Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 927/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 74e, art. 74f § 1, art. 74h, art. 80-81
journal: Dz.U. 1991 nr 22 poz 91
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska - Grońska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

K. M. wniosła skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z [...] marca 2018 r. utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] w Warszawie z [...] października 2017 r. stwierdzającą, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie przepisów art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291, dalej p.n.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm., dalej k.p.a.).

Zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę dobrą,

z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę niedostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą. Ponieważ zgodnie z treścią art. 74 f § 1 ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który

z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że K. M. uzyskała negatywny wynik

z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z projektu drugiego aktu notarialnego.

Z projektu drugiego aktu notarialnego zdająca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów oceny niedostateczną i dostateczną.

Przedmiotem drugiego aktu notarialnego była umowa sprzedaży oraz umowa o ustanowieniu służebności przesyłu:

- przedmiotem sprzedaży jest nieruchomość stanowiąca własność Miasta [...]., stanowiąca zabudowaną działkę o powierzchni 0,1200 ha, przy czym w księdze wieczystej dla tej nieruchomości w dziale III figuruje wpis: prawo odkupu na rzecz sp. z o.o., wpisane na mocy aktu notarialnego z 2015 roku,

- budynek usytuowany na w/w działce wpisany jest od 1971 roku do wojewódzkiego rejestru zabytków,

- dla nieruchomości nie ma planu zagospodarowania przestrzennego

i nie wydano dla niej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, nie jest ona lasem, nie jest objęta uproszczonym planem urządzenia lasu ani decyzją, o której mowa w art. 19 ust. 3 ustawy o lasach, natomiast objęta jest ona działaniem uchwały Rady Miasta [...] o wyznaczeniu obszaru zdegradowanego

i objętego rewitalizacją z ustanowieniem prawa pierwokupu na rzecz Miasta [...] nieruchomości położonych w tym terenie i na terenie Specjalnej Strefy Rewitalizacyjnej,

- sp. z o.o. uprawniona z tytułu w/w prawa odkupu, postawiona jest obecnie w stan likwidacji, a likwidator (członek ostatniego zarządu spółki) – nie jest jeszcze ujawniony w Rejestrze Przedsiębiorców; spółka ta zrzekła się w/w prawa odkupu,

- nabywcą nieruchomości – bez obciążeń – ma być Politechnika, uczelnia publiczna, powołana dekretem RM z 1945 r., nie prowadząca działalności gospodarczej,

- obie strony umowy sprzedaży reprezentowane są przez organy, a nie pełnomocników,

- Miasto [...] podjęło uchwałę o zasadach zbywania nieruchomości,

w oparciu o którą Politechnika ma kupić w/w nieruchomość, przy czym wartość nieruchomości wynosi 1.000.000 zł, zastosowana ma być bonifikata od ceny

w wysokości 60% w związku z wpisem przedmiotowego budynku do rejestru zabytków,

- zapłata ceny ma nastąpić w ratach – pierwsza rata płatna przed zawarciem umowy, pozostałe raty płatne rocznie, z należnym oprocentowaniem

i w maksymalnym dopuszczalnym wg przepisów terminie,

- co do obowiązku zwrotu bonifikaty nabywca poddać się ma egzekucji

w akcie notarialnym nabycia nieruchomości,

- w akcie nabycia Politechnika ustanowić ma na nabytej nieruchomości na rzecz Miasta [...] służebność przesyłu, związaną z istniejącą na działce siecią wodociągową o ustalonej trasie przebiegu tego prawa; służebność ustanawiana jest za jednorazowym wynagrodzeniem w wysokości 10.000 zł.

Komisja II stopnia uznała, że odwołanie skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Komisja ta całkowicie zaakceptowała wystawienie zdającej oceny niedostatecznej za projekt drugiego aktu notarialnego. Zawiera on bowiem, zdaniem Komisji II stopnia, rozwiązania stanowiące naruszenie prawa, świadczące dodatkowo o braku zabezpieczenia słusznych praw i interesów stron, co jest naruszeniem podstawowego obowiązku notariusza wynikającego z art. 80 § 2 p.o.n.

Odnosząc się do argumentów zdającej podniesionych w odwołaniu, Komisja II stopnia stwierdziła, że:

• Oczywiście uzasadnione jest twierdzenie odwołującej, że w § 1 projektu (strona 3) wskazała, że do aktu przedłożono pozwolenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wydane "w drodze decyzji na dokonanie czynności objętej niniejszym aktem zgodnie z art. 13 ust. 4" u.g.n. – wprawdzie przedmiot pozwolenia sformułowano dość ogólnie, uznać jednak trzeba, że wymóg zadania w tej mierze został dostatecznie wypełniony i z pewnością nie może być mowy

o nieważności umowy sprzedaży z tej przyczyny.

• Organ wskazał, że rację ma także skarżąca twierdząc, że nie zawarła

w projekcie, zarzucanych jej w uzasadnieniu cząstkowej oceny niedostatecznej, treści dotyczących tożsamości uczestników aktu notarialnego – treść projektu

w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń, bowiem uczestnicy wylegitymowali się ważnymi dowodami osobistymi.

