Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 705/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 2e, art. 59 ust. 1,
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1 , art. 15
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej D. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 – "k.p.a.") i art.14, art 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e w związku z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z odwołania D. G., na skutek uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. i przekazania do ponownego rozpatrzenia, postanowił:

1. Ustalić wysokość odpłatności wnoszonej przez D. G. za pobyt matki M. Z. w Domu Pomocy Społecznej we W. w następujący sposób:

- od dnia 01.07.2019 r. do dnia 31.10.2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

- od dnia 01.11.2019 r. do dnia 29.02.2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

- od dnia 01.03.2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

2. Zobowiązać D. G. do wnoszenia ustalonej wysokości na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w terminie do 15-tego dnia każdego miesiąca.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta K. Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. M. Z. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej we W.

Ustalono, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS we W. w roku 2019 wynosił [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...]) a w roku 2020 wynosi [...] zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...]). Osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt M. Z. w DPS są córki: I. Z. i D. G..

W dniu [...] grudnia 2018 r. zwrócono się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z D. G. zamieszkałą w S.. W dniu [...] marca 2019 r. wpłynęła informacja, że D. G. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na rzecz matki składając w tej sprawie oświadczenie.

Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. ustalono odpłatność D. G. za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej we W. w wysokości [...] zł, począwszy od dnia [...] lipca 2019 r. D. G. reprezentowana przez radcę prawnego, odwołała się od decyzji. Samorządowe Kolegium odwoławcze w dniu [...] października 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. ponownie zwrócono się w tej sprawie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z D. G.. W dniu [...] stycznia 2020 r. wpłynęła informacja o braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z D. G., której nie zastano w domu, a na wezwanie, które odebrała osobiście [...] grudnia 2019 r., nie zgłosiła się.

W dniu [...] stycznia 2020 r. do pełnomocnika D. G. zostało wysłane zawiadomienie o zakończeniu przedmiotowego postępowania administracyjnego wraz z informacją o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. D. G. nie wniosła żadnych uwag, wniosków i oświadczeń.

Organ I instancji podkreślił dalej, że w związku z powyższym, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, biorąc pod uwagę art. 61 ust. 2 pkt 2e ustawy o pomocy społecznej, ustalił odpłatność za pobyt M. Z. przebywającej w DPS we W. ze strony córki - D. G., w wymienionych na wstępie okresach i kwotach, które wyliczono w następujący sposób:

1. za okres od dnia 01.07.2019 r. do dnia 31.10.2019 r.: [...] zł (średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS w roku 2019) - [...] zł (odpłatność ze strony mieszkańca DPS) = [...] zł;

2. za okres od dnia 01.11.2019 r. do dnia 29.02.2019 r.: [...] zł (średni koszt utrzymania mieszkańca w roku 2019) - [...] zł (odpłatność ze strony mieszkańca DPS oraz córki I. Z.) = [...] zł;

2. za okres od dnia 01.04.2020 r[...] zł (średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS w roku 2020) - [...] zł (odpłatność ze strony mieszkańca DPS oraz córki I. Z.) = [...] zł.

Od powyższej decyzji D. G., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie, w którym zarzuciła organowi I instancji naruszenie następujących przepisów postępowania:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a polegający na nieuwzględnieniu możliwości zarobkowych skarżącej i skutkujący obciążeniem jej opłatą za pobyt M. Z. w domu pomocy społecznej, podczas gdy dochody skarżącej nie pozwalają na jej uiszczenie,

b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak wyjaśnienia podstaw ustalenia wysokości odpłatności M. Z. oraz I. Z., co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu I instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy sposób.

Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 61 ust. 2e w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie kryterium dochodowego i ustalenie wysokości odpłatności skarżącej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez M. Z. i I. Z..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e w związku z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżona decyzję w całości.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że rozpatrując ponownie sprawę, miało uwadze zmianę stanu prawnego, jaka nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. W tym dniu weszła w życie ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która wprowadziła istotne zmiany m.in. w art. 61 ustawy o pomocy społecznej (art. 1 pkt 7 ustawy zmieniającej).

