Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2705/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. S.A. z siedzibą w M. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty za korzystanie ze środowiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "kpa", uchyliło decyzję Marszałka Województwa [...] z [...] września 2014 r., o wymierzeniu [...] S.A. z siedzibą w [...] ([...]), zwanej dalej "Spółką", działającej na terytorium Polski przez Oddział z siedzibą w [...], opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów i pyłów do powietrza za 2013 rok, w kwocie 128 529 zł i wymierzyło wymienionej spółce opłatę za korzystanie ze środowiska z tytułu j/w w kwocie 76189 zł zobowiązując do wpłaty tej kwoty z należnymi odsetkami. Jako podstawę decyzji wskazano też przepisy art. 273 ust. 1 pkt 1 oraz 288 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało następujący stan sprawy:

Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] wymierzył spółce opłatę za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów i pyłów do powietrza za 2013 rok, w kwocie 128 529 zł.

W odwołaniu złożonym przez Spółkę, podnoszono m.in.:

- organ I instancji ograniczył swoje własne ustalenia do sięgnięcia do wykazów złożonych przez Spółkę za okres 4 ostatnich lat; co skutkuje nieprawidłowym i niedokładnym przeprowadzeniem postępowania i bezkrytycznym rozpatrzeniem tak zebranego materiału dowodowego; efektem tego było ustalenie opłaty na poziomie znacznie odbiegającym od rzeczywistości; przyjęte przez organ dane na potrzeby ustalenia opłaty nie charakteryzowały się dostatecznym stopniem ich aktualności i skonkretyzowania w odniesieniu do rzeczywistego poziomu wprowadzania zanieczyszczeń, jaki miał miejsce w 2013 roku; wobec tego przyjęta przez organ metoda porównawcza jest wysoce niekorzystna dla Spółki i powoduje powstanie po jej stronie szkody w postaci konieczności zapłaty opłaty w wygórowanej wysokości; dane zaś przyjęte przez organ dla ustalenia opłaty nie są nawet zbliżone do rzeczywistych,

- o tym, że opłata w kwocie ustalonej przez organ, nie jest nawet zbliżona do rzeczywistej świadczy to, że w roku 2013 Spółka nie prowadziła już robót w ramach inwestycji, uwzględnianych w sprawozdaniach za lata 2009-2012; nie prowadziła już budowy autostrady [...] (na odcinku węzeł [...] - węzeł [...]) oraz węzła [...] (na skrzyżowaniu autostrad [...] i [...]), zaś w przypadku budowy drogi [...] (na odcinku [...] w [...] - ul. [...] w [...]) roboty prowadzone w 2013 roku dotyczyły jedynie prac wykończeniowych, a prace podstawowe zostały w znaczącej części zakończono w 2012 roku; Spółka ograniczyła swą działalność głównie do budowy autostrady [...] na odcinku [...], co skutkowało obliczeniem należnej opłaty związanej z wprowadzeniem gazów lub pyłów do powietrza z silników spalinowych w 2013 roku w kwocie 9.089,40 zł.,

- przyjęte dane do obliczeń wysokości opłaty są również niekorzystne, bowiem organ przyjął także dane, dotyczące użycia pewnych urządzeń pomimo tego, że Spółka go nie wykazywała w kolejnych latach; wskazano kolejno, jakich pozycji wykazu to dotyczy.

Utrzymując w mocy w/w decyzję Marszałka Województwa [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r. SKO w [...] w uzasadnieniu przywołało m.in. następujące uwarunkowania formalne i prawne sprawy:

- pismem z 12 marca 2012 r. Oddział Spółki w Polsce przedłożył organowi I instancji wykazy należnych opłat za lata 2009 i 2010; jednocześnie zwrócono się o przedstawienie salda rozliczeń pomiędzy Spółką a Urzędem Marszałkowskim w zakresie opłat środowiskowych celem uregulowania należności,

- zawiadomieniem z 22 sierpnia 2014 r. organ I instancji poinformował Oddział Spółki w Polsce o wszczęciu z urzędu - na podstawie art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska - postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza za 2013 rok; jednocześnie zawiadomił, że "wysokość opłaty zostanie ustalona w drodze oszacowania z zastosowaniem metody porównawczej wewnętrznej, o której mowa w art. 23 § 1 pkt 1 i § 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - na podstawie uśrednionych danych zawartych w złożonych do urzędu "Wykazach zawierających zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat" za okres od 1 półrocza 2009 r. do II półrocza 2012 r.",

