Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 57/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 11, art. 107   par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 art. 3 ust. 1 ust. 2 ust. 3 art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2022 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 1 lipca 2021 roku numer: [...]


UZASADNIENIE

Burmistrz Jarocina, decyzją z dnia 1 lipca 2021 roku (nr [...]), skierowaną do P. B., ustalił odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych w kwocie [...]zł miesięcznie, zobowiązał adresata do przekazywania należność za udzielone schronienie do 20 dnia następnego miesiąca oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności w trybie art. 108 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 96 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej rada gminy w uchwale określa zasady zwrotu wydatków za świadczenia pomocy społecznej będące zadaniami własnymi gminy.

Rada Miejska w Jarocinie skorzystała ze wskazanej kompetencji podejmując uchwałę z dnia 20 lutego 2020 roku Nr XXVI/250/2020 w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia (dot. schronisk dla osób bezdomnych oraz schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi) udzielających schronienia osobom tego pozbawionym z terenu Gminy i Miasta Jarocin (Dz. U. Woj. Wlkp. 2020, poz. 1845).

Zgodnie z § 4 ust. 2 Tabela nr 1 powołanej Uchwały, osoby bezdomne samotnie gospodarującej, których dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponoszą odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia (schronisku) w wysokość od powyżej 20% do 30% dochodu, w sytuacji gdy dochód osoby mieści się w przedziale od powyżej 75% do 100% kryterium dochodowego.

Organ ustalił, że P. B. pobiera zasiłek stały ([...] zł) oraz uzyskuje dochód z ziemi [...] zł ([...]ha x [...] zł), który po umniejszeniu o składkę KRUS wynosi [...] zł. Organ stwierdził, że dochód strony mieści się w przedziale od powyżej 75% do 100% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i ustalił odpłatność za schronisko na kwotę [...]zł.

P. B. skorzystał z prawa do odwołania.

W jednym piśmie opatrzonym datą 22 lipca 2021 roku zażądał uchylenia w całości decyzji Burmistrz Jarocina z dnia 1 lipca 2021 roku (nr [...]) ustalającej odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz częściowego uchylenia decyzji Burmistrz Jarocina z dnia 1 lipca 2021 roku (nr [...]) o skierowaniu do schroniska dla bezdomnych, tj. "w części, która dotyczy odpłatności za pobyt w schronisku".

Strona podniosła, że skoro jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, to niesłusznie naliczana jest i pobierana od niego opłata za pobyt w schronisku. Odwołujący się podkreślił, że składał pisemne oświadczenie, gdzie wskazywał, iż jego dochód z ziemi wynosi [...] zł zysku miesięcznie. W konsekwencji do jego dyspozycji "na życie" pozostaje kwota [...]zł miesięcznie i nie stać go na opłatę za schronisko w kwocie [...]zł.

W okresie, gdy posiadał dodatkowe dochody ze stażu, to uiszczał opłaty za schronisko. Obecnie zakończył staż i nie może pracować, bo jest osobą niepełnosprawną (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 roku).

Odwołujący się podniósł ponadto, że nie zgadza się na takie działanie pracowników Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jarocinie, którzy "w porozumieniu z pracownicą schroniska dla bezdomnych podsuwają mu do podpisu oświadczenie o wyrażeniu zgody na dobrowolne ponoszenie częściowej odpłatności za pobyt w schronisku".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 12 listopada 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść art. 97 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, że P. B. wystąpił o przyznanie pomocy w formie pobytu w schronisku dla bezdomnych od dnia 1 lipca 2021 roku do dnia 31 grudnia 2021 roku. Oczekiwana przez wnioskodawcę pomoc została mu przyznana poprzez skierowanie do Schroniska dla bezdomnych [...] w P..

Wnioskodawca jest osobą bezdomną, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem dochodu jest zasiłek stały ([...] zł) oraz dochód z gospodarstwa rolnego ([...] zł). Dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które aktualnie dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł.

Odpłatność za schronisko dla bezdomnych w kwocie [...]zł miesięcznie jest zgodna z uchwałą Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 20 lutego 2020 roku Nr XXVI/250/2020 w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia udzielających schronienia osobom tego pozbawionym.

