Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1576/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 1 i § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2005 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

E. N., (dalej "Skarżący" lub "Strona") zawarł w skardze z dnia 1 sierpnia 2017 r. wniosek o połączenie do wspólnego rozpoznania 10 złożonych przez niego skarg na decyzje Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., wskazując jednocześnie, iż jest w stanie dokonać jednej opłaty w wysokości 100 zł bez uszczerbku w podstawowym utrzymaniu siebie i swojej rodziny.

We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 września 2017 r. Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi w H. wraz z żoną i córką, posiada mieszkanie o pow. około 100 m2 (wartość szacunkowa: 150.000 – 180.000 euro), natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie, zaś jego żona osiąga dochód z tytułu pracy w wysokości 903 euro miesięcznie. Ponadto rodzina otrzymuje kwartalny dodatek rodzinny w kwocie 282 euro. Uzasadniając wniosek Skarżący wskazał, iż jest osobą długotrwale chorą i otrzymuje w H. świadczenie z tytułu ubezpieczeń pracowniczych w wysokości 1.273 euro, co stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Wyjaśnił przy tym, iż od 2004 r. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do wykonywania pracy przynoszącej dochody. Skarżący posiada mieszkanie w Holandii, które kupił na kredyt. Wskazał także, iż zaciągnął w H. kredyt na kwotę 10.000 euro, od którego spłacał tylko odsetki w wysokości 136 euro miesięcznie, a od 2017 roku spłaca odsetki wraz ratą długu głównego tj. łącznie 170 euro miesięcznie.

Wnioskodawca przedstawił swoje miesięczne stałe zobowiązania i wydatki, do których zaliczył: spłatę odsetek od kredytu mieszkaniowego – 550 euro; opłaty za energię elektryczną i gaz – średnio 119 euro; media – 76 euro. Ponadto wskazał na wydatki roczne: opłaty za wodę i kanalizację – średnio 134,43 euro; roczny podatek do gminy – 540 euro (w tym opłata za wywóz śmieci); opłata za szkołę córki w roku szkolnym 2016/2017 – 720 euro. Dodatkowo podniósł, iż jest zadłużony u rodziny i znajomych, w związku z uiszczeniem opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego w wysokości 1.900 zł, którą to kwotę spłaca w ratach.

Na podstawie zarządzenia z 26 października 2017 r. wezwano wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski. W dniu 20 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo wnioskodawcy z 17 listopada 2017 r., w którym podniósł, iż wnioski o przyznanie prawa pomocy wypełnił wyczerpująco i nic więcej nie może dodać. Wskazał ponadto, iż oświadczenia zawarte we wniosku PPF są wiarygodne i zgodne ze stanem faktycznym.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a",. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarżący w rozpoznawanej sprawie wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc jego wniosek należy rozpoznać w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w całości. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez Stronę okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez Skarżącego na urzędowym formularzu PPF i załączonym do niego uzasadnieniu okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), Skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy Skarżący posiada nieruchomości rolne (grunty rolne) skoro zainicjował kilkadziesiąt postępowań sądowoadministracyjnych, których przedmiotem są płatności obszarowe do gruntów rolnych, ewentualnie czy zawarł umowę dzierżawy nieruchomości rolnych, bądź inną umowę, na podstawie której jest posiadaczem nieruchomości rolnych, a jeśli tak, to jaki jest tytuł prawny do tych nieruchomości, gdzie są położenie, jaką mają powierzchnię i wartość; czy Skarżący otrzymuje bądź otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową dla rolników; czy jedynym źródłem jego dochodów jest świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie, czy uzyskuje bądź uzyskiwał dochody z nieruchomości rolnych (prowadzenie gospodarstwa rolnego), bądź z tytułu wydzierżawiania gruntów rolnych (czynsz dzierżawny), w jakim okresie i w jakiej miesięcznej wysokości; czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium Holandii; czy posiada majątek ruchomy o znacznej wartości (np. samochody); jaki majątek posiada jego żona, czy posiada ona nieruchomości (w tym rolne), ruchomości o znacznej wartości (np. samochody), zasoby pieniężne, oszczędności, w tym środki zgromadzone na rachunku bankowym; jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem; a także, czy Strona posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób.

Ponadto Skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację składanych oświadczeń, jak również na ustalenie jego rzeczywistych możliwości majątkowych, w szczególności w postaci: aktualnego zaświadczenia o wysokości świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego świadczenia; aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę jego żony, dokumentu, z którego wynika, że Skarżący otrzymuje zasiłek na córkę w kwocie 282 euro ewentualnie aktualnych zaświadczeń o wysokości świadczeń, bądź innych dokumentów, z których wynika aktualna ich wysokość; pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony; tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania; tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości rolnych; kopii umowy kredytu (pożyczki), bądź innego dokumentu, z którego wynika, że Skarżący zaciągnął kredyt.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez Stronę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, że nie wykazała ona, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Skarżący powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego podniesionych w piśmie z 17 listopada 2017 r. stwierdzić należy, iż nie mogły one wywrzeć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zauważyć bowiem należy, iż Skarżący w żadnej mierze nie odniósł się do zadanych mu pytań a swoją uwagę skoncentrował jedynie na wyjaśnieniach dotyczących niemożności przedłożenia żądanych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski.

