Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 71/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 105  par. 1,  art. 157  par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 200  ust. 1i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez I.M. jest decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] nr [...] utrzymująca w mocy - w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.), decyzję własną tego organu z [...] nr [...] o umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek I. M., w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] nr [...] stwierdzającej uwłaszczenie Przedsiębiorstwa [...] działkami nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, położonymi w [...] w [...] w obrębie [...].

W uzasadnieniu tej decyzji, przedstawiając stan sprawy, organ wskazał, iż Wojewoda [...] działając na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), decyzją nr [...] z [...], stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...], którego następcą prawnym jest Przedsiębiorstwo [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...], w [...], w obrębie [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego ówcześnie w księdze wieczystej nr [...]. Adwokat B.O. reprezentująca I. M., we wniosku z 12 stycznia 2012 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z [...] oraz o wstrzymanie jej wykonalności podnosząc, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. z naruszeniem praw osób trzecich, gdyż I. M. przysługuje roszczenie dekretowe w stosunku do nieruchomości hipotecznej "[...]" KW nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wskazała, iż w skład nieruchomości "[...] " KW nr [...]" wchodziły między innymi dawne działki nr [...]. Decyzją z [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej umorzył postępowanie wszczęte z wniosku adw. B.O. reprezentującej I.M., w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] (wskazując, iż wnosząca o stwierdzenie nieważności nie ma przymiotu strony w sprawie). Adwokat B.O., reprezentująca I. M., pismem z [...] wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podnosząc, iż brak było podstaw do oceny, że skarżącej nie przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną na gruncie niniejszego postępowania nadzwyczajnego. Zdaniem skarżącej uzasadniony jest zarzut, że organ nadzorczy dokonał błędnej wykładni ww. artykułu i w następstwie powyższej błędnej wykładni naruszył przepis art. 105 § 1 k.p.a. Skarżąca podniosła, iż wynik postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej z [...] może umożliwić jej wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezydenta [...] z [...] o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu. Ponadto we wniosku wskazała, że skoro działka ewid. nr [...] wchodzi w skład uwłaszczonej nieruchomości, to skarżąca posiadała interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej zarówno w dacie złożenia wniosku, jak również w chwili wydania decyzji z [...], gdyż brak możliwości realizacji roszczenia z art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] wynikał właśnie z faktu istnienia na gruncie prawa użytkowania wieczystego. Wnioskodawczyni podniosła także, iż w razie skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, w sytuacji gdy istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanego aktu, dalsze postępowanie powinno toczyć się niejako z urzędu.

