Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2183/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 art. 28 art. 30
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2  art. 120 w zw. z  art. 119 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg T.S. i T.R. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Zdrowia na rzecz T.S. i T.R. po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Zdrowie decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 2014 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "[...]" spółka jawna w [...] oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r., nr [...] o przejęciu na własność państwa ww. przedsiębiorstwa.

Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zarządzeniem z [...] października 1950 r., wydanym na podstawie art. 1 pkt 3 i 4 oraz art. 2 dekretu z dnia 28 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), Minister Zdrowia ustanowił przymusowy zarząd państwowy na przedsiębiorstwem pod firmą "[...]" spółka jawna w [...]. Następnie orzeczeniem z [...] kwietnia 1959 r., wydanym na podstawie art. 2 i 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), orzekł o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność państwa.

Na wniosek J.M. (następcy prawnego M.M. - mającego być jednym z przedwojennych współwłaścicieli znacjonalizowanego przedsiębiorstwa) przed Ministrem Zdrowia wszczęte zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia [...] października 1950 r. oraz orzeczenia z [...] kwietnia 1959 r.

Decyzją z [...] grudnia 2009 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...], Minister Zdrowia po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, stwierdził nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego z [...] października 1950 r. oraz orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] kwietnia 1959 r.

Powyższe decyzje, w następstwie rozpoznania wniesionej przez Województwo [...] skargi, zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 269/11. W ocenie Sądu organ wadliwie rozstrzygnął bowiem w jednej decyzji o bycie prawnym dwóch odrębnych aktów tj. zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...] " spółka jawna w [...] oraz orzeczenia o przejęciu na własność państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu dopiero rozpatrzenie przez organ żądania weryfikacji w trybie nadzwyczajnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu i wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia mogło skutkować rozpatrzeniem żądania dotyczącego orzeczenia z [...] kwietnia 1959 r. Minister Zdrowia zatem przedwcześnie orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa. Niezależnie od powyższego Sąd wskazał na zaniechania organu w przedmiocie ustalenia legitymacji procesowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji ustaleń odnośnie kręgu stron prowadzonego postępowania.

Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 684/12.

W tym stanie rzeczy sprawa zainicjowana wnioskiem J.M. stanowiła ponownie przedmiot prowadzonego przed Ministrem Zdrowa postępowania nadzorczego, w efekcie którego Minister ów decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "[...]" spółka jawna w [...] oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pod firmą "[...]" spółka jawna w [...].

W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru wskazał, że w przedwojennych rejestrach nie występuje podmiot pod firmą "[...]" spółka jawna w [...], lecz spółka jawna działająca pod firmą "[...]" i to tej spółki dotyczyły kontrolowane w nadzorze orzeczenia, co Minister ustalił na podstawie analizy archiwalnych dokumentów. Spółka ta figuruje w Rejestrze Handlowym pod numerem [...]. Nie została ona wprawdzie zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym, jednakże zgodnie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 770, ze zm.), do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Powyższe zdaniem Ministra oznacza, że byt prawny tejże spółki dotychczas nie ustał. Skoro zaś spółka jawna nadal istnieje, to tylko ona może występować w charakterze strony postępowania w sprawie dotyczącej jej interesów. Zatem tylko ona jest uprawniona do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanego w niniejszej sprawie zarządzenia Ministra Zdrowia z [...] października 1950 r. i orzeczenia tegoż organu z [...] kwietnia 1959 r. W tej sytuacji spadkobiercy wspólników ww. spółki jawnej nie posiadają interesu prawnego w niniejszym postępowaniu i nie mogą skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności przywołanych aktów. Z tego względu wszczęte już postępowanie nadzorcze w sprawie tych aktów, jako uruchomione wnioskiem podmiotu nieuprawnionego, należało umorzyć.

