Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 474/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.1 -3, ust.3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 31 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Beata Sokołowska Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 stycznia 2009 r. sprecyzowanym pismem z dnia 1 lutego 2009 r. M. O. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne wskazując na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną

Decyzją numer [...] z dnia 27 maja 2009 r. wydaną w oparciu o przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 - 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007, Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. O. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne za okres; 12/1999 r.; 3/2000 r. - 12/2007 r. w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł.; odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku w kwocie [...] zł.; kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 6/1999 r. - 8/1999 r.; 10/1999 r. -11/1999 r.; 2/2000 r. - 12/2007 r. w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł.; odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku w kwocie [...] zł.; kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.;

- Fundusz Pracy za okres: 12/1999 r.; 2/2000 r. - 12/2007 r. w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł.; odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku, tj. na dzień 22 stycznia 2009 r. w kwocie [...] zł.; kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał nadto, że w odniesieniu do zaległości za okres: 6/2002 r. - 9/2002 r. na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (od 8 maja 2003 r.) oraz na ubezpieczenia społeczne za okres od 3/2000 r. - 12/2000 r. (od 20 czerwca 2006 r.) M. O. zalega z należnościami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego . Na poczet zadłużenia organ egzekucyjny przekazał w dniu 25 maja 2008 r. kwotę [...] zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie wydał przy tym postanowienia o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W toku przeprowadzonego postępowania organ rentowy ustalił, że w okresie od dnia 15 marca 1996 r. do dnia 15 października 2008 r. M. O. prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W oparciu o posiadaną dokumentację oraz dostarczone dokumenty ustalono również, że zobowiązany aktualnie nie pracuje, zamieszkuje z żoną T. O. oraz córką i jej rodziną w wynajmowanym mieszkaniu w P. Koszty utrzymania lokalu pokrywane są w połowie, a gospodarstwo domowe nie jest prowadzone wspólnie z córką. Ustalono, że wnioskodawca utrzymuje się wyłącznie z dochodów żony zatrudnionej w wymiarze pół etatu na podstawie umowy o pracę na czas określony od 1 marca 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. w firmie A. Sp. z o. o., a otrzymywane przez nią wynagrodzenie kształtuje się w wysokości ok. [...] zł. netto miesięcznie. Według zaświadczenia z dnia 19 marca 2009 r. wydanego przez zakład pracy: w styczniu 2009 r. żona ubezpieczonego otrzymała wynagrodzenie w kwocie [...] zł. brutto ([...] zł. netto), a w lutym 2009 r. w kwocie [...] zł. brutto ([...] zł. netto). Organ stwierdził także, że od dnia 21.10.2008 r. M. O. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Przedłożone za rok 2008 zeznanie podatkowe wykazało uzyskany przez niego dochód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł. W swoich pisemnych oświadczeniach wnioskodawca wyjaśniał, że kryzys finansowy zmusił go do sprzedaży samochodu stanowiącego narzędzie pracy z uwagi na wykonywaną działalność w zakresie - taxi osobowe. Po sprzedaży samochodu zobowiązany spłacił zaciągnięty na jego zakup kredyt w Banku PKO S. A., a pozostała kwota w wysokości [...] zł. częściowo pokryła spłatę zaległych składek. Jak wskazał organ, ubezpieczony podnosił w swoich pismach, że okoliczności takie, jak jego wiek (55 lat) oraz problemy zdrowotne, istotnie utrudniają mu podjęcie zatrudnienia. Oświadczył, że nie posiada zaległości podatkowych oraz, że spłaca kredyt w wysokości [...] zł. tygodniowo, zaciągnięty w "P." na kwotę [...]zł., która zgodnie z przedłożoną umową powinna już być uregulowana. M. O. wyjaśnił, że zamierza niebawem rozpocząć kurs przygotowujący do zawodu motorniczego tramwajowego. Oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości mogących służyć zaspokojeniu należności z tytułu składek w drodze przymusowej.