Przedstawiając ocenę sprawy, organ w pierwszej kolejności przywołał treść art. 105 § 1 k.p.a. wyjaśniając, iż bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w tym przepisie oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może mieć charakter przedmiotowy lub podmiotowy. Ostatni z tych przypadków zachodzi wtedy, gdy z żądaniem występuje podmiot, któremu nie służy przymiot strony w postępowaniu. Dalej, organ zaznaczył, że stosownie do dyspozycji zawartej w art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony (w rozumieniu art. 28 k.p.a.) lub z urzędu. Stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pod pojęciem interesu prawnego należy rozumieć osadzone w konkretnym przepisie prawa materialnego (administracyjnego), prawo danej osoby do domagania się od organu administracji publicznej określonego działania lub wynikające z konkretnego przepisu prawo lub obowiązek organu takiego działania wobec danej osoby, które wpływa wprost - realnie i bezpośrednio na jej sytuację prawną. Oznacza to innymi słowy, iż musi on wynikać z określonego przepisu prawnego, odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Zgodnie z poglądami utrwalonymi w orzecznictwie, cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania przepisu prawa materialnego. Zasadą jest, że w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni. Występują jednakże sytuacje, w których stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ wywiódł, iż wnioskodawczyni nie posiada obecnie w sprawie przymiotu strony. Podał, że kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa została wydana na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa, jako właściciela gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które zostało uwłaszczone. Ustawodawca pozostawił możliwość udziału w tego rodzaju postępowaniu również innym podmiotom, jednakże warunkiem koniecznym w tym względzie jest wykazanie przez nie przysługiwania praw, które uwłaszczenie dokonane w ww. trybie mogło naruszyć. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] jako "[...]" KW nr [...] rej [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powyższego aktu w celu umożliwienia racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami narodu, w szczególności zaś szybkiego dysponowania terenami i właściwego ich wykorzystania, wszelkie grunty na obszarze [...] przechodzą z dniem wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gminy [...]. Oznacza to, iż z dniem 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność gminy [...], co znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1452/2007, publ. LexPolonica nr 2224730, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 861/2011, publ. LexPolonica nr 3074138, wyrok NSA z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 428/2011 publ. LexPolonica nr 3907724). Następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14. poz. 130), majątek dotychczasowych związków samorządu terytorialnego, do którego należała między innymi przedmiotowa nieruchomość, z dniem 13 kwietnia 1950 r., z mocy prawa, stał się majątkiem Skarbu Państwa. Z treści decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] wynika, iż zgodnie z zaświadczeniem hipotecznym Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w [...] nr [...] z [...] nieruchomość oznaczona jako "[...]" KW nr [...] rej. [...] o pow. [...] m² stanowiła własność L. R., którego następcą prawnym jest I. M. Ze znajdującego się w aktach niniejszej sprawy szkicu z rozliczeniem powierzchni nieruchomości przeprowadzonego na podstawie badań hipotecznych i operatów jednostkowych [...] oraz operatu ewidencji gruntów i budynków [...] przez geodetę uprawnionego J.O. legitymującego się uprawnieniami nr [...], jak również z opinii geodezyjnej sporządzonej w dniu [...] przez geodetę M.R. legitymującą się uprawnieniami nr [...] wynika, że w skład dawne nieruchomości [...] "[...]" KW nr [...] wchodziła działka hipoteczna nr [...], której część odpowiada objętej decyzją uwłaszczeniową działce nr [...]. Natomiast z pisma Urzędu [...] z [...] znak [...] oraz fragmentu mapy – karta [...] akt Wojewody [...] – wynika, iż część aktualnej działki nr [...], w skład której weszła część dawnej działki nr [...], pochodziła z dawnej nieruchomości KW nr [...] d.c. wykazu hip. "[...]". Działki nr [...] i [...] stanowią obecnie własność Skarbu Państwa, co wynika z treści księgi wieczystej nr [...], w użytkowaniu wieczystym Osiedla [...] sp. z o.o. z/s w [...]. Oznacza to, iż skarżąca w chwili obecnej nie posiada żadnych praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości, której dotyczyła decyzja Wojewody [...] z [...], a co za tym idzie nie może ona wywodzić z nich na gruncie niniejszego postępowania swojego interesu prawnego.

Organ dostrzegł przy tym, że w chwili złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, w obrocie prawnym funkcjonował nierozpatrzony wniosek L. R. z [...] o przyznanie prawa własności czasowej między innymi w stosunku do obecnej działki nr [...], a zatem I. M. jako następczyni prawna byłego właściciela ww. gruntu, mogła wystąpić ze skutecznym wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji uwłaszczeniowej. Niemniej, decyzją z [...] znak: [...] Prezydent [...] po rozpatrzeniu wniosku L.R. z [...], odmówił jego spadkobierczyni – I. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. jako "[...]" KW nr [...] rej. [...], o pow. [...] m2, stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obr. [...], będącego własnością Skarbu Państwa. Na skutek ww. rozstrzygnięcia Prezydenta [...] dnia [...] skarżąca utraciła więc wynikające z art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] prawo do domagania się przyznania jej prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...], która była objęta zaskarżonym rozstrzygnięciem, a tym samym uprawnienie do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z [...] w tej części. Oznacza to, iż w chwili obecnej skarżąca nie posiada żadnych praw do przedmiotowej nieruchomości, będącej własnością Skarbu Państwa oznaczonej jako działka ewid. nr [...], jak również uprawnień wynikających z przysługujących jej uprzednio roszczeń o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu. Odnosząc się zaś do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zaznaczył, iż skoro interes prawny wnioskodawczyni wynikał z art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], to ostateczna odmowa przyznania wynikających z ww. przepisu uprawnień skutkuje utratą interesu prawnego opartego na ww. przepisie. Ostateczne negatywne zakończenie postępowania w sprawie przyznania prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) uniemożliwia bowiem dalsze powoływanie się na wynikający z niego interes prawny.

