Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1538/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 76
journal: Dz.U. 2004 nr 99 poz 1001
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Małgorzata Krasowska-Świt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia 10 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji; II. uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] o pozbawieniu A. K. z dniem 25 listopada 2014 r. statusu bezrobotnego; III. uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania A. K. prawa do stypendium od 1 kwietnia 2015 r.; IV. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego R. K. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w K kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 10 sierpnia 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Prezydenta Miasta z [...] 2016 roku orzekającej o: uznaniu pobranego stypendium za okres od 1 kwietnia do 30 września 2015 roku za nienależnie pobrane świadczenie z Funduszu Pracy oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 kwietnia do 30 września 2015 roku w łącznej kwocie 5984 zł 40 gr. stanowiącego stypendium z Funduszu Pracy - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Ustalono następujący stan faktyczny sprawy.

A. K. zarejestrowała się w Grodzkim Urzędzie Pracy 16 października 2014 roku, jako osoba bezrobotna (decyzja z [...] 2014 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych). Następnie została skierowana do odbycia stażu w B, na stanowisko: rejestratorka medyczna i z tego tytułu otrzymała stypendium w wysokości 120 % kwoty zasiłku od 1 kwietnia do 30 września 2015 roku w łącznej kwocie 5984,40 zł 2015 roku.

W dniu 21 października 2015 roku, Grodzki Urząd Pracy ustalił, że A. K. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z kodem [...], tj. jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług w okresie od 25 listopada 2014 roku do 24 lutego 2015 roku, przez płatnika składek nr NIP [...] firmę – A sp. z o.o.). Fakt zatrudnienia od 25 listopada 2014 roku do 24 lutego 2015 roku, potwierdza również zaświadczenie o zatrudnieniu z 19 stycznia 2016 roku, wystawione przez A sp. z o.o., przedstawione przez skarżącą 11 lutego 2016 roku.

Decyzją z [...] 2016 roku, znak: [...], A. K. została pozbawiona statusu bezrobotnego od 25 listopada 2014 roku (od powyższej decyzji nie złożyła odwołania, więc stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji. Równocześnie wznowiono postępowanie w sprawie przyznania prawa do stypendium od 1 kwietnia 2015 roku (postanowienie z [...] 2016 roku, znak: [...]). W wyniku tego postępowania decyzją z [...] 2016 roku, znak: [...] uchylono decyzję z [...] 2015 roku przyznającą A. K. prawo do stypendium. Od tej decyzji A. K. również nie złożyła odwołania. Decyzja stała się ostateczna.

Pismem z 5 lutego 2016 roku, Grodzki Urząd Pracy zawiadomił A. K. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego stypendium A. K. zgłosiła się do Grodzkiego Urzędu Pracy i złożyła oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w firmie A sp. z o.o. pracowała tylko przez jeden dzień tj. 25 listopada 2014 r., nie składała wypowiedzenia dot. rozwiązania umowy zlecenia. Jest osobą bezrobotną, nie ma środków, aby zwrócić stypendium.

Decyzją z [...] 2016 r. organ I instancji orzekł o uznaniu pobranego stypendium za okres od 1 kwietnia do 30 września 2015 roku za nienależnie pobrane świadczenie z Funduszu Pracy i orzekł obowiązek jego zwrotu w łącznej kwocie 5984 zł 40 gr.

A. K. wniosła odwołanie od tej decyzji. Podniosła, iż nie składała wypowiedzenia pracy w firmie A, ponieważ nie nawiązała stosunku pracy. Jest osobą bezrobotną, szuka pracy, ale ma złą sytuację materialną i prosi w związku z tym o umorzenie podanej kwoty. Nadto później oświadczyła, że nie pracowała w A sp. z o.o., ale została zgłoszona do ubezpieczenia na jeden dzień (okres próbny, szkolenie).

Organ odwoławczy stwierdził, że podstawą prawną orzeczenia o uznaniu za nienależne, stypendium pobranego oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu jest art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy. Z powyższego przepisu wynika, iż decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Stypendium stażowe zgodnie z art. 53 ust. 6 ustawy, jest świadczeniem przysługującym tylko i wyłącznie osobom posiadającym status osoby bezrobotnej, spełniającym określone warunki. Odwołująca się statusu osoby bezrobotnej nie posiadała od 25 listopada 2014 roku.

