Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 926/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 5 ust 1, art 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. , 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz A. K. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt ) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), określanej dalej jako k.p.a., w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693, z późn. zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], o odmowie potwierdzenia, że A. K., s. W, ur. [...] lipca 1950 r., w m. [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, z późn. zm.), powoływanej dalej jako ustawa.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 29 czerwca 2017 r. A. K. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej "Prezesem IPN", dnia [...] listopada 2017 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia, że A. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie w dniu 15 listopada 2017 r.

Wnioskiem z dnia 29 listopada 2017 r. A. K. wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przeprowadzenie postępowania dowodowego, zgodnie z wnioskiem strony z dnia 10 października 2017 r. Ponadto ww. wskazał, że organ powinien zbadać, czy dokumenty, na podstawie których wydał zaskarżoną decyzję, są dokumentami wytworzonymi przez wnioskodawcę. Nadto zarzucił organowi błędną wykładnię art. 4 ustawy o działaczach opozycji poprzez niezbadanie czy deklaracja z dnia [...] kwietnia 1982 r. została wytworzona przez wnioskodawcę. Ww. wskazał również, że w piśmie z dnia 19 października 2017 r. Strona zgłaszała nieścisłości zawarte w dokumentach wytworzonych przez [...], których organ nie zbadał i nie dokonał ich oceny oraz podniósł sprzeczność, wynikającą z rzekomego podpisania deklaracji współpracy w dniu [...] kwietnia 1982 r. i jednoczesnego zarejestrowania ww. w dniu [...] września 1975 r. do nr [...] jako TW [...]. W pozostałych dokumentach okres współpracy został bowiem oznaczony od dnia 7 kwietnia 1982 r. do dnia 31 grudnia 1985 r. Odwołując się do orzecznictwa wywodził, że decyzja narusza art. 4 pkt 2 ustawy oraz art. 7, 15, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.

Prezes IPN w zaskarżonej decyzji przytoczył treść art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy.

Wyjaśnił, że w wyniku kwerendy, przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dotyczące m.in. A.K. akta o sygn. IPN [...] - teczkę personalną tajnego współpracownika pseudonim "[...]", prowadzoną przez Wydz. III [...] w [...] oraz zapisy archiwalne dotyczące wnioskodawcy.

Organ wywodził, że w aktach o sygn. IPN [...] (teczka personalna tajnego współpracownika pseudonim "[...]" dot. A.K.) znajduje się deklaracja z dnia [...] kwietnia 1982 r. podpisana imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy - A.K. oraz pseudonimem "[...]", zawierająca m.in. następujący zapis "(...) swoje umiejętności i doświadczenia życiowe będę się starał wykorzystać m.in. do: ustalenia osób, które swoim zachowaniem i działalnością naruszają bezpieczeństwo i porządek prawny PRL (...), ujawniania i rozpoznawania osób posiadających kontakty w krajach kapitalistycznych, które z różnych względów mogą interesować organa Służby Bezpieczeństwa (...), zwrócenie uwagi na ujemne zjawiska i fakty w życiu społeczno-gospodarczym w regionie zamieszkania itp. Jednocześnie dołożę maksimum wysiłku w zakresie przestrzegania instruktażu i zachowania w tajemnicy faktu oraz okoliczności dotyczących całokształtu udzielania pomocy organom Służby Bezpieczeństwa, uwzględniając wymogi zasady konspiracji i wynikające stąd konsekwencje. Informacje w formie pisemnej i ustnej będę przekazywał pod pseudonimem ([...])". Ponadto z zawartego w teczce personalnej rezultatu pozyskania wynika, że w dniu 7 kwietnia 1982 r. przeprowadzono rozmowę z A.K., zobowiązującą go do współpracy ze SB, dotyczącą bliższego rozpoznania środowiska nauczycieli. "Kandydat wyraził na to zgodę i poprosił o bliższe wyjaśnienia w tej sprawie". W wyniku przeprowadzonej rozmowy funkcjonariusz uzyskał informacje, dotyczące działalności zawodowej A.K..

W ocenie organu opisana wyżej deklaracja spełnia kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Deklaracja została wytworzona przez wnioskodawcę, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Powyższy dokument zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, udzielenia pomocy w ujawnianiu osób prowadzących działalność nielegalną, skierowaną przeciwko państwu, świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy oraz konieczność posługiwania się pseudonimem w kontaktach z funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa.

