Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 692/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 lutego 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem W. S.

Organ pierwszej instancji ustalił, że W. S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 17 czerwca 2019r. Wynika z niego , że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 21 marca 2019 r., tj. wiele lat po ukończeniu przez W. S. 18. lub 25. roku życia. Z tego względu organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy.

Jak nadto stwierdził organ pierwszej instancji, z treści oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że po zakończeniu ostatniego zatrudnienia w 1974 r. nie podjęła żadnego zatrudnienia, ponieważ zajmowała się gospodarstwem domowym, a także opieką nad nieletnią córką, w późniejszym okresie innymi członkami rodziny, co miało związek z niepodejmowaniem zatrudnienia przez cały ten okres. Od momentu przejścia męża na emeryturę i pojawieniu się u niego wielu schorzeń podjęła się opieki nad mężem, tj. od 2012r.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ pierwszej instancji uznał, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia, a sprawowaniem stałej, osobistej opieki nad mężem, ponieważ nie można stwierdzić, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia tylko z powodu sprawowania opieki nad mężem, a zatem nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy. Z przebiegu zatrudnienia skarżącej wynika, że ostatnie jej zatrudnienie zakończyło się w 1974 r., zatem nie można stwierdzić, że nie podejmuje ona zatrudnienia tylko z powodu sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca zajmowała się gospodarstwem domowym i nieletnią córką, która pełnoletność osiągnęła w 1994 r. Skarżąca nie wyjaśniła szczegółowo, co było powodem, że po 1974 r. nie podjęła zatrudnienia. Trudno także przyjąć, że obecnie skarżąca - po 45 latach od zakończenia ostatniego zatrudnienia - podjęłaby pracę zarobkową. Związek między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką nad mężem musi być bezpośredni. Z przedstawionych przez dokumentów nie wynika, iż powyższy związek zachodzi.

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy w postaci związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia to osoba rezygnująca z niego musi być – obiektywnie rzecz biorąc – zdolna do zatrudnienia. Na zdolność tę wpływa natomiast nie tylko kondycja zdrowotna, ale i wiek. Skarżąca będąc w wieku 73 lat z uwagi na swój wiek nie jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, zatem w jej przypadku nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia. Ostatnie zatrudnienie skarżącej zakończyło się w 1974 r. Po zakończeniu pracy zajmowała się gospodarstwem domowym i wychowywaniem córki. Opiekę nad mężem sprawuje od 2012 r. Z tych względów sprawowanie opieki nad mężem nie jest przyczyną nieaktywności zawodowej skarżącej, która pozostawałaby nieaktywna także w sytuacji, gdyby nie sprawowała opieki, jako osoba, której zatrudnienie ustało ponad 45 lat temu i od tego czasu nieposzukująca pracy, jak też niewyrażająca woli jej podjęcia.

Ponadto Kolegium – wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – stwierdziło, że w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił dostatecznie i wiążąco, iż skutkiem tego wyroku nie jest powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, która nadal obowiązuje, a skutkiem ww. wyroku nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję J. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 17 ust. 1 (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, jak również w świetle celu instytucji świadczenia pielęgnacyjnego należy stwierdzić, że z założenia świadczenie to miało stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07).

Celem zasadniczym świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem rekompensowanie osobie zobowiązanej do alimentacji braku dochodów z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 ustawy.

W konsekwencji powyższych uwag należy stwierdzić, że o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego nie podejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zawiera wprost wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie przez osoby będące w wieku aktywności zawodowej, jednak nie można twierdzić, że ustawa ta jest kierowana do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Adresatami tej ustawy są bowiem tylko takie osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia albo go nie podejmowały, by takiej osobie zapewnić całodobową opiekę. Aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, osoba rezygnująca z niego musi być zdolna do zatrudnienia, na co wpływa także wiek takiej osoby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 284/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie należy podkreślić, że samo w sobie osiągnięcie określonego wieku nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie wiąże podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z osiągnięciem konkretnego wieku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1787/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie jest zatem uprawniona teza zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze zajęło kategoryczne stanowisko, że skarżąca z uwagi na swój wiek nie jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze bowiem osoby znajdujące się w tzw. "wieku emerytalnym", czy też "wieku poprodukcyjnym", w tym pobierające np. emeryturę, nie są zdolne do wykonywania pracy zarobkowej. Istotne jest jednak to, czy osoby te , będąc obiektywnie zdolnymi do podjęcia zatrudnienia, nie czynią tego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim. Sytuacja skarżącej jest jednak nieco inna, bowiem nie można postrzegać niepodejmowania przez nią pracy w sposób oderwany od całej jej aktywności zawodowej.

