Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 308/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 i 32
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta K. przyznał S. C. świadczenia rodzinne w postaci zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: D., I. i A. C., za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r.

W dniu 4 listopada 2015 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zobowiązania S. C. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił, że świadczenia rodzinne w postaci wypłaconego S. C. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: D., I. i A. C. za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. w kwocie 5 076,- zł. zostały nienależnie pobrane i zobowiązał do ich zwrotu w łącznej kwocie 5 076,- zł. wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty do kasy MOPS lub na rachunek bankowy w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że S. C. nie poinformowała o zmianie sytuacji rodzinnej, w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), pomimo prawidłowego pouczenia o braku prawa do ich pobierania. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż uzyskanie zatrudnienia od dnia 1 lipca 2014 r. przez S. C. spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, które od listopada 2014 r. wyniosło kwotę 574 zł. Obliczając dochód rodziny uwzględniono takie składniki jak: dochód męża strony za 2013 r. opodatkowany podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych w wysokości 25 225,98 zł. Zatem łączny dochód rodziny za 2013 r. wyniósł 25 225,98 zł., co daje miesięcznie kwotę dochodu 2 102,17 zł. Następnie powiększono dochód rodziny o dochód uzyskany z tytułu uzyskania zatrudnienia, tj. o kwotę 1 222,24 zł., co dało miesięczną wysokość dochodu 3 324,41 zł., który w przeliczeniu na osobę w rodzinie (5 osób) wyniósł 664,87 zł.

Od wyżej opisanej decyzji S. C. wniosła odwołanie. Stwierdziła, że przedkładając w 2014 roku dokumenty w celu zweryfikowania czy dochody jej rodziny uprawniają do otrzymania zasiłku rodzinnego, poinformowała pracownika MOPS o podjęciu pracy, podkreślając, że umowa o pracę jest umową okresową na 3 miesiące, jednak mimo to przyznano jej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej "k.p.a."), utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji z dnia 2 grudnia 2015 r. Po dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznało, że w związku z ujawnieniem faktu uzyskania przez S. C. dochodu z tytułu uzyskania zatrudnienia w firmie A Sp. z o.o., sp.k. organ I instancji ustalił, że miesięczna wysokość dochodu uzyskanego w miesiącu listopadzie 2014 r. wyniosła łącznie 3 324,41 zł. i dokonał ponownego przeliczenia dochodu w rodzinie. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Decyzja dotycząca zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzeniu postępowania organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o uznaniu, że wypłaconej stronie świadczenia rodzinne były nienależnie pobranymi. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż świadczenia rodzinne pobrane przez S. C. za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. w kwocie 5 076 zł. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Odnosząc się do treści odwołania wyjaśniło, iż z akt wynika, że S. C. została prawidłowo pouczona o treści art. 25 u.ś.r., tj. że przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Wypełniając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego w punkcie 4.3 strona nie uzupełniła rubryki o informację o uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. W dniu 15 września 2014 r. podpisała wniosek, oświadczając przy tym, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Zatem miała szansę ujawnić informację o podjęciu zatrudnienia. Ponadto, nie był to pierwszy wniosek składany w sprawie przyznania jej świadczeń rodzinnych. Jednocześnie Kolegium poinformowało, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca powtórzyła argumentację tożsamą jak zaprezentowana w odwołaniu oraz domagała się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Podniosła, że organy orzekające w sprawie błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy sprowadzając go do uznania, że była świadoma przekroczenia wysokości osiągniętego dochodu, a tym samym nienależnie pobieranego świadczenia, czym naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Doprowadziło to do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Wskazała, że systematycznie informowała o stosunku prawnym łączącym ją z pracodawcą, tj. najpierw o umowie zawartej na okres próby, a potem o umowie zawartej na czas określony oraz o wysokości osiągniętego przychodu. Pomimo powyższego zachowania nie była informowana o przekroczeniu przychodu, o którym dowiedziała się dopiero po otrzymaniu decyzji organu I instancji. Jednakże z treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (wyroki NSA: z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10). Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest zatem wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Świadczeniobiorca może wywiązać się z obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. tylko wtedy, gdy okoliczność powodująca utratę prawa do świadczenia jest mu znana, czyli jest świadomy jej wystąpienia. Natomiast brak świadomości, że świadczenie od określonego momentu nie przysługuje, wyłącza możliwość uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Decydujące w tej mierze znaczenie ma ustalenie, kiedy świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej utratę uprawnienia do świadczenia rodzinnego. Zgodnie z powszechnie akceptowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że się jej nie należały (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. II SA/GO) 645/07, WSA w Łodzi z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. II SA/Łd 1105/07 i z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. II SA/Łd 1107/07), a to miało miejsce w niniejszej sprawie. Samo wystąpienie okoliczności w postaci większych zarobków, nie uzasadnia nakazania zwrotu świadczenia rodzinnego jako świadczenia nienależnie pobranego, gdyż osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musiała bowiem być świadoma, iż okoliczność, która powoduje ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych wystąpiła (wyrok WSA Olsztyn z dnia 26 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 124/11). Zatem elementem sine qua non uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. A contrario brak świadomości, że świadczenie od określonego momentu nie przysługuje, wyłącza możliwość uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane (wyrok WSA Gdańsk z dnia 02 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 772/10). Wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 1 w powiązaniu z art. 25 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń. Skarżąca z daleko idącej ostrożności przytoczyła stanowisko zajęte przez WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 08-05-2014 o sygn. akt II SA/Po 1270/13, w którym wskazano, iż: "Skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Pouczenia zamieszczane standartowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia.". Oświadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do jego pobierania, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por. wyrok WSA Gliwice z dnia 25 lutego 2014 r. o sygn. akt IV SA/GI 446/13).

