Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 3196/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant: Aplikant prokuratorski Maciej Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2004 r. sprawy ze skargi P.P.H.U. D. R. D. i L. R. Spółka jawna z siedzibą w K. na decyzje Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2003 r. nr: [...],[...],[...] w przedmiocie odmowy rejestracji znaków towarowych uchyla zaskarżone decyzje i utrzymane nimi w mocy decyzje Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2002 r.


UZASADNIENIE

Dnia [...] marca 2000 r. R. D., L. R., działający pod firmą PPHU D. sc.( obecnie spółka jawna), z/s w K., dokonali zgłoszenia znaków towarowych graficznych, przeznaczonych do oznaczania następujących towarów: dzianiny, tkaniny, obrusy, serwetki, bieżniki, bielizna pościelowa, ręczniki, ubrania, bielizna, hafty, koronki, lamówki do odzieży, ozdoby haftowane, pasmanteria, sznurki lamówkowe, taśmy elastyczne.

Pismami z dnia [...] marca 2001 r. , znak [...],[...],[...], Urząd Patentowy RP stwierdził, że zgłoszone pod powyższymi numerami znaki towarowe graficzne nie spełniają ustawowych warunków wymaganych do rejestracji i zgodnie z art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17, z późn. zm.) nie mogą być zarejestrowane. Podkreślono, że zgodnie z powołaną ustawą znak towarowy wskazuje bezpośrednio na towary, które mają być objęte ochroną. Natomiast zgłoszone znaki nie posiadają dostatecznych znamion odróżniających, które pozwoliłyby na zindywidualizowanie wyrobów haftowanych wśród całej masy towarowej znajdującej się na rynku. Przedmiotowe znaki są też sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż mogą prowadzić do istotnych utrudnień w obrocie gospodarczym.

Decyzjami Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2002 r., Nr [...],[...],[...], wydanymi na podstawie art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych w związku z art. 315 ust. 3 oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508), odmówiono udzielenia prawa ochronnego na znaki towarowe graficzne zgłoszone dnia [...] marca 2000 r. przez R. D., L. R., działających pod firmą PPHU D. sc. W uzasadnieniu decyzji, po przypomnieniu stanu sprawy Urząd Patentowy stwierdził, że zgodnie z art. 4 oraz art. 7 ustawy o znakach towarowych znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. Musi to być oznaczenie, które posiada dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Zgłoszone znaki nie spełniają tych przesłanek. Są to bowiem układy graficzne, które nie pozwalają zindywidualizować wyrobów haftowanych komputerowo w całej masie towarowej znajdującej się w sprzedaży. Omawiane układy graficzne często występują w katalogach profesjonalnych firm zajmujących się projektowaniem wzorów haftów, które są udostępniane zainteresowanym podmiotom. Udzielenie prawa ochronnego na przedmiotowe znaki graficzne byłoby sprzeczne z obowiązującymi zasadami współżycia społecznego. W wyniku zawłaszczenia znanych w branży hafciarskiej układów graficznych mogłoby bowiem dojść do znacznych utrudnień w obrocie gospodarczym.

