Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1296/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 par. 3, art. 28 par. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Wojciech Gapiński, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej ZUS lub organ) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2017. 1778 z późn. zm.), zwanej dalej u.s.u.s. lub ustawa, odmówił pani A. G. (dalej strona lub zobowiązana) umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 167 204,30 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za maj, lipiec, październik i listopad 1999 r., marzec, wrzesień i listopad 2000 r., od maja 2001 r. do stycznia 2002 r., kwiecień 2002 r., czerwiec 2003 r., marzec, maj i czerwiec 2004 r., od sierpnia 2004 r. do sierpnia 2005 r., październik i listopad 2005 r., od maja do września 2006 r., listopad 2006 r., styczeń 2007 r., od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2008 r., od lipca 2008 r. do lutego 2009 r., od września 2009 r. do kwietnia 2011 r., od czerwca 2011 r. do października 2014 r. i od stycznia do marca 2015 r. w łącznej kwocie 114 759,25 zł, w tym z tytułu:

składek - 60 818,83 zł,

odsetek liczonych na 4 lipca 2018 r. - 53 663 zł,

opłata dodatkowa - 207,02 zł,

kosztów upomnienia - 70,40 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2000 r., od sierpnia do grudnia 2001 r., czerwiec 2004 r., od września 2004 r. do sierpnia 2005 r., listopad 2005 r., od kwietnia 2006 r. do września 2007 r., od listopada 2007 r. do stycznia 2008 r., od kwietnia 2008 r. do grudnia 2009 r., od kwietnia 2010 r. do października 2014 r. i od stycznia do marca 2015 r, w łącznej kwocie 46 869 zł, w tym z tytułu:

składek - 25 792,04 zł,

odsetek liczonych na 4 lipca 2018 r. - 20 927 zł,

opłata dodatkowa - 88,36 zł,

kosztów upomnienia - 61,60 zł

a) Fundusz Pracy za okres od maja do września 2006 r., listopad 2006 r., styczeń 2007 r. luty i marzec 2008 r., od czerwca do sierpnia 2008 r. grudzień 2008 r., grudzień 2009 r., od kwietnia 2010 r. do października 2014 r. i od stycznia do marca 2015 r. w łącznej kwocie 5 576,05 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 441,05 zł,

odsetek liczonych na 4 lipca 2018 r. - 2 135 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu 4 lipca 2018 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek w związku z trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Do wniosku zobowiązana dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia z 19 grudnia 2017 r. oraz pismo Spółdzielni [...] z 21 maja 2018 r. dotyczące wysokości opłaty za użytkowanie lokalu mieszkalnego. Dodatkowo przedłożyła w dniu 2 sierpnia 2018 r. pismo z 27 lipca 2018 r. wraz z następującymi załącznikami: paragony dotyczące opłat za korzystanie z transportu publicznego; zaświadczenie o dochodach z 25 lipca 2018 r.; zaświadczenie o zatrudnieniu wydane 1 sierpnia 2018 r. oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z 1 sierpnia 2018 r. Z kolei 8 sierpnia 2018 r. złożyła pismo z 2 sierpnia 2018 r. z dodatkowymi wyjaśnieniami wraz z następującymi załącznikami: pismo Sądu Rejonowego K. [...] w K. [...] Wydział Gospodarczy z [...] r. wraz z odpisem pisma z 27 września 2016 r.; nakaz zapłaty Sądu Rejonowego w N. [...] Wydział Sąd Gospodarczy z [...] r.; nakaz zapłaty Sądu Rejonowego w D. Wydział [...] Gospodarczy z [...] r.; pismo Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział Gospodarczy wraz z odpisem nakazu zapłaty z [...] r.; wyrok Sądu Rejonowego w D. Wydział [...] Gospodarczy z [...] r.; informacja o wynagrodzeniu przekazanym przez pracodawcę za marzec, lipiec i sierpień 2015 r., styczeń i marzec 2016 r., lipiec 2017 r. oraz marzec 2018 r.; potwierdzenie przelewu wynagrodzenia za wrzesień 2017 r. z 10 października 2017 r.; deklaracje podatkowe: PIT-11 za rok 2017 r., PIT/B za rok 2017 r., PIT-36 za rok 2017 r.; pismo do Spółdzielni [...] z 18 listopada 2016 r. zawierające zobowiązanie do spłaty długu; blankiety A Sp. z o.o. dotyczące płatności za energię elektryczną; potwierdzenie uruchomienia kredytu w banku B S.A. z 21 stycznia 2016 r. oraz umowę kredytu odnawialnego zawartą 20 czerwca 2017 r. z bankiem B. Ponadto dostarczyła dokumentację dotyczącą stanu zdrowia: wystawione przez ZUS [...] r. skierowanie na badania przez lekarza orzecznika ZUS; decyzje ZUS z [...] oraz [...] i [...]r. o odmowie przyznania stronie prawa do zasiłku chorobowego; kartę leczenia szpitalnego z [...] r. wraz z wynikami badań z [...] i [...]r.; wynik badania [...] z [...] r.; konsultację z Izby Przyjęć Szpitala w O. z [...] r. i [...] r, kartę informacyjną leczenia szpitalnego z [...] r.; pismo Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej z [...] r.; kartę informacyjną izby przyjęć z [...]r. oraz skierowanie do poradni specjalistycznej z [...]r.

