Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 536/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust.1, art. 17 b ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 6 pkt 1, art. 28 ust. 4
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Referent Paulina Nagajek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 16a ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r. Nr 1518 z późn. zm.), dalej "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] odmawiającej przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem K. D..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu [...] marca 2016 r. W. K. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia

w związku z opieką nad bratem K. D. legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS w z dnia [...] września 2012 r. stwierdzającym trwałą całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, które jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. "c" u.ś.r.).

Po decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. uchylającej decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, W. K. podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] listopada 2016 r. oświadczyła, że zmienia swój pierwotny wniosek z dnia [...] marca 2016 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w ten sposób, że żąda przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją odmówił przyznania tego świadczenia stwierdzając, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku określonego w art. 16a ust. 1 u.ś.r. tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Wprawdzie od dnia [...] stycznia 2016 r. zawiesiła działalność gospodarczą prowadzoną od [...] lipca 2014 r. pod nazwą "H. - C. W. K., ale zrobiła to nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bratem, który jest po udarze mózgu i choruje na przewlekłą niewydolność krążenia, lecz - co przyznała podczas wywiadu środowiskowego - ze względu na stan własnego zdrowia i konieczność opłacania wysokich składek do ZUS. Obecnie wnioskodawczyni jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i podejmuje prace dorywcze.

Ponadto organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki nad bratem, gdyż pomoc w codziennym funkcjonowaniu zapewnia bratu opiekunka w ramach usług opiekuńczych przyznanych z pomocy społecznej. Organ ustalił, że K. D. samodzielnie wstaje z łóżka, porusza się z pomocą kuli łokciowej, jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków. Od [...] stycznia 2014 r. miał przyznane usługi w wymiarze po 2 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, od [...] stycznia 2015 r. w wymiarze po 4 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, a od [...] stycznia 2016 r. ma przyznane usługi w wymiarze po 3 godziny dziennie przez pięć dni

w tygodniu. Opiekunka przygotowuje posiłek, pomaga w kąpieli, goleniu, ubieraniu, robi zakupy, podaje lekarstwa, robi pranie, zmienia pościel, sprząta, przynosi opał

i pali w piecu, przygotowuje kolację, a więc wykonuje przy niepełnosprawnym wszystkie niezbędne czynności. Ponadto od [...] listopada 2016 r . K. D. przez pięć dni w tygodniu od godziny 9 do godziny 15 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w S. , a po powrocie do domu ma zapewnione usługi opiekuńcze.

W odwołaniu W. K. podnosiła, że opiekuje się niepełnosprawnym bratem od sierpnia 2006 r. i nigdy nie została poinformowana przez GOPS, jaki rodzaj świadczenia należy się jej z tego tytułu. Wskazała, że przyczyną zawieszenia działalności gospodarczej była także konieczność zapewnienia bratu opieki. W jej ocenie spełnia warunek określony w art. 16a ust. 1 pkt 1 u.ś.r., gdyż obecnie nie podejmuje zatrudnienia tylko ze względu na brata. Prace dorywcze natomiast, to nie jest praca stała, a dochód z nich jest niewielki. Stwierdza, że brat wymaga opieki przez całą dobę, gdyż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, natomiast opiekunka świadczy bratu pomoc nie codziennie, w wymiarze od 40 do 50 minut i nie zapewnia mu podstawowej opieki tj. trzech posiłków o odpowiedniej porze dnia. Ponadto oprócz gotowania i sprzątania, trzeba podłożyć do pieca co 3-4 godziny, zawieźć brata do szpitala lub na rehabilitację, przyszykować mu ubranie, bieliznę, leki, karty szpitalne i być w gotowości w razie upadku, czy oblania się herbatą.

W Środowiskowym Domu Samopomocy w S. brat przebywa tylko w dni robocze, średnio przez 4 godziny dziennie. Opieka, jaką organ pomocy społecznej zapewnia jej bratu jest jedynie doraźna i nie można na niej polegać a "większość opieki" sprawuje ona i ma na to świadków - brata i sąsiadów, z których pomocy korzysta.

