Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 894/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3 , ust. 4, art. 137 ust. 1, ust. 2, art. 227
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 10 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi M.K., D. M. i B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez M. K., D. M. i B. P., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Prezydent Miasta Ł. pismem z dnia 21 września 2006 roku zawiadomił M. K. o zamiarze zbycia działki nr ewid. 129/6, wywodzącej się z wywłaszczonej działki nr ewid. 125/2 położonej w Ł. przy ul. A 45/47 i o uprawnieniach wynikających z art. 136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 2147, dalej jako: "u.g.n.").

Wnioskiem z dnia 27 listopada 2006 roku M. K. i D. M. wystąpiły do Prezydenta Miasta Ł. o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B, oznaczonej jako działki nr ewid. 125/4, 125/5, 125/12. Pismem z dnia 22 czerwca 2007 roku do wniosku o zwrot przyłączył się B. P.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy wyznaczył Starostę [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] – na podstawie art. 136 ust. 3 i 4, art. 137 ust. 1 i 2, art. 139, art. 140 ust. 1 - 3 i ust. 6, art. 141 ust. 2 - 4, art. 142, art. 216 ust. 2, art. 217 ust. 2, art. 5 w zw. z art. 227 u.g.n. – orzekł o zwrocie na rzecz M. K., D. M. i B. P. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 45/47, obręb [...], oznaczonej jako działki nr ewid.: 125/5 o powierzchni 0,1141 ha, 129/26 o powierzchni 0,7168 ha oraz odmówił zwrotu działki nr ewid. 125/12 o powierzchni 0,0725 ha.

W wyniku rozpoznania odwołań M. K. i Prezydenta Miasta Ł., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność doprecyzowania celu wywłaszczenia.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz M. K., D. M. i B. P. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 45/47, obręb [...], oznaczonej jako działki nr ewid.: 125/5 o powierzchni 0,1141ha, 129/26 o powierzchni 0,7168 ha oraz działki nr ewid. 125/13 o powierzchni 0,0798 ha.

Rozpatrując odwołanie Prezydenta Miasta Ł., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że organ nie był uprawniony do orzekania o zwrocie działki nr ewid. 125/13, bowiem przedmiotem wniosku była działka nr ewid. 125/12, a zatem organ rozszerzył wniosek pochodzący od uprawnionych.

Pismem z dnia 30 stycznia 2012 roku M. K. wniosła o zwrot działki nr ewid. 125/13, a w piśmie z dnia 16 marca 2012 roku D. M. i B. P. również zawarli roszczenie o zwrot działki nr ewid. 125/13.

Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...], wyłączył do odrębnego postępowania działkę nr ewid. 125/13.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] wyznaczył Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, do rozpatrzenia sprawy z wniosków M. K., D. M. i B. P. o zwrot działki nr ewid. 123/22 o powierzchni 73 m2, stanowiącej część działki ewidencyjnej nr ewid. 125/13 o powierzchni 798 m2. Do rozpatrzenia sprawy w zakresie pozostałej części działki nr ewid. 125/13, stanowiącej działkę nr ewid. 125/12 o powierzchni 725 m2 Starosta [...] był wyznaczony już wcześniejszym postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] roku.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2015 roku, nr [...] – na podstawie art. 142 w zw. z art. 136 ust. 1 i 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1 – 4 i 6 oraz art. 141 u.g.n. – orzekł o zwrocie na rzecz M. K., D. M. i B. P. działki nr ewid. 125/13 o powierzchni 0,0798 ha, położonej w Ł., w obrębie [...] i zobowiązał wskazane osoby do zwrotu na rzecz Gminy Miasta Ł. zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 14.939,58 zł i rozłożeniu na raty należnego do zwrotu odszkodowania.

Rozpatrując odwołanie Prezydenta Miasta Ł., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] – na podstawie art. 142 w zw. z art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 u.g.n. – orzekł o odmowie zwrotu na rzecz M. K., D. M. i B. P. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł., przy ul. A 45/47, oznaczonej obecnie jako działka nr ewid. 125/13 o powierzchni 798 m2, obręb [...], uregulowana w księdze wieczystej KW Nr [...].

Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła M. K., D. M. i B. P.

Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania, przywołaną na wstępie decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i cytując treść regulacji art. 136 u.g.n. podkreślił, iż decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z dnia [...] roku, nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 45/47 o powierzchni 15.986 m2 z całości 1ha 65a, oznaczonej jako działki nr ewid. 98 i 125 na planie geodezyjnym z dnia 21 grudnia 1984 roku, nr [...], stanowiącej na podstawie KW [...] własność H. i G. małż. M. W wyniku rozpatrzenia odwołania ww. decyzja została uchylona w całości decyzją Urzędu Miasta Ł. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] roku, nr [...], w której orzeczono jednocześnie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni 16.141 m2 położonej w Ł. przy ul. A 45/47, oznaczonej na planie geodezyjnym z dnia 21 grudnia 1984 roku, nr [...] jako działki nr ewid. 98/1, 98/2, 125/1, 125/2 i 123/2. W decyzji podano, że nieruchomość posiada urządzoną księgę wieczystą KW Nr [...], w której jako współwłaściciele figurują H. i G. małż. M.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 4 czerwca 1981 roku, sygn. akt V [....] spadek po H. M. nabyły: G. M., M. K. i D. F. Spadek po G. P., primo voto M., zmarłej w dniu 18 lutego 2001 roku, nabyli: B. P., M. K. i D. M. primo voto F., co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł. z dnia 9 maja 2007 roku, sygn. Akt [...].

Jak podkreślił Wojewoda podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Zaistnienie przesłanki pozytywnej pociąga za sobą orzeczenie o zwrocie nieruchomości, ale tylko wtedy, gdy nie wystąpi żadna przesłanka negatywna. Wówczas bowiem roszczenie o zwrot nie będzie skuteczne.

W decyzji Urzędu Miasta Ł. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] roku o wywłaszczeniu nie wskazano, na jaki cel publiczny nieruchomość została przeznaczona, jednakże w uchylonej decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z dnia [...] roku napisano, że nieruchomość zgodnie z decyzją Urzędu Miasta L. Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia [...] roku, nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, została przeznaczona pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe.

Stosownie do ww. decyzji Urzędu Miasta Ł. Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia [...] roku, po rozpatrzeniu wniosku Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej A, zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Narodowej m. Ł. nr [...] z dnia [...] roku, ustalono miejsce i warunki realizacji inwestycji oznaczone w załącznikach 1 i 2 oraz udzielono pozwolenia na budowę inwestycji obejmującej tereny osiedla oznaczone kolorem czerwonym na terenach położonych w Ł., Dzielnicy W., przy ul. A. W treści decyzji podano, że "decyzję wydaje się dla celów prawnych i terenu, dla którego należy opracować realizacyjny plan zagospodarowania przestrzennego, natomiast koncepcję funkcjonalno-przestrzenną należy opracować w granicach całej jednostki strukturalnej. Teren, który będzie przekazany RSM A będzie określony po przedłożeniu planu realizacyjnego terenów osiedla, którego gospodarzem będzie Spółdzielnia." Wobec ww. dokumentów, a także w oparciu o całość materiału dowodowego bezspornym dla Wojewody jest okoliczność, że celem publicznym uzasadniającym wywłaszczenie była budowa osiedla mieszkaniowego O.

Jak podkreślił Wojewoda niezbędnym w postępowaniu było ustalenie, co na danym terenie miało się znajdować. W decyzji z dnia [...] roku powołano się na załączniki do tej decyzji, ale także na konieczność opracowania realizacyjnego planu zagospodarowania przestrzennego. Jednak, jak napisał organ, dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia nie będą wiążące dla ustalenia położenia planowanych elementów osiedla, a mogą jedynie posłużyć jako dowód posiłkowy, by powyższe określić. Dokumentami potwierdzającymi, co na danym terenie zaplanowano, mogły być wymienione w decyzji z dnia [...] roku załączniki nr 1 i 2.

Do akt sprawy złożono, przy piśmie Urzędu Miasta Ł. Wydziału Urbanistyki i Architektury z dnia 24 sierpnia 2010 roku, mapę sytuacyjno-wysokościową z geodezyjną inwentaryzacją urządzeń podziemnych, stanowiącą załącznik do decyzji z dnia [...] roku. Dokonując analizy tego dokumentu Wojewoda stwierdził, że nie wyrysowano na mapie urządzeń podziemnych mających przebiegać przez sporny teren. Jednakże, z zebranego materiału dowodowego wynika, że przez działkę nr ewid. 125/13 poprowadzono magistralę wodociągową Ø 300mm "A3" (kierunek północ – południe) wraz z przyłączem odwadniającym Ø 150 (kierunek wschód – zachód). Magistrala została wybudowana w roku 1987 (pismo Zakładu Wodociągów i Kanalizacji z dnia 30 lipca 2013 roku) i służy zasilaniu, poprzez wodociągi osiedlowe Ø 200 mm, bloków mieszkalnych osiedla O. zlokalizowanych przy ulicach B, czy C.