ZUS ustalił, że od dnia 1 stycznia 1999 r. do 26 marca 2017 r. strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Zgodnie z informacją CEIDG działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] r. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona miała obowiązek opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za siebie, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W związku z zadłużeniem z tytułu składek powstałym w okresach wymienionych w sentencji decyzji w sprawie zobowiązanej zostało wszczęte przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności. Podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego część wpłat zostało przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W czerwcu 2001 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w C S.A. W odpowiedzi na zajęcie bank udzielił informacji o braku środków na rachunku, a następnie poinformował o jego zamknięciu. W maju 2015 r. dokonano zajęcia wierzytelności w D, a zajęcia przyjęte zostały do realizacji. W związku z podpisaniem umowy nr [...] z [...] r. o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.

Na podstawie dostępnej dokumentacji organ ustalił, że od 1 czerwca 2015 r. zobowiązana jest zatrudniona na umowę o pracę na czas określony z minimalnym wynagrodzeniem tj. 1530 zł netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 1 sierpnia 2018 r. wskazała że prowadzi 1- osobowe gospodarstwo domowe oraz że ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1140 zł. Wyszczególniła wydatki na czynsz w kwocie 687,42 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 38,58 zł, koszty związane leczeniem 300 zł oraz inne wydatki w kwocie 114 zł. W toku postępowania strona nie dołączyła do akt sprawy żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w bieżącym i terminowym wywiązywaniu się z podstawowych opłat. Zgodnie z pismem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z [...] r. nie korzystała z pomocy tego Ośrodka. Aktualnie spłaca należności z tytułu składek w układzie ratalnym umowa nr [...] z [...] r., której termin ostatniej raty przypada na 20 września 2023 r. Zgodnie z harmonogramem do umowy kwota miesięcznej raty od stycznia do sierpnia 2018 r. wynosiła ok. 230 zł, od września 2018 r. do września 2019 r. wynosi ok. 400 zł, od października 2019 do października 2021 r. wynosi ok. 1700 zł, a od listopada 2021 r. do września 2023 r. wynosi ok. 1900 zł. We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z 4 lipca 2018 r. zobowiązana zaznaczyła, że nie ma możliwości dalszej spłaty zadłużenia z tak wyznaczonym harmonogramem. Posiada również zobowiązania wobec innych wierzycieli. Zgodnie z oświadczeniem z 2 sierpnia 2018 r. strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwotach 1200 zł, które spłaca w ratach po 200 zł miesięcznie, a termin ostatniej raty przypada na styczeń 2019 r. Posiada też inne zobowiązania w kwotach: 2100 zł, które spłaca w ratach po 120 zł miesięcznie, a termin ostatniej raty przypada na lipiec 2020 r. oraz 1500 zł, które spłaca w ratach po 70 zł miesięcznie, a termin ostatniej raty przypada również na lipiec 2020 r. Łączna kwota spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli wynosi 390 zł miesięcznie. Strona zaznaczyła, że finansowo pomaga jej córka.

