Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 302/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1b ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2021 r.) M.N., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym – bratem F.N.

Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż M.N. jest osobą częściowo niezdolną do pracy, pobiera rentę z tego tytułu, w związku z czym nie poszukuje zatrudnienia. Brat wnioskodawcy F.N. ma [...] lata, legitymuje się orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2020 r., zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidzkiej co oznacza znaczny stopień niepełnosprawności wydany na stale. Z orzeczenia tego wynika, że wymaga opieki osoby drugiej w codziennych czynnościach życiowych. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od [...] stycznia 2020 r. Ma problemy ze wzrokiem, jest osobą niedowidzącą i niedosłyszącą. Ze względu na stan zdrowia wymaga stałej pomocy przy przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, nadzorowaniu leczenia. Jest kawalerem, nie ma dzieci. Jego rodzice nie żyją. Ma dwoje rodzeństwa: M.N. i G.N. Z akt sprawy, w tym przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż M.N. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem oraz nie podejmuje zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił M.N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem F.N. W ocenie tego organu na przeszkodę w uwzględnieniu wniosku stanowiła treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – w wersji obowiązującej w dacie wydania tej decyzji, dalej w skrócie u.ś.r.), bowiem niepełnosprawność F.N. powstała w wieku dorosłym, jak również treść art. 17 ust. 5 pkt 1a tej ustawy, bowiem wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe.

Po wniesieniu przez stronę odwołania, decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnienia zmiany stanu prawnego spowodowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r., uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Z kolei w odniesieniu do przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Kolegium wskazało, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym przepis ten wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku emerytury (renty) jedynie w sytuacji, gdy opiekun pobiera emeryturę (rentę) i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Jednakże całkowite wyłączenie opiekunów – emerytów (rencistów) z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tzn. w niniejszej sprawie renty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. W niniejszej sprawie organ I instancji zaniechał poinformowania strony o przysługującej mu możliwości wyboru świadczenia. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, pismem z dnia [...] października 2021 r. Wójt Gminy poinformował wnioskodawcę o przysługującej osobie, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, możliwości wyboru pomiędzy wskazanymi wyżej świadczeniami (rentą oraz świadczeniem pielęgnacyjnym). Wybór ten można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecny tekst jednolity – Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm., dalej w skrócie u.e.r.f.u.s.). organ wezwał wnioskodawcę do złożenia decyzji zawieszającej świadczenie rentowe w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] listopada 2021 r. pełnomocnik strony poinformował organ, iż wnioskodawca nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. Od daty publikacji tego wyroku (8 stycznia 2020 r.) negatywna przesłanka wyłączająca uprawnienie wnioskodawcy do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi już przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy ponownie odmówił M.N. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem F.N. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełnił przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ ma ustalone prawo do świadczenia rentowego, którego nie zawiesi. W związku z tym nie ma podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Po wniesieniu przez M.N. odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] samorządowe Kolegium odwoławcze utrzymało w mocy decyzje Wójta Gminy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż jeśli chodzi o zależność pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, aktualne orzecznictwo sądowe skłania się ku koncepcji wyboru przez stronę świadczenia, tak jak ma to miejsce w wypadku świadczeń o których mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Za takim stanowiskiem przemawia treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, w którym stwierdzono, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Strona ma możliwość wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami. Jednakże kolizję tych uprawnień odwołujący się może wyeliminować, jedynie składając wniosek o zawieszenie przysługującej jemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z chwilą z którą odwołujący się zawiesi prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zostanie jemu przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. wyłącza negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie zamierza zawiesić prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, oraz wywiedzione z przywołanego wyżej wyroku TK stanowisko, iż organ powinien wypłacać mu całą kwotę wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od daty złożenia wniosku do końca okresu złożonego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności, prawidłowe było stanowisko organu I instancji, że spełniona została przesłanka negatywna decydująca o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie powoduje, iż pomimo niepodejmowania pracy zawodowej otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją rekompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego. Organy nie mogą przyznać odwołującemu się wnioskowanego świadczenia do czasu przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, pozostającej w kolizji z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero więc od miesiąca zawieszenia omawianego świadczenia rentowego i przedłożenia decyzji w tym zakresie organ w związku z wyeliminowaniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. będzie miał możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję SKO M.N., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

b) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie skarżącego Kolegium dokonało błędnej wykładni zarówno art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a jak i art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jeśli chodzi o pierwszy z wymienionych przepisów, naruszenie prawa polegało na wydaniu decyzji z pominięciem treści wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Natomiast w przypadku drugiego ze wskazanych przepisów organ nie wziął pod uwagę wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 – stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Na skutek tego wyroku nie istnieje obecnie przepis prawa stwierdzający, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Z uwagi na derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Od 9 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do w/w renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył zarówno skarżący jak i organ.