- kwestionowaną decyzją wymierzono opłatę oddziałowi Spółki w Polsce,

- odnosząc się do zarzutów odwołania, odnośnie zarzutu niewłaściwego określenia strony postępowania wskazano, że zasady działania oddziałów przedsiębiorców zagranicznych na terytorium Polski regulują przepisy ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej; zgodnie z art. 85 ust. 1 tej ustawy, dla wykonywania działalności gospodarczej na terytorium RP przedsiębiorcy zagraniczni mogą tworzyć oddziały z siedzibą na jej terytorium; w myśl art. 87 ustawy, przedsiębiorca zagraniczny, tworzący oddział, jest obowiązany ustanowić osobę upoważnioną w oddziale do reprezentowania tego przedsiębiorcy; pełnomocnictwo takie ma zakres wyznaczony ustawowo, uwzględniający cel ustanowienia pełnomocnika - ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce przez przedsiębiorcę zagranicznego; nie musi on występować osobiście ani przez członka uprawnionego do reprezentacji jego organu w czynnościach związanych z działalnością prowadzoną w ramach oddziału na terytorium Polski; tym samym staje się także uproszczone wchodzenie w stosunki gospodarcze z przedsiębiorcą przez osoby trzecie, chronione przed trudnościami w ocenie prawidłowości reprezentacji przedsiębiorcy; pełnomocnik o stabilnym i jednoznacznym zakresie uprawnień ułatwia także relacje przedsiębiorcy zagranicznego z organami władzy publicznej; jego uprawnienia obejmują też prawo reprezentowania w postępowaniu sądowym, jak również do ustanawiania pełnomocnika procesowego (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2014 r.,I CZ 21/14, opubl. Lex nr 1477421),

- z załączonego do akt odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców KRS (wg stanu na 18 marca 2013 r.) dla oddziału Spółki w Polsce, do reprezentowania zagranicznego przedsiębiorcy w oddziale zostały umocowane wskazane w nim osoby; jako adres siedziby oddziału wskazano ul. [...], nr [...], [...], kod [...]; taki adres widnieje na wspomnianym wyżej piśmie z 12 marca 2012 r., skierowanym do organu I. instancji; na ten sam adres zostało skierowane zawiadomienie z 22 sierpnia 2014 r. o wszczęciu niniejszego postępowania (doręczone skutecznie 25 sierpnia 2014 r., o czym świadczy adnotacja na załączonym do akt sprawy zwrotnym potwierdzeniu odbioru); na ten sam adres wysłano również kwestionowaną decyzję,

- stosownie do art. 40 § 1 kpa pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi; jeśli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się - w myśl § 2 tego artykułu – pełnomocnikowi; wynika stąd, że skoro obowiązkiem Spółki było ustanowienie osoby upoważnionej w oddziale do jej reprezentowania na terytorium Polski, osoba ta jest z mocy prawa pełnomocnikiem Spółki m.in. w postępowaniach administracyjnych, których stroną jest Spółka; doręcza się jej pisma generowane w ramach i w związku z postępowaniami; oddział Spółki w Polsce miał w dacie wszczęcia postępowania ustanowionych pełnomocników do reprezentowania samej Spółki we wszelkich postępowaniach administracyjnych, których jest i była stroną; w rejestrze, poza wymienieniem owych pełnomocników, wskazany został również adres siedziby oddziału Spółki; skierowanie korespondencji, związanej z postępowaniami administracyjnymi, było zatem w pełni skuteczne; bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że korespondencja ta nie została skierowana imiennie do pełnomocników Spółki; to do przedsiębiorcy należy bowiem takie zorganizowanie swej działalności, by wszelka kierowana doń korespondencja - w tym korespondencja urzędowa - docierała do rąk umocowanych do działania w jego imieniu osób,

- tym samym uznano, że wszelka korespondencja, generowana w toku postępowania na etapie pierwszoinstacyjnym (w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie) była kierowana i doręczana w sposób prawidłowy i skuteczny,

- art. 275 ustawy - Prawo ochrony środowiska stanowi, o zobowiązaniu do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowisko podmiotów korzystających ze środowiska; opłacie podlega m.in. - stosownie do art. 273 ust 1 pkt 1 tej ustawy - wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza; w myśl art. 277 ust. 1, opłaty za korzystanie ze środowiska podmiot korzystający ze środowiska wnosi na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska, za wyjątkiem - zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu - gazów lub pyłów do powietrza, pochodzących z eksploatacji urządzeń, które wnosi się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce rejestracji podmiotu korzystającego ze środowiska; stosownie do art. 284 ust. 1 ustawy, podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego,