W ocenie Wojewody, magistrala wodociągowa zlokalizowana na działce niewątpliwie stanowi realizację celu publicznego określonego jako budowa osiedla mieszkaniowego. Zgodnie z adnotacją zawartą na mapie nie wszystkie urządzenia musiały być zgłoszone do inwentaryzacji bądź udostępnione przez gestorów, co – zdaniem organu – nie może oznaczać, że brak takiego zgłoszenia niweluje możliwość powstania przyłącza na danym terenie, jak też nie można się zgodzić, by zlokalizowanie przyłącza nie stanowiło realizacji celu publicznego budowy osiedla wyłącznie z racji braku naniesienia na mapie lub jego montażu na innym terenie osiedla niż planowano.

Magistrala wodociągowa stanowi nieodzowny element powstania i funkcjonowania osiedla mieszkaniowego. Oczywistym jest, że każdy z bloków mieszkalnych musi posiadać przyłącze do poprowadzonej przez osiedla sieci. Sieci infrastruktury technicznej prowadzone są nadto poza terenem, na którym przewidziano zabudowania.

Zgodnie z koncepcją urbanistyczno-przestrzenną osiedla O. z 1984 roku uzbrojenie terenu w sieć wodociągową przewidywano wzdłuż Bulwaru NS (Ø 500), wzdłuż ul. D (Ø 400) i wzdłuż ul. A (Ø 200). Wskazanie rozmieszczenia sieci jest ogólne i formuje jedynie przebieg głównych przyłączy, co nie może zamykać możliwości poprowadzenia dodatkowych linii w miarę konieczności lub poprowadzenia linii w zmienionej lokalizacji, czy też o zmienionych parametrach.

Z koncepcji – w ocenie Wojewody – wynika że powstała magistrala pod nazwa "A 3" była planowana. W oparciu o warunki techniczne wydane w dniu 24 kwietnia 1984 roku zaopatrzenie terenu w wodę przewidywano między innymi z magistrali "A 3" Ø 400, mającej przebiegać od Bulwaru NS do ul. E. Ewentualna zmiana lokalizacji sieci, czy też zmiana jej parametrów, nie niweczy celu wywłaszczenia w przypadku inwestycji cechującej się tak dużym rozmachem, jak budowa osiedla mieszkaniowego, którego powstanie wymaga wielu lat budowy, a to z kolei wiązać się będzie z koniecznością wielu uzgodnień i dopasowania infrastruktury do potrzeb osiedla.

Sporna działka znajduje się wśród terenów zagospodarowanych dla potrzeb osiedla. Ze wschodniej strony graniczy z drogą osiedlową i posadowionymi dalej blokami mieszkalnymi z urządzonym wokół terenem osiedla, ze strony zachodniej z wybudowanym kościołem – parafią mieszkańców osiedla O., niewątpliwie obiektem służącym potrzebom mieszkańców tego osiedla. Działka stanowi zatem element zorganizowanej całości.