Reasumując, organ stwierdził, że skoro I. M. nie legitymuje się jakimkolwiek prawem rzeczowym do działek nr [...] i nr [...], to należało umorzyć postępowanie nadzorcze jako bezprzedmiotowe, stosownie do regulacji zawartej w art. 105 § 1 k.p.a. Podniósł przy tym, że w obliczu powyższych ustaleń, zarzuty podniesione przez adw. B.O., reprezentującą I. M., we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy są całkowicie bezpodstawne. Zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, nie jest dopuszczalne dalsze prowadzenie postępowania wnioskowego z urzędu. Postępowanie prowadzone na wniosek, z chwilą utraty przez stronę uprawnień do popierania wniosku, podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Wskazał nadto, że nie są również zasadne twierdzenia, iż z potencjalnej możliwości wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Prezydenta [...] nr [...] z [...] o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego (w zależności od wyniku postępowania w sprawie oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej), można wyprowadzić interes prawny. Jak bowiem wskazano powyżej, interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, a ponadto musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie.

W skardze do Sądu na ww. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] skarżąca – I. M. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 k.p.a. w związku z przyjęciem przez organ nadzorczy, że I. M. nie posiada interesu prawnego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] nr [...] z [...] - mimo iż ocena istnienia interesu prawnego winna uwzględniać także możliwość prawną żądania przez I. M. wznowienia postępowania dekretowego w sprawie ustanowienia prawa wieczystego użytkowania działki ewidencyjnej nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że mimo wydania przez Prezydenta [...] ostatecznej decyzji z [...] odmawiającej I. M. - jako następczyni prawnej dawnego właściciela hipotecznego L. R. - ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...], oznaczonej jako "[...]" KW nr [...] o powierzchni [...] m², stanowiącego obecnie działkę ewid. [...] z obrębu [...] - złożony przez L. R. wniosek dekretowy kształtuje w dalszym ciągu sferę praw I.M., wyrażającą się nie tylko w prawie żądania nieruchomości zamiennej, ale przede wszystkim w prawie złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją Prezydenta [...] w trybie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., w przypadku wydania przez organ nadzorczy decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...]. Orzeczenie stwierdzające nieważność decyzji Wojewody [...] otwiera bowiem drogę do wznowienia postępowania dotyczącego wniosku dekretowego i ponownego rozpatrzenia powyższego wniosku.

Podniosła także, że orzecznictwo administracyjne przyjmuje, iż stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Powołując się wyroki NSA i Sądu Najwyższego wskazała, że osoby nie biorące udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z naruszeniem prawa określonym w art. 156 § 1 k.p.a. mają status strony postępowania w rozumieniu art. 28, tj. posiadają legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a nadto są uprawnione do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. Podała też, że Sąd Najwyższy w uchwale Izby Cywilnej i Administracyjnej z 15 grudnia 1964 r., sygn. akt III AZP 8/64 podkreślił, że o istnieniu interesu prawnego na gruncie art. 28 k.p.a. należy mówić również w tym przypadku, gdy decyzja nadzorcza otwiera drogę do wzruszenia uprzedniej decyzji odmawiającej zadośćuczynienia roszczeniu strony wynikającemu z konkretnej normy prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd nie podzielił zarzutów w niej podniesionych, nie znalazł też żadnych innych powodów, które uzasadniałyby wzruszenie kwestionowanego w sprawie orzeczenia.

-Przypomnieć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną wymienionego organu z [...] nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] nr [...]. Postępowanie w tej sprawie uruchomione zostało na żądanie skarżącej, która pismem z [...] wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] wskazując, iż decyzja ta zapadła z rażącym naruszeniem prawa.