- pod pojęciem "podmiotu korzystającego ze środowiska" art. 3 pkt 20 lit. a ustawy - Poś, każe rozumieć przedsiębiorcę, w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to jest - w myśl ust. 1, ostatniego z wymienionych artykułów - osobę fizyczną, osobę prawną ¡jednostkę organizacyjną niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą,

- Spółka, dla prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, utworzyła oddział i właśnie on, a nie Spółka, mająca siedzibę w [...], jest podmiotem korzystającym ze środowiska, w rozumieniu art. 3 pkt 20 lit, a; to pojazdy używane na terytorium Polski przez oddział, a nie przez Spółkę na terytorium [...] czy w jakimkolwiek innym kraju (poza [...]), wprowadzają gazy lub pyły do powietrza, podlegające opłacie za korzystanie ze środowiska,

- zgodnie z art. 286 ust. 1 ustawy - Poś, podmiot korzystający ze środowiska, w terminie, o którym mowa w art. 285 ust. 2 i 4, przedkłada marszałkowi wykaz zawierający informacje i dane, o których mowa w art. 287, wykorzystane do ustalenia wysokości opłat oraz wysokość tych opłat; oczywistym jest, że wykaz taki należy przedłożyć marszałkowi województwa właściwemu w sprawie; w sprawie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza dla podmiotu korzystającego ze środowiska, zarejestrowanego na terenie Województwa [...], organem właściwym dla ustalenia wysokości opłat z tego tytułu jest marszałek tego województwa; podmiot, prowadzący działalność gospodarczą na szeroką skalę, obsługiwany przez profesjonalne kancelarie prawne, powinien mieć tego świadomość; wszelkie zatem negatywne konsekwencje, złożenia wspomnianego wykazu niewłaściwemu marszałkowi, obciążają ów podmiot,

- wobec tego niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Poś, w myśl którego, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, marszałek województwa właściwy w sprawie, wymierza opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska; w przypadku złożenia przez Spółkę wspomnianego wykazu Marszałkowi Województwa [...] – co podnoszono w odwołaniu - zamiast Marszałkowi Województwa [...], organ ten powinien przekazać go, stosownie do art. 65 § 1 kpa, właściwemu; nie wywiązanie się z tego obowiązku nie stoi jednak na przeszkodzie do wydania przez Marszałka Województwa [...] decyzji, o której mowa w art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy; na przeszkodzie do wydania takiej decyzji nie stałoby nawet przekazanie owego wykazu, bowiem zawarte w nim dane mogły wzbudzić uzasadnione wątpliwości, co do ich prawidłowości; jak wynika z decyzji, wysokość należnej opłaty została ustalona w drodze oszacowania z zastosowaniem metody porównawczej wewnętrznej, tj. na podstawie uśrednionych danych zawartych w złożonych Marszałkowi Województwa [...] wykazach informacji o zakresie korzystania ze środowiska za okres od I półrocza 2009 do II półrocza 2012 roku; przekładane wykazy, jako miejsce korzystania ze środowiska, wskazywały jedynie ul. [...] w [...]; siłą rzeczy zatem opłata za 2013 rok, ustalona w oparciu o owe wykazy, musiała obejmować korzystanie ze środowiska tylko w tym miejscu; nie obejmowała zatem korzystania ze środowiska w związku z realizacją przez Spółkę innych inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem budowy autostrady [...] na odcinku [...]; jak wynika z treści rozpatrywanego odwołania, korzystanie ze środowiska w związku z realizacją tej inwestycji zostało uwzględnione w wykazie złożonym - błędnie - Marszałkowi Województwa [...]; w takiej sytuacji organ odwoławczy powinien powiększyć zatem należną od Spółki opłatę z tego tytułu o kwotę określoną w wykazie złożonym Marszałkowi Województwa [...]; nie może jednak tego uczynić ze względu na dyspozycję art. 139 kpa,

- Spółka w 2013 roku - jak sama przyznała w odwołaniu - prowadziła prace przy realizacji budowy trasy ekspresowej [...], określonej w składanych wykazach za lata 2009-2012 jako teren w [...], przy ul. [...]; fakt, że miały to być jedynie "prace wykończeniowe", nie może skutkować uznaniem, że korzystanie ze środowiska, pociągające za sobą konieczność wniesienia stosownych opłat, nie miało miejsca,

