Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1800/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1  ust. 1 i 2 ,  art. 2 ,  art. 4,  art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 175 poz 1459
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. D. i W. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. D. i W. D. solidarnie kwotę 700 (siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] września 2016 r., nr [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania M. D. i W. D., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] czerwca 2016 r., nr [...], orzekającą o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] z obrębu [...], o powierzchni [...] ha.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Prezydent W. decyzją z [...] czerwca 2016 r., po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. D. oraz W. D. z [...] maja 1998 r. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, z obrębu [...], odmówił przekształcenia.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., K 29/13, nie spełnia przesłanek przedmiotowych.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli użytkownicy wieczyści M. D. oraz W. D.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na ich niezastosowaniu i braku przyznania ochrony uprawnieniu strony do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, w sytuacji gdy złożenie przez wnioskodawców prawidłowo wypełnionego wniosku o przekształcenie spowodowało maksymalne ukształtowanie ekspektatywy nabycia własności;

2. art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr 123 poz. 781) polegające na ich niezastosowaniu i nie orzeczeniu o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego zgodnie z wnioskiem z 12 maja 1998 r., podczas gdy wnioskodawcy spełniali wszystkie wymagane przesłanki, a ustawa ta ustanawiała jedynie jeden przypadek, w art. 3, w którym organ odmawiał wydania decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności po spełnieniu innych przesłanek, a sytuacja ta nie dotyczyła wnioskodawców;

3. art. 1 ust. 1, 1a i 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. Nr 175, poz. 1459) polegające na ich błędnym zastosowaniu i nie orzeczeniu o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego;

4. przepisów postępowania – art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 35, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję – wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2016 r. – Wojewoda [...] wskazał, że przedmiotowa nieruchomość uregulowana w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym M. D. i W. D.. Dnia [...] maja 1998 r. do Urzędu Rejonowego w W. wpłynął wniosek ówczesnych współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Wniosek ten został podtrzymany w dniu 15 listopada 2013 r. przez obecnych współużytkowników wieczystych M. D. oraz W. D.

Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., K 29/13, sprostowanego postanowieniem z 25 marca 2015 r. wynika, że od 17 marca 2015 r. (data publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw) o przekształcenie mogą się ubiegać jedynie osoby, które 13 października 2005 r. były użytkownikami wieczystymi oraz posiadały uprawnienie do przekształcenia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 187 poz. 1110).

Wskutek wyroku od dnia 17 marca 2015 r. przywrócony został stan prawny, który obowiązywał przed 9 października 2011 r., zgodnie z którym przekształceniu mogą podlegać tylko:

- nieruchomości rolne, przeznaczone i wykorzystywane na cele mieszkaniowe oraz garaże oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz osób fizycznych,

- osoby fizyczne i prawne będące właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego;

- spółdzielnie mieszkaniowe będące właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży.

Decyzja o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości na charakter konstytutywny, a nie deklaratoryjny, a zatem musi być zgodna z przepisami prawa w dniu jej wydania. W dniu wydania zaskarżonej decyzji obowiązywały przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r., poz. 83 ze zm.) oraz powołany wyrok TK. Nie można w niniejszej sprawie – jak wnoszą skarżący – przekształcić prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości na ich rzecz zgodnie z wnioskiem z 12 maja 1998 r. i przepisami ówcześnie obowiązującymi.

Ustawa z 4 września 1997 r., na którą powołują się skarżący, uchylona została przez art. 9 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. Zgodnie natomiast z art. 8 obowiązującej ustawy przekształceniowej do spraw wszczętych na podstawie ustaw:

- z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności,

- z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości,

oraz niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy aktualnie obowiązującej ustawy z 29 lipca 2005 r. Zarzut skarżących, iż przysługuje im maksymalnie ukształtowana ekspektatywa nabycia prawa z dniem złożenia wniosku nie zasługuje na uwzględnienie.

