Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 380/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2007-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit, c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Pomocnik sekretarza sądowego Izabela Suchenia, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 września 2007r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił własną decyzję z dnia [...] o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej i pozbawił W. Z. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z dnia 6 sierpnia 1986r.

W motywach rozstrzygnięcia organ administracji wskazał, iż w toku postępowania weryfikacyjnego przeprowadzonego w trybie art. 21 i art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ustalono, że W. Z. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane w/w orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w K. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 15 listopada 1947r. do dnia 31 grudnia 1947r.

Decyzją z dnia [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją wydaną dnia [...], Kierownik Urzędu pozbawił W. Z. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie pierwsze ustawy - ze względu na uzyskanie tych uprawnień z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.

Wyrokiem z dnia 25 października 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił w/w decyzje zobowiązując organ do ustosunkowania się do zarzutu skarżącego, iż w okresie od czerwca 1945r. do końca lipca 1947r. pełnił służbę w Wojsku Polskim jako żołnierz z poboru, co - stosownie do brzmienia art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy - powinno pozwolić mu na zachowanie uprawnień.

Decyzją z dnia [...] o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej Kierownik Urzędu, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zachował W. Z. uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZBoWiD za okres od listopada 1947r. do grudnia 1949r. - na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył W. Z., domagając się zaliczenia okresu pobytu w obozie w Blachowni Śląskiej od października do grudnia 1942r. oraz okresu pełnienia służby w Wojsku Polskim od maja 1945r. do lipca 1947r.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu uchylił własną decyzję z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ w pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., celem przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy względem W. Z. zastosowania nie znajduje bezwzględna podstawa pozbawienia uprawnień kombatanckich z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy.

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że Kierownik Urzędu jako minister w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 4 k.p.a. nie mógł zastosować art. 138 § 2 k.p.a. i wydać decyzji kasatoryjnej, gdyż przepisy dotyczące odwołań stosuje się do wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie odpowiednio.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchylił własną decyzję z dnia [...] i pozbawił W. Z. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w K. z dnia 6 sierpnia 1986r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 2 i 139 k.p.a., art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a - c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 25 ust. 4 cyt. wyżej wymienionej ustawy.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie pierwsze cyt. ustawy uprawnień kombatanckich pozbawia się osoby, które - tak jak W. Z. - uzyskały je na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Pomimo tego W. Z. mógłby zachować uprawnienia kombatanckie, gdyż pełnił służbę w 3. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego Wojska Polskiego od dnia 1 czerwca 1945r. do lipca 1947r. (przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie cyt. ustawy). Jednakże przeciwko przyjęciu takiego założenia przemawia - zdaniem Kierownika Urzędu - przebieg służby weryfikowanej osoby w Milicji Obywatelskiej. W. Z. brał bowiem udział w pościgu i penetracji za oddziałem Tadeusza Zielińskiego pseudonim Igła, będącej formacją poakowskiego podziemia zbrojnego, w okolicach Wąchocka i Starachowic w 1947r. Ponadto brał udział w walkach z resztkami bandy Kurgana oraz bandytami Trelą i Balińskim z Nagłowic. Powyższe okoliczności potwierdzają: życiorys W. Z., deklaracja członkowska ZBoWiD-u oraz zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. z dnia 2 lipca 1986r. Przesądza to zarazem, zdaniem organu, o wykonywaniu przez W. Z. zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, co stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c cyt. ustawy. Na potwierdzenie swego stanowiska Kierownik Urzędu przytoczył stosowne orzecznictwo sądowe.

Organ orzekający uznał za niewiarygodne twierdzenia skarżącego, iż nie brał osobistego udziału w walce, zaświadczenia o tej treści wydawano seryjnie wszystkim milicjantom a deklarację o nadanie uprawnień wypełnił pod wpływem sugestii kierownictwa wpisując tam nieprawdziwe dane. Wynika to przede wszystkim ze świadomości surowych kar, jakie grożą za oszustwo i wyłudzenie poświadczenia nieprawdy, którą W. Z. musiał posiadać jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej oraz okoliczność długoletniego pobierania przez niego świadczeń z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Ze względu na powyższe ustalenia Kierownik Urzędu stwierdził, iż dla niniejszej sprawy nie miało istotniejszego znaczenia prowadzenie postępowania dowodowego dotyczącego ustalenia charakteru miejsca odosobnienia w Blachowni Śląskiej, zwłaszcza iż nie przedstawiono żadnych dowodów na okoliczność pobytu W. Z. w zlokalizowanym w Blachowni podobozie obozu koncentracyjnego KL Auschwitz.

Ponadto organ wskazał, iż decyzja z dnia 1 marca 2006r. rażąco narusza prawo i interes społeczny, gdyż uprawnienia kombatanckie zachowała osoba, która na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powinna zostać ich pozbawiona. Tym samym uchylenie korzystnego dla strony rozstrzygnięcia i pozbawienie W. Z. uprawnień kombatanckich nie narusza zawartego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius.

Skargę na decyzję z dnia 21 maja 2007r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniósł W. Z., żądając przywrócenia uprawnień kombatanckich, jakich został pozbawiony. Skarżący podniósł, iż ustalenia organu administracji są niezgodne z prawdą, bowiem przy orzekaniu w niniejszej sprawie nie wzięto pod uwagę dokumentów złożonych do akt spraw: II SA/Kr 1744/01, II SA/Ke 490/06, DO-III/K0817/K-17728/4/2006, w tym zeznań świadków, którzy potwierdzają jego pobyt w obozie niemieckim w Dorf Lager Stube 21 Blechhammer kreis Cosel uber Heidenbreck. Obóz ten jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) jako miejsce odosobnienia, zaś okres pobytu w nim zalicza się do działalności kombatanckiej na podstawie art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cyt. ustawy. W. Z. zwrócił także uwagę na treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, stanowczo oświadczając, iż nie brał udziału w żadnych działaniach operacyjnych ani politycznych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania. Z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., przewiduje, że sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie natomiast do regulacji art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a, decyzja (lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:

- po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

- po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

- po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia lub też stwierdzenia nieważności.