Organ rentowy wskazał, iż zobowiązany przedłożył dokumenty świadczące o ponoszonych kosztach utrzymania tj.: energia elektryczna za okres od 27.11.2008 r. do 29.01.2009 r. w kwocie 414,07 zł., czynsz za marzec 2009 r. w kwocie 799,88 zł., gaz 120,78 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład przytoczył treść przepisów mogących stanowić podstawę umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, tj. art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – w dalszej części u.s.u.s. Rozważając przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanek z pkt. 1 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (dłużnik zmarł), pkt. 2 (zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt. 4a. Zdaniem Zakładu nie zostały spełnione również przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż wobec zaległości z tytułu składek prowadzone jest nadal postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), gdyż organ egzekucyjny przekazał na poczet zadłużenia kwotę [...] zł. Z kolei odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ rentowy stwierdził, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, ale nie stwierdzono jednoczesnego braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zakład podkreślił, że warunek braku majątku wymagany dla skutecznego ubiegania się o umorzenie zaległych składek musi mieć charakter trwały. Tymczasem wnioskodawca, zgodnie ze złożonym przez siebie w toku postępowania oświadczeniem wskazał, że zamierza podjąć zatrudnienie po zakończeniu planowanego w najbliższej przyszłości kursu przygotowującego do zawodu motorniczego. Tym bardziej - zdaniem organu rentowego, tymczasowy brak wystarczających środków materialnych na spłatę zadłużenia nie może stanowić przesłanki do jego umorzenia, zwłaszcza wobec pierwszeństwa zobowiązań publicznoprawnych przed innymi wierzytelnościami.

Organ rentowy nie znalazł również uzasadnienia dla skorzystania z przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zakład stwierdził, że nie można odnieść się do przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia – ubóstwo zobowiązanego (mylnie powołując art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. ), gdyż podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawcy zaspakajane są obecnie z dochodów uzyskiwanych przez żonę, które w styczniu 2009 r. wyniosły [...] zł. brutto ([...] zł. netto), a w lutym 2009 r. [...] zł. brutto ([...] zł. netto). Organ wskazał, że koszty utrzymania mieszkania pokrywane są w połowie z rodziną córki. Ponadto od czasu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca wykazuje również gotowość do podjęcia pracy poprzez zarejestrowanie jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy (zgłoszenie od dnia 21.10.2008 r.). Zakład wskazał, że dokumentem mogącym formalnie potwierdzać ciężką sytuację materialną może być stosowne zaświadczenie o otrzymywaniu pomocy społecznej, którego wnioskodawca nie przedłożył w toku postępowania, gdyż z pomocy takiej nie musiał korzystać.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia organ stwierdził, że ma ona zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, a wnioskodawca z dniem 16.10.2008 r. dokonał wykreślenia zgłoszonej pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta.

Zakład nie znalazł również podstaw do rozpatrywania sprawy dotyczącej umorzenia należności na podstawie § 3 ust.1 pkt 3 powołanego rozporządzenia (choroba zobowiązanego lub członka rodziny). Podniósł, iż we wniosku zobowiązany wskazywał na zły stan zdrowia, jednak nie potwierdził powyższego argumentu dokumentami medycznymi, które świadczyłyby o całkowitym braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Zdaniem organu ubezpieczony nie uzasadnił wniosku również koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby możliwości uzyskiwania dochodu.

Ponadto Zakład wskazał, że podnoszony przez wnioskodawcę zarzut przystąpienia do procesu restrukturyzacyjnego nie mógł zostać uwzględniony wobec umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego decyzją nr [...] z dnia 22 kwietnia 2004 r. z uwagi na brak spłaty wymaganych należności, jak też brak uiszczenia opłaty restrukturyzacyjnej.