Dnia [...] kwietnia 2002 r. strona wniosła do Izby Odwoławczej Urzędu Patentowego RP wnioski o ponowne rozpatrzenie spraw. W ich uzasadnieniu stwierdzono, że zgłoszone do ochrony znaki towarowe stanowią skończoną, zamkniętą kompozycję graficzną, o oryginalnym kształcie i dużej zawartości charakterystycznych elementów. Znaki są niebanalne, nie stanowią odwzorowania powszechnie znanego elementu przyrody czy wytworów ludzkich i ich stworzenie nosi niewątpliwie znamiona kreacji autorskiej. Art. 129 ust. 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej przedstawia katalog kryteriów decydujących o braku zdolności odróżniającej oznaczenia mającego stać się znakiem towarowym. Urząd w swojej decyzji nie wykazał, aby spełnione było którekolwiek z tych kryteriów. Jako gołosłowne, nie poparte analizą ani uzasadnieniem należy uznać stwierdzenie Urzędu, że są to układy graficzne, które nie pozwolą zindywidualizować wyrobów. Zarzut taki można by postawić oznaczeniu banalnemu w treści, o prostym, często spotykanym układzie graficznym, a tak w rozpatrywanych przypadkach nie jest. Znaki zostały zgłoszone w klasach 24, 25, 26 dla określonych towarów. Zgłaszający w żaden sposób nie wskazał, iż będzie ich używał wyłącznie dla towarów haftowanych komputerowo. Jednakże gdyby nawet tak było, to sposób naniesienia znaku jest kwestią czysto techniczną, nie mającą żadnego wpływu na zdolność odróżniającą znaku. Zarejestrowane zostały znaki towarowe przedstawiające wzory przeszyć na kieszeniach odzieży dżinsowej, nie budzi żadnych wątpliwości praktyka oznaczania odzieży sportowej maszynowo haftowanymi znakami towarowymi wiodących firm. Powołane w zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego występowanie zgłoszonych znaków jako elementu wzorów haftów w katalogach firm hafciarskich również nie daje podstaw do odmowy udzielenia ochrony. Urząd nie wskazał o jakie katalogi w tym przypadku chodzi, kiedy i przez kogo zostały wydane. Istnienie wzoru w katalogach nie daje samoistnych przesłanek oceny praw do tych wzorów. Na rynku powszechnie występują katalogi zawierające odwzorowania wzorów używanych przez różnych producentów, znane są również przypadki oferowania do sprzedaży gotowych haftowanych lub drukowanych znaków towarowych; nie oznacza to, że oferujący te katalogi bądź gotowe znaki mają do nich jakiekolwiek prawa. Fakt umieszczenia w takim katalogu cudzego znaku nie może ograniczać praw jego właściciela do uzyskania ochrony, a wręcz przeciwnie – unaocznia konieczność zadbania o tę ochronę. Urząd podniósł ponadto sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, nie wskazując jednakże, do czego w świetle utrwalonego orzecznictwa był zobowiązany, o jaką zasadę konkretnie chodzi. Urząd nie wykazał, że zgłaszający pragną zawłaszczyć znane układy graficzne, nie może więc formułować tezy o bezprawnym zachowaniu zgłaszających. Ponadto skarżący podnieśli, że Urząd Patentowy RP wydał ostatnio na ich rzecz decyzje o rejestracji znaków towarowych [...],[...],[...] o podobnej do zgłoszonych obecnie znaków stylistyce. W ocenie zgłaszających zaskarżone decyzje o odmowie udzielenia prawa ochronnego na znaki towarowe [...],[...],[...], sprzeczne z w/w decyzjami o rejestracji znaków, stwarzają zagrożenie dla funkcji znaków towarowych w gospodarce i powodują brak pewności obrotu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Urząd Patentowy RP – Izba Odwoławcza decyzjami z dnia [...] lipca 2003 r., wydanymi na podstawie art. 245 ust. 1 i art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, utrzymała w mocy zaskarżone decyzje. W ich uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu spraw i zarzutów skarżącego Urząd stwierdził, że znakiem towarowym w rozumieniu art. 4 ustawy o znakach towarowych jest oznaczenie połączone z towarem w sposób pozwalający odróżnić towar jednej osoby (przedsiębiorstwa) od towaru innej osoby (przedsiębiorstwa). Samo oznaczenie nie jest znakiem towarowym, ale staje się nim z chwilą związania go z towarem w sposób pozwalający indywidualizować go na podstawie jego pochodzenia. Zdolność odróżniająca znaku w świetle art. 4 ust. 1 powołanej ustawy ma charakter abstrakcyjny ("znak nadaje się"), natomiast w art. 7 jest ona ujęta konkretnie ("w zwykłych warunkach obrotu"). Znak towarowy (związek oznaczenia i towaru) jako dobro niematerialne obejmuje ogół wyobrażeń odbiorców o towarze i związanych z nim świadczeniach pochodzących z abstrakcyjnie lub imiennie wskazanego źródła (przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw). Konkretny egzemplarz towaru opatrzony znakiem jest jedynie nośnikiem znaku towarowego jako dobra niematerialnego. Izba Odwoławcza rozpatrując czy przedstawione oznaczenia mają dostateczne znamiona odróżniające, uwzględniając wszystkie okoliczności związane z oznaczaniem nimi towarów w obrocie, doszła do przekonania, że główną funkcją zgłoszonych oznaczeń (rysunków) nie jest ich funkcja odróżniająca pochodzenie towarów lecz funkcja zdobnicza. Ku ozdobie, na wymienione w zgłoszeniu towary nanosi się najczęściej najróżniejsze motywy lub całe wzory powstałe na podstawie jednego lub kilku motywów. Wykonuje się je różnymi technikami i materiałami, od druku do haftu.. Na podstawie tego samego wzoru, w zależności od rodzaju użytego ściegu, materiałów (nici, kordonki, włóczka), kolorów i miejsca umieszczenia na podkładzie uzyskuje się najróżniejsze efekty wizualne. Zgłoszone znaki są motywem wyodrębnionym z haftów, których wzory i kombinacje są dostępne do obejrzenia w różnych katalogach firm zajmujących się wykonywaniem haftów, jak również w Internecie. Różni producenci towarów haftowanych zdobią swoje wyroby kompozycjami zawierającymi elementy, na które zgłaszający chcą uzyskać ochronę. Uzyskując ochronę na te elementy zgłaszający pragną uzyskać wyłączność na całą gamę haftów i tym samym uniemożliwić innym użytkownikom wykorzystywanie przedstawionych wzorów, o czym świadczy jednoznacznie pismo z dnia [...] maja 2000 r. skierowane do [...]. Wszyscy muszą mieć zagwarantowany niczym nie ograniczony dostępno tego rodzaju oznaczeń dla wymienionych w zgłoszeniu towarów. Potencjalny klient nie będzie też, wbrew sugestii zgłaszających, przeprowadzał całego procesu analityczno-porównawczego w celu ustalenia, czy przedstawiony na wyrobie haft nie zawiera czasem wkomponowanego zastrzeżonego motywu. Dlatego też żaden uczestnik obrotu gospodarczego nie może uzyskać prawa wyłącznego na używanie tego rodzaju oznaczeń (motywów) w obrocie gospodarczym. Z tego względu rejestrację znaku towarowego zawierającego element, który nie może być zawłaszczony przez jeden podmiot, jako naruszającą uzasadniony interes społeczny, należy uznać za niezgodną z zasadami współżycia społecznego i z tego powodu niedopuszczalną.

