Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2172/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 79 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Nie prawidłowa jest wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w myśl której sama wola określonej osoby dalszego zamieszkiwania w lokalu, niezależnie od okoliczności faktycznych czy prawnych, stanowi bezwzględną przeszkodę dla konstatacji, iż nastąpiło opuszczenie lokalu, nawet pomimo obiektywnego trwałego braku możliwości z niego korzystania.

Długotrwałe, faktyczne zaprzestanie zamieszkiwania w lokalu, w sytuacji gdy strona nie ma do niego uprawnień, a dysponent nim odmawia jej możliwości z niego korzystania, o ile obiektywnie nie ma podstaw do uznania, iż sytuacja ta ma charakter tymczasowy (np. gdy brak jest już środków prawnych by stan ten odwrócić - nie ma możliwości wykorzystania powództwa o ochronę naruszonego posiadania), prowadzi do uznania, iż nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych

TEZY

Nie prawidłowa jest wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w myśl której sama wola określonej osoby dalszego zamieszkiwania w lokalu, niezależnie od okoliczności faktycznych czy prawnych, stanowi bezwzględną przeszkodę dla konstatacji, iż nastąpiło opuszczenie lokalu, nawet pomimo obiektywnego trwałego braku możliwości z niego korzystania.

Długotrwałe, faktyczne zaprzestanie zamieszkiwania w lokalu, w sytuacji gdy strona nie ma do niego uprawnień, a dysponent nim odmawia jej możliwości z niego korzystania, o ile obiektywnie nie ma podstaw do uznania, iż sytuacja ta ma charakter tymczasowy (np. gdy brak jest już środków prawnych by stan ten odwrócić - nie ma możliwości wykorzystania powództwa o ochronę naruszonego posiadania), prowadzi do uznania, iż nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska, Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Wojewoda [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r., którą orzeczono o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.

Uzasadniając decyzję, Wojewoda [...] przywołał następujące uwarunkowania faktyczne sprawy. Wnioskująca o wymeldowanie M. W. wskazała, iż A. W. od 2004 roku nie przebywa w miejscu stałego zameldowania (wyprowadził się w listopadzie dobrowolnie zabierając rzeczy osobiste – obecnie zamieszkuje przy ul. [...] w W.). Fakt nie przebywania w lokalu potwierdzili przesłuchani w spawie świadkowie M. W., M. R. i P. S.) i informacje z komisariatu Policji. Spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu przysługuje wnioskodawczyni. Prawomocnym orzeczeniem oddalono powództwo o ochronę naruszonego posiadania (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. I Wydział Cywilny o sygn. akt [...], na które apelacja została oddalona).

A. W. wskazywał natomiast, iż nie zamieszkuje w lokalu gdyż ma do niego utrudniony dostęp. Głównym powodem nie zamieszkiwania w lokalu jest brak kluczy, jest też kierowcą samochodów TIR i w związku z tym rzadko może bywać w domu. Mieszka obecnie w kabinie samochodu TIR. Wnosił o zawarcie kompromisu, gdyż brak stałego zameldowania spowoduje m.in. utratę stałego miejsca pracy. Na takie rozwiązanie nie zgodziła się wnioskodawczyni podnosząc, iż prowadziłoby to do utrzymywania fikcji meldunkowej.

W tej sytuacji zdaniem organu odwoławczego lokal przy ul. [...] od 2004 roku nie był miejscem stałego pobytu A. W. Wobec oddalenia powództwa o ochronę naruszonego posiadania należy uznać, iż lokal został opuszczony dobrowolnie. Skoro A. W. nie mieszka na stałe w spornym lokalu utrzymywanie zameldowania stanowiłoby fikcję meldunkową. Zauważano, iż zameldowanie nie rodzi praw do lokalu a wymeldowanie nie skutkuje utratą praw posiadanych.

W niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do wymeldowania w myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze. zm.).

W skardze na decyzję Wojewody A. W. podniósł, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania (w szczególności art. 77 § 1 i 2, art. 79 i 80 K.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Uznając, iż Skarżący dobrowolnie opuścił lokal organy obu instancji pominęły, bowiem następujące istotne okoliczności faktyczne sprawy:

- nie zajęto stanowiska wobec zastrzeżeń skarżącego, iż uniemożliwiono mu dostęp do lokalu – nie wykorzystano środków dowodowych, aby wyjaśnić tą okoliczność,

- organ nie zbadał, czy Skarżący nie opuścił lokalu przymuszony do tego przez wnioskodawczynie i jej matkę (faktycznie zostały mu odebrane klucze, w lokalu nadal znajduje się część rzeczy wnioskodawcy),