W końcowej części uzasadnienia decyzji organ rentowy zwrócił uwagę na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Pismem z dnia 10 czerwca 2009 r. M. O. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację materialną, brak zatrudnienia, brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, konieczność sprzedaży samochodu w celu spłacenia zaciągniętego kredytu, a więc brak podstawowego narzędzia pracy. Oświadczył, iż miesięcznie po opłaceniu kosztów utrzymania pozostaje jego rodzinie 387,40 zł. Wyjaśnił ponadto, iż lekarz stwierdził u niego zły stan zdrowia, który uniemożliwia wykonywanie pracy motorniczego tramwajowego, co zadecydowało o niezakończeniu kursu przygotowującego do wykonywania tego zawodu. Zdaniem ubezpieczonego aktualna sytuacja na rynku pracy powoduje, iż trudno znaleźć lekką pracę dla mężczyzny po 50 –tym roku życia. Wnioskodawca wskazał ponadto na zły stan zdrowia swojej żony T. O., przedkładając orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24.11.2006 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności, datujące niepełnosprawność od 27.11.2000r. do 30.11.2009 r. Podniósł również konieczność sprawowania całodobowej opieki (tygodniowo na przemian z bratem) nad chorym ojcem W. O. potwierdzoną zaświadczeniem lekarskim z dnia 17.06.2009 r. wydanym przez Przychodnię Lekarską M. w P.

Zobowiązany przedłożył ponadto postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia 9 grudnia 2008 r. umarzające wobec niego postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek P.T.K. C. Sp. z o.o. Komornik stwierdził, iż postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi jest aktualnie bezskuteczne.

Decyzją numer [...] z dnia 3 września 2009 r. wydaną w oparciu o przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3, ust. 4, art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6, ust 3 a, 3 b, 4 oraz 32 ustawy systemie dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję numer [...] z dnia 27 maja 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podzielił dokonane przez organ I instancji ustalenia faktyczne, ocenę przedłożonych w sprawie dowodów oraz argumentację uzasadniającą odmowę umorzenia wnioskodawcy zadłużenia

Rozważając istnienie podstaw umorzenia w oparciu o art. 28 ust.3 u.s.u.s. i mając na uwadze nowe okoliczności podniesione przez zobowiązanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS wskazał, że na zaległości z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06/2002r. - 09/2002r., 03/2000r. - 12/2000r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2002r. - 09/2002r. i na Fundusz Pracy za okres 06/2002r. - 09/2002r. w dniu 08.05.2003r. oraz w dniu 20.06.2006r. zostały wystawione tytuły wykonawcze i aktualnie egzekucję na ich podstawie prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego. Wysokość wpływów z egzekucji wynosi [...] zł. Prezes Zakładu uznał zatem, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż wobec zaległości z tytułu składek prowadzone jest nadal postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z takich samych przyczyn nie można uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). W ocenie organu przedłożone postanowienie Komornika Sądowego z dnia 09.12.2008r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego w celu odzyskania wierzytelności P. T. K. C. Sp. z o.o., nie dotyczy wierzytelności publicznoprawnych do jakich należą nieopłacone składki. Prezes przyznał, iż nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej i wnioskodawca nie jest właścicielem ruchomości ani nieruchomości, jednak od dnia 21.10.2008r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony. Uznano zatem, że obecna sytuacja finansowa ubezpieczonego ma charakter przejściowy, a nie trwały.

Oceniając z kolei przesłanki umorzenia w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdzono, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną pozostając na jej utrzymaniu. Podstawowe potrzeby życiowe zaspakajane są dzięki uzyskiwanemu dochodowi z wynagrodzenia za pracę żony. Koszty utrzymania mieszkania pokrywane są w połowie z rodziną córki, z którą zobowiązany wspólnie zamieszkuje. Organ zaznaczył, iż ubezpieczony wykazuje nadal gotowość do podjęcia pracy poprzez zgłoszenie w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ponadto zobowiązany jest wraz z żoną do uregulowania zaległości z tytułu zaciągniętych kredytów w P. P. S.A., których spłata następuje po 60,00 zł tygodniowo. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Prezes ZUS stwierdził, że decyzja w zakresie umorzenia należności z tytułu składek nie jest wprawdzie uzależniona od korzystania, bądź niekorzystania z pomocy społecznej, lecz sam fakt korzystania z niej byłby formalnym potwierdzeniem rzeczywiście ciężkiej sytuacji materialnej.

Prezes nie odniósł się do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast w konkretnym przypadku działalność została zlikwidowana z dniem 6.10.2008r. Wobec podniesionego we wniosku argumentu "nadzwyczajnego zdarzenia", tj. utraty samochodu, co pozbawiło wnioskodawcę możliwości wykonywania pracy Prezes stwierdził, iż nie może uznać tej okoliczności za nadzwyczajne zdarzenie. Przywołana sytuacja wywołana jest bowiem czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia.