Skargi na powyższe decyzje Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2003 r. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego zgłaszający, zarzucając że zapadły one z naruszeniem prawa, a w szczególności art. 4, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skarg stwierdzono, że zaskarżone decyzje dowolnie, przekraczając dopuszczalne granice uznają, że zgłoszone do ochrony oznaczenia nie nadają się do rozróżniania towarów, a mają jedynie charakter ozdobny. Urząd nie wskazał, jakie elementy zgłaszanych oznaczeń i według jakich kryteriów oceny przesądzają o takim charakterze tych oznaczeń. Urząd nie wyjaśnia również, jaka jest podstawa prawna przyjęcia tezy, że motyw mający charakter ozdobny nie może jednocześnie pełnić funkcji odróżniającej. Nie można zaaprobować tak daleko posuniętej dowolności działania Urzędu, nie znajdującej oparcia w przepisach prawa. Ponadto Urząd Patentowy RP rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wbrew zarzutom zgłaszających ponownie nie wskazał, jakie katalogi i przez kogo wydane stały się podstawą przyjęcia tezy o tym, że zgłaszane oznaczenie jest motywem pochodzącym z ogólnie dostępnych katalogów. Wobec tego teza o takim, ogólnodostępnym dla wszystkich, charakterze haftów, pozostaje bezpodstawna i nie może być podstawą odmowy rejestracji zgłoszonego oznaczenia. W tej sytuacji nieuzasadniona pozostaje również teza Urzędu, zawarta w zaskarżonej decyzji, że "wszyscy muszą mieć zagwarantowany niczym nie skrępowany dostęp do tego rodzaju oznaczeń dla wymienionych w zgłoszeniu towarów." Dla tak sformułowanej tezy w materiałach sprawy nie ma żadnego faktycznego ani prawnego uzasadnienia, a co za tym idzie – Urząd błędnie i bezpodstawnie przyjmuje zaistnienie przesłanek z art. 8 ust. 1 ustawy o znakach towarowych. Ponadto już na rozprawie skarżący wnieśli o dołączenie do akt sprawy dwóch decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2004 r., wydanych na podstawie art. 147 i art. 150 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, którymi udzielono prawa ochronnego na dwa znaki towarowe graficzne: [...],[...], o podobnej do zgłoszonych obecnie znaków stylistyce, dla tych samych klas 24, 25, 26.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej W uzasadnieniu stwierdzono, że powodem odmowy rejestracji przedmiotowych oznaczeń było stwierdzenie przez Urząd braku znamion odróżniających i sprzeczność z obowiązującymi zasadami współżycia społecznego. Rozpatrując znaki jako całość Urząd stwierdził, że ustawa o znakach towarowych przewiduje bezwzględną niedopuszczalność rejestracji znaku na podstawie art. 7, jeżeli znak jest jedynie niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania przedmiotem, którego funkcja i postać wynika z natury rzeczy, jak to ma miejsce dokładnie w rozpatrywanych przypadkach. Są to charakterystyczne, podstawowe rysunki haftu, które służą – po uzupełnieniu o inne elementy graficzne z ewentualnymi ich powtórzeniami oraz ich ułożeniu w charakterystyczne kompozycje – do ich wyhaftowania. Wybranie na znak jednego elementu haftu w rozpatrywanych przypadkach nie daje możliwości odróżnienia firmy, a jedynie monopolizację na inne wyroby haftowane, wykorzystujące w swej kompozycji haftów dane elementy. Przy wykładni pojęcia "zasady współżycia społecznego" w art. 8 ust. 1 należy brać pod uwagę treść pojęcia "dobre obyczaje". Uzyskanie praw wyłącznych na układy graficzne stosowane w haftach komputerowych przez wiele firm w celach dekoracyjnych, spowoduje eliminację konkurencji na rynku i nieuzasadniona monopolizację znanych wzorów, co przeczy dobrym obyczajom kupieckim. Zgłoszenie rejestracji znaku jest bowiem przygotowaniem do jego używania. Ta sama okoliczność, która wskazuje na sprzeczność używania znaku towarowego w obrocie gospodarczym z dobrymi obyczajami, powinna uniemożliwić jego rejestrację. Ustosunkowując się do zarzutu nie uwzględnienia przez Urząd w sposób całościowy argumentów merytorycznych i braku wskazania materiałów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia Urząd odesłał do Internetu do hasła "haft" i wskazanych tam adresów. W zakończeniu Urząd podtrzymał swoje stanowisko stwierdzając, iż zgłoszone znaki nie mają dostatecznych znamion odróżniających w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 240, poz. 2052). sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, polegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie powołanych wyżej przepisów.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasada równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się w sferze prawa administracyjnego m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć orzekających o przyznaniu bądź odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają. Tym bardziej jest oczywiste, że ten sam podmiot, działając na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji prawnej może oczekiwać na wydanie tożsamych co do istoty decyzji administracyjnych. Jak wykazała strona skarżąca, w rozpatrywanej sprawie zasada ta została złamana.