- postępowania na drodze cywilnoprawnej potwierdzają fakt, iż wszelkimi możliwymi środkami skarżący walczył o prawo wstępu do lokalu,

- skarżący nie był powiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, nie mógł zadawać pytań świadkom i stronie,

- dzielnicowy nie zbadał kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu – poprzestał na wizji lokalnej,

- nie przesłuchano, jako świadka ojca skarżącego – Z. W., który zna cały przebieg sprawy,

- Skarżący nadal traktuje lokal, jako swoje stałe miejsce pobytu, ma zamiar przebywania pod tym adresem – z aktu notarialnego, którym przekazał mieszkanie żonie – M. W. – nie wynikało, aby miał opuścić lokal i się z niego wymeldować – żona przekazała lokal córce i wpłynęła na nią, aby uniemożliwiła mu zamieszkiwanie i doprowadziła do wymeldowania;

- wymiana zamków w lokalu nie może prowadzić do uznania, iż miejscem zamieszkania kierowcy samochodu TIR jest kabina pojazdu, skarżący ma nadal intencje powrotu do lokalu, pozostawił tam niektóre rzeczy, z których część jego żona po prostu wyrzuciła,

- trwałość opuszczenia lokalu (przesłanka wymeldowania) ma miejsce, gdy osoba wyraża wolę zerwania wszystkich związków z lokalem i ześrodkowania interesów życiowych w innym miejscu – Skarżący jedynie czasowo nie przebywa w lokalu, co ma związek z rodzajem wykonywanej pracy,

- Skarżący rozważa wystąpienie w celu wzruszenia aktu notarialnego o przekazaniu lokalu przy zastrzeżeniu ustnym możliwości zamieszkiwania – złamano, bowiem umowę.

Na poparcie tez, co do wadliwej wykładni przepisów przywołano szereg tez i fragmentów orzeczeń sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skarżącemu przyznano prawo ponocny poprzez ustanowienie pełnomocnika –adwokata - z urzędu.

Rozpoznając uprzednio skargę Wojewódzki Sad administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1371/08 uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, iż sprawa nie została właściwie wyjaśniona, w szczególności mylnie przyjęto, iż oddalenie wniosku o przywrócenie naruszonego posiadania przesądza o dobrowolności opuszczenia lokalu (powodem oddalenie może być m.in. wyekspirowanie terminu do wniesienia powództwa), jednocześnie naruszono przepisy postępowania w zakresie umożliwienia stronie udziału w czynnościach dowodowych – przesłuchanie świadków.

W następstwie wniesienia skargi kasacyjnej wyrok powyższy został uchylony orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2010 r. o sygn. akt. II OSK 1669/09. W uzasadnieniu Sąd wskazał:

- cecha "dobrowolności" opuszczenia lokalu ma zapobiegać nadużyciu prawa w stosunku do osób, które w sposób bezprawny zostały usunięte z miejsca zamieszkania bądź też nie przebywają przez dłuższy czas w lokalu w sytuacjach losowych – bezspornym jest, iż takie okoliczności nie miały miejsca w niniejszej sprawie a od opuszczenia lokalu do dnia wydania decyzji o wymeldowaniu minęło 4 lata,

- ocena dobrowolności nie może być dokonywana przez pryzmat subiektywnej oceny osoby wymeldowanej, czy podstaw negatywnego rozstrzygnięcia, gdy chodzi o przywrócenie posiadania lokalu,

- w przypadku uwzględnienia skargi, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd musi rozważyć, czy naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – czy dostrzeżone uchybienia dają jakąkolwiek szansę na zmianę rozstrzygnięcia,

- w niniejszej sprawie jest bezoporne: że wolą Skarżącego był podział majątku po rozwodzie, okres nie przebywania w lokalu, wywiad Policji i potwierdzenie przez Skarżącego, iż w lokalu nie przebywa a zameldowanie jest mu potrzebne do wykonywania działalności gospodarczej,

- Skarżący nie kwestionował zeznań świadków a tylko zarzucił, iż nie mógł im zadawać pytań - zeznania te są lakoniczne i potwierdzają, że nie bywa on w lokalu, co on sam przyznaje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 190 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekając w niniejszej sprawie jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt. II OSK 1669/09.

Sąd oddalił skargę, gdyż nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa, w zakresie, w jakim mogłoby to skutkować jego uchyleniem.