Organ stwierdził również brak przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Jego zdaniem wnioskodawca nie wykazał, iż cierpi na przewlekłą, ciężką chorobę uniemożliwiającą uzyskanie dochodów. Nie przedłożył bowiem dokumentów medycznych, które wskazywałyby na całkowity brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Prezes ZUS podniósł, iż pomimo twierdzeń o swoim złym stanie zdrowia, zobowiązany nadal jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy potwierdzając tym samym gotowość podjęcia zatrudnienia. Odnośnie możliwości podjęcia pracy przez żonę wnioskodawcy, organ stwierdził, iż pomimo przedstawionego złego stanu zdrowia pracuje ona, a z uzyskiwanego dochodu utrzymuje zobowiązanego i siebie. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi również przesłanka konieczności sprawowania ciągłej opieki nad chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby możliwości uzyskiwania dochodu.

W końcowej części decyzji organ wskazał na konieczność uwzględnienia interesu społecznego oraz na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu nieopłacenia zaległych składek.

Pismem z dnia 29 września 2009 r. M. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżając ją w całości i domagając się jej uchylenia. Skarżący ponownie powołał swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Podniósł, iż Urząd Pracy nie ma żadnych ofert dla ludzi po 50-tym roku życia. Wskazał, że pomimo wspólnego zamieszkiwania z córką i jej rodziną, nie może liczyć na jej pomoc, gdyż ona sama znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ponownie zwrócił uwagę na pogarszający się stan zdrowia swojej żony. Oświadczył, iż obecnie nie może liczyć na pomoc brata przy sprawowaniu opieki nad chorym ojcem, bowiem brat jest inwalidą II grupy i jego stan zdrowia się pogarsza. Skarżący podkreślił, iż wbrew ustaleniom organu, nie posiada majątku, a brak ten ma charakter stały. W związku z tym spełnia przesłanki umorzenia zaległości sformułowane w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W odpowiedzi na skargę z dnia 16 listopada 2009 r., organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie, gdyż nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Po 944/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia 3 września 2009 r.

W uzasadnieniu orzeczenia, Sąd I instancji, powołując praktykę orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyraził pogląd, że organem wydającym decyzję w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu. Wskazano, iż ponowne rozpoznanie sprawy powinno być dokonane przez ten sam organ, który wcześniej wydał decyzję, zatem przez Zakład. Zdaniem Sądu decyzję w zaskarżonej sprawie wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k. p. a. Sąd dokonał zatem oceny legalności zaskarżonej decyzji uznając skargę za zasadną, ale jedynie z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem jej nieważności w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 439/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania (pkt 1 wyroku), odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (pkt 2 wyroku).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna została oparta na uzasadnionej podstawie naruszenia art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że zwrot zawarty w powołanym przepisie – stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy – ma charakter przepisu technicznego, regulującego jedynie kwestię organizacyjną, do kogo należy skierować wniosek. Przepis ten nie normuje właściwości organu, gdyż takim organem jest Zakład. W konsekwencji NSA stwierdził, że Prezes Zakładu, podpisując decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., bądź inna osoba podpisująca taką decyzję z upoważnienia Prezesa, nie występuje w samodzielnej roli organu administracji publicznej, lecz czyni to w imieniu organu administracji publicznej ZUS. Kompetencja Prezesa ZUS do podpisywania takich decyzji wynika z art. 73 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie z którym działalnością Zakładu kieruje Prezes, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Na mocy zaś § 2 ust. 2 Statutu ZUS, Prezes może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw. Wobec powyższego, Sąd II instancji przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu w celu dokonania merytorycznej kontroli skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3):