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Jednocześnie należy stwierdzić, że kryterium legalności podlega uwzględnieniu w fazie orzekania w granicach wyznaczonych w art. 145-150 p.p.s.a. albo w przepisach szczególnych.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że jedynie w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu rozstrzygnięcia nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania. Jednocześnie uznanie świadczenia za nienależne jest uzależnione od spełnienia wskazanych w przepisach u.ś.r. przesłanek, a nie od zasady słuszności czy też sprawiedliwości społecznej, a nawet współżycia społecznego i wsparcia rodziny wielodzietnej.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] stanowiło stwierdzenie, że kwoty wypłaconych na rzecz skarżącej świadczeń rodzinnych w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, o których mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ma charakter następczy - uzależniony jest od tego czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Poza sporem jest to, że przygotowane wcześniej pouczenie (oświadczenie) adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.2.2002 r., III AUa 845/99, OSA 2000/10/43, akceptowane przez J. Ostałowskiego, Ustawa o świadczeniach rodzinnych - świadczenia nienależnie pobrane, Samorząd Terytorialny 2006/4/52). Na podstawie art. 32 ust. 2 u.ś.r. w sprawach nieuregulowanych w u.ś.r. stosuje się przepisy k.p.a.

W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że przepis art. 30 ust. 5 u.ś.r. zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. Poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu.

W rozpatrywanej sprawie decyzja organu I instancji wydana została dnia [...], a zatem po wejściu w życie powołanej zmiany.

Zdaniem składu orzekającego możliwe jest zatem jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli w jednej decyzji administracyjnej orzekanie o ustaleniu świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie i określenie zasady ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przeciwny pogląd prezentowano we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej CBOS). O tym rozgraniczeniu w art. 30 u.ś.r. decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie świadczy również art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11).

Organy obu instancji uznały, że skarżąca pobrała zasiłki rodzinne wraz z dodatkami, za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r., pomimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do tych świadczeń, bowiem wbrew obowiązkowi, o którym była prawidłowo pouczona, nie poinformowała o uzyskaniu dochodu, którego następstwem było to, iż dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium wskazane w art. 5 ust. 1 u.ś.r.

Przywołane przepisy stanowią, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 u.ś.r., czyli: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza od miesiąca listopada 2014 r. kwoty 574 zł.

Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r., pod pojęciem dochodu rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że - co do zasady -przesłanką warunkującą uzyskanie prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest, aby średnia miesięczna z sumy dochodów w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. uzyskanych przez wszystkich członków jego rodziny w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, podzielona przez liczbę osób wchodzących w skład tego gospodarstwa domowego, nie przekraczała kryterium dochodowego ustalonego stosownie do art. 5 ust. 1 u.ś.r.

Przyjdzie jednocześnie zaznaczyć, że ustawodawca przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych na wypadek, gdyby w sytuacji dochodowej danej rodziny nastąpiły zmiany polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych.