Urząd Patentowy RP orzekając na wniosek strony skarżącej o udzieleniu praw ochronnych na szereg znaków towarowych graficznych mających formę elementu rysunku haftu, o podobnej stylistyce, działając na podstawie tej samej ustawy, tj. ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, w niektórych przypadkach zadecydował o przyznaniu ochrony na tego rodzaju znaki, w innych zaś – jak w rozpatrywanych przypadkach – tej ochrony odmówił.

Sąd nie uważa, by organ orzekający był związany bezwzględnie przyjętą we własnym zakresie działania swoją linią orzecznictwa; orzecznictwo to może ewoluować i podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny. W rozpatrywanej sprawie takie wyjaśnienie nie miało miejsca, gdyż trudno za podstawę zmiany stanowiska organu co do możliwości udzielenia ochrony określonym rodzajom znaków towarowych uznać zmianę przekonania Urzędu co do funkcji tego rodzaju znaków, wyrażającą się w uznaniu, że główną funkcją zgłoszonych oznaczeń (rysunków) nie jest ich funkcja odróżniająca pochodzenie towarów lecz funkcja zdobnicza – tym bardziej że teza ta nie została we właściwy sposób podbudowana. Zdaniem Sądu Urząd Patentowy nie wykazał również w sposób wystarczająco precyzyjny, że to właśnie zgłoszone do ochrony znaki występują w określonych katalogach internetowych. Odwołanie się do takich katalogów jako całości nie jest w rozpatrywanej sprawie wystarczające. Należało udowodnić, że to właśnie zgłoszone znaki, w tej samej formie, są zamieszczone w konkretnym miejscu określonych katalogów, a co za tym idzie – były i są powszechnie dostępne przed datą zgłoszenia, które w tej sytuacji rzeczywiście zmierza do monopolizacji określonych znaków (rysunków, motywów) na rynku hafciarskim. Pogląd ten nie jest łatwy do udowodnienia w sytuacji, gdy ilość generowanych komputerowo wzorów motywów haftu jest w praktyce trudna do określenia.

Nie ulega wątpliwości, że haft, określony motyw lub rysunek wykonany tą techniką, może spełniać funkcję graficznego znaku towarowego, z właściwą mocą odróżniającą. W rozpatrywanej sprawie problemem nie jest jednak funkcja odróżniająca takiego odrębnego znaku, lecz możliwość używania takich haftów (motywów, rysunków) w większych zestawieniach i konfiguracjach, a właściwie odpowiedź na pytanie, czy tego rodzaju rysunki (znaki, motywy) mogą pełnić funkcję znaku towarowego graficznego. Zdaniem Sądu Urząd Patentowy RP nie ma w tej kwestii wyrobionego jednolitego poglądu, czego wyrazem są właśnie różne co do istoty decyzje, wydawane wobec tego samego podmiotu, w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej.

W przedstawionej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane nie tylko z naruszeniem wspomnianej zasady konstytucyjnej, lecz również z niedopełnieniem wymogów określonych w art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.