W przypadku, gdy dochód mieści się w przedziale 75%-100% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej odpłatność za pobyt wynosi od powyżej 20% do 30% liczona od posiadanego dochodu. A zatem 30% z dochodu [...] zł stanowi [...] zł.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wskazało, że "zmiana pracownika nie należy do właściwości tutejszego organu".

P. B. w piśmie opatrzonym datą 16 grudnia 2021 roku (wpływ do organu 17 grudnia 2021 roku) zawarł wniosek o doręczenie mu na piśmie oryginałów decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 roku nr [...] oraz nr [...], którymi rozpoznano jego odwołania od decyzji Burmistrza Jarocina z dnia 1 lipca 2021 roku w przedmiocie udzielenia pomocy poprzez skierowanie do schroniska dla bezdomnych oraz ustalenia odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało powyższe pismo do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wraz z odpowiedziami na skargi odnośnie decyzji wskazanych w piśmie.

Sprawa ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 12 listopada 2021 roku (nr [...]) o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Jarocina z dnia 1 lipca 2021 roku (nr [...]) w przedmiocie ustalenia odpłatność za pobyt w schronisku została zarejestrowana pod sygnaturą akt II SA/Po [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanych decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Po doręczeniu odpowiedzi na skargę, w piśmie z dnia 16 lutego 2022 roku, skarżący powtórzył argumentację zawartą w treści odwołania, że do jego dyspozycji pozostaje mu dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie oraz dodał, że schronisko pobiera opłaty w kwocie [...]zł miesięcznie za energię elektryczną oraz za jedno pranie [...] zł (w miesiącu [...] zł).

Wskazany dla skarżącego pełnomocnik z urzędu (pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia 14 kwietnia 2022 roku, k. [...] akt sądowych) nie podjął w sprawie żadnych czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2022 roku w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Na wstępie Sąd podkreśla, że w aktach administracyjnych brak jest dowodu potwierdzającego czynność doręczenia skarżącemu kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Do akt sprawy złożone zostało jedyne zwrotne potwierdzenie wysłania korespondencji do Schroniska dla Bezdomnych [...] w P., której odbiór potwierdził pracownik socjalny w dniu 18 listopada 2021 roku. Z treści pisma z dnia 16 grudnia 2021 roku (potraktowanego przez organ, jako skarga do sądu) wynika, że skarżący otrzymał kserokopię decyzji kierowanej do Schroniska.

Sąd uznał, że pismo skarżącego z dnia 16 grudnia 2021 roku (wpływ do organu 17 grudnia 2021 roku) wyraża wolę skorzystania z prawa skargi do sądu. Ta czynność została podjęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji kierowanej do Schroniska dla Bezdomnych [...] w P..

Sąd uznał, że skarga jest dopuszczalna, bo została złożona z zachowaniem ustawowego terminu do jej wniesienia, w konsekwencji aktualne pozostaje przeprowadzenie oceny legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Skarga okazała się uzasadniona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazuje w uzasadnieniu decyzji właściwe przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), które należało stosować do rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.

Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że świadczenia z pomocy społecznej, w tym te obejmujące pobyt w ośrodkach wsparcia, są udzielane odpłatnie, a obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na te świadczenia, w pierwszej kolejności, spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń (art. 96 ust. 1 pkt 1, ust. 2 ustawy o pomocy społecznej)

Natomiast zgodnie z art. 97 ust. 1a zdanie pierwsze ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 97 ust. 1 zdanie drugie tej ustawy osoba bezdomna samotnie gospodarująca, a skierowana do schroniska dla osób bezdomnych, ma obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w takim ośrodku także wówczas, gdy jej dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego.

Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu (art. 97 ust. 1a zdanie drugie ustawy o pomocy społecznej).