Pismem z dnia 7 marca 2014 r. T.R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy wskazując, że w związku ze śmiercią jednego ze wspólników, spółka "[...]" uległa rozwiązaniu na podstawie art. 112 pkt 4 kodeksu handlowego.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] maja 2014 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji podtrzymał uprzednio prezentowane stanowisko, co do istnienia jawnej "[...]", co z kolei oznaczać ma, że tylko ta spółka może inicjować postępowania dotyczące jej interesów prawnych.

Odnosząc się do stanowiska T.R. jakoby byt prawny przedmiotowej spółki ustał z uwagi na śmierć jednego ze wspólników, Minister podniósł, że umowa na którą powołał się odwołujący, nie jest umową zawiązującą spółkę, a jedynie umową o sprzedaży części jej udziałów. Wskazał jednocześnie, że wobec nieodnalezienia pierwotnej umowy, nie można jednoznacznie stwierdził, że umowa spółki nie zawierała zapisów dotyczących trwania spółki z udziałem spadkobierców. Dodatkowo organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni niniejszego postępowania wywodząca swój interes prawny z faktu bycia spadkobiercą wspólnika ww. spółki M.M. nie ma interesu w niniejszym postępowaniu, z uwagi na fakt, że ten nigdy nie stał się wspólnikiem niniejszej spółki. Nabył on co prawda jej udziały ale nie został wpisany do Rejestru Handlowego. Reasumując Minister Zdrowia podniósł, że skoro J.M. nie legitymuje się interesem prawnym uprawniającym ją do żądania stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenia nacjonalizującego to przedsiębiorstwo, to wszczęte z jej wniosku w tym przedmiocie postępowanie nadzorcze należało jako bezprzedmiotowe umorzyć.

Obydwie wydane w sprawie decyzje Ministra Zdrowia doręczone zostały ustalonym w toku postępowania następcom prawnym przedwojennych udziałowców spółki, w tym m.in. M.N. (jednego z następców prawnych A.M., która z kolei współdziedziczyła po M.M.) - reprezentowanemu przez T.M.

Na decyzję Ministra Zdrowia z [...] maja 2014 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli T.S. i T.R. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniach skarg wyrażali oni nie niezadowolenie z pracy organów i kwestionowali legalność wydanych przez Ministra rozstrzygnięć.

W toku postępowania sądowego swój udział w postępowaniu zgłosił T.P., wskazując na następstwo prawne po zmarłym w dniu [...] czerwca 2013 r. M.N., na dowód czego przedłożył uwierzytelniony odpis świadectwa zgonu wyżej wymienionego oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2014 r. sygn. [...] o nabyciu po nim spadku.

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2207/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powyższe skargi do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skargi zasługują na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niech wskazane.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi prowadzącymi do jego nieważności.

Kierując się powyższą regułą Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Zdrowia z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – powoływany dalej jako "k.p.a.". Jak wynika bowiem ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy, przetłumaczonego przez tłumacza przysięgłego języka [...] świadectwa zgonu M.N. (k. 33 akt sądowych), który był przez organ traktowany jako uczestnik postępowania, zmarł on we [...] w [...] dniu [...] czerwca 2013 r., a zatem przed wydaniem obydwu decyzji Ministra Zdrowia. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcia, którego adresatem był ww., zostało skierowane do osoby zmarłej, a więc takiej, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że choć kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, to zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2422/03 Lex nr 190564). Jest to uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby bowiem można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 k.p.a., status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z treści art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci.

W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły M.N., jako osoba niemająca zdolności prawnej nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do niego nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do niego podjętego rozstrzygnięcia.

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcia te obarczone są od dnia ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy prowadząc postępowanie administracyjne organ miał wiedzę na ten temat czy też nie.

Mając zaś na względzie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] lutego 2014 r. podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż byłoby to przedwczesne, przed ustaleniem właściwego kręgu stron postępowania i rozstrzygnięciem sprawy w sposób nie obciążony wadą nieważności.

Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 135 oraz art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1, a także art. 152 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 210 § 2 powołanej ustawy.