Dalej organ wskazał, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały również następujące zapisy archiwalne dotyczące A.K.:

• karta [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...], z treści której wynika, że A.K. s. W. ur. [...] lipca 1950 r. w m. [...] wykorzystywany był w okresie od dnia [...] kwietnia 1982 r. do dnia [...] grudnia 1985 r. jako TW "[...]" nr rejestracyjny [...]. Wyeliminowany w związku z odmową współpracy. Materiały przekazano do arch. Sekcji "[...]" Wydz. Zabezpieczenia Operacyjnego [...] w [...] do nr [...],

• karta 25 z akt o sygn. IPN [...] z kserokopii dziennika rejestracyjnego r [...] [...] w [...], z treści której wynika, że w dniu [...] września 1975 r. Wydz. [...] rejestrował do nr [...] TW "[...]" (data rejestracji [...] kwietnia 1982 r.). W dniu 10 stycznia 1986 r. sprawę zdjęto z ewidencji i przekazano dom archiwum do nr [...],

• karta [...] z KOI b. [...] "[...]" MSW z treści której wynika, że A.K. s. W. ur. [...] lipca 1950 r. w m. [...] wykorzystywany był w okresie od dnia [...] kwietnia 1982 r. do dnia [...] grudnia 1985 r. jako TW "[...]" nr rejestracyjny [...]. Wyeliminowany w związku z odmową współpracy. Materiały przekazano do arch. Sekcji "[...]" Wydz. Zabezpieczenia Operacyjnego [...] w [...] do Nr [...],

• informacja o osobie z komputerowego zbioru danych SB ([...]) wskazuje, że A.K. jako tajny współpracownik wyeliminowany został w związku z odmową współpracy. Materiały przekazano do arch. Sekcji "C" Wydz. Zabezpieczenia Operacyjnego [...] w [...] do nr [...].

Organ wywodził, że przywołane zapisy archiwalne oraz znajdujący się w teczce personalnej rezultat pozyskania A.K., spełniają kryteria dokumentów, wymienionych w art. 4 pkt 2 i ustawy, tj. zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Odnosząc się do powyższego oraz treści zarzutów dotyczących braku przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego, zgodnie z wnioskiem strony z dnia 10 października 2017 r. i pismem z dnia 19 października 2017 r. oraz niezbadania deklaracji z dnia 1 kwietnia 1982 r., pod kątem wytworzenia przez wnioskodawcę, organ wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy Prezes IPN nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa i nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie informuje o treści dokumentów, znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy. Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa.

Powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie organ stwierdził, że postępowanie prowadzone w związku z art. 4 ustawy służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest wiec postępowaniem lustracyjnym, prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby, w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa.

Odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie organ wskazał, że jego rola ograniczała się jedynie do przeszukania archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, pod kątem odnalezienia dokumentów wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ skupił się na danych osobowych wnioskodawcy, które we wszystkich materiałach archiwalnych są zbieżne. W pierwszej kolejności organ poza imieniem i nazwiskiem strony badał datę i miejsce urodzenia A.K. ([...] lipca 1950 r. m. [...]) oraz imię jego ojca (W.). Przytoczone dane osobowe A.K., tj. jego imię, nazwisko, imię ojca, data i miejsce urodzenia są ogólnie przyjętymi danymi, na podstawie których można w pełni zidentyfikować daną osobę. Wskazane dane osobowe są jednocześnie tożsame z danymi osobowymi wskazanymi przez A. K. we wniosku z dnia 7 lipca 2017 r. Jedynie dane dotyczące matki A. K. w niektórych dokumentach archiwalnych różnią się od wskazywanych przez wnioskodawcę. W dokumentach tych zamiast imienia matki [...] występuje kilkukrotnie imię Jadwiga. Imię matki wnioskodawcy w późniejszym okresie było przekreślane przez funkcjonariuszy i poprawiane na właściwe – [...]. Z czasem dokumenty archiwalne zawierały właściwe dane matki wnioskodawcy. Błąd dotyczący danych osobowych matki wnioskodawcy wynikać mógł z nieuwagi funkcjonariuszy oraz obco brzmiącego imienia, co z czasem dostrzeżono i zweryfikowano. Prezentowana w piśmie z dnia 29 listopada 2017 r. teza odnośnie do braku możliwości popełnienia przez wnioskodawcę wielokrotnej pomyłki podczas wskazywania danych osobowych matki ww. jest całkowicie bezzasadna. Dowodem potwierdzającym powyższe są zapisy występujące w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, jak np. na karcie [...] wytworzonej w dniu 23 stycznia 1986 r. gdzie odręcznie dopisano "Uwaga! Prawidłowe nazwisko i imię matki brzmi [...] [...]. Powiadomiono Wydz. [...] Biura "[...]" MSW [...]". Również z treści akt osobowych internowanego A. K., s. W. z lat 1981-1999 (sygn. IPN [...]) wynika, że błąd dotyczący danych osobowych matki wnioskodawcy powtarzał się nie tylko w dokumentach stanowiących podstawę wydania decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r., ale również w aktach internowanego, dotyczących A. K.. W treści akt internowanego matka Wnioskodawcy była określana jako "[...], "[...]" czy "[...]" co jednak, w zestawieniu z innymi danymi wnioskodawcy nie stanowiło podstawy do uznania, że wskazywane dokumenty nie dotyczą Pana A. K.. W ocenie Prezesa IPN również dane dotyczące miejsca zamieszkania, czy rysopisu wnioskodawcy, w konfrontacji z danymi osobowymi takimi jak imię, nazwisko, imię ojca, data i miejsce urodzenia A. K. nie mogą być uznane za wystarczające do samodzielnej identyfikacji osoby i w ocenie organu nie mogą przesądzać o prawidłowości analizy dokumentów odnalezionych w zasobach archiwalnych IPN. Ponowna analiza akt sprawy potwierdziła, że pomimo, iż część odnalezionych w zasobach IPN dokumentów zawiera sprzeczne dane dotyczące wnioskodawcy, to bezsprzecznie kluczowe dane identyfikujące osobę, tj. jej imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia, imię ojca we wszystkich odnalezionych dokumentach są identyczne i zbieżne z danymi osobowymi, wskazanymi przez A. K. we wniosku z dnia 7 lipca 2017 r., w związku z czym wynik przeprowadzonej w zasobach archiwalnych IPN należało uznać za prawidłowy, a odnalezione dokumenty za dotyczące wnioskodawcy.