Do odwołania dołączone zostało pisemne oświadczenie K. D. z dnia [...] stycznia 2017 r. o sprawowaniu nad nim opieki przez siostrę od sierpnia 2006 r. - nieodpłatnie - i o tym, że pomoc w formie usług opiekuńczych jest niewystarczająca.

Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Kolegium stwierdziło, że bezspornie K. D. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Lekarz orzecznik KRUS w orzeczeniu z dnia [...] września 2012 r. stwierdził trwałą całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym

i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to w rozumieniu art.

3 pkt 21 lit. c u.ś.r. jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z materiału dowodowego wynika, że W. K. i K. D. są rodzeństwem, a więc wnioskodawczyni jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec brata na podstawie art. 128 kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego.

Wnioskodawczyni spełnia również wymagane w art. 16a ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowe, gdyż jej dochód wynosi [...] zł na osobę w rodzinie, a więc jest niższy niż wskazana w tym przepisie kwota [...]zł. Kolegium stwierdziło, że wprawdzie organ I instancji błędnie obliczył dochód, gdyż nie uwzględnił dochodu

z gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni, to jednak błąd ten nie ma wpływu na ocenę przesłanki kryterium dochodowego. Nawet bowiem po uwzględnieniu dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 1,7465 ha, w tym 0,1996 ha przeliczeniowego dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nadal nie przekracza kryterium dochodowego. Dochód ten wynosi bowiem [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego W. K. w wysokości [...] zł (164,58 zł x 0,1996 ha przeliczeniowych x 12 miesięcy) + dochód B. K. w wysokości [...] zł + dochód K. D. w wysokości [...] zł = [...] zł : 12 miesięcy : 3 osoby).

Kolegium za wadę decyzji organu I instancji uznało to, że organ ten ustalając dochód wnioskodawczyni za rok 2014 nie uwzględnił dochodu uzyskanego lub utraconego w roku lub po roku bazowym czyli nie zbadał warunku spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy [...]. Kolegium doszło jednak do przekonania, że zlecanie organowi I instancji ustalenia dochodu w trybie art. 136 k.p.a. jest niezasadne

i sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej wyrażoną w art. 12 k.p.a., gdyż materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca nie spełnia określonego w art. 16a ust. 1 u.ś.r. warunku rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad bratem, a także warunku określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie zasiłku nawet jeżeli spełnione okazałoby się kryterium dochodowe.

Kolegium stwierdziło, iż nie kwestionuje, że W. K. wspiera brata

w codziennym funkcjonowaniu, jednak nie sprawuje nad nim opieki, o jakiej mowa

w art. 16a ust. 1 u.ś.r., czyli opieki stałej wymagającej rezygnacji z aktywności zawodowej.

W ocenie Kolegium o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej można mówić w przypadku skarżącej dopiero po [...] lutego 2017 r., ale też nie

w kontekście bezpośrednio związanym z opieką nad bratem. W tej dacie skarżąca formalnie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej prowadzonej od dnia [...] lipca 2014 r. pod nazwą "H.-C. W. K.. Informację

o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej Kolegium powzięło z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Przedmiotem działalności gospodarczej było świadczenie pomocy społecznej bez zakwaterowania dla osób

w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych. Z akt sprawy nie wynika, czy skarżąca świadczyła te usługi innym osobom, niż brat. Usługi bratu świadczyła od