- nie budzi wątpliwości, że Spółka nie ustaliła we własnym zakresie wysokości należnej opłaty z tytułu wprowadzania pyłów i gazów do powietrza za 2013 rok i nie wniosła jej samodzielnie, bez wezwania, w trybie przewidzianym przez art. 284 ust. 1 ustawy; w takiej sytuacji organ I instancji był zobligowany do wymierzenia należnej opłaty, stosownie do art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy - Poś, m.in. na podstawie własnych ustaleń, dokonywanych na podstawie pomiarów dokonywanych przez organy administracji lub przez podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do poniesienia opłat; ustalenie takie, siłą rzeczy, może być jedynie zbliżone do stanu rzeczywistego; ryzyko negatywnych konsekwencji takiego szacowania obciąża podmiot, który zaniedbał ciążących nań, nałożonych ustawą, obowiązków,

- w tym świetle organ odwoławczy nie znalazł podstaw do podważenia prawidłowości dokonanego szacowania wysokości należnej, opłaty; w szczególności, za podstawę taką nie mógł być uznany fakt nie wykazywania użycia we wcześniejszych latach:

- silników w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2000 lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań [...] (opłata z tego tytułu - 2,73 zł);

- silników w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy począwszy od 2005 roku lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań [...] (opłata - 23,72 zł);

- silników w samochodach o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg, innych niż osobowe, zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2001 lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań [...] (opłata - 11,12 zł);

- silników w samochodach o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg innych niż osobowe, zarejestrowanych po raz pierwszy w latach 1997 - 2001 r. lub z dokumentem potwierdzającym spełnienie wymagań [...] (opłata - 15,02 zł);

- silników w pojazdach wolnobieżnych, maszynach i urządzeniach wyprodukowanych do 1999 roku (opłata - 338,40 zł;

- z przedłożonych przez Spółkę wykazów za lata 2009-2012 wynika, że pojazdy w objętych nimi grupach były używane w sposób nieregularny; zdarzało się, że pojazdy z określonych grup były używane tylko w jednym roku, z innych zaś grup - w różnych latach, z przerwami; oczywistym jest za tym dokonywanie pewnych uśrednień i szacunków, których skutkiem mogło być ustalenie opłaty w wysokości odbiegającej od opłaty rzeczywiście należnej, w przypadku samodzielnego ustalenia jej wysokości przez odwołującą; negatywne skutki takiego błędu - w pełni zrozumiałego przy dokonywaniu szacunków - obciążają Spółkę jako tę, która zaniechała wywiązania się z nałożonego na nią ustawowego obowiązku,

- wobec tego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany wysokości ustalonej opłaty, choć przyznał, że nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy pojazdy z silnikami w wymienionych wyżej grupach były używane przez Stronę również w 2013 roku; jak wskazano - z drugiej jednak strony - faktu takiego użycia nie sposób w sposób jednoznaczny wykluczyć; żadnego dowodu w tej mierze nie złożyła zresztą sama odwołująca,

- odnotowano, że omawiane wątpliwości dotyczą tylko niewielkiej części kwoty należności (łącznie 390,99 zł z ogólnej kwoty 128 529 zł); ponieważ mowa jest o kwocie wynikającej z przybliżonych szacunków, operujących pewną dozą przybliżenia, nieobejmujących zresztą (jak wskazano wyżej) całości działalności Spółki, z której wynika obowiązek ponoszenia opłat w zakresie objętym niniejszym postępowaniem, organ nie znalazł również i w tym przypadku podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 3 sierpnia 2016 r. (IV SA/Wa 3865/15) uchylił decyzję SKO z [...] października 2015 r. nr [...] i orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu Sąd wskazał w szczególności, że trafnym zarzutem skargi, skutkującym potrzebą uchylenia skarżonego aktu, był brak dostatecznego wyjaśnienia, jaki był faktyczny zakres korzystania ze środowiska przez Spółkę w 2013 roku. Na etapie odwołania Spółka podnosiła, wprost że zakres korzystania ze środowiska w związku z eksploatacją maszyn na terenie województwa mazowieckiego uległ ograniczeniu (prowadzono tylko prace wykończeniowe). Jednocześnie, co odnotowano w zaskarżonej decyzji, kwestie korzystania ze środowiska na terenie innych województw, co do emisji z urządzeń (w danym przypadku podkarpackiego) wyłączono z zakresu danego postępowania, wobec przedłożenia w danym zakresie stosowanego wykazu, mogącego stanowić podstawę egzekucji należności z tego tytułu i wobec treści art. 139 K.p.a. Sąd z kolei, wobec treści art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), przyjętych przez organ zasad w danym zakresie nie podważył. Jednocześnie wskazał (mając na uwadze sformułowane przez Spółkę zarzuty, jakoby oparcie się na danych z lat ubiegłych było wadliwe), że organ odwoławczy winien zwrócić się do strony wprost o udostępnienie dokumentacji, która mogłaby stanowić wiarygodną podstawę dla dokonania dokładniejszych szacunków – precyzując, jakie informacje są niezbędne. Powinien przy tym pouczyć (wobec treści art. 8 i 9 kpa), że ich nieprzedłożenie spowoduje ustalenie opłat według danych, jakimi dysponuje organ.