Jak dostrzegł Wojewoda, zgodnie z materiałem dowodowym na działce istnieje ogólnodostępny parking służący mieszkańcom osiedla. Z pisma RSM "A" z dnia 6 lipca 1996 roku wynika, że parking, mający wówczas dopiero powstać, stanowić będzie uzupełnienie obsługi komunikacji osiedlowej. Ponadto w koncepcji urbanistyczno-przestrzennej przewidziano powstanie parkingów przyległych bezpośrednio do jezdni ulic lokalnych. Wzmianka o parkingu została uczyniona nadto w dokumentacji związanej z budową kościoła, gdzie podano, iż "projekt dzielnicy przewiduje parking, który będzie obsługiwał także projektowany Ośrodek". Powyższe potwierdza, że wraz z budową osiedla mieszkaniowego planowano parking na tym terenie. Jak dodał Wojewoda, w przypadku realizacji celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego, nie ma znaczenia, kiedy ten cel zrealizowano. Jeżeli zrealizowano inwestycję budowy osiedla mieszkaniowego ustanowiony w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. termin jej realizacji nie będzie miał rangi przesądzającej, gdyż jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Konsekwencją ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie terminu 7 albo 10 lat, byłaby konieczność wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, mimo iż nieruchomość była (lub jest) wykorzystywania zgodnie z celem wywłaszczenia. Ponadto, bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie wielu lat licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu. Istotne jest to, że w chwili podejmowania decyzji o zwrocie grunt objęty treścią decyzji o wywłaszczeniu został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia. Powyższe nie ma jednak decydującego wpływu na rozstrzygnięcie z uwagi na poprowadzenie przez ten teren infrastruktury technicznej, wykluczającej zwrot.

Ponadto Wojewoda napisał, że na działce istnieje pas zieleni rozgraniczający parking i ogrodzenie zabudowań kościelnych, dodatkowo, w południowej części działki wyłożony jest płytami betonowymi ciąg pieszy, a także poprowadzone zostały z działki dwa wjazdy na teren parafii poprzez bramy w ogrodzeniu – w północnej i południowej część, przy czym wjazd od strony północnej został dodatkowo wyłożony kostką brukową.

Zdaniem organu odwoławczego, świadczy to o wykorzystaniu terenu zgodnie z celem wywłaszczenia, co wyklucza zwrot. Zbędność nieruchomości na cele wywłaszczenia winna być oceniana przez pryzmat sposobu korzystania z nieruchomości. Ocena zbędności musi być dokonana na podstawie tych samych kryteriów, co niezbędność w postępowaniu mającym na celu wywłaszczenie. Przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak między innymi: urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Skoro powstał kompleks budynków, to zabudowie tej musiała być zapewniona obsługa komunikacyjna w postaci chodników i ulic osiedlowych, analogiczna sytuacja dotyczy także istnienia odpowiednich urządzeń technicznych oraz terenów zieleni.

Realizacja inwestycji w postaci budowy osiedla mieszkaniowego obejmować musi ze swej istoty nie tylko wykonanie samych budynków mieszkalnych, ale także innych obiektów składających się na infrastrukturę tego osiedla, w tym miejsc postojowych. Sposób korzystania z tych nieruchomości jest – zdaniem organu –identyczny z celem wskazanym przy wywłaszczeniu.

Budowa urządzeń infrastruktury technicznej w postaci wodociągu i zlokalizowanie parkingu na spornej działce stanowi realizację celu wywłaszczenia. Zgromadzony materiał dowodowy stanowi potwierdzenie, że ww. infrastruktura techniczna powstała w związku z budową osiedla mieszkaniowego. Powyższe oznacza, że infrastruktura stanowi część zamierzenia uzasadniającego wywłaszczenie określone jako budowa osiedla mieszkaniowego. Istniejące na gruncie urządzenia techniczne nie powstały w sposób przypadkowy, ale stanowią część przedsięwzięcia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego. Infrastruktura techniczna pozostaje niewątpliwie elementem takiego osiedla, a to wyklucza możliwość orzeczenia o zwrocie gruntu na rzecz dawnego właściciela. Decydujące znaczenie ma w sprawie fakt użytkowania terenu zgodnie z celem wywłaszczenia. Celu wywłaszczenia nie niweczy realizacja infrastruktury technicznej zaplanowanego osiedla mieszkaniowego. Wojewoda przy tym opowiedział się za uznaniem szerokiego rozumienia pojęcia budowa osiedla mieszkaniowego jako inwestycji obejmującej swym zakresem również instalacje: sanitarną, gazową, czy elektryczną. Istniejąca na gruncie infrastruktura stanowi w istocie element osiedla mieszkaniowego i tym samym zostały wypełnione znamiona realizacji celu publicznego. Infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym stanowią instalacje podziemne takie jak: linia komunikacyjna, wodociągi, kabel elektryczny, instalacja gazowa, sanitarna, kanały deszczowe. Ponadto, jak napisał organ, nie koliduje ze zwrotem jedynie taka infrastruktura, która powstała w związku z inną inwestycją aniżeli cel wywłaszczenia, względnie, gdy powstała jedynie sama infrastruktura, jako element celu głównego, a od realizacji celu głównego odstąpiono lub go zaniechano, czyniąc tym samym infrastrukturę zbędną lub służącą innym celem. W sprawie infrastruktura techniczna powstała w związku z budową celu wywłaszczenia i temu celowi służy, a zatem – zdaniem Wojewody – zwrot nie jest możliwy. Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany.