W sprawie są bezsporne jej okoliczności faktyczne, a więc długotrwałe nieprzebywanie w lokalu przez Skarżącego (spójne zeznania świadków, twierdzenia wnioskodawcy, informacje z Policji, stanowisko Skarżącego). Jednocześnie Skarżący nie jest obecnie w stanie wykazać by miał podstawy żądania umożliwienia mu przebywania w lokalu (prawa do lokalu przysługują jego córce – wnioskodawczyni o wymeldowanie M. W., Skarżący powołuje się na ustalenia ustne z byłym właścicielem – M. W.).

Przesłanką wymeldowania jest samo opuszczenie lokalu trwające ponad 3 miesiące (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Na gruncie tej regulacji w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż o ile opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, nie jest to "opuszczenie lokalu", w myśl wskazanej regulacji. Jak trafnie skonstatowano w orzeczeniu Sądu II. instancji tego rodzaju wykładnia służyć ma wyłącznie zabezpieczeniu interesu osób, które opuściły lokal wbrew swojej woli, ale jednocześnie w wyniku działań bezprawnych. W takim przypadku należy przyjąć, iż nie przebywanie w lokalu ma charakter czasowy (jak zdarzenie losowe) i stan ten ustąpi od chwili, gdy podejmowane środki prawne doprowadzą do przywrócenia prawa korzystania z lokalu (możliwości dalszego w nim przebywania). Przyjęte w orzecznictwie kryterium tzw. "dobrowolności", zawężające w istocie rozumienie pojęcia "opuszczenia lokalu" nie może być jednak odnoszone do wszelkich przypadków opuszczenia lokalu wbrew woli zainteresowanego.

Nie prawidłowa jest bowiem wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jako nieznajdująca uzasadnienia w znaczeniu słowa "opuszczenie’ (względy wykładni językowej) jak też przy sięgnięciu do zasad wykładani celowościowej czy systemowej, w myśl której sama wola określonej osoby dalszego zamieszkiwania w lokalu, niezależnie od okoliczności faktycznych czy prawnych, stanowi bezwzględną przeszkodę dla konstatacji, iż nastąpiło opuszczenie lokalu, nawet pomimo obiektywnego trwałego braku możliwości z niego korzystania. Pogląd taki znajduje potwierdzenie zarówno w stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Sądu II. instancji w sprawie niniejszej jak i w szeregu innych orzeczeń sądów administracyjnych (patrz – wyroki NSA o sygn akt II OSK 1313/08, 579/09, 772/09). Przywołane orzeczenia zapadały w analogicznych stanach faktycznych, z tym że opuszczenie lokalu poprzedzone było wydaniem orzeczenia o eksmisji. Nie sposób przyjąć, aby inne reguły dotyczyły sytuacji, gdy zakończenie zamieszkiwania jest następstwem zaprzestania udostępniania lokalu, do którego określona osoba nie ma tytułu prawnego a jednocześnie nie przysługują jej środki służące ochronie naruszonego posiadania (oddalone powództwo jak w przedmiotowej sprawie).

Bezsporne jest w orzecznictwie, iż uprawnienie do zameldowania nie jest powiązane z prawami do lokalu. Jednocześnie jednak długotrwałe, faktyczne zaprzestanie zamieszkiwania w lokalu, w sytuacji gdy strona nie ma do niego uprawnień, a dysponent nim odmawia jej możliwości z niego korzystania, o ile obiektywnie nie ma podstaw do uznania, iż sytuacja ta ma charakter tymczasowy (np. gdy brak jest już środków prawnych by stan ten odwrócić – nie ma możliwości wykorzystania powództwa o ochronę naruszonego posiadania), musi prowadzić do uznania, iż nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przeciwnym bowiem przypadku dochodziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej. Podobnie rzeczy się mają, gdy nie ma możliwości dalszego zamieszkiwania z innych przyczyn obiektywnych np. rozbiórki budynku (patrz np. orzeczenie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 908/07).

W rozpoznawanej sprawie wszelkie istotne okoliczności są między stronami bezsporne – Skarżący nie przebywał w lokalu w przeciągu kilku lat (pomimo deklarowanej woli tam zamieszkiwania). Opuszczenie lokalu nie było następstwem działań bezprawnych (taką ocenę sformułował również Sąd II. instancji). Podejmowane przez Skarżącego próby zmiany takiego stanu rzeczy są, jak dotychczas, bezskuteczne. Nie dysponuje kluczami, brak jest porozumienia z dysponentem lokalu (córka), co do możliwości jego tam zamieszkiwania, nieskuteczne okazały się podjęte środki prawne (oddalenie wniosku o ochronę naruszonego posiadania).