Za bezzasadne uznał wywody skargi, sugerujące jakoby organ administracji był obowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego niejako zamiast strony – np. do zwracania się o określone wyjaśnienia do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Wskazał, że czynności takie mogą być wprawdzie podejmowane lecz w celu weryfikacji danych, przedkładanych przez stronę, gdy budzą one uzasadnione wątpliwości organu, nie zaś wyłącznie w jej interesie, niejako w zastępstwie. To podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany do przedkładania informacji o zakresie ewentualnych emisji. Musi więc generalnie podnosić także koszty związane z pozyskanie i opracowaniem stosownych informacji. O ile tego nie czyni, obowiązek dokonywania szczegółowych ustaleń i ponoszenia związanych z tym ewentualnych kosztów nie może być przniesiony na organ władzy publicznej.

Za trafnie uznał stanowisko organu, że ewentualne negatywne skutki, wynikające z niedokładności szacunków musi ponieść odpowiedzialny za zaniedbanie, gdy chodzi o spełnienie obowiązku publicznoprawnego (obowiązek samodzielnego naliczenia i wniesienia opłat). Wskazał, że co do zasady dopuszczalne jest też w danej sprawie zastosowanie metody szacowania w oparciu o mający odpowiednie zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i art. 281 ust. 1Poś, organ określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania m.in., jeżeli brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia. Jednocześnie jednak, w myśl ust. 5 powołanego art. 23, "Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania". Z kolei stosowana odpowiednio metoda szacowania porównawcza wewnętrzna jest oparta na porównaniu wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu (art. 23 ust. 3 pkt 1 Op). Użycie wyrazu "porównanie" nie oznacza, że obrót (tu odpowiednio zakres korzystania ze środowiska) musi być przyjmowany jako identyczny we wszystkich okresach. O ile strona przedstawi wiarygodne dane, potwierdzające, że zakres korzystania ze środowiska był odpowiednio mniejszy – w konkretnym wykazanym przez zainteresowanego zakresie – wynikiem szacunku może być ustalenie wartości charakteryzujących zakres emisji o innej wielkości niż w okresach poprzednich. Pomimo tego szacunek będzie jednak oparty o uprzednich wartościach bezwzględnych, lecz skorygowanych konkretnym współczynnikiem, odzwierciedlającym różnice.

Za trafnie uznał stanowisko organu, że podmiot, który może sobie zapewnić fachową obsługę prawną, winien we własnym zakresie wykazać aktywność, przedstawiając określone dane, mogące służyć bardziej precyzyjnemu oszacowaniu wysokości opłat. Nie mogą nimi być, jak słusznie podnosi organ odwoławczy, informacje wyłącznie o braku użycia określonych urządzeń objętych hipotetycznym wykazem, sporządzonym przez organ, bowiem tego rodzaju informacja nie jest przydatna dla szacunku, skoro nie przedłożono żadnych danych, które wskazywałyby analogiczny do poprzedniego zakres użycia innych urządzeń (czy wręcz mniejszy). Nie sposób przyjąć by tylko fragmentaryczne informacje, przedłożone przez Stronę, które wskazywać by mogły na mniejszy zakres obciążeń z tytułu opłat, wobec ograniczenia wykorzystywania niektórych z urządzeń, mogły być podstawą do podważenia szacunku, gdy nie przedstawiano pełnych danych, pozwalających wykluczyć sytuację, że - w zamian za to - użycie innych było znaczniejsze. Wskazał, że na etapie postępowania przed Sądem - Spółka przedłożyła pewne dokumenty, które - w jej ocenie - mają znacznie dla podważenia prawidłowości szacunku. Ich przydatność dla dokonania bardziej precyzyjnego szacunku oceni organ, rozpatrując ponownie sprawę. Przed wydaniem orzeczenia, jeśli przedłożone dane uzna za niewystarczające, wezwie Stronę do ich uzupełnienia, czy przedłożenia stosownych dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby ich weryfikacja, jako warunek uwzględnienia faktycznego ograniczenia zakresu korzystania ze środowiska w konkretnym zakresie w stosunku do lat ubiegłych. W razie uzupełnienia materiału dowodowego w znacznym zakresie organ przy tym rozważy zasadność wydania decyzji kasatoryjnej, w myśl art. 138 § 2 kpa.