Ponadto, zdaniem Komisji II stopnia, zdająca prawidłowo zidentyfikowała treść niezbędnych do wykazania umocowania J. K. dokumentów (potwierdzenie wyboru i złożenie ślubowania) oraz organy uprawnione do ich wydania (komisja wyborcza i rada miejska), błędnie jednak przyporządkowała kompetencję potwierdzenia złożenia ślubowania komisji wyborczej. W tym stanie rzeczy nie można zdającej zarzucić kardynalnego błędu w znaczeniu wady dyskwalifikującej pracę, niewątpliwie jednak należyte wykazanie umocowania osób fizycznych do reprezentowania osób prawnych (jako rzutujące na ważność

i skuteczność czynności) należy do zasadniczych obowiązków notariusza dokonującego czynności notarialnej (art. 50 § 2 w zw. z art. 92 § 1 pkt 4 Prawa

o notariacie i art. 38 k.c.) – zdaniem Komisji II stopnia wobec braku protokołu posiedzenia Rady Miasta potwierdzającego złożenie ślubowania przez Prezydenta powyższe wątpliwości co do jego umocowania są w pełni zasadne, co świadczy

o istotnym, obniżającym ocenę błędzie zdającej z powodu nieznajomości przepisów wskazanych powyżej ustaw.

Z treści zadania wynika, że likwidator "[...]" sp. z o.o. nie został dotąd ujawniony w rejestrze przedsiębiorców, skoro zatem zdająca uznała, że winien on być uczestnikiem projektowanej czynności, to dla wykazania jego umocowania konieczne było nie tylko przedłożenie aktualnego odpisu z KRS, umowy spółki

i uchwały zgromadzenia wspólników o rozwiązaniu spółki z dnia 9 sierpnia 2017 r., ale także, jak podniesiono w ocenie, uchwały o powołaniu likwidatora (art. 276 k.s.h.). Sugerowana w odwołaniu możliwość imiennego wskazania osoby likwidatora

w umowie spółki (przedłożonej do czynności) nie jest w świetle powołanego przepisu wykluczona, jednakże w takim przypadku należało w treści projektu powyższe wyraźnie wskazać – z odwołaniem do treści przedłożonej umowy (zgodnie z ostatnim poleceniem zdania), czego zdająca nie uczyniła. Wobec istnienia opisanej powyżej możliwości przyjąć jednak trzeba, że wniosek egzaminatora, że z powodu braku powyższej uchwały nie ma w ogóle dowodu, że T. K. jest umocowany do składania wszelkich oświadczeń w imieniu spółki jest zbyt daleko idący, jednak analizowany błąd jest błędem istotnym.

Odnosząc się do kwestii skuteczności zrzeczenia się prawa odkupu Komisja II stopnia zauważyła, że z treści zadania wynika, iż zrzeczenie to nastąpiło wcześniej (forma dokonana), zaś zdająca przyjęła rozwiązanie dwutorowe: z jednej strony powołała się na przedłożoną umowę zrzeczenia się prawa odkupu nieruchomości

z dnia 5 września 2017 r. zawartą w formie aktu notarialnego (nie opisując jej treści ani stron, a tylko wskazując datę i cechy aktu), z drugiej zaś stawający do aktu likwidator złożył oświadczenie, że spółka zrzekła się tego prawa (§ 1 strona 2 projektu). Podzielając zastrzeżenia egzaminatora co do zdecydowanie zbyt lakonicznego opisania treści powyższej umowy (brak wskazania kto i jakiej treści oświadczenie woli złożył – o przedmiocie umowy świadczy tylko jej tytuł powołany

w pracy) należy wskazać, podkreśla Komisja, że taki zapis projektu nie jest wystarczający do wykreślenia prawa odkupu z księgi wieczystej wobec niewskazania stron i treści powoływanej czynności, nienależycie wykonuje też ostatnie polecenie zadania. W świetle uwag w zakresie umocowania T. K. do działania

w imieniu spółki w likwidacji przedstawionych powyżej, oświadczenie złożone przez niego w sporządzonym przez zdającą projekcie mogłoby się okazać skuteczne, gdyby złożył on oświadczenie o zrzeczeniu się prawa odkupu – treść jego oświadczenia wskazuje jednak ("... spółka zrzekła się prawa odkupu... na potwierdzenie powyższego przedkłada umowę..,"), że nie zrzeka się on tego prawa

w projektowanym akcie, lecz odwołuje się do omawianej umowy oświadczając, że to w niej zawarto zrzeczenie (czas przeszły dokonany).

Zdaniem Komisji, wprawdzie zrzeczenia się prawa odkupu w projektowanym akcie pozostaje w sprzeczności ze wskazaną powyżej treścią zadania, to jednak cel zadania mógł zostać w ten sposób osiągnięty – w projekcie zdającej do tego jednak nie doszło, gdyż ani przedłożona umowa nie została wystarczająco opisana, ani likwidator nie złożył w imieniu spółki odpowiednio wyraźnego oświadczenia.

W konsekwencji przyjąć trzeba, że w tej części projekt zawiera istotny błąd, a kwestia zrzeczenia się prawa odkupu została przez zdającą rozwiązana z naruszeniem praw i słusznych interesów stron czynności.

Odnosząc się do kwestii kontrasygnaty skarbnika Miasta [...] Komisja II stopnia zauważyła, że zdająca powołała się na uchwałę Rady Miasta nr [...] wyrażającą zgodę "na dokonanie niniejszej umowy sprzedaży" zaopatrzoną