W kwestii ochrony ekspektatywy praw majątkowych w wyroku z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, Trybunał Konstytucyjny uznał, że Konstytucja poza gwarancjami nienaruszalności pozostawia prawa nabyte niesłusznie lub niegodziwie, a także bez oparcia w założeniach obowiązującego porządku konstytucyjnego. W wyroku natomiast z 22 czerwca 1999 r., K,5/99 (OTK 1999/5/100) Trybunał uznał, iż zasada ochrony praw nabytych chroni wyłącznie oczekiwania usprawiedliwione i racjonalne. Zgodnie z zasadą praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, obowiązkiem organu jest również odmowa zastosowania w konkretnej sprawie przepisu uznanego za sprzeczny z Konstytucją. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność konkretnego przepisu jest swoistym usunięciem z systemu prawnego przepisu wadliwego. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny istnieją sytuacje, w których jednostka musi liczyć się z tym, że zmiana warunków społecznych lub gospodarczych może wymagać zmian regulacji prawnych, w tym również zmian, które znoszą lub ograniczają dotychczas zagwarantowane prawa podmiotowe.

W związku z powyższym dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku o przekształcenie koniecznym jest ustalenie, czy w danej sprawie jej stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, iż zostały zrealizowane zarówno podmiotowe jak i przedmiotowe przesłanki tego przekształcenia. Należy zatem jednoznacznie ustalić, czy podmiot występujący z wnioskiem o przekształcenie mieści się w katalogu podmiotów legitymowanych do występowania z takim wnioskiem oraz następnie, czy nieruchomość objęta wnioskiem należy do jednej z kategorii nieruchomość wskazanych w art. 1 ust. 1 ustawy przekształceniowej – w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej.

W obowiązującym stanie prawnym o przekształcenie mogą się ubiegać jedynie osoby, które w dniu 13 października 2005 r. były użytkownikami wieczystymi oraz posiadały uprawnienie do przekształcenia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 187 poz. 1110).

Z akt sprawy wynika bezspornie, że przedmiotowa nieruchomość nie należy do żadnej z kategorii nieruchomości, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Została ona oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1991 r. ze stawką roczną w wysokości [...] %. W dniu wydania decyzji na nieruchomości znajdowały się budynki warsztatowe. Z księgi wieczystej Nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości również wynika, że na nieruchomości znajdują się budynki warsztatowe.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez "brak dostatecznego uzasadnienia decyzji" nie zasługuje on na uwzględnienie. Natomiast długotrwałe toczące się postępowanie nie stanowi podstawy do podjęcia decyzji na podstawie oczekiwanego przez stronę stanu prawnego. Uchybienie terminów nie może determinować ostatecznej treści rozstrzygnięcia.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] września 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. D. i W. D.Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. nr 123, poz. 781) poprzez przyjęcie, że nie doszło do nabycia przez skarżących ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej prawa własności nieruchomości w momencie obowiązywania ustawy z 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności i nie należy im się ochrona praw słusznie nabytych w sytuacji, gdy skarżący spełnili wszystkie przesłanki przekształcenia wynikające z tej ustawy i złożyli w terminie stosowny wniosek o przekształcenie;

2. art. 2 w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji poprzez nieuwzględnienie przez Wojewodę [...] wynikającej z tych przepisów zasady, iż skuteczność wyroku Trybunału Konstytucyjnego ex tunc jest wyłączona w sytuacji, gdy naruszałby on zasadę ochrony praw słusznie nabytych, do których zaliczamy ekspektatywę maksymalnie ukształtowaną prawa własności;

3. art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 1 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1, art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.) w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 187, poz. 1100) poprzez pominięcie przez Wojewodę okoliczności, iż skarżący działając w dobrej wierze i w zaufaniu do organów administracji publicznej, złożyli wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności zaledwie 5 miesięcy po wejściu w życie ustawy z 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności nadającej im uprawnienie, zaś fakt rozstrzygnięcia sprawy po upływie 18 lat był niezawiniony przez skarżących oraz wywołany bezczynnością i wadliwym działaniem organów, co w konsekwencji doprowadziło do zastosowania przez organ przepisu art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, został uznany za niezgodny z konstytucją;