Wyjaśnić należy, że kwestionowanym przez skarżącą orzeczeniem, Wojewoda [...] działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603), stwierdził (w pkt 1) nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...], którego następcą prawnym jest Przedsiębiorstwo [...] Spółka Akcyjna, prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...], w [...], oznaczonego jako działki ewid. nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego w KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] –[...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na to, że nabycie prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu nie narusza praw osób trzeci. Decyzja ta, w tym też kontekście została zakwestionowana przez skarżącą. Wnosząc o jej wyeliminowanie z obrotu prawnego skarżąca podniosła, iż jako spadkobierczyni L. R., przedwojennego właściciela nieruchomości hipotecznej "[...]" KW nr [...] posiada roszczenia dekretowe w stosunku do działek objętych ww. decyzją Wojewody [...], a to w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją uwłaszczeniową nie zostało uwzględnione, choć organ posiadał w tej kwestii wiedzę. Wskazała jednocześnie, że L. R. złożył w terminie wniosek dekretowy, który to w całości nie został rozpatrzony; wydane w dniu [...] orzeczenie administracyjne odnosiło się bowiem tylko do części nieruchomości, nadal jest w toku postępowanie dekretowe dotyczące działki ewid. o aktualnym nr [...], złożonej uprzednio z działek hip. nr [...] i [...]. Przy piśmie z [...] skarżąca złożyła do akt sprawy kopię decyzji Prezydenta [...] z [...] nr [...], którą na podstawie m. in. art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), po rozpatrzeniu wniosku L. R. z [...] o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] ozn. jako "[...]" KW nr [...] rej. [...] organ odmówił I. M. - następczyni prawnej dawnego właściciela hipotecznego ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. jako "[...]" KW nr [...] rej. [...] o pow. ok. [...] m², stanowiącego obecnie działkę ewid. nr [...] z obrębu [...], będącego własnością Skarbu Państwa.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, mając na uwadze powyższe, decyzją z [...] działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie uruchomione wnioskiem I. M. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...], a decyzją z [...] orzeczenie to, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy wskazując konsekwentnie w obu decyzjach na to, że skarżąca w toku tego postępowania utraciła interes prawny w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej w zakresie dotyczącym działki o nr ewid. [...], a nie posiadała go od początku trwania postępowania w zakresie dotyczącym działki o nr ewid. [...]. W ocenie Sądu, stanowisko organu, wobec nie budzących wątpliwości okoliczności sprawy i obowiązującego stanu prawnego, jest prawidłowe i jako takie zasługuje w pełni na akceptację.

Rozwijając powyższe dostrzec należy, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie, może uruchomić skutecznie tylko strona, o czym stanowi art. 157 § 2 k.p.a. Dlatego też wszczęcie i kontynuowanie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uzależnione jest od poczynienia przez organ ustaleń co do interesu prawnego wnoszącego podanie. Ustalenia w tej kwestii organ winien dokonać już we wstępnej fazie postępowania (o ile nie wymagają one przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego), przed jego formalnym wszczęciem, a jednoznaczne stwierdzenie o braku przymiotu strony wnoszącego takie żądanie na tym etapie, winno skutkować zastosowaniem art. 61a § 1 k.p.a. W sytuacji zaś stwierdzenia braku interesu prawnego po stronie wnoszącego żądanie już w toku postępowania, zastosowanie winien znaleźć art. 105 § 1 k.p.a. Zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku, nie jest możliwe prowadzenie i kontynuowanie postępowania wszczętego na wniosek, w przedmiocie oceny, czy decyzja poddana kontroli nie jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego o taką weryfikację skutecznie to bowiem uniemożliwia.

Rozważając problematykę interesu prawnego i strony postępowania administracyjnego odwołać się zaś należy do unormowania art. 28 k.p.a. Zgodnie tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa. Przy czym, pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (art. 28 k.p.a.). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Zatem, pojęcie strony jakim posługuje się art. 28 k.p.a. może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Nie ulega również wątpliwości, iż interes prawny można wyprowadzić nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, ale także z prawa cywilnego, czy gospodarczego. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, gdy dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak jego żądanie w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji nie znajduje oparcia w konkretnym przepisie prawa materialnego. Dostrzec też należy, iż analiza prowadzona w kontekście ww. art. 28 w związku z art. 157 § 2 k.p.a., winna nawiązywać do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji, w szczególności winna uwzględniać materialnoprawną podstawę tej decyzji. Winna także uwzględniać okoliczności, które wystąpiły później, jeśli tylko mają wpływ na tę ocenę. Zaznaczyć też trzeba, iż w zakresie podstaw podmiotowych utrwalone jest stanowisko, że prawo do inicjowania postępowania nieważnościowego służy stronom dotychczasowego postępowania, ale też innym podmiotom, których praw czy obowiązków może dotyczyć decyzja dotychczasowa.