"w Kontrasygnatę głównego księgowego budżetu zgodnie z art. 46 ustawy"

o samorządzie gminnym. Według Komisji II stopnia trafnie zatem zakwestionowano prawidłowość powyższego rozwiązania w uzasadnieniu oceny cząstkowej, bowiem opis uchwały wskazuje, że zawiera ona jedynie zgodę na sprzedaż nieruchomości, nie wskazano by przy tej czynności mogło dojść do zaciągnięcia przez Gminę jakiegokolwiek zobowiązania, zaś art. 46 ust. 3 powołanej powyżej ustawy wymaga kontrasygnaty skarbnika gminy dla skuteczności czynności prawnej, która może spowodować powstanie zobowiązań pieniężnych. Tym samym Komisja uznała, że zdająca nie wskazała kontrasygnaty skarbnika Gminy właściwej do odpłatnego ustanowienia służebności, a nadto, co też jest istotne, kontrasygnata taka nie została przedłożona przez Prezydenta, lecz jej istnienie wynika wyłącznie z jego oświadczenia. W konsekwencji przyjąć trzeba, że brak właściwej kontrasygnaty powoduje bezskuteczność czynności ustanowienia odpłatnej służebności, przy czym zgoda skarbnika Gminy może być także następcza, wyrażona po dacie dokonania czynności i wówczas czynność staje się skuteczna, jednak zadaniem zdającej było takie zaprojektowanie czynności, by zmiany i uzupełnienia nie były konieczne,

a przygotowany projekt stanowił wystarczającą podstawę dokonania wpisów

w księdze wieczystej.

Według Komisji II stopnia trafnie skarżąca uczyniła, obliczając bonifikatę od wartości nieruchomości.

Odnosząc się natomiast do nie zaprojektowania przez zdającą żądania stron złożenia przez notariusza wniosku wieczystoksięgowego Komisja II stopnia wskazała, że co prawda ani w opisie istotnych zagadnień nie wskazano na konieczność zamieszczenia takiego wniosku, ani obowiązek taki nie wynikał

z przepisów, jednakże brak ten został uznany przez Komisję za błąd, który nie jest błędem bardzo istotnym.

Komisja II stopnia zwróciła uwagę, że potrzeba zamieszczenia takiego wniosku wynika z obowiązku dbałości o interesy stron (art. 80 § 2 p.o.n.).

Komisja II stopnia zwróciła uwagę, że poza zarzutami odwołania zdającej pozostały błędy zgłoszone przez egzaminatorów, mianowicie:

1) Niedostateczne wykonanie ostatniego polecenia zadania przez lakoniczne powołanie uchwał Rady Miasta oraz dokumentów stanowiących podstawę zawarcia umowy i częściowe oparcie się na domysłach.

Według Komisji II stopnia rzeczywiście opis szeregu dokumentów jest zdecydowanie niewystarczający (także np. protokołu z rokowań).

2) Nie wykazanie, że nieruchomość została umieszczona w wykazie nieruchomości przeznaczonych do zbycia – powołanie się na taki wykaz nie jest konieczne wobec przedłożenia protokołu z rokowań, który w myśl art. 28 ust. 3 u.g.n. stanowi podstawę zawarcia umowy.

3) Brak potrzeby powołania zgody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na dokonanie czynności objętych aktem – błąd ten rzeczywiście został popełniony, gdyż wartość nieruchomości i ustanawianych w projekcie praw nie przekracza 2.000.000 zł i stosownie do art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym zgoda taka nie jest wymagana.

4) Rozpisanie zapłaty reszty ceny w ratach na 9 lat – uchybienie to stanowi

o niepełnym wykonaniu polecenia, bowiem zadaniem zdającej było ustalenie płatności rat w maksymalnym okresie, na jaki może zostać rozłożona reszta ceny, zaś art. 70 ust. 2 u.g.n. stanowi, że okres ten wynosi 10 lat – termin płatności ostatniej raty winien być zatem ustalony na 6 września 2027 r., zaś zdająca ustaliła go na 31 grudnia 2026 r.

5) Nieprawidłowe zabezpieczenie zapłaty reszty ceny i zwrotu bonifikaty poprzez błędne skonstruowanie treści oświadczeń o poddaniu się egzekucji – rzeczywiście w § 5 pkt e projektu poddając nabywcę egzekucji w zakresie zapłaty reszty ceny zdająca błędnie odwołała się do art. 777 § 1 ust. 5 k.p.c. zamiast do art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c., zaś w § 6 poddanie egzekucji w zakresie zwrotu bonifikaty odwołuje się do prawidłowej podstawy prawnej (art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.), jest jednak zbyt ogólnikowe, gdyż obejmuje zwrot kwoty równej udzielonej bonifikacie (w całym projekcie nie pada kwota bonifikaty lecz wysokość procentowa, którą dopiero trzeba obliczyć) po jej waloryzacji (bez wskazania metody) i nie wskazuje terminu, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności. Pomimo powołanego błędu poddanie egzekucji co do reszty ceny można uznać za skuteczne, natomiast wobec niespełnienia wymagań z art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c., tj. niewskazania

w oświadczeniu ani kwoty nominalnej bonifikaty, ani sposobu jej waloryzacji, ani też terminu złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności należy uznać, że oświadczenie w zakresie zwrotu bonifikaty jest bezskuteczne (sąd oddali wniosek o nadanie klauzuli).

W efekcie Komisja II stopnia uznała, że odwołująca wykazała się niedostateczną znajomością art. 777 § 5 k.p.c. i nienależycie zabezpieczyła interes strony umowy w odniesieniu do zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty.

6) Odnosząc się do zarzutów dotyczących treści służebności przesyłu Komisja zauważyła, że o ile jej zakres terytorialny został określony dostatecznie, to słuszne są zastrzeżenia co do braku wskazania form korzystania

z nieruchomości obciążonej przez uprawnionego.