Jak dostrzegł Wojewoda, zgodnie z dołączoną do akt sprawy mapą do koncepcji urbanistyczno-przestrzennej nr [...] na terenie, na którym obecnie posadowiony jest kościół planowano żłobko – przedszkole. W miejsce placówki opiekuńczo – wychowawczej powstał zatem obiekt sakralny. Co istotne także, obszar obejmujący sporną działkę pokazany jest jako wolny od zabudowy, stanowiący przestrzeń pomiędzy zabudową, a poprowadzoną ulicą (jak obecnie). Zgodnie z zapisami mapy "podział inwestycyjny terenu" nr (początek nieczytelny) [...] na terenie przylegającym do obecnej działki, tam gdzie miało być żłobko – przedszkole nie uwzględniono żadnych zabudowań. Żaden z ww. dokumentów, choćby z racji odmiennych zapisów, nie może stanowić zatem wyłącznego wyznacznika dla ustalenia planowanego zagospodarowania terenu przyległego, a co za tym idzie spornej działki. Ponadto Wojewoda dopuścił wewnętrzną modyfikację w ramach danego celu publicznego, zatem powstanie obiektu sakralnego na terenie sąsiednim nie niweczy celu wywłaszczenia spornej działki, ale jest dodatkowym potwierdzeniem jej wykorzystania na cel publiczny. Aktualnie działka nr ewid. 125/13 zlokalizowana jest pomiędzy ulicą C, a ogrodzonym terenem kościoła, i znajduje się na niej urządzony parking. Ważnym jest zatem, że zagospodarowanie spornej działki potwierdza jej przynależność do osiedla mieszkaniowego.

Reasumując Wojewoda napisał, że na działce objętej roszczeniem zwrotowym zrealizowano cel publiczny w postaci osiedla mieszkaniowego. Działka, będąca zagospodarowanym terenem pomiędzy ulicą a obiektem sakralnym, stanowi część służącej potrzebom mieszkańców osiedla, zwartej całości obejmującej wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną bloki mieszkalne, ciągi komunikacyjne, parkingi.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła M. K., D. M. i B. P. wskazując, że decyzja ta jest błędna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd skargę oddala w całości albo w części.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcie odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postępowanie prowadzone w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. – Ś. z dnia [...] roku, nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 45/47 o powierzchni 15.986 m2 z całości 1ha 65a, oznaczonej jako działki nr ewid. 98 i 125 na planie geodezyjnym z dnia 21 grudnia 1984 roku, nr [...], stanowiącej na podstawie KW [...] własność H. i G. małż. M. W wyniku rozpatrzenia odwołania ww. decyzja została uchylona w całości decyzją Urzędu Miasta Ł. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] roku, nr [...], w której orzeczono jednocześnie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni 16.141 m2 położonej w Ł. przy ul. A 45/47, oznaczonej na planie geodezyjnym z dnia 21 grudnia 1984 roku, nr [...] jako działki nr ewid. 98/1, 98/2, 125/1, 125/2 i 123/2. W decyzji podano, że nieruchomość posiada urządzoną księgę wieczystą KW Nr [...], w której jako współwłaściciele figurują H. i G. małż. M.

Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że spadek po H. M. nabyły: G. M., M. K. i D. F. (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] roku, sygn. Akt [...]), natomiast spadek po G. P., primo voto M. nabyli: B. P., M. K. i D. M. primo voto F. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł. z dnia [...] roku, sygn. Akt [...]).

W decyzji o wywłaszczeniu napisano, że zgodnie z decyzją Urzędu Miasta Ł. Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury Nadzoru Budowlanego o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 22 listopada 1984 roku, nr [...], wywłaszczona nieruchomość przeznaczona została pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. Wywłaszczenie miało miejsce w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 roku nr 10, poz. 64 ze zm.).

