Wprawdzie jest to nowa okoliczność, nie znana organowi w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, jednak nie pozostaje ona bez wpływu na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, i która winna być uwzględniona przez organ w toku ponownie prowadzonego postępowania.

Reasumując, Sąd stwierdza, że organ w zaskarżonej decyzji nie tylko naruszył podstawowe zasady prowadzenie postępowania administracyjnego ujęte w art. 7, 8, 11 i 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., ale również ww. przepisy prawa materialnego, a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Należy równocześnie podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zatem zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a w szczególności ustalić sytuację materialną skarżącego i czy w związku z nią zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując ustaleń i ocen organ powinien odnieś się do aktualnej sytuacji skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.