Określenie w § 9 projektu, że ustanawiana służebność polega na prawie korzystania z pasa gruntu na trasie przebiegu istniejącej już infrastruktury wodociągowej zdaniem Komisji jest dalece niewystarczające i świadczy

o braku wiedzy o instytucji przewidzianej w art. 3051 k.c. Opisany powyżej błąd należy uznać za istotny, jednak nie prowadzi on do nieważności umowy w tej części, gdyż rzeczywistą treść służebności można ustalić poprzez interpretację przesłanki korzystania zgodnego z przeznaczeniem urządzeń objętych służebnością (art. 3051 k.c.). Niemniej jednak podkreśliła Komisja, zadaniem zdającego było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego i sporządzenie prawidłowego projektu umowy, a nie sporządzenie jej w sposób na tyle niejasny, że może to prowadzić do rozbieżnych interpretacji przez strony.

Zdaniem Komisji II stopnia słusznie też wskazano na brak przynajmniej oświadczenia Gminy, że jest właścicielem urządzeń przesyłowych (art. 3051 k.c.). W tej sytuacji, brak powyższego oświadczenia jest istotną wadą pracy

i świadczy o nieznajomości istoty służebności przesyłu.

7) Brak powołania uchwały Rady Miasta o zasadach zbywania nieruchomości, choć jej istnienie wynika z treści zadania, co świadczy o niezrozumieniu przepisu art. 18 ustawy o samorządzie gminnym – odwołanie w projekcie do uchwały indywidualnej, odnoszącej się do konkretnej nieruchomości jest

w wobec treści zadania niewłaściwe, błąd ten jest istotny, nie wpływa jednak na ważność czynności.

8) Z kolei brak wskazania szczegółowych przyczyn udzielenia zwiększonej bonifikaty – na potrzeby zawarcia skutecznej umowy sprzedaży wystarczające jest opisanie w akcie notarialnym uchwały rady gminy ze wskazaniem wysokości bonifikaty i odwołaniem do stosownych przepisów u.g.n. (art. 68 ust. 3), co zdająca uczyniła.

9) Pożądane było bliższe odniesienie się do kwestii bezprzetargowego zbycia nieruchomości, jednak minimalne wymogi w tej mierze zostały zdaniem Komisji II stopnia spełnione poprzez odwołania do właściwych przepisów u.g.n., a przede wszystkim przedłożenie stanowiącego w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.g.n. podstawę zawarcia umowy w trybie bezprzetargowym protokołu rokowań, choć wskazać trzeba – podkreśliła Komisja, że brak wyrażonego wprost oświadczenia uczelni, że nieruchomość nabywa na cele statutowe.

Według Komisji II stopnia, zasadnie także wskazano, że zdająca błędnie nie uwzględniła zwolnienia sprzedaży przedmiotowej nieruchomości od podatku od czynności cywilnoprawnych (art. 2 ust. 1 lit. g ustawy o p.c.c.) pobierając ten podatek od ustanowienia hipoteki oraz od ustanowienia służebności, podczas gdy czynności te, jako uboczne, korzystają z powyższego zwolnienia.

Komisja uznała za trafne uwagi egzaminatorów co do tego, że zbędne

w świetle art. 92 § 1 pkt 4 p.o.n. było zamieszczenie imion rodziców reprezentantów stron, brak nr NIP i REGON stron, zbyt mało pouczeń udzielonych stronom, nieprawidłowa wysokość opłat sądowych (za mało o 50 zł) i pobranie zbyt wysokiej taksy notarialnej (o 2770 zł plus VAT – prawdopodobnie od czynności ubocznych, tj. ustanowienia służebności i hipoteki). W ocenie Komisji II stopnia każdy z tych błędów oddzielnie w mniejszym stopniu wpływa na merytoryczną ocenę pracy, jednak ich łączna liczba jest znana.

Komisja II stopnia stwierdziła, że praca zdającej ma również inne mankamenty, które nie zostały zauważone przez egzaminatorów:

• W § 9 pkt c projektu zdająca zamieściła oświadczenie, że wynagrodzenie za uiszczenie służebności zostało już przez Gminę uiszczone – jest to istotny błąd, bowiem Gmina nie ma podstawy do zapłaty za czynność prawną jeszcze nie dokonaną – zapłata taka wskazuje na naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Przyjęcie takiego założenia godzi w interes Gminy, zaś obowiązkiem notariusza jest dbanie o interesy obu stron czynności.

• Nie powołano oświadczenia zbywcy o braku wydanej dla nieruchomości decyzji o warunkach zabudowy, co jest informacją istotną dla nabywcy.

• Brak oświadczenia Gminy o nie uchwaleniu przez jej Radę innych bonifikat (szczególnie wyższych) mających zastosowanie do sprzedaży tej nieruchomości – w razie istnienia kilku bonifikat zastosowanie winna mieć najkorzystniejsza (art. 68 ust. 4 u.g.n.).

• Mimo, że status prawny Politechniki jest oczywisty (państwowa osoba prawna) należało zamieścić oświadczenie, że nie jest ona cudzoziemcem w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

• Przedłożony protokół rokowań został opisany zbyt lakonicznie – przywołano tylko opis nieruchomości, cenę i wysokość bonifikaty, podczas gdy należało dodać jeszcze zapisy o zabezpieczeniach płatności, ratach i ich oprocentowaniu, ewentualnie także o ustanowieniu odpłatnej służebności.

• Oczywiście zbędnie pouczono o przepisach ustawy o charakterystyce energetycznej budynku, co świadczy o nieznajomości wyłączenia wynikającego z art. 3 ust. 4 pkt 1 tej ustawy.

• Ponadto, według Komisji II stopnia praca jest mało przejrzysta i staranna – oświadczenia i dokumenty opisane niewyczerpująco, brak wskazania konkretnych podstaw i tytułów pobrania opłat sądowych, niestaranna także językowo – zawiera liczne błędy: ortograficzne ("uhwała", "rzeadne prawa"), mnóstwo tzw. literówek, notoryczne używanie słowa "nieniejszy" w różnych odmianach.