Odnosząc się do podnoszonego w piśmie z dnia 29 listopada 2017 r. zarzutu sprzeczności, wynikającej z rzekomego podpisania deklaracji współpracy z dnia [...] kwietnia 1982 r. i jednoczesnego zarejestrowania ww. w dniu 19 września 1975 r. do nr [...] jako TW [...], choć w pozostałych dokumentach okres współpracy został oznaczony od dnia [...] kwietnia 1982 r. do dnia [...] grudnia 1985 r., co w ocenie pełnomocnika wnioskodawcy, świadczy o "fabrykowaniu dokumentów przez SB, organ w uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. powołał skrócony opis karty nr [...] z akt o sygn. [...] z kserokopii dziennika rejestracyjnego [...] w [...]. Z treści zapisów znajdujących się na wskazanej karcie wynika, że w dniu [...] września 1975 r. Wydz. [...] rejestrował do nr [...] TW "[...]" ([...] grudnia 1976 r. nazwa jednostki rej. — Wydz. [...] Kategoria - zab. oper. przekwalifik. z kand. - przekreślone). Nr sprawy do której dana osoba jest rejestr. - data rejestracji 7 kwietnia 1982 r. Powyżej zapis TW; pseudonim kryptonim – [...]. W dniu 10 stycznia 1986 r. sprawę zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum do nr [...]. Powyższe zapisy potwierdzają, że początkowo służba bezpieczeństwa traktowała A. K. w kategorii zabezpieczenia operacyjnego, a następnie przekwalifikowała z kandydata na tajnego współpracownika. Zainteresowanie osobą wnioskodawcy przed zarejestrowaniem go w 1982 r., jako tajnego współpracownika potwierdzają również zapisy w teczce personalnej TW "[...]" (sygn. akt IPN [...]), która pomimo prowadzenia w latach 1982-1985 jako daty skrajne jednostki archiwalnej posiada lata 1974-1985 i rejestrowana była pod sygn. [...].

Biorąc pod uwagę wymogi procesowe Prezes IPN uznał, że dołożono wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, zgodnie z 7, 15, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.

W skardze z dnia 14 lutego 2018 r. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r., A. K. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2017 r., zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:

a) art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz zaniechaniu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego i załatwienia sprawy przede wszystkim poprzez nieuwzględnianie składanych przez skarżącego wniosków i zarzutów dotyczących dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej;

b) art. 15 k.p.a. - poprzez zaniechanie odniesienia się do zarzutów skarżącego, iż dokumenty na które powołuje się organ i które stanowią podstawę nie zostały przez niego wytworzone, jak również poprzez zaniechanie wskazania dlaczego uznał te dokumenty za wytworzone przez skarżącego, pomimo zarzutów podnoszonych przeciwko autentyczności podpisu znajdujących się na tych dokumentach;

c) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wykazania, iż dokumenty zalegające w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, na których organ oparł swe rozstrzygnięcie nie zostały wytworzone ani przez niego, ani przy jego udziale co miało bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ skarżący miał zamiar wykazać, iż dokumenty, na których organ oparł swą decyzję nie zostały przez niego, ani przy jego udziale wytworzone, w konsekwencji stanowiłoby podstawę wydania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem skarżącego.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 4 ust. 2 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że organ w niniejszej sprawie może ograniczyć się jedynie do stwierdzenia istnienia bądź nieistnienia określonych dokumentów i na tej podstawie wydać decyzję, w sytuacji gdy poprawna wykładania omawianego przepisu winna prowadzić do wniosku, iż na organie ciąży również obowiązek ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, iż dokumenty te zostały faktycznie wytworzone prze skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W uzasadnieniu skargi podał, że jej istotą jest zbadanie czy dokumenty, na podstawie których organ wydał zaskarżoną decyzję są dokumentami wytworzonymi przez wnioskodawcę. Organ takiego badania zaniechał, pomimo zgłoszenia przez stronę stosownego wniosku dowodowego.

W ocenie skarżącego skoro organ swoją decyzję opiera na dokumencie deklaracji z dnia 1 kwietnia 1982 r., to winien zbadać czy dokument ten został wytworzony przez skarżącego. Dokument ten, jak słusznie zauważa organ, jest podpisany imieniem i nazwiskiem (błędnym) skarżącego oraz pseudonimem [...] (lub [...]), ale podpis ten nie został nakreślony przez skarżącego. W ocenie strony organ pominął tę okoliczność błędnie stwierdzając, iż dokument ten został wytworzony przez wnioskodawcę. Przy czym zauważyć należy, iż zarówno w decyzji pierwotnej, jak i zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnia dlaczego przechodzi do porządku dziennego nad zarzutami skarżącego w zakresie tego, iż dokumenty te nie zostały wytworzone ani przez niego ani przy jego udziale. Ustalenie tej okoliczności jest podstawową przesłanką rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy.

Uzupełnieniem zarzutów skarżącego jest również to, iż w piśmie z dnia 19 października 2017 r. szczegółowo zostały opisane nieścisłości, zawarte w dokumentach wytworzonych przez SB, które udało mu się uchwycić. Organ nie zbadał tych nieścisłości, nie dokonał ich oceny w kontekście całej sprawy, a w szczególności w kontekście zarzutów skarżącego, odnoszących się do prawdziwości rzekomo wytworzonego przez niego dokumentu deklaracji współpracy.

Niemożliwym jest, by skarży mógł wielokrotnie pomylić imię własnej matki i wskazywać je jako J. (wielokrotnie powtarzające się w dokumentach) albo E., E. czy E. skoro jego matka miała na imię J.?

W ocenie skarżącego powyższa okoliczność powinna wywołać co najmniej wątpliwości, co do prawdziwości dokumentów. Organ zamiast okoliczność tę ocenić, tłumaczy jak do niej doszło, powołuje nowe okoliczności, dowody, dokumenty z których wynikać ma, że błąd ten był ujawniony również w innych miejscach. Powstaje zatem sprzeczność w działaniu organu, bo jak sam twierdzi w swych decyzjach jego rola sprowadza się do zweryfikowania istnienia określonych dokumentów. Organ przy tym nie widzi przeszkód, żeby prowadzić postępowanie dowodowe celem wykazania, że błąd w imieniu matki skarżącego nie był odosobnionym przypadkiem. Wbrew temu działaniu organ konsekwentnie stara się twierdzić, że w swych decyzjach nie może dokonywać ocen. Taka sprzeczność w postępowaniu organu jest nie do wytłumaczenia.

Analogiczna sytuacja ma miejsce przy wyjaśnianiu sprzeczności, dotyczących sporządzenia deklaracji, dat rejestracji skarżącego jako TW, okresu trwania współpracy. Organ twierdzi, że nie może oceniać zebranego w sprawie materiału, jednak nie przeszkadza mu to czynić ustaleń i ocen w omawianym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., określanej dalej jako "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego, w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5, w zw. z art. 4 ust. 2 powoływanej wcześniej ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, u podstaw jej rozstrzygnięcia legło przekonanie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że jego kognicja, a zarazem postępowanie dowodowe, prowadzone w sprawie jest ograniczone.

Stanowisko to nie jest w pełni poprawne z dwóch powodów.

Po pierwsze treść przytoczonej regulacji wskazuje na to, że stan prawny potwierdzany decyzją Prezesa IPN nie może ograniczyć się tylko do ustalenia czy w archiwum zachowały się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy, lecz konieczne jest zweryfikowanie tych dokumentów w celu wykazania, że powstały one w warunkach związanych z działaniem wnioskodawcy, polegającym na ich wytworzeniu lub wytworzeniu tych dokumentów przy jego udziale "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa".