Podniesiony w skardze zarzut wydania przez SKO zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest o tyle bezprzedmiotowy, iż organ ten nie uznał za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego w niniejszej sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Szczegółowa analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, iż treść tego przepisu została przytoczona w jej uzasadnieniu bez związku z przyczynami odmowy przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Na marginesie można stwierdzić, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji – bardzo obszerne – zostało sformułowane w sposób dość zawiły, co jednak nie skutkuje wadliwością tej decyzji w stopniu wymagającym jej uchylenia, ale w pewien sposób wyjaśnia podniesienie przez stronę skarżącą tego zarzutu – niejako z ostrożności procesowej.

Dodatkowo w pierwszej wydanej decyzji drugoinstancyjnej z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Kolegium wyraźnie stwierdziło, iż w przedmiotowej sprawie konieczne jest podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z uwagi na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 utraciła moc obowiązującą.

Dla porządku należy tylko wskazać, iż z uwagi na treść przywołanego wyżej wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym orzeczeniem Trybunału. Skutkiem przywołanego wyroku Trybunału była zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że obecnie nie obowiązuje już ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r., przy czym kwestia ta jest obecnie jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W postawie prawnej zaskarżonej decyzji organ wskazał m.in. przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W myśl pierwszego z nich świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty, renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w pkt II wyroku trybunał orzekł, iż przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału został opublikowany w Dz.U. z 2019 r. pod poz. 1257 w dniu 8 lipca 2019 r.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał zwrócił uwagę, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Ma ono zatem charakter kompensacyjny względem osoby sprawującej opiekę. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyróżnia dwa rodzaje niezdolności do pracy: całkowitą i częściową. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3). Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc faktycznie pracować, nie istnieją również prawne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnoprawną.

W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna – rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowiło nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zwłaszcza jeżeli tego świadczenia nie pobierają. Wobec powyższego Trybunał przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

W odniesieniu do przytoczonej wyżej regulacji zawartej w u.ś.r. oraz przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazać należy, iż jeśli chodzi o wzajemną relację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w ocenie Sądu za niezgodną z konstytucyjną zasadą równości należałoby uznać sytuację, w której samo posiadanie prawa do takiej renty skutkowałoby bezwzględną niemożnością przyznania stronie wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, nie odpowiada konstytucyjnej zasadzie równości wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykluczająca zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do świadczenia emerytalno-rentowego (w realiach rozpatrywanej sprawy renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) jak i możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego w danym momencie – tzn. obecnie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, w obecnym stanie prawnym aktualność zachowuje natomiast ten pogląd sformułowany w orzecznictwie sądowym, który opowiada się za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego bądź emerytalnego lub rentowego (por. przykładowo wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20).

Argumentem przemawiającym za taką wykładnią jest zasygnalizowany wyżej fakt, że świadczenie pielęgnacyjne cechuje się funkcją w istocie rekompensacyjną. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje ono tym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny, zrekompensowanie osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Konstrukcja normatywna świadczenia pielęgnacyjnego sprowadza się więc do tego, iż co do zasady przysługuje ono wtedy, gdy opiekun nie pracuje, tzn. zrezygnował z pracy zarobkowej albo nie podejmuje jej z uwagi na opiekę nad wymagającą tego osobą. Innymi słowy, świadczenie to stanowi ekwiwalent zarobków za pracę. Osoba posiadająca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy co do zasady może podjąć zatrudnienie, a dopiero decydując się na wybór świadczenia pielęgnacyjnego i opiekę nad osobą niepełnosprawną rezygnuje z podjęcia pracy w celu sprawowania tejże opieki nad osobą najbliższą.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się (por. przykładowo wyrok NSA z 1 marca 2022 r., I OSK 1179/21), iż w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s., w myśl którego w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na ich podstawie (ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów – art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z nich. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytalnego lub rentowego, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Uznać zatem należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Strona powinna być jednak pouczona o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego, jeżeli chce skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – przy czym w rozpatrywanej sprawie organ I instancji wymogu tego dochował (pismo z dnia [...] października 2021 r.).

Za tym, iż pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyłącza wymogu dokonania przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyboru między tymi świadczeniami w oparciu o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a p.p.s.a., opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyżej wyroku z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, jak również WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 26 stycznia 2022 r., II SA/Go 741/22.

W rozpatrywanej sprawie pismem z dnia [...] października 2021 r. organ I instancji poinformował skarżącego o możliwości dokonania wyboru przez osobę pobierającą świadczenie emerytalno-rentowe, a spełniającą warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chcącą to świadczenie otrzymać, o możliwości dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tzn. w niniejszej sprawie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Jednocześnie na podstawie art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) organ wezwał stronę do złożenia w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania do złożenia decyzji zawieszającej świadczenie rentowe. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż strona nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium i w jej ocenie, na skutek przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do w/w renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji, w świetle przedstawionych wyżej rozważań, za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że spełniona została przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., decydująca o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie powoduje, że pomimo niepodejmowania pracy zawodowej otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją rekompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Podsumowując należy stwierdzić, że ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ ten poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, wywiódł z nich prawidłowe wnioski, przytoczył przepisy prawa znajdujące zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, omówił ich treść oraz prawidłowo je zastosował. W sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.