Natomiast zgodnie z § 4 ust. 2 Tabela nr 1 uchwały z dnia 20 lutego 2020 roku Nr XXVI/250/2020 w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia (dot. schronisk dla osób bezdomnych oraz schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi) udzielających schronienia osobom tego pozbawionym z terenu Gminy i Miasta Jarocin (Dz. U. Woj. Wlkp. 2020, poz. 1845) wysokość miesięcznej opłaty za pobyt w ośrodku wsparcia przez osobę bezdomną samotnie gospodarującą, której dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego, ustala się na poziomie od powyżej 20% do 30% liczone od jej dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w sytuacji gdy procentowa wysokość kryterium dochodowego tej osoby wynosi powyżej 75% do 100%.

Analiza uzasadnienia decyzji organów obu instancji doprowadziła Sąd do przekonania, że rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło z naruszeniem art. 7, art. 11 i art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w związku z art. 97 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. 2 Tabela nr 1 powołanej powyżej Uchwały, a także przepisami art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Burmistrz Jarocina, pomimo tego, że uchwała Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 20 lutego 2020 roku Nr XXVI/250/2020 zakreśla możliwość ustalenia opłaty za pobyt w schronisku w przedziale od powyżej 20% do 30% liczone od dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w żadnym zakresie nie wyjaśnił skarżącemu dlaczego w okolicznościach kontrolowanej sprawy ustalił opłatę w maksymalnej możliwej wysokości.

Rozpoznając sprawę na skutek odwołania, w którym expressis verbis strona podniosła i umotywowała zarzut niesłuszności obciążania jej opłatą za pobyt w schronisku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze skorzystało z kompetencji ustalenia opłaty oraz jej wysokości w ten sposób, że ograniczyło się do przywołania w uzasadnieniu decyzji treści przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza Jarocina bez odniesienia nakazów płynących z tych przepisów do okoliczności rozstrzyganej sprawy. Uzasadnienie skarżonej decyzji nie zawiera argumentacji przemawiającej za słusznością obciążenia skarżącego opłatą w ogóle, a także obciążenia opłatą w maksymalnej wysokości.

Ponadto, niezależnie od wątpliwości dotyczących tego, czy ustawowe umocowanie do określenia zasad ponoszenia odpłatności w ośrodkach wsparcia, obejmuje także upoważnienie rady gminy do określenia zasad zwolnienia z odpłatności za pobyt w tych placówkach, Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że kwestia zasadność zwolnienia z odpłatności za pobyt w schronisku z uwagi na treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej powinna być zbadana i wyjaśniona już w toku prowadzenia postępowania o ustalenie tej odpłatności. Takie działanie umożliwia zastosowanie ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu należności bez konieczności wszczynania i prowadzenia odrębnego postępowania w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania, a także wymusza rozpoznanie sprawy w aspekcie, czy ustalenie odpłatności (jej wysokość) nie stanowi nadmiernego obciążenia osoby zobowiązanej, tj. realizuje cele pomocy społecznej wskazane w art. 2 ust.1 oraz art. 3 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej.

Powodem uwzględnienia skargi nie mogą być formułowane przez skarżącego zarzuty o "podsuwaniu mu do podpisu oświadczeń o dobrowolnym uiszczaniu opłaty za schronisko". Twierdzenia skarżącego dowodzą, że organy działały z poszanowaniem treści art. 97 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o pomocy społecznej, tj. ustalania opłaty za pobyt w ośrodkach wsparcia w uzgodnieniu z osobą kierowaną.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Jarocina o ustaleniu odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych.

Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organy będą miały na uwadze konieczność rozpoznania, a tym samym wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, kwestii wysokości opłaty za pobyt schronisku w kontekście zakreślonych w Uchwale ram decyzyjnych ustalania wysokości tej opłaty, a także kwestii odmowy skorzystania z ustawowo określonej możliwości zwolnienia z odpłatności za pobyt w schronisku.

Mając na uwadze obowiązki procesowe określone treścią art. 11 K.p.a., organy odniosą się do zarzutów skarżącego wskazujących na złożenie pisemnego oświadczenia o wysokości dochodu netto z gospodarstwa rolnego. Sąd nie ujawnił takiego pisma w aktach sprawy. Ponadto organy wyjaśnią skarżącemu dlaczego przyjmują do ustalenia opłatności za pobyt w schronisku dochód w innej wysokości niż deklarowany przez skarżącego "zysk netto" z gospodarstwa rolnego.