W ocenie Sądu trafny był także inny zarzut skargi, że podmiotem praw i obowiązków jest w niniejszym postępowaniu, wobec treści art. 29 kpa, osoba prawna – Spółka, mająca notabene siedzibę w [...]. Nie zmienia tego fakt, że Spółka ta utworzyła oddział na terenie Polski, co dopuszczają stosowne przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 85). Brak z kolei regulacji szczególnej w stosunku do art. 29 kpa z której treści można by wywodzić, że oddział Spółki, będącej przedsiębiorcą zarejestrowanym za granicą, ma genialnie zdolność prawną bycia podmiotem praw i obowiązków odrębnie od tej osoby prawnej. Przytaczane z kolei przez strony sporu zapis ustawy - Prawo ochrony środowiska, gdzie zdefiniowano pojęcie podmiotu korzystającego ze środowiska (art. 3 pkt 3) przesądza tylko - w kontekście zasady, że opłaty za korzystanie ze środowiska ponoszą danego rodzaju podmioty - w przypadku działalności prowadzonej, w jakiej formie i przy spełnieniu, jakich innych warunków istnieje obowiązek ponoszenia opłat. Nie modyfikuje jednak treści art. 29 kpa definiującego, kto jest w istocie podmiotem stosunku administracyjnoprawnego. Wobec powyższego Sąd uznał, że w decyzji organu I instancji wadliwie zdefiniowano podmiot obowiązany do poniesienia opłaty wskazując oddział Spółki. Podniósł, że utrzymując w mocy tę decyzję, organ odwoławczy wskazał w komparycji swojego orzeczenia, że chodzi o akt zobowiązujący do poniesienia opłat Spółkę, która prowadzi równocześnie oddział w Polsce. Z kolei z treści uzasadnienia wynika, jakoby obowiązanym do zapłaty (a więc podmiotem obowiązku nałożonego orzeczeniem) miał jednak oddział Spółki, gdyż to z jego działalnością wiąże się powinność uiszczenia opłat. Taka konstatację uznał za błędną bowiem, podmiotem praw i obowiązków może być - gdy chodzi o struktury organizacyjne spoza administracji publicznej i niebędące organizacją społeczną - jedynie osoby prawne lub fizyczne. Sygnalizowane w doktrynie i judykaturze wyjątki od tej zasady, wynikające z przepisów szczególnych (np. ograniczona zdolność prawna spółki jawnej czy wspólnoty mieszkaniowej), nie znajdą zastosowania.

Jednocześnie nie podzielił argumentacji skargi, jakoby decyzja dotknięta była rażącą wadliwością, jako skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie uznając, że jedynie wadliwie określono nazwę podmiotu, będącego zobowiązanym w następstwie wydania decyzji, a błąd w tym zakresie ma charakter oczywisty. Może być on więc sprostowany, w myśl art. 113 § 1 kpa.