1 stycznia do [...] grudnia 2015 r. na podstawie umowy zlecenia zawartej

z Kierownikiem GOPS w S. , w wymiarze dwóch godzin dziennie, codziennie. W ocenie Kolegium zawieszenie przez skarżącą działalności gospodarczej od dnia [...] stycznia 2016 r. nie jest tożsame z "rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarżąca tylko czasowo zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i to z powodu, jak stwierdzono wyżej, własnych problemów zdrowotnych i finansowych. Jednakże nawet faktyczne niepodejmowanie przez W. K. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, jak również po formalnym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej nie było i nie jest ściśle powiązane z koniecznością sprawowania stałej opieki nad K. D.. Materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że między rezygnacją przez W. K. z prowadzenia działalności gospodarczej, jak również między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Po pierwsze, sama skarżąca przyznaje, że opieka nad bratem nie była jedyną przyczyną zawieszenia działalności gospodarczej. Przyznała to podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] listopada 2016 r. podając, że przyczyną tą był własny stan zdrowia, depresja i konieczność opłacania wysokich składek do ZUS. Przyznaje to również w odwołaniu. Z ustaleń pracownika podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2016 r. wynika, że W. K. w dniu [...] października 2016 r. na skutek upadku w domu doznała złamania żebra i pęknięcia barku i w związku z tym ma dodatkowe problemy zdrowotne. W ocenie Kolegium, skoro skarżąca uskarża się na własny stan zdrowia, to tym samym niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest związane tylko i wyłącznie

z koniecznością opieki nad bratem, jak twierdzi w odwołaniu. Skarżąca nie dokumentuje, że jej stan zdrowia poprawił się i mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. (na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy

o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą), gdyby nie musiała opiekować się bratem.

Po drugie, ustalony na podstawie materiału dowodowego zakres opieki nad bratem nie jest przeszkodą w podjęciu przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, np. na część etatu, a od kiedy brat został skierowany do Środowiskowego Domu Samopomocy w S. i ma zapewnioną opiekę łącznie z usługami opiekuńczymi przez osiem godzin dziennie - nawet na cały etat.

Z materiału dowodowego wynika, że K. D. jest po przebytym udarze mózgu, choruje na przewlekłą niewydolność krążenia i wrodzoną wadę serca (Zespół Ebsteina). Ma problemy z poruszaniem się, z łóżka wstaje samodzielnie przytrzymując się metalowego uchwytu zamontowanego do łóżka, porusza się za pomocą kuli łokciowej i balkonika, wymaga pomocy przy ubieraniu się, zakładaniu obuwia, dotarciu do lekarza i w codziennych czynnościach związanych

z prowadzeniem gospodarstwa domowego - gotowaniem, praniem, sprzątaniem, zakupami, ogrzewaniem mieszkania. Jest natomiast w stanie zrobić sam kanapkę

z przygotowanych produktów. K. D. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i niewątpliwie wymaga opieki i pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego - które prowadzi samodzielnie, pomimo że W. K. mieszka

w tym samym domu - jednakże z materiału dowodowego wynika, że K. D. miał przyznane usługi opiekuńcze od 1 stycznia do [...] grudnia 2016 r.

w wymiarze po 3 godziny dziennie od poniedziałku do piątku. Z decyzji przyznającej usługi z dnia [...] stycznia 2016 r., a także z wywiadu środowiskowego z dnia [...] stycznia 2016 r. wynika, że do obowiązków opiekunki należała pielęgnacja chorego - mycie, przebieranie, przygotowanie i podanie posiłków, podanie leków, w razie potrzeby pomoc w toalecie - oraz robienie zakupów, dbałość o czystość pomieszczeń, zmiana pościeli, pranie, przynoszenie opału, palenie w piecu, przygotowanie posiłków na sobotę i niedzielę, a opiekunka wykonująca usługi od [...] lipca 2016 r. dodatkowo w każdą sobotę przygotowywała posiłki na niedzielą w jego domu. Taki sam zakres usług opiekuńczych, przyznany został skarżącemu od

1 stycznia do [...] grudnia 2017 r. (decyzja z dnia [...] stycznia 2017r.), z tym że

w wymiarze po dwie godziny dziennie od poniedziałku do soboty, bo przez sześć godzin dziennie nie ma go w domu. Od dnia [...] listopada 2016 r. K. D. został bowiem skierowany do Środowiskowego Domu Samopomocy w S. na czas nieokreślony (decyzją z dnia [...] października 2016 r. i decyzją z dnia

[...] lutego 2017 r.), w którym ma zapewnione usługi dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz specyfiki ośrodka według indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. W placówce tej przebywa od 9 - 15, jest dowożony transportem zapewnionym przez Gminę i ma zapewnione dwa posiłki - śniadanie

i obiad.