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Zakład wskazał bowiem, że w przedmiotowej sprawie na objęte zaskarżoną decyzją zaległości z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne w dniu 08.05.2003r. oraz w dniu 20.06.2006r. zostały wystawione tytuły wykonawcze i aktualnie egzekucję na ich podstawie prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego. Wysokość wpływów z egzekucji wynosi [...] zł. Zasadnie zatem organ uznał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż wobec zaległości z tytułu składek prowadzone jest nadal postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Słuszne jest także stanowisko Zakładu, iż z takich samych przyczyn nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Prawidłowo organ zauważył, że przedłożone przez wnioskodawcę postanowienie Komornika Sądowego z dnia 09.12.2008r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec zobowiązanego, w celu odzyskania wierzytelności P. T. K. C. Sp. z o.o., nie dotyczy wierzytelności publicznoprawnych, do jakich należą nieopłacone składki. Jak wykazano, w postępowaniu przed organem rentowym, skarżący posiada obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia. Słuszna jest argumentacja Zakładu, iż nie sposób w analizowanym przypadku przyjąć trwałej niezdolności do pracy – wnioskodawca poszukuje zatrudnienia i pozostaje w gotowości do jej podjęcia – w tym celu figuruje, jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Sąd podziela stanowisko organu rentowego, iż żadna z okoliczności – czy to wiek, czy stan zdrowia, nie dyskwalifikują go na rynku pracy. Prawidłowo zatem organ przyjął, iż sytuacja wnioskodawcy ma charakter tymczasowy.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozpatrując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, pozostając na jej utrzymaniu. Podstawowe potrzeby życiowe zaspakajane są dzięki uzyskiwanemu dochodowi z wynagrodzenia za pracę żony. Koszty utrzymania mieszkania pokrywane są w połowie z rodziną córki, z którą zobowiązany wspólnie zamieszkuje. Organ zaznaczył, iż ubezpieczony wykazuje nadal gotowość do podjęcia pracy poprzez zgłoszenie w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ponadto, wnioskodawca zobowiązany jest wraz z żoną do uregulowania zaległości z tytułu zaciągniętych kredytów w P. P. S.A., których spłata następuje po 60,00 zł tygodniowo. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

W świetle powyższych okoliczności, zasadnie Zakład przyjął, iż skarżący choć pozostaje na utrzymaniu żony, nie jest pozbawiony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tym bardziej, że stać go do spłatę tygodniowych rat kredytu w kwocie 60,00 zł. Wymaga podkreślenia, iż konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym, nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż jak słusznie zauważył organ rentowy, te ostatnie, jako należności publicznoprawne, korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy o s.u.s.). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych.

Prawidłowo organ rentowy nie odniósł się do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, bowiem ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast w konkretnym przypadku nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 16 października 2008r. Rację ma ponadto Zakład stwierdzając, że utrata samochodu będącego narzędziem pracy w dotychczas prowadzonej działalności zarobkowej nie stanowi straty materialnej spowodowanej klęską żywiołową, czy innym nadzwyczajnym zdarzeniem.

Zasadna jest również argumentacja Zakładu odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż cierpi na przewlekłą, ciężką chorobę uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodów. Rację ma organ, iż przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż zobowiązany nie przedłożył dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Wprawdzie, lekarz rodzinny stwierdził przeciwwskazania do podjęcia ciężkich prac fizycznych, jednakże powyższe nie zostało poparte stosownym oświadczeniem (orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności). Ponadto, jaka słusznie zauważył Zakład, pomimo przedstawionego złego stanu zdrowia żony skarżącego pracuje ona nadal, a z uzyskiwanego dochodu utrzymuje zobowiązanego i siebie. Trafnie również uznał organ, iż skarżący nie udokumentował, aby stan zdrowia jego ojca był na tyle ciężki, by wymagał stałej opieki skarżącego, co pozbawiałoby go możliwości uzyskiwania dochodu.

W ocenie Sądu, na podstawie przytoczonych okoliczności organ rentowy słusznie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, prawidłowo uznając, że obecna sytuacja skarżącego ma charakter tymczasowy.

W tym stanie rzeczy, wobec braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych uzasadniających umorzenie zaległości - organ rentowy zasadnie odmówił ich umorzenia.

Należy również wskazać, że w analizowanej sytuacji mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd bada zatem wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne, czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt materiału. Sąd nie może nakazać organowi rentowemu podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, czego skarżący nie kwestionował. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.