Następnie organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez organ tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zachodzi w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 201, z późn. zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS ustalił, że w stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jej zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 a u.s.u.s. również w sytuacji zobowiązanej nie ma zastosowania. W sprawie nie występują również przestanki z art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6. Wprawdzie nie prowadzi strona już działalności gospodarczej, jednak w związku z zadłużeniem z tytułu składek powstałym w okresach wymienionych w części pierwszej decyzji w jej sprawie zostało wszczęte przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności. Podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego część wpłat zostało przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W czerwcu 2001 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w C S.A. W odpowiedzi na zajęcie bank udzielił informacji o braku środków na rachunku, następnie rachunek został zamknięty, W maju 2015 r. dokonano zajęcia wierzytelności w D (obecny pracodawca), a zajęcia przyjęte zostały do realizacji. W związku z zawartym układem ratalnym postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Z uwagi na przedstawione okoliczności rezygnacja z dochodzenia należności z tytułu składek byłaby, zdaniem organu przedwczesna. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie na tej podstawie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności została określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3

ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS uznał, że w sprawie nie stwierdzono wystąpienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zaś w toku postępowania strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdziłyby okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Co prawda we wniosku wskazała na swoje problemy zdrowotne: [...], [...], [...], [...], [...] oraz że ma problemy [...], jest po [...], zaś na potwierdzenie problemów zdrowotnych dostarczyła dokumentację medyczną, tym niemniej z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika, że problemy zdrowotne wymagałyby kosztownego leczenia lub rehabilitacji, brak także informacji o występującej w jej rodzinie niepełnosprawności lub niemożności samodzielnej egzystencji. Zobowiązana nie dostarczyła orzeczenia o posiadanym stopniu niepełnosprawności, które powodowałaby brak możliwości osiągania dochodu. Dlatego ZUS uznał, że powyższe okoliczności nie występują, więc nie mogą stanowić przesłanki umożliwiającej pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. ZUS rozważył także na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie organu sytuacja ta w przypadku zobowiązanej nie ma miejsca. Ustalił, że osiąga ona dochód w wysokości 1530 zł, ponadto zgodnie z oświadczeniem może liczyć na pomoc finansową córki. Stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jakie przedstawiła strona w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym (tj. 1140 zł) pokrywają się z minimum socjalnym IPiSS, które dla 1-osobowego gospodarstwa domowego wynoszą 1 146,36 zł. W toku postępowania strona nie dołączyła żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w bieżącym i terminowym wywiązywaniu się z podstawowych opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się w sposób płynny, co tym samym nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Również fakt, że strona nie korzysta z form pomocy społecznej świadczy o tym, że sytuacja finansowa w jej rodzinie umożliwia realizację niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązana wskazała na wysokie zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli. ZUS wyjaśnił, że w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności posiadanie przez wnioskodawcę innych wymaganych roszczeń nie można traktować jako okoliczności uzasadniającej pozytywne rozstrzygnięcie sprawy. Jako wierzyciel należnych składek ZUS nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty potwierdzające rezygnację innych wierzycieli ze swoich roszczeń względem zobowiązanej. Zgoda na umorzenie spowodowałaby tym samym, że organ przyznałby pierwszeństwo należnościom innych wierzycieli, którzy jak dotąd nie zrezygnowali z ich dochodzenia. Ponadto strona spłaca należności z tytułu składek w układzie ratalnym – umowa nr [...] z dnia [...] r., której termin ostatniej raty przypada na 20 września 2023 r. Zobowiązana zaznaczyła, że nie ma możliwości dalszej spłaty zadłużenia z tak wyznaczonym harmonogramem, to jednak zdaniem organu nie jest to wystarczający argument do umorzenia składek, gdyż istnieje możliwość złożenia wniosku o zmianę warunków umowy i dostosowania wysokości rat do aktualnych możliwości płatniczych strony.

W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca, działająca przez fachowego pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła:

1) naruszenie przepisu art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 7, 80 i 107 §3 K.p.a. poprzez pominięcie dowodów przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym przez pominięcie badania jednej z przesłanek umorzenia powoływaną przez skarżącą, to jest art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i brak uzasadnienia,

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s., poprzez jego błędną wykładnię,

3) naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, przez uznanie niespełnienia przesłanek przepisu z uwagi na pomoc rodziny jaką dotychczas otrzymywała skarżąca, w celu regulowania opłat z tytułu składek,

4) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie kwoty zadłużenia w wysokości 167.204,30 zł, podczas gdy z umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z dnia [...] r. wynika, iż wartość ta wynosi 85.374,93 zł (z uwzględnieniem odsetek, opłat dodatkowych i kosztów upomnienia), zaś od lutego 2015 r., aż do dnia zaprzestania wykonywania działalności i wykreślenia z rejestru (z wyłączeniem 2 dni marca 2015 r.), działalność skarżącej była zawieszona. Wobec tego nie było możliwe by należności te uległy takiemu wzrostowi,

5) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu do kwoty składek za luty i marzec 2015 r., podczas gdy w tym okresie działalność gospodarcza skarżącej była zawieszona,

6) błąd w ustalaniach faktycznych poprzez przyjęcie do kwoty należności składek za okres od maja 1999 r., podczas gdy 5-letni okres przedawnienia pozwala na dochodzenie należności najdalej do września 2010 r., mając na uwadze zawarcie umowy o układ ratalny we wrześniu 2015 r.

Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o: uchylenie decyzji w całości i na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązanie ZUS do wydania w terminie 14 dni decyzji umarzającej należności z tytułu składek, a nadto o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, że dnia [...] r., czyli 7 miesięcy po zawieszeniu działalności gospodarczej, zawarła z ZUS umowę nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Z umowy tej wynika, iż należność z tytułu składek wynosi 85.374,93 zł. ZUS zaś w skarżonej decyzji referuje do kwoty należności w wysokości 167.204,30 zł. Nie zgadzają się też pojedyncze składniki, na które składają się wyżej wskazane kwoty. W umowie wartość składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 38.527,87 zł, podczas gdy ZUS podaje kwotę 160.818,83 zł (nie zgadzają się także pozostałe składniki, jak odsetki, opłata dodatkowa czy koszty upomnienia). Dalej – same składki na ubezpieczenie zdrowotne – w umowie wskazane zostało na kwotę 19.559,98 zł, natomiast w decyzji na kwotę 25.792,04 zł (tutaj również nie zgadzają się kwoty pozostałych składowych). I ostatecznie – składki na fundusz pracy – z umowy jest to kwota 3.341,86 zł, podczas gdy w decyzji 3.441,05 zł (po 3 latach spłacania układu ratalnego). Różnica kwot wskazanych powyżej podlegała zaś na podstawie decyzji z dnia [...] r. umorzeniu w związku z tzw. ustawą abolicyjną z dnia 9 listopada 2012 r. (Dz. U. 2012. 1551). Stąd też postępowanie w niniejszej sprawie jest tak istotne z punktu widzenia interesów skarżącej, gdyż umorzenie możliwe jest pod warunkiem spłaty pozostałych zadłużeń, które są przedmiotem niniejszego postępowania. W razie nieumorzenia należności z tytułu składek, nie tylko zostanie rozwiązana umowa o układ ratalny, ale wartość zadłużenia wzrośnie dwukrotnie w efekcie "odżycia" zadłużenia abolicyjnego. Dodatkowo, za błąd należy uznać przyjęcie przez ZUS do kwoty zadłużenia okresów, które nie mogą być wymagane, a to z uwagi na ich niepowstanie (okres zawieszenia działalności gospodarczej) lub przedawnienia – zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności te ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat.

Odnośnie naruszenia przepisów art. 77 § 1, 7, 80, 107 § 3 K.p.a. pełnomocnik skarżącej stwierdził, że skarżąca we wniosku o umorzenie powoływała się na przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., podając dokładny stan majątkowy, z którego jasno wynika, iż właściwie nic nie podlegałoby zajęciu (umowa o pracę wg stawki minimalnego wynagrodzenia, jedynie sprzęty gospodarstwa domowego potrzebne do zaspokajania podstawowych potrzeb – znamienny choćby brak samochodu, telewizora czy komputera, które w dzisiejszych czasach są uważane, za podstawowe dobra, a na które skarżącą nie stać). Jednakowoż ZUS nie przeprowadził jakiegokolwiek badania w tym zakresie. W całej decyzji do tej przesłanki, ZUS odnosi się w sposób następujący: "W Pani sprawie nie występują również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6". Brak jest właściwie jakiegokolwiek uzasadnienia, możliwego do weryfikacji przez skarżącą, dlaczego organ uznał, że przesłanki te nie występują, skoro w ocenie skarżącej występują jak najbardziej. Ponadto, skarżąca powoływała na świadka córkę, która do tej pory wspomagała ją, w celu przedstawienia dowodu na stan majątkowy strony, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, oraz na okoliczność tego, że dalej nie będzie mogła stronę wspomagać, czyli na okoliczność faktycznej możliwości dalszej spłaty zadłużeń. I w tym przypadku brak uzasadnienia dla niepowołania córki skarżącej na świadka w sprawie, co w konsekwencji stanowi o niedogłębnym zbadaniu sprawy.