Z kolei formułowane twierdzenia, iż skarżący nie przebywa w lokalu z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy (kierowca pojazdów TIR) nie mogą być traktowane, jako okoliczność wykluczająca uznanie, iż nastąpiło opuszczenie lokalu, lecz jest to tylko czasowe w nim nie przebywanie z uwagi na zdarzenia losowe. O ile następstwem wykonywania pracy byłoby nie przebywanie w lokalu przerywane okresowymi do niego powrotami, istotnie nie byłoby mowy o jego opuszczenia. Jednak sam Skarżący przyznaje, iż gdy wraca z trasy nie jest wpuszczany do lokalu. Analogicznie sytuację ocenił Sąd II. instancji wyrażając ocenę, iż w danym przypadku nie chodzi o nieprzebywanie w lokalu z przyczyn losowych.

Trafnie wskazuje Sąd II. instancji, iż w tym kontekście wymaga rozważenia kwestia, czy uchybienie przepisom postępowania, do jakiego bezspornie doszło (brak umożliwienia udziału w czynnościach dowodowych – przesłuchanie stron – art. 79 § 2 K.p.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wynik takiej oceny jest oczywisty. W sytuacji, gdy nie ma sporu, co do istotnych w sprawie faktów (trwałe nie przebywanie, brak realnych możliwości dalszego zamieszkiwania o ile w przyszłości nie nastąpi zmiana okoliczności faktycznych – np. porozumienie z córka - lub prawnych – np. uzyskanie praw do lokalu) uchybienie przepisom postępowania, co do zasad gromadzenia dowodów, nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Stąd jego dostrzeżenie przez Sąd nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (a contrario art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jednocześnie w istocie nie naruszono art. 7 i 77 § 1 K.p.a., skoro wszystkie istotne okoliczności dla rozpatrzenia sprawy zostały wyjaśnione.

Odnosząc się do szczegółowych wywodów skargi należy wskazać, iż:

- okoliczność, iż Skarżący nie miał woli opuszczać lokalu (chciał w nim dalej zamieszkiwać) nie ma znaczenia dla sprawy wymeldowania, o ile uniemożliwienie mu dalszego zamieszkiwania nie było działaniem bezprawnym (tak samo - wiążąca ocena prawna Sądu II. instancji), rozważając zagadnienie przebywania w lokalu (tak samo jego opuszczenia) bada się kwestie obiektywnych zdarzeń i zachowań nie zaś sferę subiektywnych przeżyć, przekonań, oczekiwań itd.,

- bez znaczenia są zarzuty nie zgromadzenia całego materiału dowodowego (nie przesłuchania ojca skarżącego, brak ustalenia przez dzielnicowego okoliczności opuszczenia lokalu) – istotne w sprawie uwarunkowania faktyczne są bezsporne,

- kwestie ustnych ustaleń byłych małżonków, co do możliwości dalszego zamieszkiwania przez Skarżącego w lokalu, mogą mieć w spawie znaczenie jedynie o tyle, iż gdyby w wyniku stosownych czynności Skarżący w przyszłości uzyskał prawo zamieszkiwania w lokalu i faktycznie do tego doszloby, będzie się mógł w nim ponownie zameldować, w myśl art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - czynność zameldowania byłaby wręcz wymagane, o ile zdarzenie nastąpi do dnia 1 stycznia 2014, kiedy to zostaje zniesiony obowiązek meldunkowy, w myśl art. 76 i 78 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. Nr 217, poz. 1427),

- poza granicami mniejszej sprawy jest kwestia obecnego miejsca faktycznego zamieszkania skarżącego (kabina pojazdu TIR jak sam wywodzi, czy lokal przy ul. [...], jak wskazuje wnioskująca o wymeldowanie) – istotne znaczenie ma fakt, iż nastąpiło długotwałe (ponad 4 lata) opuszczenie lokalu przy ul. [...] w W.

W końcu należy zauważyć (okoliczność tę podkreśla Sąd II. instancji), iż kwestia meldunku ma dla Skarżącego, jak sam wyjaśnia, istotne znaczenie w kontekście wykonywanej pracy zawodowej. Utrzymywanie w tym kontekście zameldowania, wobec faktycznego nie zamieszkiwania, prowadziłoby do naruszenia zasad prowadzenia ewidencji ludności, która służy wyłącznie odnotowywaniu faktycznego miejsca przebywania

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji wyroku oparto na przepisie art. 250 wskazanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Stawka podatku od towarów i usług została przyjęta na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Pełnomocnikowi przyznano wynagrodzenie w kwocie minimalnej w związku z udziałem jedynie w sprawie pod sygn. akt IV SA/Wa 1371/08, gdyż na etapie ponownego rozpoznania sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie podejmował już dalszych czynności (udział w rozprawie, przedłożenie pism procesowych itp.).