Jednocześnie Sąd za niezasadne pozostałe zarzuty skargi podnosząc, że aczkolwiek regułą jest - gdy strona ma ustanowionego pełnomocnika - doręczanie orzeczeń właśnie jemu (art. 40 § 2 kpa) to reguła ta, doznaje ograniczeń, gdy chodzi o doręczania podmiotom zagranicznym, prowadzącym swoje oddziały w Polsce. Regulacje w tym zakresie należy traktować, jako lex specialis w stosunku do reguł generalnych. Prawodawca warunkuje bowiem utworzenie oddziału przedsiębiorstwa zagranicznego ustanowieniem w nim pełnomocnika danego podmiotu, umocowanego na terenie Polski, a adres oddziału wpisywany jest do publicznie dostępnego rejestru. Oczywistym celem tych rozwiązań jest ułatwienie komunikowania się przy obrocie z danym przedsiębiorcą właśnie za pośrednictwem samego oddziału w którym jest jego pełnomocnik. W takiej sytuacji, doręczanie korespondencji do oddziału musi być uważane za skuteczne, pomimo tego, że ustanowiony w nim pełnomocnik wskazuje inne miejsce zamieszkania (także ujawnione w rejestrze). Gdy utworzony jest oddział przedsiębiorstwa zagranicznego, znajduje wobec tego zastosowanie reguła doręczeń zakreślone w art. 45 kpa. Ze względu na szczególny charakter pełnomocnika w danym przypadku (umocowanie wymagane ex lege, wobec utworzenia oddziału) ujawniony w rejestrze adres jego zamieszania nie służy generalnie doręczaniu mu korespondencji. Stosowne zadania w tym zakresie wykonuje oddział, w którym - zgodnie z ustawowym wymaganiem - musi być ustanowiony pełnomocnik. W innym przypadku ujawnienie w rejestrach adresu oddziału nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia, jako informacja bez praktycznego znaczenia w obrocie. Sąd wskazał, że toku postępowania administracyjnego nie wywiedziono, by ewentualne wadliwe doręczenia skutkowały realnie ograniczeniem możliwości ochrony praw przez stronę. Skoro terminowo były wnoszone środki odwoławcze a następnie skarga nie sposób uznać, aby osoby stosownie umocowane (reprezentujące podmiot) nie dysponowały niezbędnymi informacjami o stanie sprawy i były pozbawione możliwości podejmowania w postępowaniu administracyjnym kroków w celu ochrony interesów Spółki. Za zasadne uznał wszczęcie postępowania w przedmiocie wymierzenia opłaty za emisje z urządzeń za 2013 rok; jest bowiem poza sporem ze podmiot obowiązany (Spółka) nie przełożył informacji, co do pełnego zakresu korzystania ze środowiska (eksplantacji urządzeń na terenie województwa mazowieckiego) a korzystanie takie miało miejsce; organ nie oceniał wprawdzie wykazów, przedłożonych wadliwie do Marszałka Województwa [...]; jednak nie może budzić wątpliwości, że przedłożone tam wykazy, nieobejmujące pewnego zakresie korzystania ze środowiska, mogą budzić zastrzeżenia; nie ma wobec tego w sprawie kluczowego znaczenia, czy postawą procedowania miałby być art. 288 ust. 1 pkt 1 czy też 2 ustawy Poś; brak było też przesłanek do wyjaśniania, jaki jest adres zamieszkania pełnomocników Spółki; korespondencja bowiem winna być kierowana do jej oddziału.

Odpowiadając na wezwanie SKO skarżąca Spółka przy piśmie z dnia 7 kwietnia 2017 r. przedłożyła m. in. sporządzone na jej zlecenie zbiorcze zestawienie informacji w zakresie korzystania ze środowiska oraz wysokości należnych opłat w roku 2013 r., wnosząc o ustalenie należnej opłaty za korzystanie ze środowiska w wysokości wynikającej z owych informacji tj. w kwocie 76189 zł. Wezwany do ustosunkowania się do powyższych informacji i żądania Marszałek Województwa [...] podniósł, że zgodność danych zawartych w złożonym wykazie ze stanem faktycznym można zweryfikować/potwierdzić na podstawie danych źródłowych podczas kontroli przestrzegania i stosowania przepisów ochrony środowiska na terenie firmy. Wskazał, że złożony przez Spółkę wykaz został sporządzony na prawidłowym formularzu oraz z zastosowaniem aktualnych na rok 2013 jednostkowych stawek opłat. W ocenie organu w sprawie zaistniały podstawy do ustalenia w drodze decyzji administracyjnej wysokości opłaty dla strony Skarżącej za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza za 2013 rok stosownie do art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie zmienia tego fakt złożenia przez Spółkę wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat za wskazany okres. Zdaniem SKO, wobec braku podstaw do zakwestionowania danych zawartych w złożonym wykazie, mając też na uwadze że ze względu na znaczny upływ czasu –utrudniający, a nawet uniemożliwiający przeprowadzenie dodatkowych czynności wyjaśniających zasadnym było oparcie rozstrzygnięcia na w/w wykazie.