W tym celu ustanowiona została instytucja utraty dochodu - umożliwiająca ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 u.ś.r.) i odpowiednio instytucja uzyskania dochodu - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4a u.ś.r.). O utracie dochodu można jednak mówić tylko wtedy, gdy zachodzą przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 3 pkt 23 u.ś.r. Jedną z nich (lit. c cytowanego przepisu) jest utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Z uzyskaniem dochodu mamy natomiast do czynienia, jeśli stanowi ono efekt jednej z okoliczności wyraźnie wskazanych w art. 3 pkt 24 u.ś.r., wśród których pod lit. c) wymieniono uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.

Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca od dnia 1 lipca 2014 r. uzyskała dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia początkowo na okres próbny, a następnie na podstawie umowy o pracę. W uzasadnieniu decyzji organy obu instancji stwierdziły, że skarżąca nie poinformowała o zmianie sytuacji rodzinnej, w rozumieniu art. 25 u.ś.r., pomimo że była prawidłowo pouczona o tym obowiązku, dlatego świadczenia wypłacone po dacie zaistnienia zmiany, są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Wskazano, że obliczając dochód uwzględniono takie składniki jak: dochód męża skarżącej za 2013 r. opodatkowany podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych w wysokości 25 225,98 zł., co daje miesięcznie kwotę dochodu 2 102,17 zł. Następnie powiększono dochód rodziny o dochód uzyskany z tytułu uzyskania zatrudnienia przez skarżącą, tj. o kwotę 1 222,24 zł., co dało miesięczną wysokość dochodu - 3 324,41 zł., który w przeliczeniu na osobę w rodzinie (5 osoby) wyniósł 664,87 zł., czyli przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych.

Odnosząc się do zarzutów skargi przyjdzie zaznaczyć, że sam fakt poinformowania o miejscu pracy i wysokości zarobków skarżącej nie zwalniał z obowiązku uwzględnienia tego stanu w złożonym w dniu 17 września 2014 r. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, znajdującym się w nieponumerowanych aktach administracyjnych.

Dokonana analiza akt administracyjnych wskazuje na pouczenie i zapoznanie skarżącej z treścią art. 25 u.ś.r., tj. że przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (pouczenie dotyczące definicji "uzyskania dochodu" zawarte punkt 4.3. wniosku).

Skarżącą wypełniając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego w punkcie 4.3 (tabela) nie uzupełniła rubryki o informację o uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Dodatkowo, podpisała wniosek oświadczając przy tym, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Podzielić zatem przyjdzie stanowisko, że miała szansę ujawnić informację nie tylko o podjęciu zatrudnienia, ale również o uzyskaniu dochodu, czego nie uczyniła mimo, iż była pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie wnioskowanych świadczeń, a w konsekwencji skutkują koniecznością ich zwrotu (por. treść wniosku złożonego w dniu 17 września 2014 r.).

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, tak jak uczyniła sama skarżąca w skardze, że w orzecznictwie na tle regulacji wynikającej z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r wskazano, iż należy odróżnić "nienależne świadczenie" od "świadczenia nienależnie pobranego''. Podaje się że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zarzut dotyczy tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została prawidłowo pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla ustalenia, od kiedy świadczenia są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności (por. art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 25 ust. 1 u.ś.r. - por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 czerwca 2013 r. o sygn. akt II SA/Łd 1211/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 538/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II SA/Sz 780/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2011 r. o sygn. akt II SA/Bd 1483/10, publ. CBOS).

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie skarżąca miała świadomość już w chwili występowania z wnioskiem o faktycznym wykonywaniu przez nią pracy, ale uzyskanego dochodu nie wykazała w treści wniosku, czyli po okresie 2,5 miesięcznej pracy w okresie próbnym.

W konsekwencji, sam jej podpis na druku wniosku o przyznanie świadczenia i brak wpisu osiągniętego już w miesiącu lipcu 2014 r. dochodu nie daje podstawy do domniemania, że nie została prawidłowo pouczona o takim obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. o sygn. akt I OSK 1525/12, publ. CBOS).

Jednocześnie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy poinformował, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W rozpoznawanej sprawie dokonano sprawdzenia okoliczności, które stanowiły przesłanki nienależnego świadczenia w rozumieniu art. 30 u.ś.r. i zgromadzono materiał dowodowy pozwalający na udokumentowanie wystąpienia w sprawie tych przesłanek. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca była pouczona o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczeń rodzinnych w tym do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami (we wniosku, jak i decyzji przyznającej zawarto stosowne pouczenia).

W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że doszło do wypłaty świadczeń rodzinnych w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego pobrania owych świadczeń w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. według stanu prawnego, w jakim organ ten orzekał w sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.