Co do naruszenia art. 28 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s. skarżąca wyjaśniła, że brak uzasadnienia uniemożliwia zdekodowanie właściwej przyczyny jego niezastosowania, wydaje się jednak, iż doszło do jego błędnej wykładni przez ZUS w zakresie "oczywistości" i wiąże się to z powoływanym wyżej uchybieniem niezbadania materiału dowodowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej oczywistym jest, że w przypadku jedynego źródła dochodu jakim jest umowa o pracę wg stawki minimalnej i braku innego majątku podlegającego egzekucji, nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dlatego organ obowiązany był przeprowadzić badanie w tym zakresie i uznać, iż zostały spełnione przesłanki wskazane w przepisie. W zakresie naruszenia § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia pełnomocnik skarżącej naruszenie tego przepisu wiąże z błędnym ustaleniem stanu faktycznego. Organ uznał brak spełnienia przesłanki opierając się na oświadczeniu skarżącej, że do tej pory wywiązywała się z układu ratalnego wyłącznie dzięki pomocy córki, na którą nie może już dłużej liczyć. W tym celu swoją córkę przedstawiła jako dowód osobowy w sprawie, który ZUS pominął i w ogóle nie przeprowadził z niej dowodu, nie podając jakiegokolwiek uzasadnienia. Z przedstawionego stanu faktycznego oczywistym jest, iż spłata zadłużenia w tak ogromnej dla skarżącej kwocie pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a pomoc na którą mogła liczyć do tej pory, była grzecznościowa i uległa wyczerpaniu. Skarżąca jest w wieku przedemerytalnym (co więcej emerytura jaką będzie otrzymywać oscyluje w granicach 150 zł), z wieloma poważnymi schorzeniami i bez majątku pozwalającego na pokrycie przedmiotowej należności choćby w części, co zostało wykazane w materiale dowodowym. Osiąga dochód w wysokości wynagrodzenia minimalnego, które jest wolne od potrąceń, czyli nie podlegałoby egzekucji. Wynagrodzenie to nie pozwala na utrzymanie się przez skarżącą, wobec czego zapożycza się u rodziny i w parabankach, powodując dalszą spiralę zadłużeń. Przepisy te zostały wprowadzone w celu zapobieżenia popadnięcia obywateli w ubóstwo, a nieumorzenie zadłużenia, do tego właśnie doprowadzi skarżącą. Pełnomocnik wskazał na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2018 r. I SA/Gd 154/18, cytując jego fragmenty. Dodał, że w przypadku skarżącej trudności płatnicze mają charakter trwały i nie jest w stanie spłacać zadłużenia bez niedostatku. Wystarczy porównać wskazaną przez organ wartość zadłużenia - niemal 170.000 zł, a osiągany dochód, w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Jest to równowartość niemal 10-letniego dochodu skarżącej, a której spłaty ZUS wymaga w ciągu 5 lat. Obiektywnie rzecz ujmując, nie jest to możliwe, bez popadnięcia w ruinę, zaciągnięcia ogromnych kredytów (na które i tak z resztą nie posiada odpowiedniej zdolności kredytowej), których nie będzie w stanie spłacać, wyprzedania narzędzi pierwszej potrzeby (jak lodówka / pralka) itp. Same raty, w najbliższych miesiącach przekroczą wartość miesięcznego dochodu skarżącej, a przecież musi mieć możliwość zapewnienia sobie minimum egzystencji, jak mieszkanie, pożywienie, leki, ubrania itp. Oczywistym więc jest, że przesłanka została przez skarżącą spełniona. Co więcej, nie jest prawidłowym stwierdzenie braku spełnienia przesłanki przez skarżącą, z uwagi na otrzymywaną pomoc od córki. Nie stanowi ona rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 Rozporządzenia, wobec czego jej pomoc finansowa nie wchodzi ani w kategorię sytuacji rodzinnej ani stan majątkowy skarżącej, jako że nie jest to jej majątek. Zdaniem pełnomocnika skarżącej sam fakt tego, że skarżąca nie korzysta z pomocy socjalnej nie może stanowić podstawy do odmowy uznania spełnienia przesłanki tego przepisu oraz zacytował fragment wyroku NSA z dnia 21 listopada 2012 r. II GSK 1625/11.