4. art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, poprzez naruszenie zasady równego traktowania podmiotów i odmienne traktowanie osób fizycznych, które złożyły wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na identycznych warunkach, wyłącznie na podstawie kryteriów niezależnych od strony, tj. długotrwałego toczenia się postępowania administracyjnego;

5. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zamieszczenie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., K 29/13, w sytuacji, gdy podstawą prawną decyzji może być wyłącznie przepis prawa powszechnie obowiązującego, a nie wyrok Trybunału Konstytucyjnego;

6. art. 7 Konstytucji w zw. z art. 12 i art. 35 § 1-3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że uchybienie terminom załatwienia sprawy przez organ administracji nie może determinować ostatecznej treści rozstrzygnięcia, a w konsekwencji naruszenie konstytucyjnej zasady działania organu na podstawie i w granicach prawa, w tym w granicach terminów właściwych dla załatwiania spraw administracyjnych;

7. art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ odwoławczy oceny prawnej zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która dotyczyła spełnienia przez skarżących przesłanek przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności spornej nieruchomości;

8. art. 8, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie skarżonej decyzji, które to uzasadnienie powinno zawierać ustosunkowanie się organu do wszystkich zarzutów skarżących, a nie tylko do niektórych, a w konsekwencji nierozpoznanie postępowania organu I instancji pod kątem merytorycznym.

Wobec powyższego skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2016 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [...] z [...] września 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] czerwca 2016 r. odmawiającą M. D. i W. D. przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] z obrębu [...].

Wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tej nieruchomości został złożony w dniu 12 maja 1998 r. – zatem jeszcze pod rządami ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. nr 123 poz. 781 ze zm.) – przez: [...]. Osoby te nabyły użytkowanie wieczyste nieruchomości na podstawie umowy z [...] maja 1997 r., Rep. A nr [...]

Następnie wszyscy inni współużytkownicy wieczyści tej nieruchomości, poza M. D., na podstawie umów zawartych w 2013 r., zbyli swoje udziały na rzecz W. D.. Aktualnie więc współużytkownikami wieczystymi nieruchomości są M. D. (udział [...]) i W. D. (udział [...]), którzy w piśmie z 15 listopada 2013 r. podtrzymali wniosek o przekształcenie z 12 maja 1998 r.

W takiej sytuacji uznać należy, że M. D. jest "pierwotnym" wnioskodawcą przekształcenia, w oparciu o wniosek z 12 maja 1998 r., natomiast W. D. nabywając udziały w użytkowaniu wieczystym wstąpiła w prawa majątkowe swoich poprzedników i na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. stała się stroną postępowania wszczętego 12 maja 1998 r. Jest to pierwsza kwestia, która wymagała wyjaśnienia w tej sprawie.

Po drugie, organy obydwu instancji odmawiając przekształcenia uznały – generalnie rzecz ujmując – że przedmiotowa nieruchomość nie należy do żadnej z kategorii nieruchomości, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 187 poz. 1110), czyli nie jest nieruchomością mieszkaniową, garażową lub rolną. W dniu wydania zaskarżonej decyzji na nieruchomości znajdowały się bowiem budynki warsztatowe. Z księgi wieczystej Nr [...] prowadzonej dla nieruchomości również wynika, że znajdują się na niej budynki warsztatowe. Natomiast w obowiązującym stanie prawnym o przekształcenie mogą się ubiegać jedynie osoby, które w dniu 13 października 2005 r. były użytkownikami wieczystymi oraz posiadały uprawnienie do przekształcenia przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 28 lipca 2011 r., co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., K 29/13.

Skarżący twierdzą natomiast, że składając w dniu 12 maja 1998 r. wniosek o przekształcenie nabyli już maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność, a zatem w ich sytuacji odmowa przekształcenia nie może mieć miejsca, gdyż narusza to normy konstytucyjne powołane w zarzutach skargi, jako że maksymalnie ukształtowana ekspektatywa prawa majątkowego podlega takiej samej ochronie konstytucyjnej jak samo prawo majątkowe (w tym wypadku własność), co szeroko starali się wykazać w uzasadnieniu skargi.