Odnosząc się do zarzutów odwołania i oświadczenia K. D. K. stwierdziło że opieka, jaką zapewnia K. D. organ pomocy społecznej nie jest opieką jedynie doraźną, skoro usługi opiekuńcze są świadczone nieprzerwanie od [...] stycznia 2014 r. po kilka godzin dziennie (w 2014 r. - po 2 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, w 2015 r. - po 4 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, w 2016 r. - po 3 godziny dziennie przez pięć dni

w tygodniu, w 2017 r. - po 2 godziny dziennie przez sześć dni w tygodniu), a od daty skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy w S. organ pomocy społecznej zapewnia mu opiekę po osiem godzin dziennie przez pięć dni

w tygodniu i dodatkowo w każdą sobotę przez dwie godziny.

Zarzut skarżącej dotyczący nieregularności i czasu świadczenia usług przez opiekunkę nie został poparty przez skarżącą żadnymi dowodami, a z materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca lub brat kiedykolwiek zgłaszali organowi zastrzeżenia do jakości pracy opiekunki. Z protokołu z dnia [...] stycznia 2016 r. wynika natomiast, że K. D. nie ma co do tego żadnych zastrzeżeń.

Mając powyższe na uwadze zakres opieki przyznanej bratu wnioskodawczyni przez organ, Kolegium uznało, że wnioskodawczyni jest w stanie pogodzić pracę

z opieką nad bratem, zwłaszcza że podejmuje prace dorywcze w ogrodnictwie. Kolegium wskazało przy tym, że wykonywanie czynności, na które wskazywała wnioskodawczyni podczas wywiadu środowiskowego i w odwołaniu tj. pomaganie bratu w umyciu się, ubraniu, przygotowanie posiłków w soboty i niedziele, kolacji

w ciągu tygodnia, kupowanie i podawanie leków, zawożenie brata do lekarza, do specjalistów, na rehabilitację, a także sprzątanie, palenie w piecu, zmiana pościeli

i pranie, należy do opiekunki świadczącej usługi opiekuńcze. W ciągu tygodnia brat ma zapewnione dwa posiłki dziennie w Środowiskowym Domu Samopomocy, a po południu przez opiekunkę. Niektóre z wymienionych przez skarżącą czynności K. D. jest w stanie wykonać sam np. podłożyć do pieca, wziąć i zjeść przygotowany wcześniej przez opiekunkę posiłek. Pozostałe natomiast, związane

z opieką i pielęgnacją nad bratem, czyli pomoc w umyciu się, ubraniu i podaniu leków rano czy rozebraniu, umyciu i podaniu leków przed spaniem, a także pomoc w tych czynnościach w weekendy, jak też zawiezienie do lekarza, można pogodzić

z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową przy właściwej organizacji.

Kolegium wskazało również, że wnioskodawczyni podnosiła, że

w przypadkach nagłych, np. gdy brat upadnie lub obleje się herbatą, to ona zapewnia mu opiekę. Odnosząc się do tych argumentów Kolegium stwierdziło, że ze względu na to, że brat jest sześć godzin dziennie poza domem i przez dwie godziny jest z nim opiekunka (w dni powszednie), to te ewentualne nagłe zdarzenia nie stanowią przeszkody w podjęciu przez wnioskodawczynię pracy.

Reasumując Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że W. K. nie spełnia warunku przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie zasiłkowym [...] (od 1 marca do [...] października 2016r.) i [...] (od [...] listopada 2016r.), tj. warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem K. D. (art. 16a pkt

1 i 2 u.ś.r.). Nie występuje bowiem związek przyczynowo - skutkowy między absencją zawodową W. K. a opieką sprawowaną nad K. D.. Rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi być bowiem powiązane z celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a w niniejszej sprawie rezygnacja z prowadzenia działalności gospodarczej i niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest spowodowane tylko i wyłącznie opieką nad bratem.