Według pełnomocnika w niniejszej sprawie, skarżąca wykazała istnienie przesłanek, organ zaś nie wykazał żadnego ważnego interesu społecznego uzasadniającego odmowę. ZUS w skarżonej decyzji wskazuje jedynie, że nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia składek brak możliwości dalszej spłaty zadłużenia z tak wyznaczonym harmonogramem, ponieważ istnieje możliwość złożenia wniosku o zmianę warunków umowy. Owszem, techniczna możliwość istnieje, natomiast sam ZUS przekazał skarżącej informację, że raty nie będą mogły już ulec odpowiedniemu zmniejszeniu – jak dotychczas, gdyż wysokość zadłużenia wymusza taką wysokość rat. Faktycznie więc złożenie takiego wniosku nie jest możliwe. Organ powołuje się na to, że po wszczęciu przymusowego dochodzenia należności dokonano zajęcia u pracodawcy, a zajęcia przyjęte do realizacji, natomiast w związku z zawartym układem ratalnym postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. ZUS pomija jednak fakt, iż z uwagi na przepisy art. 871 §1 Kodeksu pracy, pracodawca i tak nie mógłby dokonać potrącenia. Nie można się też zgodzić, ze stwierdzeniem, że ZUS przyznałby pierwszeństwo należnościom innych wierzycieli skarżącej, dlatego, że skarżąca ma nie tylko kłopot w regulowaniu należności ZUS, ale i pozostałych wierzycieli. Ponadto, zadłużenie u pozostałych wierzycieli jest niewymownie mniejsze od zadłużenia w ZUS, także ciężar zadłużenia jest zupełnie inny.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację oraz dołączył do akt sprawy informację o stanie należności z dnia 16 lipca 2018 r. oraz umowę nr [...] z dnia [...] r. wraz z aneksem. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ stwierdził, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 4 ustawy, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą (wprowadzającą 5 letni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Tym samym bieg terminu przedawnienia należności składkowych za okres maj 1999 r. - grudzień 2011 r. rozpoczął się od dnia 1 stycznia 2012 r. i zakończyłby się 1 stycznia 2017 r. jednakże bieg terminu przedawnienia wobec wszystkich niespłaconych składek został zawieszony z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto zawarcie umowy ratalnej również spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zauważył, że umowa o rozłożeniu spłaty należności na raty obejmowała krótszy okres zadłużenia. Stwierdził, że w CEIDG brak informacji o jakimkolwiek okresie zawieszenia przez zobowiązaną działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że dotyczyło ono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusz pracy strony, która prowadziła działalność gospodarczą od 7 października 1993 r. do 24 marca 2017 r., zaś przedmiotowe zaległości obejmowały okres od maja 1999 r. (ubezpieczenie społeczne) do marca 2015 r. (co do wszystkich zaległości).

Poza sporem było, że decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej miało dojść do umorzenia części zaległości składkowych strony pod warunkiem spłaty pozostałych zadłużeń. Umową z dnia [...] r. zawartą pomiędzy ZUS i zobowiązaną doszło do rozłożenia na raty należności z tytułu składek w ogólnej kwocie 85.374,93 zł. Zobowiązana uznała tę kwotę należności. Umowa ta obejmowała składki za okres krótszy niż wynikający z zaskarżonej decyzji. Zobowiązana realizowała zawartą umowę o rozłożeniu składek na raty. Z dołączonej przez organ informacji o stanie spornych należności na dzień 4 lipca 2018 r. (data złożenia wniosku) należności te były zgodne z należnościami objętymi zaskarżoną decyzją.

Odmawiając udzielenia wnioskowanej ulgi organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki opisane w art. 28 ust. 3 ustawy oraz, że strona nie wykazała istnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Domagając się umorzenia zaległości strona wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną uniemożliwiającą jej dalszą spłatę zadłużenia zgodnie z harmonogramem umowy ratalnej.