Warunkiem wydania decyzji na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy nie musi być wina umyślna, a więc bezpośredni zamiar wyłudzenia nienależnego świadczenia. Wystarczającą podstawą do wydania takiej decyzji jest złożenie oświadczenia nieodpowiadającego prawdzie, czyli obiektywnie niezgodnego ze stanem rzeczywistym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 1992 roku, sygn. akt SA/Wr 795/92). Wyjaśnić należy, że ustawodawca, w przypadku gdy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie wymaga wykazania, że strona została pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia. Niezależnie jednak od tego stwierdzono, że w dniu rejestracji była odwołująca się była pouczona o warunkach koniecznych do nabycia statusu bezrobotnego, okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego oraz prawa do pobierania zasiłku, jak i sytuacjach skutkujących obowiązkiem zwrotu świadczenia pieniężnego z Funduszu Pracy w przypadku jego nienależnego pobrania. W związku z tym Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zobowiązany był wydać decyzję o uznaniu pobranego przez A. K. świadczenia za nienależne i zobowiązać ją do jego zwrotu. Zatem odwołanie nie mogło zostać uwzględnione.

Organ II instancji działając zgodnie z art. 9 K.p.a. poinformował odwołującą się, że organ odwoławczy nie mógł w ramach tego postępowania odwoławczego orzekać w przedmiocie umorzenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyż naruszyłoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania. Kwestię umorzenia nienależnie pobranego świadczenia musi rozstrzygnąć w swojej decyzji organ I instancji.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. K. domagając się umorzenia w całości nienależnie pobranego świadczenia. Skarżąca wyjaśniła, że złożyła prawdziwe oświadczenie dotyczące zatrudnienia w firmie "A Sp.z.o.o.", w której odbyła jednodniowe szkolenie trwające 6 godziny. Z tego tytułu skarżąca nie otrzymała wynagrodzenia, gdyż nie został nawiązany stosunek pracy. Skarżąca twierdzi, że podpisała z tą firmą umowę bez świadczenia stosunku pracy. Podniosła również, że jest osoba bezrobotna na utrzymaniu matki.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie sąd z urzędu, wziął pod uwagę okoliczności niewymienione w sposób wyraźny w skardze, a pośrednio wynikające z akt sprawy i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nadto uchylił decyzję z [...] 2016 roku, znak: [...], którą A. K. została pozbawiona statusu bezrobotnego od 25 listopada 2014 roku. Zgodnie bowiem z art. 134 §1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi i może, niezależnie od treści zarzutów skargi, uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli dostrzeże błędy w stosowaniu prawa materialnego lub procesowego.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzje rozstrzygające w przedmiocie uznania pobranego przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2015 roku świadczenia pieniężnego w łącznej kwocie 5984 zł 40 gr. za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że gdyby przyjąć, że skarżąca rzeczywiście pracowała, a nie była szkolona przez 1 dzień w firmie A to w rozstrzyganej sprawie organy naruszyły art. 7 i 77 § 1 kpa przyjmując, że skarżąca prawidłowo została pouczona o skutkach utraty statusu bezrobotnej. Okoliczność ta ma znaczenie ponieważ zgodnie z powołanym w decyzjach art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (dalej ustawa) zobowiązanie do zwrotu stypendium stażowego może nastąpić jeżeli jest to tzw. świadczenie nienależnie pobrane. Naruszenie więc przepisów procesowych (zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów) doprowadziło do zastosowania w sprawie skarżącej ww. art.76 ust. 2 pkt 1 ustawy. Powołane wyżej przepisy stanowią, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (art. 76 ust. 1).

Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się przy tym świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (art. 76 ust.2 pkt 1). Uzależnienie zwrotu świadczenia w ww. art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, od uprzedniego pouczenia otrzymującego świadczenie o okolicznościach powodujących taki obowiązek, skutkuje tym, że nie działa (powszechna w systemie prawa) zasada ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). Sądy administracyjne zwracają więc uwagę, że nie jest wystarczające jakiekolwiek pouczenie, ale muszą to być informacje formułowane w sposób jasny i zrozumiały dla przeciętnego odbiorcy, który nie zawsze orientuje się w zawiłościach procedur administracyjnych związanych z przyznawaniem i utratą statusu bezrobotnego. W szczególności w orzecznictwie zwraca się uwagę, że treść pouczenia powinna umożliwić odniesienie się bezrobotnego do jego własnej sytuacji (por. wyrok WSA w Krakowie z 31 października 2016 r., III SA/Kr 500/16 i powołane tam liczne orzeczenia). Tak więc może mieć znaczenie upływ czasu pomiędzy doręczeniem bezrobotnemu pouczenia, a momentem wystąpienia okoliczności skutkujących utratą statusu bezrobotnego lub okresem pobierania świadczeń z tytułu bezrobocia (np. stypendium stażowego). Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 24 maja 2016 r., II SA/Lu 378/16, w sprawie podobnej do okoliczności wykonywania zlecenia przez skarżącą, podkreślał istotność upływu czasu od pouczenia wręczanego przy przyznaniu statusu bezrobotnego (bez prawa do zasiłku), a brakiem wyraźnej aktualizacji pouczenia przy późniejszym przyznawaniu stypendium stażowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że: "Trudno wymagać od osoby bezrobotnej, aby zapoznając się z informacją wręczoną wraz ze skierowaniem do odbycia stażu, miała na względzie treść bardzo obszernego pouczenia otrzymanego prawie dwa lata wcześniej w związku z uznaniem jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i następnie na tej podstawie miała orientację, co do ciążących na niej obowiązków.

Osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie do tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego.

Ponadto treść udzielonych stronie pouczeń należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że ustawa o promocji zatrudnienia nie zawiera sformułowanego wprost stwierdzenia, że nienależnym świadczeniem pieniężnym jest stypendium wypłacane osobie bezrobotnej skierowanej do odbycia stażu, która podjęła, w okresie pobierania stypendium, zatrudnienie lub inną pracę zarobkową".

W rozstrzyganej sprawie, skarżąca po przyznaniu jej statusu bezrobotnej, a przed skierowaniem na staż i jego rozpoczęciem wykonywała jednodniową pracę. Pouczenie o skutkach podjęcia zatrudnienia otrzymała znacznie wcześniej – tj. 16 października 2014 r. Stypendium stażowe zostało jej przyznane 1 kwietnia 2015 r., wtedy gdy nadal faktycznie nie miała zatrudnienia, a jednodniowa umowa zlecenie została zakończona ponad 4 miesięcy wcześniej. Z kolei z pouczenia wręczanego skarżącej 2015 r. (przy okazji kierowania na staż) nie wynikało w sposób jasny, że jest zobowiązana do poinformowania, że po przyznaniu jej statusu bezrobotnej ma kolejny obowiązek poinformować o podjętej później, ale już zakończonej, pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, faktyczne pozostawanie nadal bez pracy, przy jednorazowym (za niewielkim wynagrodzeniem) zatrudnieniu zakończonym ponad 4 miesięcy wcześniej mogło u skarżącej spowodować przekonanie o działaniu zgodnie z prawem szczególnie, że skarżąca pojawiła się na rynku pracy po raz pierwszy po ukończeniu studiów licencjackich na dziennych studiach na Uniwersytecie.

Sąd zwraca uwagę, że nie została wyjaśniona okoliczność, czy rzeczywiście doszło do zawarcia stosunku pracy w rozumieniu prawa pracy, jeżeli jak twierdzi skarżąca, wprawdzie nie konsekwentnie, że w dniu 25 listopada 2014 r. odbywała jedynie szkolenie i jest faktem, że świadczenie firmy A na jej rzecz wynosiło jedynie 72 zł brutto mimo istnienia umowy zlecenia w okresie od 25 listopada 2014 roku do 24 lutego 2015 roku, to faktycznie mogło nie dojść do realizacji tej umowy.

Sąd uzyskał informację z Urzędu Skarbowego, że skarżąca wykazała w 2014 r. jedynie przychód w wysokości 72 zł. Nie można, zatem wykluczyć, że kwota ta była tylko inwestycją firmy w pozyskiwaniu pracowników i było to świadczenie za przybycie i udział w szkoleniu, a nie wynagrodzenie za pracę. Okoliczności tej organy nie wyjaśniły mimo protokolarnego przyjmowania wyjaśnień od skarżącej.

Z pouczenia z 16 października 2014 r wynika bowiem, że wprawdzie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powoduje utratę statusu bezrobotnego, ale właściwie nie wynika, że taka "utrata" następuje automatycznie (późniejsza decyzja o pozbawiająca statusu bezrobotnego ma jedynie charakter deklaratoryjny) i nawet jeżeli praca zarobkowa jest krótkotrwała (w przypadku skarżącej – jeden dzień) to bezrobotny musi zawiadomić o tym fakcie urząd pracy i ponownie starać się o przyznanie statusu bezrobotnego, także jeśli praca zarobkowa trwała krócej niż 7-dniowy termin do zawiadomienia urzędu pracy o jej podjęciu (art. 74 ustawy o promocji zatrudnienia).

W wyroku III SA/Kr 500/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwracał uwagę, że w ustawie o promocji zatrudnienia obowiązek nienależnie pobranych świadczeń wynika z wykładni kilku przepisów, dlatego tak istotny jest sposób formułowania pouczeń w świetle ww. art. 76 ust.2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia.