-Kierując się powyższym, Sąd uznał, iż prawidłowo organ orzekając w sprawie rozważył interes prawny skarżącej, biorąc pod uwagę podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji, tj. art. 200 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 grudnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Słusznie wskazał, że stroną postępowania uwłaszczeniowego (w tym także w trybie nadzorczym), jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa, jako właściciela gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które zostało uwłaszczone. Słusznie także dostrzegł, że osoba trzecia (w rozumieniu art. 200 ust. 4 ww. ustawy) może w tym postępowaniu uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu lub też inne prawa, oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, które uwłaszczenie mogło naruszać. Wobec okoliczności sprawy, prawidłowo w efekcie organ ten przyjął, że skarżąca w chwili obecnej (tj. w dacie orzekania przez ten organ w sprawie), nie posiada żadnych praw do nieruchomości, których dotyczyła kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa z [...], a potwierdzeniem tego jest wydruk księgi wieczystej nr [...], w której ujawnione są działki nr [...]. Akta sprawy nie wskazują także na to, aby w chwili obecnej przysługiwały jej jakiekolwiek roszczenia do wskazanych działek.

Przy czym, bezspornie z akt sprawy wynika (na co także organ zwrócił uwagę), że wnosząc o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, skarżąca jako następca prawny byłego właściciela nieruchomości [...], mogła skutecznie domagać się wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej, w zakresie dotyczącym działki o nr ewid. [...]. Jak bowiem ustalono, a potwierdza to materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinia geodezyjna z [...] E. R., w skład dawnej nieruchomości hip. KW nr [...] wykazu hip. "[...]" wchodzi obecna działka nr [...]. W stosunku do tej nieruchomości, w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności, nadal niezałatwiony pozostawał wniosek dekretowy L.R. z [...]. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, iż kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa obejmuje ww. działkę nr [...], a skarżąca jest następcą prawnym L.R. Stąd też w pełni prawidłowe jest stanowisko organu zaprezentowane w wydanych w sprawie orzeczeniach, iż w dacie złożenia żądania o wszczęcie postępowania nieważnościowego, skarżąca posiadała interes prawny do kwestionowania decyzji uwłaszczeniowej w ww. zakresie i mogła skutecznie wnosić o uruchomienie postępowania nadzorczego (dotyczącego wskazanej decyzji Wojewody, w części dotyczącej działki nr [...]), a jej interes prawny wynikał z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Tak długo, jak długo skarżąca posiadała roszczenia wynikające z ww. art. 7 dekretu, posiadała także przymiot strony w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, w opisanej powyżej części. Niemniej, na skutek ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z [...] nr [...] załatwiającej negatywnie wniosek L.R. z [...] o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...], stanowiącej obecnie działkę ewid. nr [...], skarżąca (jako następca prawny dawnego właściciela hipotecznego) interes ten utraciła. Interes prawny skarżącej był ściśle związany z art. 7 dekretu i pozostającym do rozpatrzenia wnioskiem L. R, złożonym na podstawie tego przepisu, w zakresie dotyczącym ww. działki o nr [...].Wydanie ostatecznej decyzji w tym przedmiocie, negatywnie załatwiającej wniosek dekretowy, spowodowało utratę przez skarżącą przymiotu strony w zainicjowanym przez nią postępowaniu nadzorczym. W tej sytuacji nie można było bowiem stwierdzić, aby nadal przysługiwały I.M. roszczenia w stosunku do ww. działki i, aby nadal mogła być ona traktowana jako osoba trzecia, o której mowa w art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] o odmowie ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu (i powrót sprawy dekretowej do wniosku z [...]) spowoduje, iż skarżąca ponownie stanie się osobą trzecią w rozumieniu ww. art. 200 ust. 4, zgodnie z którym nabycie prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać praw osób trzecich. Wówczas to skarżąca będzie mogła ponownie domagać się wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej w trybie nadzorczym, w części uzasadnionej jej interesem prawnym, kształtowanym art. 7 dekretu (por. wyrok NSA z 31 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 490/08, lex nr 529926). Dopóki jednak w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Prezydenta [...] załatwiająca negatywnie roszczenie skarżącej dotyczące obecnej działki o nr ewid. [...], brak jest przepisu prawa materialnego pozwalającego stwierdzić, iż skarżąca nadal posiada przymiot strony w postępowaniu nadzorczym odnoszącym się do decyzji uwłaszczeniowej obejmującej wskazaną działkę o nr ewid. [...]. Ostateczne negatywne zakończenie postępowania w sprawie przyznania prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego), uniemożliwia bowiem dalsze powoływanie się przez skarżącą na wynikający z art. 7 dekretu interes prawny. Dodać przy tym należy, iż na ocenę w tej kwestii nie mogła wpłynąć argumentacja zawarta w decyzji ostatecznej kończącej postępowanie dekretowe. Niemniej warto w tym miejscu odnotować, że powodem negatywnego rozstrzygnięcia wniosku dekretowego odnoszącego się do ww. działki o nr [...], była decyzja uwłaszczeniowa kwestionowana w niniejszej sprawie. Warto też zauważyć raz jeszcze, że wniosek o stwierdzenie jej nieważności złożono w takcie trwania postępowania dekretowego, co mogło stanowić podstawę do zawieszenia tego postępowania, a w chwili obecnej uzasadniać może sformułowanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...], który to rozpatrując wniosek dekretowy nie wziął pod uwagę faktu prowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej obejmującej przedmiotową działkę o nr [...].