W podsumowaniu Komisja II stopnia stwierdziła, że mimo trafności kilku argumentów odwołania szereg istotnych kwestii w zadaniu zdająca rozwiązała błędnie. Należą do nich: brak odpowiedniego dokumentu stwierdzającego złożenie ślubowania przez Prezydenta, nieskuteczne zrzeczenie się prawa odkupu, brak kontrasygnaty skarbnika Gminy, nieskuteczne poddanie egzekucji w zakresie zwrotu bonifikaty, niedostateczne, ogólnikowe określenie treści ustanowionej służebności przesyłu i ustanowienie jej na rzecz podmiotu, którego uprawnienie nie zostało

w projekcie wykazane; nie powołanie uchwały o charakterze generalnym o zasadach zbywania nieruchomości oraz przyjęcie uiszczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przed dokonaniem tej czynności. Ponadto w pracy znalazły się,

w znacznej liczbie, wskazane powyżej błędy mniej istotne. Tymczasem wynik egzaminu notarialnego może otrzymać wyłącznie osoba, która z każdej z trzech części egzaminu otrzymała ocenę pozytywną, a nadto, każda część oceniana jest

z osobna, zatem ani ocena dobra z pierwszej części egzaminu, ani ocena dobra

z części trzeciej nie może stanowić podstawy do zmiany oceny negatywnej

z przedmiotowego egzaminu.

W związku z tym, że w ocenie Komisji II stopnia, omówione błędy, w tym wątpliwa kwestia umocowania Prezydenta do reprezentowania Gminy i kilka prowadzących do bezskuteczności poszczególnych czynności, przy uwzględnieniu ich liczby i wagi całkowicie dyskwalifikują pracę. Według Komisji, po ponownym sprawdzeniu pracy należy stwierdzić, że zarzuty postawione przez egzaminatorów

w większości znalazły potwierdzenie, ustalono też błędy przez nich nie wskazane.

W ocenie Komisji, taka liczba i waga błędów oraz niedokładności nie może występować w projekcie aktu, sporządzanego na egzaminie notarialnym, który ma być końcową pracą kandydata na notariusza i sprawdzeniem jego wiedzy. Praca zawiera wiele braków dotyczących podstawowych elementów projektowanego aktu notarialnego, który nie odpowiada wymogom przepisów prawa tak, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako akt ważny i skuteczny.

W efekcie, zdaniem Komisji II stopnia brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej i podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego na ocenę pozytywną – także przy uwzględnieniu stopniowalności ocen i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą uchwałę Komisji II stopnia K. M. zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

z 2017 r., poz. 1257; dalej cyt. jako "k.p.a.") poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest § 5 ust. 2 pkt 1) oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 45; dalej cyt. jako "Rozporządzenie") poprzez oparcie rozstrzygnięcia na zarzutach postawionych pracy egzaminacyjnej dopiero w zaskarżonej uchwale Komisji II stopnia;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 74d § 3 w zw. z art. 74e § 2 i 4 Prawa o notariacie poprzez ich błędną wykładnią, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie polegające na nienależytym rozważeniu ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego oraz nieuwzględnieniu przewidzianej w Prawie o notariacie skali ocen z egzaminu notarialnego, pomimo ważności projektu aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o:

• uchylenie w całości zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...], a także

• zasądzenie na rzecz skarżącej od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały, działając

w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2018 r., poz. 202, zwaną dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) stwierdza, że

w działaniu organów orzekających w sprawie nie dopatrzył się nieprawidłowości,

w tym - w zakresie zarzutów podniesionych w skardze - które uzasadniałyby wyeliminowanie uchwały Komisji II stopnia z obrotu prawnego.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 74 f § 1 ustawy - Prawo o notariacie (pn), pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. W sprawie zakończonej zaskarżoną uchwałą, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że K. M. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego, gdyż otrzymała ocenę niedostateczną z części drugiej tego egzaminu, na którą składały się oceny cząstkowe za projekt drugiego aktu notarialnego: jedna ocena dostateczna i jedna ocena niedostateczna. K. M. zarzuciła niewłaściwe ustalenie oceny za projekt drugiego aktu notarialnego, wnosząc o jej zmianę na ocenę pozytywną i w konsekwencji o zmianę wyniku egzaminu na ocenę pozytywną.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że ustawa - Prawo

o notariacie zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia

w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy). Minister Sprawiedliwości, na podstawie tej delegacji wydał rozporządzenie z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955).

W § 5 rozporządzenia został uregulowany sposób postępowania Komisji Odwoławczej. Z kolei w przepisie art. 74h § 12 pn. podkreślono, że do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre

z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane. Uchwała Komisji podjęta po rozpatrzeniu odwołania tworzy nowy stan prawny, który musi pozostawać w zgodzie z odpowiednimi unormowaniami ustawowymi, w szczególności

z przepisami ustawy - Prawo o notariacie, określającymi cel egzaminu notarialnego

i kryteria oceny.

Według WSA, związanie organu odwoławczego zakresem zaskarżenia

i treścią podniesionych zarzutów nie oznacza – wbrew poglądowi skarżącej - braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się. Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącą. Fakt, że działając w takich ramach organ całościowo spojrzy na pracę egzaminacyjną, nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, gdyż w ramach zarzutów odwołania kontrola polega na dokonaniu oceny

z uwzględnieniem wszystkich elementów, które mają wpływ na taką a nie inną ocenę zaskarżonej części pracy. W ocenie Sądu, nawet posłużenie się innymi niż Komisja

I stopnia argumentami dowodzi rozpoznania sprawy w sposób autonomiczny i dziać się to może w granicach postawionych zarzutów. Podniesienie przez Komisję II stopnia nowych zarzutów, nie wskazanych przez Komisję Egzaminacyjną nr [...], stanowiło dodatkową argumentację przemawiającą za utrzymaniem wystawionych uprzednio ocen z zaskarżonej części egzaminu notarialnego.