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie kwestionowała braku istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy, zaś organ prawidłowo uznał, że przesłanki te nie wystąpiły czy to z przyczyn oczywistych (pkt 1) czy też ich nieistnienia (pkt 2, 4 i 4a, 4b) albo braku opisanych tam zdarzeń (pkt 3, 5, 6). Zobowiązana nie wskazywała nawet na to, że wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na inne osoby wobec braku majątku, z którego można egzekwować należność (pkt 3), nie dowodziła, że stwierdzony został przez odpowiedni organ brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), ani oczywistości, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dopiero w skardze skarżąca podniosła zarzut dotyczący art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy wskazując, że w przypadku jedynego źródła dochodu jakim jest umowa o pracę wg stawki minimalnej i brak innego majątku podlegającego egzekucji oczywistym jest, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W skardze podniosła również po raz pierwszy zarzut przedawnienia należności objętych decyzją wskazując na 5 letni okres ich przedawnienia oraz umowę ratalną, przy czym sama wyjaśniła, że różnice we wskazanych przez nią kwotach wynikają z faktu objęcia części zaległości decyzją o ich umorzeniu w związku z tzw. ustawą abolicyjną.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ ustalił, że do 1 stycznia 2012 r. zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy sporne składki przedawniały się po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, zaś w wyniku zmian ustawodawczych okres ten uległ skróceniu do 5 lat, z tym że co do przedawnienia składek którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Tym samym bieg terminu przedawnienia należności składkowych za okres od maja 1999 r. do grudnia 2011 r. rozpoczął się od dnia 1 stycznia 2012 r. przy czym względem wszystkich nieopłaconych składek prowadzone były postępowania egzekucyjne co oznacza, że na mocy art. 24 ust. 5b ustawy bieg terminu ich przedawnienia uległ zawieszeniu. Strona skarżąca nie kwestionowała tych okoliczności, nie wskazała również na zdarzenie mające wpływ na bieg terminu przedawnienia np. nie dowodziła braku prowadzenia postępowań egzekucyjnych czy też uchybień w tym zakresie mających wpływ na istnienie składek.

Jedyną okolicznością mającą, zdaniem skarżącej, wykazać przedawnienie przedmiotowych składek był fakt wymagalności prawnej składki poczynając od maja 1999 r. oraz ich 5 letni okres przedawnienia bez uwzględnienia przepisów odnoszących się do tych kwestii, na które wskazywał organ. Tym samym zarzut ten należało uznać za bezzasadny i nie wykazany ani nawet nieuprawdopodobniony przez stronę skarżącą szczególnie w sytuacji, gdy składki te były przedmiotem decyzji abolicyjnej z dnia [...] r. i umowy ratalnej z dnia [...] r. Dodać należy, że zarzut nie był podnoszony w toku postępowania administracyjnego dlatego też organ opierając się na informacji o stanie należności z tytułu składek oraz treści wniosku strony orzekł o składkach (odsetkach i innych należnościach) istniejących w dacie jego złożenia.

W kwestii różnic jakie występowały pomiędzy kwotami należności objętych zaskarżoną decyzją, a wynikających z umowy ratalnej organ wyjaśnił, że wskazana umowa obejmowała krótszy okres zadłużenia. Badając tę kwestię Sąd stwierdza, że w umowie ratalnej z dnia [...] r. rozłożono na raty należności z tytułu składek w ogólnej kwocie 85.374,93 zł obejmując nią składki, przy czym treść tej umowy i jej zakres nie mają wpływu na kwotę i wymagalność składek których dotyczy sprawa. Sąd nie jest bowiem władny ocenić prawidłowość tej umowy czy jej rzetelność lub przedmiot tej czynności, zaś zgodnie z informacją o zadłużeniu na dzień wniesienia wniosku miało ono wartość wskazaną w zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy nie wynika fakt zawieszenia działalności gospodarczej skarżącej wynika natomiast, że została ona zakończona z dniem 24 marca 2017 r. Należy przy tym dodać, że kwestia wymiaru składek nie jest przedmiotem postępowania dotyczącego ich umorzenia.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy całkowita nieściągalność (...) zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z akt sprawy i czemu skarżąca nie przeczy zostały wobec niej wszczęte postępowania egzekucyjne dotyczące spornych należności, które zostały zawieszone z uwagi na zawartą umowę ratalną. Zawierając tę umowę skarżąca miała świadomość obowiązku jej realizacji i w jej wykonaniu uiszczała ustalone raty. Nie można więc obecnie zakładać, że wyegzekwowane należności nie pokryją wydatków egzekucyjnych, a tym bardziej, że jest to fakt oczywisty. Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, samodzielnie ocenia przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. W sytuacji, gdy zobowiązana posiada stałe źródło dochodu, zaś otrzymywane przez nią wynagrodzenie przekracza kwotę minimum socjalnego i pozwala na zaspokojenie jej potrzeb bytowych oraz spłatę udzielonych jej pożyczek czy rat zawartego przez nią układu ratalnego, twierdzenie, że istnieje "oczywistość", o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, nie można uznać za uzasadnione.