Z tych też przyczyn, Sąd uznał, że skarga i zarzuty w niej sformułowane nie zasługują na uwzględnienie. Skoro bowiem w trakcie wszczętego już postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, organ uzyskał informacje wskazujące na utratę przymiotu strony przez żądającą stwierdzenia nieważności, czy też na brak jej interesu prawnego w sprawie już w dacie wszczęcia postępowania, to zobligowany był orzec na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a., w innym przypadku naruszyłby przepis art. 157 § 2 k.p.a. i zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Wskazać przy tym należy, iż bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu ww. art. 105 § 1, może wynikać m. in. z faktu, iż zostało ono uruchomione i było prowadzone z inicjatywy podmiotu nieuprawnionego.

Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż orzekając w sprawie nie podzielił argumentu skarżącej, że w dalszym ciągu jej interes prawny jest kształtowany wnioskiem dekretowym i wyraża się w prawie żądania wznowienia postępowania dekretowego na zasadzie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Roszczenie dekretowe dotyczące obecnej działki nr [...] zostało załatwione negatywnie dla skarżącej, a decyzja w tym przedmiocie (co pozostaje poza sporem w sprawie) jest ostateczna, nie była kwestionowana przez zainteresowaną. Tym samym trudno zgodzić się ze skarżącą, aby nadal jej interes prawny w sprawie wynikał z art. 7 dekretu. Sam zaś przepis art. 145 § 1 k.p.a., będący przepisem procesowym a nie prawa materialnego, o interesie prawnym skarżącej już tylko z tej przyczyny stanowić nie może. Wobec okoliczności podnoszonych w sprawie przez skarżącą, dodać również należy, że źródłem jej interesu prawnego nie może być także przepis art. 417¹ k.c. Już samo założenie, że interes prawny może być kształtowany wskazanym przepisem, doprowadziłoby do praktycznej likwidacji art. 157 § 2 k.p.a., gdyż w każdym przypadku żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, zawsze każdy mógłby twierdzić, iż źródłem jego interesu prawnego w takim przypadku jest możliwość wystąpienia przez niego z przyszłym roszczeniem odszkodowawczym, w trybie ww. art. 417 ¹ § 2 k.c

Na koniec Sąd zauważa, iż poza sporem w niniejszej sprawie pozostawała kwestia braku interesu prawnego skarżącej do żądania stwierdzenia nieważności tej części decyzji uwłaszczeniowej, która odnosiła się do obecnej działki o nr ewid. [...]. Dokumenty, w tym geodezyjne, zgromadzone w sprawie wskazują bowiem wyraźnie na to, że wskazana działka nie wchodzi w skład dawnej nieruchomości hipotecznej KW nr [...] wykazu hip. "[...]", której to dotyczył wniosek dekretowy L. R. Działka ta wchodzi w skład innych nieruchomości hipotecznych, ale skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby przysługiwały jej jakiekolwiek roszczenia w stosunku do tej nieruchomości. Co więcej, ustaleń organu poczynionych w tej kwestii, na żadnym etapie nie kwestionowała, w tym – nie uczyniła tego również w rozpoznawanej skardze.

Stąd też za prawidłową należało uznać kontrolowaną w sprawie decyzję utrzymują w mocy orzeczenie o umorzeniu postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji uwłaszczeniowej obejmującej dwie działki położone w [...] o nr [...] i [...].

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.