Jak wynika z treści skargi W. Z. kwestionuje ustalenia faktyczne poczynione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, będące podstawą do pozbawienia go uprawnień kombatanckich na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz.371 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r.

Wskazania wymaga, iż zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c cyt. ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przesądza to jednocześnie o braku możliwości uzyskania lub zachowania przez taką osobę uprawnień kombatanckich na podstawie jakiegokolwiek innego tytułu. Potwierdzeniem tego stanowiska jest brzmienie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w/w ustawy, który stanowi iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 4.

W tym względzie przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ma charakter regulacji odrębnej w stosunku do art. 25 ust. 2 pkt 2. Z uwagi na powyższe do osób, które są objęte jego zakresem podmiotowym, nie stosuje się podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie cyt ustawy. Brak jest zatem podstaw prawnych do zachowania przez W. Z. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie cyt. ustawy – z tytułu służby w Wojsku Polskim od dnia 1 czerwca 1945r. do lipca 1947r. Obowiązujące przepisy ustawy nie dają również podstaw do uzyskania lub zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z uwagi na pobyt w obozie w Blachowni Śląskiej.

Ze względu na treść powołanych powyżej przepisów kontrola legalności poddanego pod osąd aktu administracyjnego sprowadzać się będzie w pierwszym rzędzie do oceny, czy organ - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. - podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy poprzez zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a.

Bezsporna w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność, iż skarżący posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w K. wydanym w dniu 6 sierpnia 1986r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 15 listopada 1947r. do dnia 31 grudnia 1947r. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. z dnia 2 lipca 1986r. W. Z., służąc jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej. Powyższe okoliczności potwierdzają także dokumenty, jakie W. Z. złożył ubiegając się o przyjęcie do ZBoWiD. W swoim życiorysie zawarł informację, iż podczas służby w Milicji Obywatelskiej cyt. "kilkakrotnie brałem udział w działaniach operacyjnych i penetracjach za reakcyjnym podziemiem nielegalnym bandy "Igła" w okolicach Wąchocka i Starachowic", powtórzoną następnie w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, gdzie W. Z. wskazał także miesiąc operacji - grudzień 1947r., nazwiska jej uczestników oraz swoich ówczesnych dowódców.

Podkreślenia wymaga okoliczność, iż oddział Tadeusza Zielińskiego, pseudonim "Igła", był formacją poakowskiego podziemia zbrojnego działającą w latach 1945-1948 na terenie dawnego województwa kieleckiego (źródło: "Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1956", Wydawnictwo MSW, Warszawa 1964).

Należy także zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować rozdzielnie. Przepis ten stanowi podstawę prawną do pozbawiania uprawnień kombatanckich nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP (por. wyrok NSA z dnia 10.02.2005r. OSK 1126/04). Stanowisko to Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w całości podziela.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzą wątpliwości ustalenia organu, iż W. Z. w grudniu 1947r. na terenie dawnego woj. kieleckiego wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Podzielić także trzeba stanowisko organu w którym odmówił wiary twierdzeniom skarżącego, iż nie brał udziału w w/w działaniach operacyjnych. Twierdzeniom tym przeczą bowiem szczegółowość i konsekwencja opisu działań przeciwko oddziałowi "Igły", zawartych tak w życiorysie skarżącego jak i jego deklaracji członkowskiej ZBoWiD, gdzie wymienia zarówno miejsce operacji (okolice Wąchocka, Starachowic), jej datę, jak i nazwiska ówczesnych dowódców oraz kolegów.

Natomiast zarzuty skarżącego, iż nie brał udziału w opisanych powyżej działaniach operacyjnych należy ocenić tylko i wyłącznie jako przyjętą linię postępowania zmierzającą do zachowania dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Znamiennym pozostaje bowiem fakt, iż pomimo, że przez kilkanaście lat skarżący był beneficjentem uprawnień kombatanckich wynikających z "utrwalania władzy ludowej", polegającego na walkach z podziemiem niepodległościowym, to prawie 20 lat tytułu tego nie kwestionował.

Ze względu na powyższe analiza zgromadzonych w aktach sprawy dowodów została - zdaniem Sądu - przeprowadzone przez organ z uwzględnieniem dyspozycji art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 k.p.a. Z kolei wnioski, jakie na jej podstawie zostały przez organ wysnute, są przekonujące, spójne, logiczne i poprzedzone rzeczową argumentacją.

Reasumując wskazać należy, iż osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać ani zachować uprawnień kombatanckich z żadnego innego tytułu.

Z uwagi na powyższe ustalenia - wbrew twierdzeniom skargi – nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia charakteru miejsca odosobnienia w Blachowni Śląskiej.

W ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy należy stwierdzić, że organ zasadnie przyjął, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w/w ustawy. Trafnie również organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie został naruszony, określony w art. 139 k.p.a., zakaz reformationis in peius. Wynika to z faktu, iż uchylona decyzja, poprzez orzeczenie o zachowaniu uprawnień kombatanckich osobie, która na podstawie powołanych wyżej przepisów powinna zostać ich pozbawiona, rażąco naruszała prawo. W konsekwencji zaistniały stan faktyczny i prawny upoważniał organ do wydania decyzji na niekorzyść strony składającej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Mając powyższe na uwadze, skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.