W świetle nowych regulacji (ust. 2d-3), w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (a zatem m.in. zstępnych mieszkańca domu - a więc odwołującej się D. G.), zawarcia umowy ustalającej wysokość opłaty (art. 103 ust. 2), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (zob. art. 61 ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ aminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy miedzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłata wnoszona przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie należało stosować już nowe przepisy, co wynika z regulacji przejściowych zawartych w ustawie nowelizującej (art. 4). Szczególnie istotny w sprawie jest ust. 7 tego artykułu, z którego wynika, że do postępowań o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 59 i art. 61 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Na skutek więc uchylenia po raz pierwszy zaskarżonej decyzji przez Kolegium, postępowanie w sprawie należy traktować jako wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Wobec powyższego organ I instancji zobligowany był do podjęcia próby zawarcia z D. G. umowy w sprawie odpłatności oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem organu odwoławczego, tak właśnie tak się stało w sprawie. D. G. ponownie w ogóle nie współpracowała z organem

I instancji, nie chce zawrzeć umowy co do ponoszenia odpłatności swojej matki w DPS, jak uczyniła to druga córka I. Z. w dniu [...] grudnia 2019 r. Co więcej, pomimo podjęcia ponownej próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdzie miała ona świadomość toczącego się postępowania (sprawa ponownie rozpatrywana) i znaczenia dla sprawy wywiadu środowiskowego, to w dniu [...] grudnia 2019r. nie zastano jej w domu, a na wezwanie, które odebrała osobiście w dniu [...] grudnia 2019r. nie zgłosiła się do organu I instancji.

Według Kolegium zachowanie D. G. uzasadnia zastosowanie wobec niej normy z art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, że pełnomocnik D. G. błędnie interpretuje zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. W nowym stanie prawnym nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której niemożność nawiązania kontaktu z jedną z osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty w tym samym kręgu powoduje, że w takim przypadku osoba, z którą udało się nawiązać kontakt ponosi cały ciężar opłaty (z wyłączeniem tej części, którą uiszcza sam pensjonariusz). Nowelizacja prawa ma właśnie na celu niejako zmuszenie osób dotychczas nie współpracujących z organami administracji właśnie do tej współpracy, w celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy, w tym sytuacji majątkowo-dochodowej każdej osoby zobowiązanej w sprawie.

Na koniec Kolegium wyjaśniło, że decyzja ustalająca opłatę ma charakter konstytutywny, ale jedynie w tym sensie, że konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa (art. 61), stąd jak najbardziej dopuszczalne jest ustalenie opłaty za okres sprzed wydania decyzji, od momentu kiedy ziściły się ustawowe przesłanki powstania obowiązku D. G..

Powyższą decyzję D. G., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a polegający na nieustaleniu jej sytuacji dochodowej i nieuwzględnieniu jej możliwości zarobkowych, skutkującym obciążeniem jej opłatą za pobyt M. Z. w domu pomocy społecznej, podczas gdy dochody nie pozwalają na jej uiszczenie,

b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności brak wyjaśnienia podstaw oraz przytoczenia faktów i dowodów na jakich organ oparł się ustalając wysokość odpłatności ze strony M. Z. oraz I. Z., a ponadto przyjęcie, iż odmówiła zawarcia umowy w sprawie odpłatności, podczas gdy zawarcia tejże umowy organ I instancji nigdy jej nie proponował,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 61 ust. 2e w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu nieuwzględniającej kryterium dochodowego, co skutkowało ustaleniem wysokości odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez M. Z. i I. Z.,

b) art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i utrzymanie w mocy błędne decyzji organu ustalającej jej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt M. Z. w domu pomocy społecznej ze skutkiem od dnia [...] lipca 2019 r., podczas gdy decyzja wydana w oparciu o art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma charakter konstytutywny i kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc).

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że w toku postępowania wielokrotnie zwracała uwagę organu na fakt, iż od 2013 r. pozostaje bez pracy i jest na utrzymaniu męża, w związku z czym nie posiada odpowiednich środków, pozwalających na ponoszenie przez nią opłat za pobyt M. Z. w domu pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy nie dopatrzył się wadliwości w postępowaniu organu I instancji, który w sposób zupełnie dowolny ustalił, że jej dochody mieszczą się w kryterium dochodowym. Ponadto, organ odwoławczy oparł się wyłącznie na fakcie nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który przecież nie jest jedynym możliwym dowodem. Organ mógł zwrócić się do odpowiednich urzędów celem ustalenia jej dochodów, czy też przeprowadzić dowód z zeznań świadków. Poza tym, zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji nie wyjaśniły na jakiej podstawie ustalono, że odmawia zawarcia umowy. Organ odwoławczy nie wyjaśnił też na jakiej podstawie ustalił, iż otrzymała propozycję zawarcia rzeczonej umowy, a w dodatku jej odmówiła. Okoliczności takie w żaden sposób nie wynikają ani z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, ani też ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego. Skarżąca zwróciła uwagę, że sam organ odwoławczy wskazuje, że przesłanką zastosowania regulacji z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej w nowym brzmieniu, jest wymóg podjęcia przez organ próby zawarcia umowy w sprawie odpłatności oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W związku z obowiązkiem podejmowania działań służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021, poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

Przedmiotem sprawy kontrolowanej przez sąd w oparciu o kryterium legalności jest opłata za pobyt w domu pomocy społecznej.