Ponownie przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania referendarz sądowy musi dysponować pełną wiedzą w zakresie możliwości majątkowych wnioskującej strony. Przepisy ustawy p.p.s.a. wprowadziły uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożyły na niego obowiązek w tym zakresie. Stanowi o tym przepis art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym "strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Podkreślić również należy, iż referendarz sądowy nie podważa prawdziwości oświadczeń złożonych przez Skarżącego na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 września 2017 r., jednakże uznaje je za niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, wobec czego zwrócił się o udzielenie dodatkowych informacji, jak również o ich udokumentowanie. Czynności te są zgodne z wielokrotnie wskazywanymi Skarżącemu regulacjami, zaś niedopełnienie wezwania w tym przedmiocie ma negatywny wpływ na rozpoznanie wniosku o prawo pomocy.

Pamiętać również należy, iż na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2011 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa i w tym języku dokonują czynności urzędowych i składają oświadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GSK 164/11 (Lex nr 1218806) powołującego się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r. o sygn. akt W 7/96 czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji.

W ocenie referendarza sądowego okoliczność, iż Skarżący mieszka wraz z rodziną H. stanowi utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże okoliczność ta nie zwalnia go z obowiązków nałożonych na stronę postępowania o przyznanie prawa pomocy. Gdyby bowiem przyjąć, iż z uwagi na to, że udokumentowanie aktualnej sytuacji majątkowej takiego wnioskodawcy wiązać by się mogło z dodatkowymi wydatkami związanymi choćby z tłumaczeniem określonych dokumentów na język polski to pominięcie ich żądania tylko z uwagi na tę okoliczność, wprowadzałoby nierówność w traktowaniu stron zamieszkujących na terytorium Polski w stosunku do stron posiadających centrum swoich spraw życiowych poza granicami Polski.

Wskazać również należy, że wnioskodawca zainicjował w tut. Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym do przedłożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski. Zauważyć należy, że w żadnym z tych postępowań nie wykonał skierowanych do niego wezwań. Natomiast w razie gdyby wnioskodawca udzielił odpowiedzi na zadane mu pytania i złożył żądane dokumenty choćby do jednej ze spraw, w których wystosowano do niego wezwanie, to referendarz sądowy mógłby uwzględnić je z urzędu również w innych postępowaniach o prawo pomocy, oczywiście pod warunkiem, że dokumentowałyby one jego aktualną sytuację majątkową i przemawiały za udzieleniem mu prawa pomocy we wszystkich zainicjowanych postępowaniach sądowych. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w konkretnej sprawie, referendarz sądowy może wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia oraz dokumenty złożone w innej sprawie, jeżeli są one aktualne na dzień rozpoznania wniosku, a nadto może uwzględnić ich ocenę dokonaną w innej sprawie, z zastrzeżeniem jednak, iż czynności te nie mogą zastąpić oceny wniosku złożonego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Wskazać jednakże należy, że co do zasady dotyczy to okoliczności uznanych za udowodnione oraz mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, uzupełniających wiedzę w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, bądź wyjaśniających wątpliwości powzięte przy ocenie konkretnego wniosku. A contrario zatem, w sytuacji gdy Skarżący wykaże, że spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w jednej sprawie, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę również w innych zainicjowanych przez niego postępowaniach. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, ponieważ jak to wyżej stwierdzono Skarżący nie udzielił odpowiedzi na zarządzenia skierowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. w żadnej z zainicjowanych spraw.

Reasumując, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Na marginesie wyjaśnić należy Skarżącemu, iż wniosek o połączenie spraw do wspólnego rozpoznania może zostać przez sąd rozpoznany dopiero wówczas, gdy wszystkie ze spraw będą opłacone wpisem sądowym, bądź też gdy we wszystkich sprawach Skarżący będzie zwolniony z kosztów sądowych. Jak to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 października 2006 r. o sygn. akt I GZ 192/06, połączenie kilku oddzielnych spraw na podstawie art. 111 § 1 lub § 2 p.p.s.a. w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia nie powoduje powstania jednej nowej sprawy. W rezultacie przekłada się to również na kwestię wnoszenia wpisów sądowych, które winny być wniesione do każdej z tych spraw oddzielnie (por. także postanowienia NSA z dnia 4 października 2006 r. o sygn. akt I GZ 193/06, I GZ 194/06).

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.