Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3632/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 790/15 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z 16 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 790/15, oddalił skargę R. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

W dniu 15 grudnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. Oddział w S. (dalej przywoływany, jako: Zakład, lub ZUS) wpłynął wniosek R. P. (dalej, jako: skarżący lub wnioskodawca) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek, uzasadniony trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą bezrobotną i chorą, a ponadto opiekuje się schorowanymi rodzicami. Na jego utrzymaniu pozostaje także studiujący syn, który również jest osobą wymagającą stałego leczenia. Obecnie korzysta z pomocy finansowej bliskich. W toku postępowania odwoławczego Wnioskodawca oświadczył, że aktualnie jest osobą bezrobotną pobierającą zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 997,40 zł, mającą na utrzymaniu studiującego syna. Poza tym nie osiąga dochodu, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez małżonkę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wysokości 2.421,90 zł. Małżonka strony ma na utrzymaniu dziecko. Wnioskodawca podał, że bezskutecznie poszukuje pracy, a środki na spłatę kredytów otrzymuje od rodziców.

Ostatecznie, decyzją z [...] kwietnia 2015 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] lutego 2015 r., ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2002-12/2009 r. w kwocie 15.754,97 zł, a także odsetek za zwłokę liczonych na dzień 15 grudnia 2014 r. w kwocie 15.780,00 zł (łączna należność 31.534,97 zł). Zakład podniósł, że w decyzji z [...] lutego 2015 r. nieprawidłowo wskazał wysokość nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2002 r. do 12/2009 r. oraz odsetek, co uzasadniało wydanie niniejszej decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, że Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą do dnia 31 grudnia 2009 r. w zakresie m.in. produkcji aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej. Ponadto ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę a na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015, poz. 121) – dalej, jako: u.s.u.s.). Organ wskazał, że skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w S. oraz spółdzielcze własnościowe prawo do garażu nr [...] położonego również w S. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. i pobiera zasiłek dla osób bezrobotnych w kwocie 783,20 zł, obecnie poszukuje pracy. Żona skarżącego osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.468,13 zł brutto (średniomiesięcznie). Ponadto, wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen Xsara, rok produkcji 2004). Według organu, w przedmiotowej sprawie istnieje zatem majątek który może stanowić przedmiot zabezpieczenia spłaty oraz postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał ZUS, na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Zdaniem Zakładu, w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o art. 28 ust.3 a) u.s.u.s. w związku z przepisami Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.) i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. Organ podniósł, że dochody uzyskiwane w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie domowym stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy i członków jego rodziny, a także podstawę finansowania bądź opłacania zobowiązań finansowych, choćby w minimalnych kwotach czy ratach. W ocenie Zakładu, Wnioskodawca nie wykazał uzasadnionego przypadku, który przy uwzględnieniu jego ważnego interesu stanowiłby przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej okoliczność dającą możliwość umorzenia przedmiotowych należności. Brak bowiem podstaw do umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w sytuacji gdy umorzenie dotyczy osoby pozostającej w okresie aktywności zawodowej, nie legitymującej się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, niewyłączonej z rynku pracy i możliwości zarobkowych. Jak wskazał ZUS, organ nie kwestionuje, że wnioskodawca obecnie, kiedy nie pracuje przebywając na zasiłku dla osób bezrobotnych nie jest w stanie sam jednorazowo opłacić przedmiotowych należności. Uwzględniając jednakże ustalony stan sprawy, według organu, nie zachodzą okoliczności, które można uznać za uzasadniony przypadek w rozumieniu wzmiankowanych przepisów.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja finansowa skarżącego umożliwia opłacenie należności z tytułu składek bez pozbawienia go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb rodziny; art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne i niezgodne ze stanem faktycznym przyjęcie, że Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny; art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2003 r.) poprzez niestwierdzenie w zaskarżonej decyzji, że składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za okres poprzedzający dzień 1 stycznia 2008 r. wygasły wskutek przedawnienia zobowiązania; art. 7 k.p.a, i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez dowolną i naruszającą zasadę prawdy obiektywnej i praworządności oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej ocenę, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania wiaty za budynek garażowy, a także przez niezebranie, nieprzeprowadzenie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie; art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu poprzez nie informowanie jej o podejmowanych w sprawie czynnościach.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że bezsporne jest, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów i nie jest w stanie bez uszczerbku dla swojej rodziny dokonać zapłaty kwoty przekraczającej 30.000 zł. Zdaniem skarżącego, Zakład pominął okoliczność, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Obecna sytuacja majątkowa skarżącego jego stan zdrowia i wiek w połączeniu z wysokością zadłużenia, prowadzić może nie tylko do sytuacji, że nie będzie ono spłacone, ale będzie nadal narastać.