Te okoliczności sprawy zaważyły na uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Podpisana przez skarżącą umowa zlecenie, jak przyjęły organy, podlegała ubezpieczeniom, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, a taka okoliczność powodowała utratę statusu bezrobotnego. Formalnie, więc skarżąca nie miała prawa do pobierania stypendium, ponieważ nie spełniała warunków uznania jej za osobę bezrobotną. Należy zauważyć jednak, że przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia likwiduje ten automatyzm domagania się zwrotu pobranych świadczeń nakazując organom badanie indywidualnych okoliczności związanych ze świadomością osób bezrobotnych czy pobierając świadczenia na podstawie ustawy, zdawały sobie sprawę lub też powinny mieć takie przeświadczenie, że pobierane świadczenia są im "nienależne".

W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły dostatecznie, czy w sprawie rzeczywiście zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącą stypendium za nienależnie pobrane świadczenie.

Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. (sygn. akt I OSK 3263/14), że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek określonych art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym.

Zdaniem Sądu, w kontekście powyższego, w okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez skarżącą stypendium z tytułu odbywania stażu było nienależne w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., wymagało wykazania negatywnego zachowania skarżącej, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby.

Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09). Dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Ponadto dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd przez stronę (bezrobotnego) istotne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma, że fakty które zataiła, bądź co do których poświadczyła nieprawdę, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, co wiąże się z pouczeniem o tym, jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia indywidualnej i konkretnej sprawy oraz wyjaśnieniu zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom uznanym za bezrobotne (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1469/16).

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie, w powyższym zakresie nie poczyniły żadnych ustaleń ani rozważań. W ocenie Sądu organy nie przeanalizowały postawy skarżącej w kontekście świadomego (bądź nieświadomego) wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty stypendium za odbywanie stażu zawodowego, w zakresie o którym mowa powyżej. Argumentację o zasadności podjętych rozstrzygnięć organy obu instancji ograniczyły jedynie do stwierdzenia, że skarżąca nie dopełniła obowiązku zawiadomienia organu, a rejestrując się jako bezrobotna, podpisała oświadczenie, że jest osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia pracy oraz zobowiązuje się do bezzwłocznego powiadamiania organu zatrudnienia o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. Otrzymała również "Informację dla osób rejestrujących się w PUP" w celu zapoznania się z prawami i obowiązkami osób bezrobotnych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem.

Sąd nie może się zgodzić ze stanowiskiem organów oznaczałoby to bowiem, że art. 76 ust. 2 ustawy jest w ogóle zbędny i nie niesie za sobą żadnych treści normatywnych, a zatem jest nieistotny z punktu widzenia oceny przez organ sposobu zachowania się korzystania ze statusu osoby bezrobotnej, w tym – do prawa do świadczeń, oraz - zindywidualizowania zawartej w tym przepisie normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej przez organ sprawie. Skarżąca nie miała zatem podstaw przypuszczać, że zawarcie umowy zlecenia, z której osiągnęła przychód w kwocie 72 zł., doprowadzi do utraty statusu osoby bezrobotnej, a przez to także w późniejszym czasie prawa do stypendium.

W tej materii należy zwrócić uwagę, iż ustawodawca posłużył się zwrotem "świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy", zatem zaakcentował intencję uzyskania świadczenia w sytuacji niespełnienia przesłanek prowadzących ku temu. Przeto chodzi tu o świadczenie, co do którego bezrobotny ma wiedzę, że mu nie przysługuje i racjonalnie zamierza z niego skorzystać, zdając sobie sprawę o jego nieprzysługiwaniu. Ten zamiar należy więc w sposób niebudzący wątpliwości ustalić. Jednocześnie ustawa nie reguluje kryteriów branych pod rozwagę w tym procesie, pozwalając organowi na prowadzenie szerokiego postępowania dowodowego wedle zasad uregulowanych w art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. Element świadomości wprowadzenia organu w błąd jest bardzo subiektywny, stąd zwykle okoliczności faktyczne mu towarzyszące nie przesądzają o jego istnieniu, dlatego należy precyzyjnie go ustalić. Chodzi przecież o świadomość negatywnego działania i jego skutków oraz intencje strony (por. ww. wyrok NSA I OSK 2134/16).

Reasumując, zważywszy na okoliczności sprawy, nie można było wprost przyjąć - jak uczyniły to organy, – że doszło do wykonania pracy przez skarżącą na rzecz firmy A sp. z o.o., a jeżeli nawet doszło do tego to nie można było wprost przyjąć, że działanie skarżącej odnośnie do otrzymania stypendium było świadome i podjęte w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji, jak już wyżej wskazano, świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane.

W związku z powyższym uznać należało, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały nie tylko z naruszeniem procedury administracyjnej, o czym wskazano, powyżej, ale także z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy

Z powyższych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania związanych z przyznanym prawem pomocy Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1805).