I choć nie wszystkie argumenty podane w skardze są trafne, to co do zasady ze stanowiskiem skarżących należy się zgodzić. W tym celu konieczna jest na początku analiza historyczna ustawodawstwa "przekształceniowego", uwzględniająca również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zastrzec jedynie należy, że żądanie skarżących nie obejmuje przekształcenia na preferencyjnych warunkach finansowych, jakie obowiązywały w chwili składania wniosku (12 maja 1998 r.), ale przekształcenie odpłatne, zgodne z zasadami przewidzianymi w ustawie z 29 lipca 2005 r., co pełnomocnik skarżących potwierdził na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. O niewyjaśnieniu kwestii odpłatności za przekształcenie skarżący wspominają również w odwołaniu od decyzji organu I instancji (zob. str. 6 odwołania).

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z 1997 r. w brzmieniu pierwotnym, jej przepisy stosowało się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy (nowelizacja z 1998 r. rozszerzyła ten krąg o następców prawnych) i złożyły wniosek (ostatecznie) do dnia 31 grudnia 2002 r. W zamian za przekształcenie prawa ustawa w art. 4 i 5 przewidywała opłatę wnoszoną na rzecz dotychczasowego właściciela (jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa), której wysokość, w formie opłat rocznych, zależała od czasu trwania użytkowania wieczystego. W art. 6 wymieniona została grupa użytkowników wieczystych i ich następców prawnych uprawnionych do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2000 r., K 8/98 (OTK ZU 2000 r. Nr 3, poz. 87), Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność szeregu przepisów tej ustawy, na skutek czego część przepisów utraciła moc (art. 1 ust. 2a, art. 5, art. 5a, art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5). W orzeczeniu tym Trybunał uznał, że błędne uregulowanie kwestii odpłatności, nie dające jednostkom samorządu terytorialnego prawa do opłaty opartej o rynkową wartość nieruchomości jest niezgodne z art. 2, art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że zasadą jest odpłatność takiego przekształcenia. Z kolei ustawodawca w noweli z 2001 r. dostosowującej ustawę do wyroku Trybunału, do tekstu ustawy wprowadził art. 4a, określający zasady ustalania jednorazowych opłat za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

W okresie obowiązywania ustawy z 1997 r. uchwalona została także ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), jednak dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustawa ta nie ma zasadniczego znaczenia.

W dniu 29 lipca 2005 r. uchwalona została obecna ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która weszła w życie z dniem 13 października 2005 r. Jednocześnie w myśl jej art. 9 utraciły moc obydwie dotychczasowe ustawy: z 1997 r. oraz z 2001 r. Obecna ustawa w swoim pierwotnym kształcie, w art. 1 umożliwiała dokonanie przekształcenia osobom fizycznym, które 13 października 2005 r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych. Ponadto o przekształcenie mogły wnosić osoby fizyczne i prawne będące właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmował prawo użytkowania wieczystego, nawet jeżeli udział w użytkowaniu wieczystym nabyły po 13 października 2005 r., oraz spółdzielnie mieszkaniowe będące właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży. Ustawa prawo takie przyznała również osobom fizycznym i prawnym będącym następcami prawnymi tych podmiotów. Krąg pomiotów mogących żądać przekształcenia został następnie rozszerzony ustawą z dnia 7 września 2007 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 191, poz. 1371). Na jej podstawie do art. 1 ustawy o przekształceniu z 2005 r. dodano ustęp 1a.

Z żądaniem przekształcenia można było wystąpić do 31 grudnia 2012 r. Prawo użytkowania wieczystego przekształcało się w prawo własności nieruchomości z dniem, w którym decyzja o przekształceniu stała się ostateczna. Opłata z tytułu przekształcenia była ustalana na podstawie wartości nieruchomości, wycenianej przez rzeczoznawcę, z tym że po wejściu w życie ustawy o zmianie z 2007 r. ustawodawca wprowadził obligatoryjne bonifikaty. Art. 4 ust. 8 i 9 ustawy z 2005 r., w zakresie, w jakim wskazywał, że udzielenie bonifikaty jest obowiązkiem organu jednostki samorządu terytorialnego właściwego do wydania decyzji o przekształceniu, został uznany za niezgodny z art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji w wyroku Trybunału z 26 stycznia 2010 r., K 9/08 (OTK ZU 1/A/2010, poz. 4).