Odnosząc się do okoliczności wymienionych w rozporządzeniu stwierdzić należy, że organ słusznie ustalił, że w sprawie opisane tam przesłanki nie wystąpiły. Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, zaś wykazane przez nią problemy zdrowotne, dolegliwości i choroby nie są tego rodzaju, by pozbawiały zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca nie dowodziła istnienia konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła sytuacja, w której spłacenie spornych składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosi wydatki łącznie w wysokości 1.140 zł, osiąga miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1530 zł, nie korzysta z pomocy społecznej, na bieżąco reguluje swoje zobowiązania. Organ dokonał analizy tych okoliczności prawidłowo wskazując, że skoro realizacja miesięcznych opłat skarżącej odbywa się w sposób płynny to sytuacja ta nie potwierdza trwałego i wyjątkowego charakteru występujących trudności. Słusznie również podniósł, że posiadanie przez zobowiązaną innych wymagalnych wobec niej roszczeń o charakterze cywilnoprawnym nie można traktować jako uzasadniającej pozytywne rozstrzygnięcia sprawy. "Trudno akceptować stan, w którym od instytucji publicznych żąda się rezygnacji z należności, gdy jednocześnie podejmowanie są starania mające na celu zaspokojenie banku" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 35/18). Nie można żądać wnioskowanej ulgi, gdy jednocześnie zobowiązana spłaca regularnie zadłużenie wobec banku z pobieranych wynagrodzeń za pracę. Ponadto zobowiązana wywiązuje się z zawartego z ZUS układu ratalnego. Kwestia istnienia możliwości dalszej jego realizacji pozostaje poza zakresem orzekania w sprawie, zaś zmiana zawartej umowy zależy od woli jej stron.

Zdaniem Sądu, sytuacja jaka ewentualnie nastąpi w wyniku zaprzestania realizacji układu ratalnego jest elementem przyszłym i niepewnym co powoduje, że sytuacja ta jako nieistniejąca nie podlegała ocenie organu rozstrzygającego przedmiotową sprawę. Podobnie rzecz się ma z kwestią świadczonej skarżącej pomocy ze strony córki i odmowy jej udzielania w przyszłości.

Sąd podziela pogląd skarżącej co do tego, że brak korzystania z pomocy społecznej nie oznacza, że brak podstaw do udzielenia wnioskowanej pomocy. Tym niemniej błędne wskazanie organu na tę okoliczność nie oznacza, że wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych.

Warto w tym miejscu dodać, że wniosek w sprawie udzielenia przedmiotowej pomocy może być składany ponownie i to w istocie w każdym czasie szczególnie w sytuacji zmiany warunków uzasadniających jej udzielenie. Sąd zauważa, że w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego nie mogła być uwzględniona kwestia związana ze spełnieniem przesłanek będących warunkiem wydania decyzji abolicyjnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. (Dz. U. 2012. 1551), jednakże należy stwierdzić, że warunkiem umorzenia opisanych tam należności było nieposiadanie (na dzień wydania decyzji) niepodlegających temu umorzeniu składek za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., które podlegały spłacie w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji. Nadto istniała możliwość rozłożenia ich na raty tak jak w przypadku zobowiązanej. W ustawie tej zawarto również szczegółowe uregulowania dotyczące biegu terminu przedawnienia. Z akt sprawy nie wynika, że decyzja abolicyjna została usunięta z obrotu prawnego.

Trzeba również zauważyć, że sądy administracyjne w zasadzie nie dokonują ustaleń faktycznych rozstrzyganych spraw lecz koncentrują się na stwierdzeniu zgodności z prawem wydanych decyzji. Skarżąca miała możliwość zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, w którym poddałaby ocenie tego organu nowe, przytoczone w skardze dowody i okoliczności mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Skoro zobowiązana nie skorzystała z tej możliwości nie mogła domagać się od Sądu oceny jej sprawy z uwzględnieniem nie zebranych na etapie postępowania administracyjnego faktów, zdarzeń, czy dowodów.

W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018. 1302) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.

ec