Podzielić należy argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji oraz pozostałą argumentację przyjętą za podstawę rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której organy administracji publicznej uznały za istotne okoliczności związane z przebiegiem zatrudnienia skarżącej, która jako osoba urodzona w 1947 r., w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 72 lata, zaś ostatnie jej zatrudnienie zakończyło się w 1974 r. Jak wynika z oświadczeń skarżącej, po zakończeniu aktywności zawodowej zajmowała się gospodarstwem domowym i wychowywaniem córki, która pełnoletność osiągnęła w 1994 r., a więc w okresie, w którym skarżąca ukończyła 47 lat. Jedynie ogólnikowo (bez wskazania konkretnych dat) wskazywała skarżąca, że w okresie późniejszym opiekowała się dziadkami, ojcem i bratem. Z oświadczenia skarżącej wynikało, że opiekę nad mężem W. S. sprawuje od 2012 r., kiedy to przebył on zawał serca, jednak do znacznego stopnia niepełnosprawności zaliczono go dopiero w 2019 r.

W niniejszej sprawie zasadnie uznano, że brak jest związku pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mąż skarżącej był pod opieką skarżącej najwcześniej od 2012 r., przy czym dopiero w 2019 r. zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności, natomiast skarżąca pracowała zawodowo jedynie w latach 1965-1974. Mimo że w treści odwołania, jak również w skardze skarżąca wskazywała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia, z przedstawionych przez skarżącą okoliczności nie wynika w żaden sposób, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża skarżącej, a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Bezsporne w sprawie uznać należy okoliczności związane ze sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również pozostawanie przez nią w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Brak jest natomiast istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W sytuacji, gdy skarżąca była aktywna zawodowo przez okres jedynie 9 lat po uzyskaniu pełnoletności, a zatrudnienie zakończyła na 45 lat przed zaliczeniem męża do znacznego stopnia niepełnosprawności, należy stwierdzić, że nie podejmowanie przez nią zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z zasad doświadczenia życiowego można wysnuć wniosek, że osoba, która jedynie krótkotrwale była zatrudniona, a następnie przez większość swojego życia , aż do osiągnięcia tzw. "wieku emerytalnego", nie była aktywna zawodowo, wobec znikomego doświadczenia zawodowego nie jest w stanie skutecznie wejść na rynek pracy. Wiek skarżącej w tej sytuacji należy postrzegać jako jeden z czynników znacznie obniżających, jeśli nie wykluczających zdolność do wykonywania pracy zarobkowej.

Dodać należy, że również po okresie, który skarżąca poświęciła na wychowywanie córki, to jest po uzyskaniu przez córkę w 1994 r. pełnoletności, skarżąca mająca wówczas 47 lat nie podjęła zatrudnienia. Wynika z powyższego, że nawet w sytuacji, w której skarżąca nie byłaby zobowiązana do zapewnienia niepełnosprawnemu mężowi stałej i długotrwałej opieki, nie podjęłaby ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że osoba taka jak skarżąca, to jest długotrwale nieaktywna zawodowo, mająca za sobą bardzo krótki okres zatrudnienia i to w odległym czasie, pozostająca poza rynkiem pracy oraz mająca w dacie wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne 72 lata, nie podejmuje zatrudnienia nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, lecz z innych, subiektywnych przyczyn. Stwierdzić zatem należy, że zasady doświadczenia życiowego wskazują na to, że skarżąca z własnego wyboru nie podejmowała pracy zarobkowej, co wyklucza zaistnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegającej na istnieniu związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny. Stąd też rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji należy ocenić jako zgodne z prawem.

Wobec tego, że skarżąca nie spełnia opisanej wyżej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podstawą uwzględnienia skargi nie mógł być – co do zasady trafny – zawarty w skardze zarzut naruszenia przez organy obu instancji art. 17 ust. 1b ustawy poprzez nieuwzględnienie treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104).

Na marginesie jedynie należy stwierdzić, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, zaś teza ww. wyroku jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrokiem tym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.