Odpowiedzią ustawodawcy na ten wyrok było uchwalenie ustawy z 28 lipca 2011 r. (ustawa nowelizująca z 2011 r.). Ustawodawca nie ograniczył się jednak w jej treści jedynie do zmian zasad udzielania bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ale jednocześnie zmienił zakres przedmiotowy, podmiotowy i czasowy przekształcenia, rozszerzając istotnie krąg uprawnionych. Zakres ten wynika obecnie wprost z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu z 2005 r.

W tej sytuacji w niniejszej sprawie, z punktu widzenia daty wszczęcia postępowania o przekształcenie, bardzo istotne są dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 8 grudnia 2011 r., P 31/10 oraz z 10 marca 2015 r., K 29/13.

W drugim z tych wyroków Trybunał orzekł, że art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w zakresie, w jakim przyznaje uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osobom fizycznym i prawnym, które nie miały tego uprawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto:

a) w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego, jest niezgodny z art. 165 ust. 1 Konstytucji,

b) w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, nie jest niezgodny z art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Wcześniej jednak w wyroku z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, Trybunał orzekł, że art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w zakresie, w jakim nakazuje stosowanie tej ustawy w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, dotyczących nieruchomości zabudowanej budynkiem biurowo-warsztatowym niewymienionej w art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. w pierwotnym brzmieniu i zakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie ustawy z 28 lipca 2011 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 21 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku z 8 grudnia 2011 r., P 31/10 (OTK-A 2011/10/114), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "na gruncie ustawy z 1997 r. użytkownikom wieczystym, którzy w wyznaczonym ustawowym terminie do 31 grudnia 2002 r. prawidłowo złożyli wnioski o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, przysługiwała maksymalnie ukształtowana ekspektatywa nabycia własności podlegająca ochronie z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji) oraz gwarancji ochrony praw majątkowych, w tym prawa własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji). Dotyczyło to wszystkich użytkowników wieczystych bez względu na przedmiotowe cechy nieruchomości objętej wnioskiem (art. 1 ustawy przekształceniowej z 1997 r.). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego bezpośrednie działanie nowego prawa z 2005 r. doprowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej osób, które pod rządem poprzedniego prawa wystąpiły o realizację przysługujących im uprawnień i nabyły maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę nabycia prawa własności nieruchomości. Osoby te nie doczekały się realizacji swojego uprawnienia pod rządem starego prawa, zaś nowa ustawa doprowadziła do "wygaszenia" przysługującej im ekspektatywy."

Owo niekonstytucyjne wygaszenie ekspektatywy odnosiło się jednak do nabycia własności nieruchomości, w przypadku sprawy rozpoznawanej przez Trybunał zabudowanej budynkiem biurowo-warsztatowym, niewymienionej w art. 1 ust. 1 ustawy z 2005 r. w pierwotnym brzmieniu, która to ekspektatywa wygasła, jak wynika z sentencji wyroku, przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 28 lipca 2011 r., w stosunku do spraw zakończonych do tego dnia ostateczną decyzją. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się jednak na temat ekspektatywy odnośnie do zasad odpłatności za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, na gruncie ustawy z 1997 r. W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie zasady odpłatności za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, wynikające z pierwotnego brzmienia ustawy z 1997 r., obowiązujące w chwili złożenia wniosku o przekształcenie (12 maja 1998 r.), a uregulowane w ówczesnym art. 5 uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., K 8/98, za niezgodny z Konstytucją, nie mogą być objęte ekspektatywą maksymalnie ukształtowaną, gdyż były to zasady wadliwe, funkcjonujące poza porządkiem konstytucyjnym. W wyroku z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, Trybunał Konstytucyjny podsumowując dorobek orzeczniczy w kwestii ochrony ekspektatywy praw majątkowych stwierdził, że "(...) Konstytucja poza gwarancjami nienaruszalności pozostawia prawa nabyte niesłusznie lub niegodziwie, a także bez oparcia w założeniach obowiązującego porządku konstytucyjnego." Rozdzielenie roszczenia o nabycie prawa, jeśli chodzi o samą zasadę nabycia (ekspektatywę) podlegającą ochronie, i warunki finansowe tego nabycia, dopuścił już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2000 r., SK 7/00 (OTK 2000/7/256), stwierdzając (w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy), że "(...) rozstrzygnięcie Trybunału ogranicza się tylko do przesądzenia samej zasady, czy skarżącą spółdzielnię można było pozbawić ekspektatywy uzyskania prawa własności, a nie ma potrzeby wnikania w problem sposobu, w jaki dzisiaj miałaby zostać ustalona odpłatność za to uzyskanie", traktując to drugie zagadnienie jako odrębne, pozostające poza zakresem skargi konstytucyjnej.