Trzeba wyraźnie podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia, jako komisja odwoławcza, szczegółowo odniosła się do zarzutów odwołania;

w przypadku niektórych zarzutów przeprowadziła obszerne wywody merytoryczne. Wbrew zarzutom skargi, jej działanie nie przekroczyło granic odwołania, ani zakresu ocen cząstkowych egzaminatorów. W konsekwencji Sąd uznał, że nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz.U. z 2016, poz. 45, dalej zwanego rozporządzeniem) poprzez oparcie rozstrzygnięcia na zarzutach postawionych pracy egzaminacyjnej dopiero w zaskarżonej uchwale.

Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych oraz zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że dokonując oceny pracy skarżącej kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 74e § 2 pn indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej.

W ocenie Sądu, uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym

i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Również jej uzasadnienie jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Według Sądu, w niniejszej sprawie zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Rację ma strona skarżąca, że Komisja II stopnia kontroluje tylko część egzaminu zakwestionowaną odwołaniem pod kątem podniesionych zarzutów, co oznacza, że postępowanie przed tą komisją nie jest drugoinstancyjnym postępowaniem administracyjnym w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), tylko szczególnym postępowaniem obliczonym przede wszystkim na rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania w obszarze zakwestionowanej oceny zadania egzaminacyjnego (tu oceny niedostatecznej

z projektu drugiego aktu notarialnego).

Tym niemniej, wbrew poglądowi skarżącej, w niniejszej sprawie Komisja II stopnia zastosowała się do wskazanej reguły działania. Jak już powiedziano to, że

w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazała również na szereg uchybień pracy skarżącej niedostrzeżonych, czy raczej pominiętych przez egzaminatorów w ocenach cząstkowych, tylko wzmacnia / uzupełnia ocenę negatywną z tej części egzaminu, gdyż poszerza argumentację leżącą u jej podstaw, wynikającą z uzasadnień ocen cząstkowych egzaminatorów i stanowiska Komisji II stopnia zajętego wobec zarzutów odwołania (por. szczegółową treść zaskarżonej uchwały). Tym samym, działanie Komisji II stopnia było zgodne z prawem i wbrew temu, co podnosi skarżąca, zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało wydane

w oparciu o nowe zarzuty postawione pracy skarżącej w rozumieniu naruszenia zakazu reformationis in peius, wyrażonym w art.139 k.p.a.

Sąd stwierdza, że argumentacja zawarta w zaskarżonej uchwale wykazała prawidłowość oceny kwestionowanej przez K. M. i bezpodstawność zarzutów poczynionych przez nią na tym tle. Powyższa ocena jest wynikiem ocen pracy egzaminacyjnej skarżącej dokonanych niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów, którzy sporządzili przy tym pisemne uzasadnienia tych ocen.

W sporządzonych ocenach, wyważając negatywne i pozytywne aspekty pracy, egzaminatorzy wskazali nie tylko błędy, ale również pozytywne jej elementy. Fakt skoncentrowania się organu odwoławczego - Komisji II stopnia, na brakach i błędach zadania tj. drugiego projektu aktu notarialnego wynikał natomiast z niesprzecznego faktu, że to te elementy były wyłączną przyczyną negatywnej oceny z części drugiej egzaminu, a w konsekwencji całości egzaminu notarialnego, do którego przystąpiła skarżąca.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono w sposób drobiazgowy mankamenty tejże pracy egzaminacyjnej, stąd nie ma potrzeby powtarzania ich

w tym miejscu. Wykazane przez Komisję II Stopnia błędy dotyczące projektu drugiego aktu notarialnego w istocie determinują rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem są one nader istotne, gdyż ich skutki dotykają bezpośrednio nie tylko samego notariusza sporządzającego akt notarialny, ale także strony tego aktu. Zatem popełnione przez skarżącą błędy w projekcie drugiego aktu notarialnego, dostrzeżone przez Komisję Egzaminacyjną i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu i – w ocenie Sądu – brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Należy zgodzić się

z organem, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozwiązania przedmiotowego kazusu, pomimo trafności kilku argumentów zawartych w odwołaniu wskazuje na to, że szereg zasadniczych kwestii w omawianym zadaniu K. M. rozwiązała wadliwie. Ponadto w pracy znalazły się liczne błędy mniej istotne, które także niewątpliwie wpływają na jej końcową ocenę. Zdaniem WSA, nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie przynosi odpowiedzi dlaczego elementy negatywne pracy zdominowały elementy pozytywne (str. 8 skargi). Wbrew zarzutom skargi, organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały. Dla odparcia powyższego poglądu strony, jako niezasadnego, wystarczy przywołać treść uchwały Komisji II stopnia a w szczególności jej fragment zawarty na stronie 12 uzasadnienia, w którym Komisja wskazuje, że do istotnych kwestii w zadaniu, które skarżąca rozwiązała błędnie należą: brak odpowiedniego dokumentu stwierdzającego złożenie ślubowania przez Prezydenta, nieskuteczne zrzeczenie się prawa odkupu, brak kontrasygnaty skarbnika Gminy, nieskuteczne poddanie egzekucji w zakresie zwrotu bonifikaty, niedostateczne, ogólnikowe określenie treści ustanowionej służebności przesyłu i ustanowienie jej na rzecz podmiotu, którego uprawnienie nie zostało w projekcie wykazane; nie powołanie uchwały o charakterze generalnym o zasadach zbywania nieruchomości oraz przyjęcie uiszczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przed dokonaniem tej czynności. Dalej Komisja podaje, że w pracy znalazły się ponadto, w znacznej liczbie, opisane szczegółowo w uchwale błędy mniej istotne, w tym wątpliwa kwestia umocowania Prezydenta do reprezentowania Gminy i kilka prowadzących do bezskuteczności poszczególnych czynności, przy uwzględnieniu ich liczby i wagi całkowicie dyskwalifikują pracę. Podkreślić przy tym trzeba, że Komisja II stopnia uzasadniając swoje stanowisko wskazała na konkretną argumentację prawną przemawiająca za słusznością podjętego rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że sama skarżąca dostrzega mankamenty swojej pracy wytknięte w zaskarżonej uchwale, polemizując