Wniosek skarżących rozpatrywany był w oparciu o przesłanki z art. 136 i art. 137 powołanej wcześniej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n. zasadniczą okolicznością, jaką organ administracji publicznej winien badać w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność z punktu widzenia celu na jaki została nabyta. Zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat cel ten nie został zrealizowany. Ta regulacja oznacza, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem ww. terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Sformułowania "pomimo upływu" określonego czasu od określonego momentu nie da się inaczej odczytywać, jak tylko jako przesłanki podlegającej badaniu aktualnie przez organ. Normę tę należałoby odczytać w ten sposób, że organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy nie została ona jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy. W razie dokonania pozytywnego ustalenia winien wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie – o odmowie zwrotu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Kr 1422/10).

Wobec powyższego, podkreślenia wymaga, iż sporna nieruchomość objęta wnioskiem skarżących przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego.

Biorąc pod uwagę cel wywłaszczenia spornej nieruchomości nie sposób zaprzeczyć wnioskom organów obu instancji, że na wywłaszczonych działkach zrealizowano cel wywłaszczenia. Wywłaszczone działki – jak wskazano wcześniej – oznaczone były nr ewid. 98/1, 98/2, 125/1, 125/2 i 123/2. Natomiast przedmiotem niniejszego postępowania jest aktualna działka nr ewid. 125/13. Nie ulega wątpliwości, iż na działce objętej wnioskiem o zwrot ulokowana jest magistrala wodociągowa z przyłączem odwadniającym. Magistrala została wybudowana w 1987 roku i służy zasilaniu bloków mieszkalnych osiedla O. poprzez sieć wodociągów osiedlowych. Ponadto, z akt administracyjnych wynika, że na działce istnieje ogólnodostępny parking służący mieszkańcom osiedla i pas zieleni rozgraniczający parking i ogrodzenie zabudowań kościelnych. W południowej części działki znajduje się wyłożony płytami betonowymi ciąg pieszy. Na działce – w północnej i południowej jej części – poprowadzone zostały dwa wjazdy na teren parafii, przy czym wjazd od strony północnej został dodatkowo wyłożony kostką brukową.

Ustalenia te przesądzają, iż wskazane działki nie stały się zbędne w rozumieniu analizowanej regulacji i nie jest możliwy ich zwrot.

Odnosząc się do kwestii badania realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji lokalizacyjnej Sąd zgodził się z argumentacją organów administracji obu instancji, iż przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego (w ramach planowanej dzielnicy mieszkaniowej) należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla – takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznaje się ponadto wszelkie instalacje podziemne – linie komunikacyjne, wodociągi, magistrale wodociągowej, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 roku, sygn. akt: IV SA 2033/96 oraz wyroki WSA: w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 roku, sygn. akt: II SA/Kr 958/13; w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 roku, sygn. akt: II SA/Po 158/11 oraz z dnia 20 grudnia 2007 roku, sygn. akt: III SA/Po 648/07; w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 37/11 oraz z dnia 21 października 2008 roku, sygn. akt: II SA/Łd 664/08; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z opisanych powodów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał zasadność poglądu organów administracji, iż cel wywłaszczenia na wskazanych nieruchomościach został zrealizowany, co wyklucza możliwość zwrotu tychże nieruchomości na rzecz następców prawnych wywłaszczonych właścicieli.

W tym miejscu wyjaśnić należy, iż wybudowanie magistrali wodociągowej i zorganizowanie parkingu na spornym terenie miało charakter zaplanowany, zorganizowany. W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, nawet zmiana sposobu wykorzystania nieruchomości – choć takowa w sprawie nie miała miejsca – po upływie terminów określonych w art. 137 u.g.n. pozostaje bez wpływu na ocenę zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Z opisanego powodu skład orzekający nie podziela zarzutu skargi wskazującego na naruszenie art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez uznanie, że nieruchomość może być użyta na inny cel niż cel wywłaszczenia, po pierwotnym jego zrealizowaniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać wypada, iż pojawił się w niej tylko jeden argument, iż decyzja jest błędna. Niemniej jednak skarżący nie wyjaśnili na czym owa błędność decyzji miałaby polegać. Sąd oceniając jednak legalność kontestowanej decyzji, wobec wskazanych argumentów stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, że decyzja jest błędna.

Końcowo podkreślić należy, iż mimo że skarżący nie podnosili argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień na tej płaszczyźnie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 23 ze zm.).

Konkludując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

A.B.