W skardze na w/w decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca Spółka wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] w zaskarżonej części.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że skarga nie zawiera żadnego uzasadnienia. Kolegium wskazało, że decyzja została wydana w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i dane przedstawione przez skarżącą.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie niniejszej istotnym jest, że decyzja SKO w [...] nr [...] z dnia [...] października 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie wymierzenia skarżącej Spółce opłaty za korzystanie ze środowiska za 2013 rok, była przedmiotem oceny tutejszego Sądu. Wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2016 r., sygnatura akt IV SA/Wa 3865/15, Sąd uchylił decyzję SKO nr [...]. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie – art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponieważ w warunkach przedmiotowej sprawy nie doszło do zmiany przepisów prawa, za wiążące tak dla organu administracji publicznej jak i Sądu rozpoznającego niniejszą skargę uznać należy ocenę prawną i wskazania odnośnie dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu z dnia 3 sierpnia 2016 r. w sprawie IV SA/Wa 3865/15. Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku za zasadne Sąd uznał wszczęcie postępowania w przedmiocie wymierzenia opłaty za emisje z urządzeń za 2013 rok; jest bowiem poza sporem że podmiot obowiązany (Spółka) nie przełożył informacji, co do pełnego zakresu korzystania ze środowiska (eksplantacji urządzeń na terenie województwa mazowieckiego) a korzystanie takie miało miejsce, co przyznano na rozprawie przed Sądem w dniu 3 sierpnia 2016 r.

W uzasadnieniu wyroku wskazano na brak dostatecznego wyjaśnienia, jaki był faktyczny zakres korzystania ze środowiska przez Spółkę w 2013 roku podnosząc, że na etapie odwołania Spółka podnosiła, wprost że zakres korzystania ze środowiska w związku z eksploatacją maszyn na terenie województwa mazowieckiego uległ ograniczeniu (prowadzono tylko prace wykończeniowe). Jednocześnie jak wskazał Sąd, za organem odwoławczym, kwestie korzystania ze środowiska na terenie innych województw, co do emisji z urządzeń (w danym przypadku podkarpackiego) wyłączono z zakresu danego postępowania, wobec przedłożenia w danym zakresie wykazu, mogącego stanowić podstawę egzekucji należności z tego tytułu i wobec treści art. 139 kpa. Sąd z kolei, wobec treści art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyjętych przez organ zasad w danym zakresie nie podważył. Jednocześnie wskazał (mając na uwadze sformułowane przez Spółkę zarzuty, jakoby oparcie się na danych z lat ubiegłych było wadliwe), że organ odwoławczy winien zwrócić się do strony wprost o udostępnienie dokumentacji, która mogłaby stanowić wiarygodną podstawę dla dokonania dokładniejszych szacunków – precyzując, jakie informacje są niezbędne. Powinien przy tym pouczyć (wobec treści art. 8 i 9 kpa), że ich nieprzedłożenie spowoduje ustalenie opłat według danych, jakimi dysponuje organ.

Zauważyć należy, że SKO pismem z dnia 28 marca 2017 r. wezwała Stronę Skarżącą do uzupełnienia odwołania o dokumentację mogącą stanowić wiarygodną podstawę do dokonania dokładniejszych szacunków w zakresie korzystania przez Spółkę ze środowiska w 2013 r. – a zatem uczyniła zadość wytycznym wynikającym z powyższego wyroku Sądu.

Odpowiadając na wezwanie SKO skarżąca Spółka przy piśmie z dnia 7 kwietnia 2017 r. przedłożyła sporządzone na jej zlecenie zbiorcze zestawienie informacji w zakresie korzystania ze środowiska oraz wysokości należnych opłat w roku 2013 r., wnosząc o ustalenie należnej opłaty za korzystanie ze środowiska w wysokości wynikającej z owych informacji tj. w kwocie 76189 zł. Wezwany do ustosunkowania się do powyższych informacji i żądania Marszałek Województwa [...] wskazał, że złożony przez Spółkę wykaz został sporządzony na prawidłowym formularzu oraz z zastosowaniem aktualnych na rok 2013 jednostkowych stawek opłat.

W świetle powyższego podzielić należy stanowisko organu odwoławczego odnośnie zaistnienia podstawy do ustalenia w drodze decyzji administracyjnej wysokości opłaty dla strony Skarżącej za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza za 2013 rok stosownie do art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy w wysokości wskazanej przez Spółkę w wykazie. Nie zmienia tego fakt złożenia przez Spółkę wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat za wskazany okres na wezwanie organu. Wykaz ten, aczkolwiek datowany na dzień 14 marca 2014 r., wpłynął do organu w dniu 12 kwietnia 2017 r., zatem z uchybieniem terminu z art. 286 ust. 1 w zw. z art. 285 ust. 2 ustawy Poś.

Zasadnym było więc wobec braku podstaw do zakwestionowania danych zawartych w złożonym wykazie, mając też na uwadze że ze względu na znaczny upływ czasu – utrudniający, a nawet uniemożliwiający przeprowadzenie dodatkowych czynności wyjaśniających zasadnym było oparcie rozstrzygnięcia na w/w wykazie.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) orzekł jak w sentencji wyroku.