Z ustalonego przez organy orzekające w sprawie stanu faktycznego wynika, że w Domu Pomocy Społecznej we W. została umieszczona od [...] lutego 2019 r. matka skarżącej – M. Z..

W myśl art. 60 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz.), 1876 pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Z kolei w myśl art. 61 ust. 1 powołanej wyżej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Przepis ust. 2 stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie 3 września 2019 r. do art. 61 dodane zostały ustępy 2d i 2e. Zgodnie z ich brzmieniem, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ( 2d), natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (2e).

Powołane wyżej przepisy wyraźnie wskazują, że ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej winno poprzedzić zawarcie umowy ze zstępnymi na podstawie art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64.

Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy wynika, że opłatę za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej ponosi sama pensjonariuszka w wysokości 70% jej dochodu. Z kolei z córką – I. Z. organ zawarł umowę w dniu [...] grudnia 2019 r. w której ustalił, jaką część opłaty będzie ona ponosić.

Z akt sprawy nie wynika natomiast, że organy zaproponowały zawarcie umowy drugiej córce M. Z.- D. G. ograniczając się wyłącznie do zamiaru przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Przepis art. 61 ust. 2e powołanej ustawy umożliwia wydanie decyzji ustalającej odpłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 tylko wtedy, gdy osoba zobowiązana (np. zstępny) odmawia zawarcia umowy oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W tej sytuacji ustalenie w drodze decyzji opłaty za pobyt M. Z. w Domu Pomocy Społecznej od D. G. było przedwczesne, albowiem organ nie spełnił jednego z ustawowych warunków przed jej wydaniem. Podkreślić jednak trzeba, że nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u skarżącej nie stwarza sytuacji, w której propozycja zawarcia umowy staje się zbędna. Dopiero bowiem odmowa zawarcia umowy w zestawieniu z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego upoważnia organ do zastosowania trybu określonego w ust. 2e i wydania stosownej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym nie zwróciło uwagi na treść przepisu art. 61 ust. 2e w zestawieniu z ustalonym stanem faktycznym sprawy.

W tym miejscu podkreślić należy, że tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Ogólnie rzecz ujmując, zgodnie z art. art. 7, 77, 80 k.p.a., obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i wszechstronna jego ocena oraz należyte uzasadnienie podjętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie ma na celu umożliwienie stronom postępowania poznanie motywów, którymi kierował się organ administracji wydając decyzję, a brak rozważań w przedmiocie aspektów faktycznych i prawnych sprawy, w szczególności podnoszonych przez stronę postępowania, uniemożliwia w istocie poznanie stanowiska organu w tej kwestii. Takie zaniechanie narusza też art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a., które nakazują wyjaśnić stronom zasadność zajętego stanowiska.

Powyższe reguły obowiązują również organ II instancji, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 15 k.p.a. zobligowany jest do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy uprzednio już rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. Tym samym organ odwoławczy powinien odnieść się w swojej decyzji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, dokonać ponownej oceny całokształtu materiału dowodowego

- zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., poczynić własne ustalenia na jego podstawie, rozpoznać wszystkie zarzuty podniesione w odwołaniu

i uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, z odniesieniem się do argumentów z odwołania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z 17 maja 2011 r., II OSK 672/10, CBOIS).

Sąd stwierdził, iż organ II instancji uchybił wskazanym powyżej regułom postępowania administracyjnego. Faktycznie organ ma prawo ustalić wobec skarżącej opłatę za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej z uwagi na brak współpracy z organem, jednakże organ ma obowiązek wykazać, że przed wydaniem decyzji zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 61 ust. 2e, czyli zobowiązana odmówiła zawarcia umowy oraz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Skoro organ nie wykazał, że analogicznie jak w przypadku I. Z. zaproponował skarżącej zawarcie umowy, to nie był uprawniony do wydania decyzji tak jak w sytuacji, gdy obydwa warunki konieczne do jej wydania zostały spełnione.

Sąd zwraca uwagę, że organ I instancji w dniu [...] lipca 2020 r. wydał decyzję, w której na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej uchylił od dnia [...] maja 2020 r. własną decyzję z dnia [...] marca 2020 r. i ustalającą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej M. Z. oraz ustalił od dnia [...] maja 2020 r. wysokość odpłatności, do której obowiązana jest skarżąca w kwocie [...] zł. Okoliczność tę Kolegium winno wziąć pod uwagę ponownie rozpatrując sprawę.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach orzeczono w pkt II.

Organ ponownie rozpatrując sprawę weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania do dalszego postępowania zawarte w niniejszym orzeczeniu, do czego jest obowiązany na mocy art. 153 p.p.s.a.