Kolegium stwierdziło ponadto, że wnioskodawczyni nie spełnia także warunku określonego w art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. tj. warunku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z zaświadczenia wydanego z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia [...] listopada 2016 r. wynika, że posiadała ona

w 2015 r. na terenie gminy S. gospodarstwo rolne o powierzchni 1,7465 ha, w tym 0,1996 ha przeliczeniowego. Z dodatkowych ustaleń Kolegium wynika, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa i taką samą powierzchnię posiadała

w 2014 r. W formularzu wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy w części V (wypełnionym [...] listopada 2016r.), skarżąca nie wykazała, aby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że W. K. nie spełnia wymienionych w art. 16a ust. 1 pkt 1 i 2 i w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odnosząc się do zarzutu, że wnioskodawczyni opiekuje się bratem od 2006 r., a organ pomocy społecznej nigdy nie poinformował jej, jakie świadczenia przysługują jej z tego tytułu, Kolegium wskazało, że wie ona, jakie świadczenia jej przysługują, gdyż od [...] grudnia 2010 r. do [...] stycznia 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane na podstawie art. 17 u.ś.r. decyzją z dnia [...] grudnia 2010r., natomiast dopiero od [...] stycznia 2009 r. ustawodawca dopuścił możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad innym, niż dziecko niepełnosprawnym krewnym (art. 1 pkt 8 ustawy z dnia [...] października 2008 r.

o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Dz. U. Nr 223, poz. 1456) w związku

z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] lipca 2008 r. sygn. akt P [...] (OTK ZU Nr [...], poz. 107).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. K. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, podnosząc takie same zarzuty, jak w odwołaniu, tj. zarzut naruszenia przepisów postępowania (art.136 k.p.a.) oraz art. 16 a ust. 1 i art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca podniosła, że brat jest bardzo schorowany i wymaga stałej, a nie tylko doraźnej pomocy, takiej jaką świadczy opiekunka z pomocy społecznej. Wskazała, że brat obecnie przebywa wprawdzie

w domu pomocy społecznej, ale nie codziennie (choroby, sprawy techniczne). Rano trzeba go umyć, ubrać, zrobić śniadanie, podać leki, wraca natomiast do domu po 14-tej i już po tej godzinie należy zapewnić mu opiekę, nawet w nocy. Opieka ta wymaga nieustannej uwagi, gdyż brat potrzebuje zapewnienia poczucia bezpieczeństwa. Poza tym w okresach zmian opiekunek, trwających nawet kilka miesięcy, brat nie ma pomocy w domu. Podniosła również, że z opieką nad bratem wiążą się znaczne koszty (w szczególności koszty utrzymania niezbędnego samochodu), co zmusza skarżącą do podejmowania prac dorywczych. Zarzuciła, że organ nie zapewnia bratu należytej opieki m.in. przez brak podstawowego dla osoby niepełnosprawnej łóżka ortopedycznego.

Podniosła, że zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, co oznacza, że zrezygnowała z pracy zarobkowej. W świetle bowiem art. 14 a ust. 3 ustawy

o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010.r, Nr 220, poz. 1447 ze zm.),

w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej należy więc - jej zdaniem - uznać za faktyczną rezygnację z wykonywania pracy zarobkowej.

Podniosła także, że wbrew stanowisku organu, nie jest rolnikiem i nie podlega ubezpieczeniu z KRUS, dlatego przepis art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie powinien być wobec niej stosowany.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem prawidłowości zastosowania przez organy orzekające przepisów obowiązującego prawa materialnego i przepisów procedury.

Kontrolując w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów.