z nimi w aspekcie oceny popełnionego błędu, jako zbyt surowej. Podkreśla, że popełnione błędy nie miały wpływu na ważność ani skuteczność aktu notarialnego. Akcentuje, że Komisja II stopnia przyznała, iż projekt aktu nie był obarczony bezwzględną wadą nieważności a niesprawiedliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia upatruje w tym, że istnieje podstawa do przypuszczenia, iż gdyby członek Komisji Egzaminacyjnej nr [...] nie "wykrył" nieistniejącej nieważności aktu, również pierwotna ocena pracy mogła być pozytywna, a w każdym razie wydźwięk jej uzasadnienia byłby zapewne odmienny, nie szafujący z łatwością określaniem pomniejszych uchybień skarżącej mianem błędów "kardynalnych" i "dyskwalifikujących", których nie dostrzegł ani drugi członek tej Komisji oceniający pracę skarżącej na ocenę dostateczną, ani członkowie Komisji II stopnia rozpatrujący odwołanie (v. str.10 skargi).

To stanowisko jest słuszne jedynie pozornie, albowiem nie uwzględnia istoty

i celu egzaminu notarialnego. Po pierwsze: sam fakt, że akt notarialny sporządzony w ramach egzaminu nie jest obarczony bezwzględną wadą nieważności nie stanowi samo w sobie o tym, że należy zdającemu wystawić ocenę pozytywną. Gdyby bowiem był obarczony taką wadą, to dyskwalifikowałby taką pracę jako, że sporządzenie aktu nieważnego jest najpoważniejszym, kardynalnym błędem świadczącym o nieznajomości prawa przez kandydata na notariusza. W efekcie nie można byłoby uznać, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu. Przyjęcie poglądu przeciwnego stałoby w sprzeczności

z obowiązkiem ochrony interesu publicznego, naczelnej zasady w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, który należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane.

Po drugie, prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na notariusza. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik egzaminu powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Należy zaakcentować, że do ustawowych obowiązków notariusza należy: czuwanie, przy dokonywaniu czynności notarialnych, nad należytym zabezpieczeniem praw

i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność notarialna może powodować skutki prawne (art. 80 § 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie), udzielanie stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (art. 80 § 3 ww. ustawy – Prawo o notariacie), odmowa dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem (art. 81 ww. ustawy – Prawo o notariacie). Przy tak ukształtowanych obowiązkach ustawowych notariusza podstawową kwestią jest znajomość przepisów prawa

Uwzględniając podstawowy obowiązek notariusza wynikający z art. 80 § 2 Prawa o notariacie, zdający egzamin notarialny ma zabezpieczyć słuszne prawa

i interesy stron stawających do aktu. Oznacza to m.in. że w razie dostrzeżonych rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie odnośnie danego problemu prawnego zdający powinien uzasadnić przyjęty sposób rozstrzygnięcia sprawy, wskazując

z jakich powodów uznaje, że przyjęte rozwiązanie byłoby najlepsze dla hipotetycznych stron czynności. Komisja II stopnia szczegółowo opisała dlaczego uznała, również w świetle argumentacji przedstawionej przez skarżącą, że projekt drugiego aktu notarialnego zawiera także szereg rozwiązań obarczonych istotnymi błędami, obniżającymi ocenę pracy. W tym zakresie podniosła, że zapisy zaproponowane przez skarżącą świadczą o nieznajomości przepisów przykładowo: niewykazanie należytego umocowania osób fizycznych do reprezentowania osób prawnych (rzutujące na ważność i skuteczność czynności) - dotyczy to kwestii umocowania Jana Kowalskiego do reprezentowania Gminy z uwagi na możliwość przewidzianą w art. 492 § 1 kodeksu wyborczego; dalej, według Komisji możliwość imiennego wskazania osoby likwidatora w umowie spółki (przedłożonej do czynności) nie była w świetle art. 276 k.s.h. wykluczona, jednakże w takim przypadku należało w treści projektu powyższe wyraźnie wskazać - z odwołaniem do treści przedłożonej umowy (zgodnie z ostatnim poleceniem zdania), czego skarżąca nie uczyniła, kolejny zarzut Komisji, że zapis projektu nie jest wystarczający do wykreślenia prawa odkupu z księgi wieczystej, skoro Skarżąca nie wskazała stron i treści powoływanej czynności, w ten sposób skarżąca uchybiła zadość obowiązkowi wykonania ostatniego polecenia zadania, zrzeczenie się prawa odkupu zostało dokonane z naruszeniem praw i słusznych interesów stron czynności; brak właściwej kontrasygnaty skarbnika Gminy właściwej do odpłatnego ustanowienia służebności, a co istotne, kontrasygnata taka nie została przedłożona przez Prezydenta, lecz jej istnienie wynika wyłącznie z jego oświadczenia. Komisja podkreśliła jednocześnie, że brak właściwej kontrasygnaty powoduje bezskuteczność czynności ustanowienia odpłatnej służebności, przy czym zgoda skarbnika Gminy może być także następcza, wyrażona po dacie dokonania czynności i wówczas czynność staje się skuteczna, jednak zadaniem skarżącej było takie zaprojektowanie czynności, by zmiany i uzupełnienia nie były konieczne, a przygotowany projekt stanowił wystarczającą podstawę dokonania wpisów

w księdze wieczystej. To tylko przykładowe mankamenty spornego projektu.