Tak więc ekspektatywa przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w niniejszej sprawie może się odbyć tylko na aktualnych finansowych zasadach przekształcenia, gdyż ekspektatywą tą nie są objęte, jako wadliwe konstytucyjnie, preferencyjne zasady finansowe przekształcenia, wynikające z zakwestionowanych przepisów ustawy z 1997 r.

Zauważyć ponadto należy, że pozornie wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 8 grudnia 2011 r., P 31/10 oraz z 10 marca 2015 r., K 29/13 mają "przeciwne wektory". Pierwszy uznaje bowiem, że "bezpośrednie działanie nowego prawa z 2005 r. doprowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej osób, które pod rządem poprzedniego prawa wystąpiły o realizację przysługujących im uprawnień i nabyły maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę nabycia prawa własności nieruchomości" w odniesieniu do nieruchomości zabudowanych budynkami biurowo – warsztatowymi, natomiast drugi z powołanych wyroków za stan sprzeczny z konstytucją uznaje poszerzenie uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do osób fizycznych i prawnych, które nie miały tego uprawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 28 lipca 2011 r.

W ocenie sądu uznać jednak należy, że skoro zgodnie z wyrokiem TK z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, na gruncie ustawy z 1997 r. użytkownikom wieczystym, którzy w wyznaczonym ustawowym terminie do 31 grudnia 2002 r. prawidłowo złożyli wnioski o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, przysługiwała maksymalnie ukształtowana ekspektatywa nabycia własności podlegająca ochronie z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji) oraz gwarancji ochrony praw majątkowych, w tym prawa własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji), a art. 8 ustawy z 2005 r. w zakresie, w jakim nakazuje stosowanie tej ustawy w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 28 lipca 2011 r. do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r., jest sprzeczny z powołanymi normami konstytucyjnymi – to już przed wejściem w życie ustawy z 2005 r. (czyli przed 13 pażdziernika 2005 r.) skarżący byli uprawnieni do przekształcenia i uprawnienie to zachowali na gruncie art. 8 ustawy z 2005 r. Wszak TK ten ostatni przepis, w zakresie, w jakim nie respektuje nabytej ekspektatywy pod rządami ustawy z 1997 r., uznał za sprzeczny z Konstytucją.

Zatem wyrok TK z 10 marca 2015 r., K 29/13, który za stan sprzeczny z konstytucją uznaje poszerzenie uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do osób fizycznych i prawnych, które nie miały tego uprawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z 28 lipca 2011 r., nie dotyczy skarżących, bowiem ci uprawnienie do przekształcenia mieli już przed tą datą, co jest konsekwencją wyroku TK zapadłego 8 grudnia 2011 r., P 31/10.

Zatem obecnie skarżący są uprawnieni do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], zabudowanej budynkiem warsztatowym, w oparciu o art. 8 ustawy z 2005 r. w zw. z art. 1 ust. 1 tej ustawy, gdyż przepisy te obejmować muszą także osoby, które ekspektatywę przekształcenia nabyły pod rządami ustawy z 1997 r. Przeciwne stanowisko organów oznaczać musi naruszenie powołanych przepisów ustawy z 2005 r., a także art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wyrażoną wyżej ocenę prawną organ weźmie pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.