Postępowanie toczyło się na wniosek W. K. z dnia [...] marca 2016 r. (sprecyzowany [...] listopada 2016 r. jako wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy [...] (od [...] marca 2016 r. do [...] października 2016 r.) i [...] od [...] listopada 2016 r.

Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 16a ust. 1 u.ś.r., zgodnie

z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W świetle tego przepisu, przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia kilku przesłanek: stwierdzenia znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, dochodu niższego niż ustawowe kryterium dochodowe i rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brak choćby jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie tego świadczenia.

W niniejszej sprawie bezspornie zachodzą dwie pierwsze przesłanki: K. D. legitymuje się bowiem orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS

w z dnia [...] września 2012 r. stwierdzającym trwałą całkowitą niezdolność do pracy

w gospodarstwie rolnym i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, a dochód rodziny skarżącej jest niższy, niż ustawowe kryterium (dochód ten z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł, a kryterium dochodowe 764 zł) - okoliczności te nie są kwestionowane.

Skarżąca nie spełnia natomiast trzeciej przesłanki tj. warunku rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie może być bowiem mowy o spełnieniu takiego warunku w sytuacji, gdy faktycznie opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawują inne osoby, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

Brat skarżącej przebywa od listopada 2016 r. w Środowiskowym Domu Samopomocy w S. każdego dnia od poniedziałku do piątku po 6 godzin dziennie, w którym poza opieką otrzymuje również wyżywienie (dwa posiłki – śniadanie i obiad). Ponadto korzysta z pomocy opiekunki na podstawie kolejnych decyzji o przyznaniu mu usług opiekuńczych: w 2014 r. - po 2 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, w 2015 r. - po 4 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu,

w 2016 r. - po 3 godziny dziennie przez pięć dni w tygodniu, w 2017 r. - po 2 godziny dziennie przez sześć dni w tygodniu. Do obowiązków opiekunki należy wykonywanie takich czynności, jak: pielęgnacja chorego - mycie, przebieranie, przygotowanie

i podawanie posiłków i leków, robienie zakupów, dbałość o czystość pomieszczeń, zmiana pościeli, pranie, przynoszenie opału, palenie w piecu.

Z powyższego wynika, że od chwili skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy w S. niepełnosprawny brat skarżącej ma zatem zapewnioną faktycznie opiekę przez wszystkie dni robocze przez 8 godzin dziennie, a w soboty przez dwie godziny.

Słusznie zatem stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w takiej sytuacji nie można w ogóle mówić o konieczności rezygnacji lub konieczności niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad nim.

Opieka skarżącej nad bratem jest konieczna tylko w soboty i niedziele, a więc w dni wolne od pracy, a w ciągu tygodnia tylko rano i po południu, a więc

w niewielkim wymiarze czasowym. Zasadnie organy uznały, że sprawowanie opieki w takim zakresie nie wymaga rezygnacji z pracy czy podjęcia zatrudnienia przez skarżącą.

Brak tej przesłanki uniemożliwiał zatem przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jakkolwiek z niepełnosprawnością w znacznym stopniu bliskiej osoby w rodzinie wiąże się zawsze konieczność pomagania jej, opiekowania się nią, a więc z poświęceniem tej osobie czasu, uwagi, nierzadko również z dodatkowymi kosztami, co podnosi skarżąca w skardze, to jednak samo niesienie pomocy takiej osobie

i wspieranie jej, nie jest - w świetle obowiązujących przepisów - wystarczające do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tylko wówczas, gdy zachodzi potrzeba rezygnacji z zatrudnienia czy podjęcia zatrudnienia, takie świadczenie przysługuje. Specjalny zasiłek opiekuńczy (podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne) ma bowiem charakter rekompensujący utratę dochodu w związku z niemożliwością świadczenia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami (por. wyrok WSA w Bydgoszczy

z dnia 11 czerwca 2013r., sygn. akt II SA/Bd 463/13, publ. CBOSA). Ma więc charakter przede wszystkim materialny. Jego celem nie jest natomiast wynagradzanie członków rodziny za wzajemne wspieranie się, które wynika

z łączącej ich więzi, a także jest przedmiotem uregulowań kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego.