Po drugie, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący przedstawił zarzuty, mające - w jego ocenie - podważać stanowisko organu w zakresie uznania, że był on tajnym współpracownikiem i że przy jego udziale zostały sporządzone jakiekolwiek dokumenty, o tym świadczące. Zwrócił również uwagę na liczne rozbieżności w dokumentach oraz nieprawidłowość danych osobowych, na które organ się powołuje, uznając że dokumenty zawierające owe dane, dotyczą skarżącego. W takiej sytuacji, warunkiem wydania decyzji była ocena tych dokumentów w kontekście wywiedzenia, czy istotnie dotyczą skarżącego oraz ich zweryfikowania w celu wykazania, że powstały one w warunkach związanych z działaniem wnioskodawcy.

Sąd podziela stanowisko, utrwalone w przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzecznictwie sądów administracyjnych co do tego, że w ramiach niniejszego postępowania Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Jak również to, że jego obowiązkiem jest formułowanie wniosków, wynikające z treści odnalezionych dokumentów.

Z brzmienia art. 4 ust. 2 ustawy wynika jednak w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów, wykazania: po pierwsze, czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy, a po drugie ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że muszą to być dokumenty, z których w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów).

W ocenie Sądu, okoliczność, iż powyższe obowiązki ciążą na organie, wynika również z faktu, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wydawanej jest w formie decyzji. Gdyby organ miał zatem jedynie obowiązek potwierdzić okoliczność istnienia lub nie dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, to jego rola ograniczałaby się do wydania zaświadczenia a nie decyzji. Wprowadzona przez ustawodawcę forma decyzji oznacza, że musi on dokonać oceny dokumentów, które się zachowały, pod kątem istnienia lub nie przesłanek określonych w art. 4 ustawy.

Z tych przyczyn, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że wydana ona została z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 ustawy, jak i art. 7, 15, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej spawy Sąd uznał, że skoro obowiązkiem organu było ustalenie, czy dokumenty jakie się zachowały dotyczyły skarżącego, to winien on był zgodnie z art. 15 k.p.a. odnieść się do zarzutów strony, podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazujących na to, że dotyczą one innej osoby i wyjaśnić dlaczego ich nie uwzględnił.

Ponadto organ powinien wykazać zgodnie z wymogami art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., dlaczego uznał, że dokumenty które odnalazł, w tym w konfrontacji z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, na które m.in. powołuje się skarżący w skardze, pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości organu na uznanie, że spełniają one przesłankę z art. 4 ust. 2 ustawy.

Należy bowiem przypomnieć, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały m.in. następujące zapisy archiwalne, dotyczące A. K.:

• karta [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] [...], oraz karta [...] z [...] b. Biura "[...]" MSW, z treści których wynika, że A. K. s. W. ur. [...] lipca 1950 r. w m. [...] wykorzystywany był w okresie od dnia [...] kwietnia 1982 r. do dnia [...] grudnia 1985 r. jako TW "[...]" nr rejestracyjny [...]. Wyeliminowany, w związku z odmową współpracy. Materiały przekazano do arch. Sekcji "[...]" Wydz. Zabezpieczenia Operacyjnego [...] w [...] do nr [...],

• informacja o osobie z komputerowego zbioru danych SB ([...]) wskazuje, że A. K. jako tajny współpracownik wyeliminowany został, w związku z odmową współpracy. Materiały przekazano do arch. Sekcji "[...]" Wydz. Zabezpieczenia Operacyjnego [...] w [...] do nr [...].

Organ nie ocenił jakie znaczenie dla skarżącego, w kontekście przywołanych wcześniej przesłanek ustawowych, miała odmowa współpracy.

Warunkiem prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił "nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności" (E. Iserzon, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 1970, s. 156, A. Wróbel, Komentarz do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex). Nie ulega wątpliwości, że naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym sprawia, iż ocena wyników postępowania dowodowego będzie wadliwa z tego powodu, że jest oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym (wyrok SN z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7, poz. 83).

Przedwczesnym jest – z uwagi na brak pełnej oceny materiału dowodowego przez organ administracji – odniesienie się do zarzutów merytorycznych.

Mając na uwadze, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest wystarczających rozważań w powyższym zakresie, pomimo tego, iż są one istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł, stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Na zasądzoną kwotę 580 zł składa się wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł), ustalone na podstawie § 15 ust. 2, w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ zobligowany będzie uwzględnić wytyczne, zawarte w niniejszym wyroku.