W piśmie z dnia 26 sierpnia 2015 r. skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w skardze do Sądu.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (WSA), opisanym na wstępie wyrokiem z 16 września 2015 r., oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). WSA stwierdził, że rozstrzygając w granicach sprawy nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Następnie Sąd I instancji nakreślił ramy prawne sprawy. Wskazał na dwa odrębne reżimy związane z kwestią umarzania należności z tytułu składek. Podniósł, że rozstrzygnięcie organu wydawane na podstawie art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, co wpływa na zakres kontroli takiej decyzji przez sąd administracyjny. Odwołując się do konkretnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA podkreślił, że rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej, co wynika z celu powyższych regulacji prawnych. Sąd I instancji wskazał także, że sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi. Sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Następnie WSA stwierdził, że przenosząc powyższe na grunt tej sprawy w pełni podziela przedstawione poglądy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie organ należycie ustalił stan faktyczny, w tym w szczególności sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Według WSA, słusznie Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie w stosunku do Wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w przedmiotowej sprawie istnieje majątek, który może stanowić przedmiot zabezpieczenia spłaty oraz postępowania egzekucyjnego. Ustalono bowiem, że skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w S. oraz spółdzielcze własnościowe prawo do garażu położonego również w S. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. i pobiera zasiłek dla osób bezrobotnych w kwocie 783,20 zł, obecnie poszukuje pracy. Ponadto, Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen Xsara, rok produkcji 2004. Żona Wnioskodawcy osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.468,13 zł brutto (średniomiesięcznie).

Zdaniem WSA, Zakład prawidłowo także ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. W ocenie Sądu I instancji, ZUS dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego wnikliwie i wyczerpująco wskazując, iż dochody uzyskiwane w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie domowym stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych tak skarżącego, jak i członków jego rodziny, a także podstawę finansowania bądź opłacania zobowiązań finansowych, choćby w minimalnych kwotach czy ratach. WSA zauważył przy tym, że Zakład ma świadomość, jak wynika z treści zaskarżonego aktu, iż jednorazowa spłata należności nie jest możliwa.

W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał uzasadnionego przypadku, który przy uwzględnieniu jego ważnego interesu stanowiłby przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej okoliczność dającą możliwość umorzenia przedmiotowych należności, zaś ZUS prawidłowo dokonał oceny w tym zakresie. Według WSA, rację należy zatem przyznać organowi, który wskazał, iż brak jest podstaw do umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w sytuacji gdy umorzenie dotyczy osoby pozostającej w okresie aktywności zawodowej, nie legitymującej się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, niewyłączonej z rynku pracy i możliwości zarobkowych. Sąd I instancji podkreślił, że rezygnacja z należnych wpływów do budżetu Państwa, może nastąpić w szczególnych sytuacjach. Podstawowym obowiązkiem wszystkich obywateli jest płacenie podatków i uiszczanie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Umorzenie zaległości jest równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznych skutków działania osoby niepłacącej na pozostałych podatników.

Zdaniem Sądu w sprawie zebrano materiał dowodowy pozwalający na rzetelną ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych. Podjęte wnioski odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Przy ocenie występowania przesłanki ważnego interesu i uzasadnionego przypadku uwzględniono okoliczności przedstawione przez skarżącego. Zdaniem WSA, podstawy wydanego rozstrzygnięcia zostały przekonująco wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Sąd I instancji wskazał, że organ uwzględnił przyjętą w orzecznictwie wykładnię przepisów dotyczących przyznawania ulg, m.in. w postaci umorzenia zaległości. Ostateczny wynik powyższej oceny, mimo iż niezgodny z oczekiwaniami skarżącego nie może oznaczać, zdaniem WSA, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami. Sąd I instancji stwierdził także, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia także zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., szczególności w aspekcie uznania wiaty za budynek garażowy szczególnie, że nie stanowiło to przedmiotu postępowania. Jednakże, co podkreślił WSA na marginesie, to sam skarżący w przedstawionych przez siebie dokumentach – jak np. wyciąg z konta bankowego posługuje się sformułowaniem "garaż".

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł R. P., reprezentowany przez radcę prawnego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, zakwestionowanemu orzeczeniu zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej "u.s.u.s.") w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, to jest, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy :

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz związane z tym naruszenie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej dalej: "k.p.a."), w szczególności przez uznanie, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, pomimo tego, że (nie zbadał realnych możliwości zarobkowych skarżącego, nie wziął pod uwagę wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem siebie i rodziny, stanu zdrowia skarżącego, jego wieku, jak również preferencyjnym potraktowaniem interesu organu w porównaniu z interesem skarżącego;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając wniesiony środek zaskarżenia w granicach określonych treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu należy stwierdzić, że skarga kasacyjna R. P. nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła odnieść skutku sformułowanego w jej wnioskach. Brak zasadności skargi kasacyjnej ma swoje źródło zarówno w jej wadach formalnych, jak również merytorycznej nietrafności postawionych zarzutów. Na wstępie należy podkreślić, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkich sądów administracyjnych, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Zaakcentowania wymaga również, że związanie sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to nie tylko konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, ale także uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przed przystąpieniem do omówienia powodów nieuwzględnienia poszczególnych zarzutów kasacyjnych wypada przypomnieć, że wniosek wszczynający aktualne postępowanie administracyjne, zakończone decyzją poddaną kontroli sądowoadministracyjnej przez WSA w Szczecinie, wpłynął do organu 15 grudnia 2014 r. R. P. powołał się w nim na znaczne pogorszenie ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej wskazując m.in., że od [...] sierpnia 2014 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, a na jego utrzymaniu pozostaje syn studiujący w trybie stacjonarnym. Z kolei poprzedni wyrok WSA w Szczecinie oddalający skargę R. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za ten sam okres uprawomocnił się 13 grudnia 2014r. (v. wyrok WSA w Szczecinie z 15 października 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 444/14).