W świetle powyższego rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w B. P., że - w świetle poczynionych ustaleń - nie jest konieczne, by skarżąca rezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmowała zatrudnienia w związku

z niepełnosprawnością brata.

Z tego względu okoliczność, że skarżąca zawiesiła z dniem [...] stycznia 2016 r. działalność gospodarczą pod nazwą "H. - C. W. K., a następnie od dnia [...] lipca 2014 r. ją wyrejestrowała, po to, by - jak podnosi - sprawować opiekę nad bratem, nie ma znaczenia. Argumenty skargi dotyczące kwestii zakwalifikowania zawieszenia działalności gospodarczej jako utraty zatrudnienia nie mają więc w świetle okoliczności niniejszej sprawy istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.

Rację ma również Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że skarżąca nie spełnia przesłanki utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej także z tego powodu, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego. Posiadanie gospodarstwa rolnego traktowane jest bowiem jako inna praca zarobkowa - kwestia ta była przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (I OPS 5/12), w której sąd ten stwierdził, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)". Uchwała ta ma również zastosowanie w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż oba te świadczenia zależą od spełnienia tej przesłanki, a istota

i cel obu z nich są takie same tj. wsparcie finansowe (rekompensata) przez państwo osób, które - z uwagi na potrzebę sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność - nie pozostają zatrudnione lub nie wykonują innej pracy zarobkowej.

Z kolei przepis art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r., stanowi, że w przypadku, gdy

o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 (a więc świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy) ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (...).

Jak natomiast wynika z akt (co nie jest kwestionowane) tj. z zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia [...] listopada 2016 r. (k.46), skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7465 ha (w tym 0,1996 ha przeliczeniowych). W świetle powyższego już tylko posiadanie gospodarstwa rolnego przez skarżącą stanowi negatywną przesłankę przyznania spornego świadczenia.

Nie jest przy tym zasadne stanowisko skarżącej, że nie jest ona rolnikiem. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia [...] grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 277) - przez "rolnika" rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą

w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Z kolei "gospodarstwo rolne" to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 3 u.ś.r.),

a więc "obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej" (art. 2 ust. 1 tej ustawy). Jak natomiast stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., I OSP/12 - "prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza nie tylko stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, ale także zarządzanie gospodarstwem". Skoro więc skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego w rozumieniu przytoczonych przepisów,

a jednocześnie nie wykazała, że tego gospodarstwa nie prowadzi (nie wykonuje

w nim żadnych czynności, ani nie ma prawa nim zarządzać), to oznacza, że jest rolnikiem. Skarżąca nie złożyła przy tym oświadczenia, o którym mowa w art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. 2016 r., poz.277) - uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając:

1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej:

a) małżonkiem emeryta lub rencisty,

b) jego zstępnym lub pasierbem,

c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,

d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c;

2) gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych;

3) gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia;

4) własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi dokumentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka.

Skarżąca nie wykazała żadnej z okoliczności wymienionych w tym przepisie,

a więc nie ma podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że stanowisko organu, że skarżąca nie spełnia przesłanki utraty zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, wymienionej w art. 16a ust. 1 u.ś.r., jest prawidłowe. Zasadnie zatem organ wydał decyzję o odmowie przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane w art. 107 § 3 kpa, tj. wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, a także zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów. Kolegium jasno przedstawiło przebieg postępowania i odniosło się szczegółowo do zarzutów skarżącej zgłaszanych w toku postępowania. Wskazało, w jakim zakresie podziela ustalenia organu I instancji, a w jakim stwierdza wady decyzji tego organu. Argumentacja Kolegium jest przekonująca i wyczerpująca, i Sąd nie stwierdza żadnych jej wadliwości. Ponadto przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono przepisów postępowania, co mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369), oddalił skargę.