W motywach uchwały Komisja II stopnia konkretnie i wyczerpująco opisała zauważone błędy i dokonała ich ocenę w aspekcie wymagań przedmiotowego egzaminu zawodowego. Ocena ta jest, zdaniem Sądu, pełna, logiczna i wyważona a zarzuty skargi jej nie podważają. WSA zauważa, że ocena pracy egzaminacyjnej i związanej z tym nierozłącznie przydatności do zawodu z natury rzeczy nie pozwala pominąć specyficznej pozycji notariusza w polskim systemie prawnym. Notariusz zajmuje pozycję osoby zaufania publicznego, której powierzone zostały przez państwo zadania publiczne, a także ponosi odpowiedzialność, tak jak funkcjonariusz publiczny, piastując funkcję strażnika obowiązującego porządku prawnego na mocy art. 2 § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie. Notariusz daje pewność transakcji, zapewnia kontrolę państwa nad stosunkami prawnymi pomiędzy podmiotami, gwarantuje bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz bezpieczeństwo przechowywanych dokumentów. Istotą notariatu jest to, że notariusz jest osobą zaufania publicznego mającą za zadanie w sposób bezstronny reprezentować interesy obu stron czynności prawnej. Co więcej, notariusz wykonuje swoje obowiązki nie tylko we własnym imieniu, ale w imieniu państwa. Czynności notarialne dokonane przez notariusza mają charakter dokumentów urzędowych (art. 2 § 2 ustawy Prawo o notariacie). Oznacza to, że dokumenty sporządzone przez notariusza mają szczególną moc prawną, moc gwarantowaną przez państwo. Podobnie jak sądy, notariusze mogą wykonywać niektóre czynności prawne. W odróżnieniu od adwokata, czy radcy prawnego który, reprezentując swojego klienta, występuje w jego imieniu, notariusz występuje

w imieniu państwa. Te okoliczności mają niewątpliwie również wpływ na sposób postrzegania zalet i ewentualnych wadliwości w zakresie rozwiązania zadania egzaminacyjnego kandydata pretendującego do wykonywania zawodu notariusza. Tymczasem, jak już powiedziano, stanowisko K. M. nie uwzględnia specyfiki egzaminu zawodowego, jakiemu skarżąca się poddała. Skoro zdanie egzaminu notarialnego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny, nienaruszający podstawowych obowiązków notariusza. Celem postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu do którego aplikuje. Wszelka niejasność, czy brak precyzji w akcie zawsze może być w przyszłości źródłem sporu i konfliktu. Akt notarialny powinien być tak przygotowany, aby zminimalizować możliwość wystąpienia sporów na tle jego wykonywania.

Należy podkreślić, że egzaminator wystawiający ocenę pozytywną za sporny akt notarialny także zwracał uwagę na niektóre błędy wymienione przez Komisję Egzaminacyjną, natomiast, to że nie zakwalifikował tych błędów jako dyskwalifikujących pracę skarżącej, nie wpływa bezpośrednio na ocenę tych błędów dok Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 74e § 2-4 ww. ustawy – Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie Komisji Egzaminacyjnej, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków Komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie Przewodniczącemu Komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka Komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna – niedostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Zważywszy że ustawa – Prawo o notariacie przewiduje, przy wielości ocen (pochodzących od poszczególnych egzaminatorów), ustalanie przez Komisję Egzaminacyjną oceny ostatecznej jako średniej arytmetycznej i wskazuje sposób obliczania takiej średniej, to logicznie uzasadnione jest, w świetle art. 74f § 1 tej ustawy, posłużenie się tą metodą także przy wystawieniu oceny końcowej za całą część egzaminu.

Podkreślić trzeba, że każdy z egzaminatorów jest prawnikiem, specjalistą

w danej dziedzinie, którego wiedza, doświadczenie i autorytet daje rękojmię prawidłowej oceny pod kątem sprawdzenia, czy osoba przystępująca do egzaminu wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (art. 74 § 3 ww. ustawy). Inne (łagodniejsze) podejście do pracy zdającego przez jednego z egzaminatorów nie może uzasadniać stwierdzenia, że ostrzejsze podejście drugiego z nich czyni jego ocenę nieprawidłową. Skoro egzamin notarialny ma stanowić podstawę do stwierdzenia, iż egzaminowany wykazuje się wiedzą do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, to sporządzony na egzaminie projekt aktu notarialnego musi odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym tak, jak akt notarialny sporządzony przez notariusza, a więc jako akt ważny i skutecznie zabezpieczający prawa i interesy stron. Dlatego ocenie egzaminatorów i w następstwie Komisji II Stopnia (w zakresie zarzutów stawianych w odwołaniu) podlegają wszystkie, bez wyjątku, elementy projektu aktu sporządzonego przez osobę zdającą, zaś stwierdzone uchybienia i błędy mają wpływ na ocenę tych projektów aktów notarialnych i na ocenę końcową.

Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego, któremu poddała się skarżąca. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego

w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie uchwały należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny.

Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę K.M. oddalił.