Przechodząc do zarzutów kasacyjnych w kolejności, jak we wniesionym środku zaskarżenia należy stwierdzić, że nie jest uzasadniony zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Uzasadniając zarzut błędnej wykładni wzmiankowanych przepisów skarżący kasacyjnie podniósł, że nie można przystać na przyjętą przez Sąd I instancji wykładnię dotyczącą kontroli legalności decyzji mającej charakter uznaniowy, co - zdaniem tego Sądu - wyklucza kontrolę merytoryczną rozstrzygnięcia organu. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu wypada podkreślić, że przytoczony przez skarżącego kasacyjnie fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie jest kompletny, bowiem Sąd I instancji na stronie 11 wyroku stwierdził, że sądy administracyjne nie są uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowych, ale w dalszej części rozważań WSA w Szczecinie wyłożył, na czym polega sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych, co zostało - jak się wydaje z oczywistych względów - pominięte przez stronę. W dotychczasowym orzecznictwie problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona, również na gruncie spraw przedmiotowo tożsamych (patrz wyroki NSA: z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11, z 5 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2252/11; z 12 września 2013 r. sygn. akt II GSK 814/12; z 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13; z 8 września 2015 r. ,sygn. akt II GSK 1807/14; z 30 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 5275/16 - treść tych wyroków oraz pozostałych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie obecnym, podziela poglądy przedstawione w przywołanych judykatach. Powszechnie panuje zgoda, co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności, na co słusznie wskazuje Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia z 2003 r. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak już powiedziano, przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także w razie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). O ile w ramach pierwszej z tych kategorii (art. 28 ust. 2 u.s.u.s) grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to faktu, o czym już wspomniano, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że ZUS poprzedził wydanie decyzji w sprawie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w stosunku do skarżącego - jak stwierdził zarówno Sąd I instancji oraz ZUS - nie zachodzi brak całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Ponadto, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji i ZUS, nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. uzasadniająca – na zasadzie wyjątku – umorzenie należności z tytułu składek – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego drobiazgowo wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję ponownie odmawiającą umorzenia zaległych należności. Skarżący podkreśla w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że jego sytuacja materialna nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia w stosunku do ZUS wynoszącego ponad 30 00 złotych. Niemniej jednak, należy zauważyć, że organ nie wymaga od strony spłaty jednorazowej, co jasno wyraził w zaskarżonej decyzji. Natomiast skarżący kasacyjnie, jak sam wskazuje, jest osobą pozostającą w okresie aktywności zawodowej, nie jest wyłączony z rynku pracy, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy oraz posiada majątek - nie tylko mieszkanie, które zajmuje z rodziną, ale także własnościowe prawo do garażu i samochód. Nie można zatem uznać za nietrafne stanowisko organu podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaaprobowane przez Sąd I instancji, a w efekcie uznać za przekonujące argumenty wskazywane się przez skarżącego kasacyjnie, że "sprzedaż mieszkania, samochodu i garażu spowoduje jedynie, że rodzina pozostanie bez jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego" oraz, że "fakt, iż Wnioskodawca nie jest osobą nietrwale niezdolną do pracy, a jedynie bezrobotną nie powoduje, iż uzyska on w najbliższym czasie ofertę pracy. Wnioskodawca bezskutecznie poszukuje pracy od sierpnia 2014 r., ale z uwagi na wiek (53 lata) i wysokie kwalifikacje żadnej oferty do dnia dzisiejszego nie otrzymał" (v. wniosek skarżącego kasacyjnie z 9 marca 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy). Tym samym, zarzut kasacyjny opisany w punkcie II.1 petitum skargi kasacyjnej oraz zarzut niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. (pkt I.1 petitum) nie mogły być uznane za trafnie podważające prawidłowość zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.

Ostatnim zarzutem skargi kasacyjnej, jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku m.in. do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. oraz art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i brak stwierdzenia, że składki na ubezpieczenia zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za okres poprzedzający dzień 01.01.2008r. wygasły wskutek przedawnienia zobowiązania, Zdaniem skarżącego kasacyjnie, ten brak czyni uzasadnienie Sądu I instancji niewątpliwie wadliwym w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego wypada podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie podjął nawet próby wykazania wpływu tego uchybienia na wynik sprawy i to w zakresie, w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy i dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku. Podczas, gdy z brzmienia art. 176 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że autor skargi ma przytoczyć podstawy kasacyjne i je uzasadnić. Konieczne jest uzasadnienie podnoszonej podstawy skargi kasacyjnej przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polega oraz, jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, omawiany zarzut kasacyjny musi być uznany za nieusprawiedliwiony.

W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.