Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1373/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 40 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. F., E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Z. i E. F. złożyli wniosek o przyznanie im zasiłku celowego z pomocy społecznej z uwagi na straty w gospodarstwie domowym poniesione w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych.

Decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] Wójt działając przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej odmówił przyznania skarżącym powyżej opisanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość, której dotyczył wniosek nie jest miejscem zamieszkania skarżących. Ponadto zdaniem GOPS zasiłek jest przeznaczony tylko dla osób i rodzin, które w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych poniosły straty w gospodarstwach domowych i znalazły się w szczególnie ciężkiej sytuacji życiowej, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych w oparciu o własne środki. Zasiłków tych nie można traktować jako form odszkodowania, czy refundacji za straty poniesione w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.

Od w/w decyzji skarżący wnieśli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie w przepisanym terminie. Na skutek odwołania SKO decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] uchyliło decyzję GOPS i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] GOPS po raz kolejny odmówił przyznania skarżącym zasiłku celowego.

Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru budowlanego nakazał skarżącym dokonać rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w L - Ł nr [...]. Rozbiórka miała zostać wykonana na koszt skarżących. W związku z powyższym skarżący zwrócili się do GOPS-u z wnioskiem o udzielenie im zasiłku do 300.000 zł, który może być przeznaczony na dofinansowanie kosztów rozbiórki domu.

Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] GOPS przyznał skarżącym bezzwrotny zasiłek celowy w kwocie 770 zł odmawiając przyznania zasiłku do 300.000 zł. Na skutek odwołania SKO decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] uchyliło decyzję GOPS i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] 2011r., nr [...] Wójt działając przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 19 listopada 2010 r., przyznał skarżącym zasiłek celowy na dofinansowanie rozbiórki budynku o nr [...], położonego w L, w grudniu 2010 r. w kwocie 770 zł., odmawiając przyznania zasiłku do 300.000 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący nie kwalifikują się do otrzymania zasiłku celowego do 300 tys. zł, który mógłby zostać przeznaczony m.in. na rozbiórkę budynku.

Organ wyjaśnił, iż główną przesłanką uprawniającą do otrzymania zasiłku do 300 tys. zł na odbudowę budynku mieszkalnego zniszczonego w wyniku procesów osuwiskowych jest fakt zamieszkiwania w tym budynku do dnia wystąpienia zdarzenia losowego. Pozostaje to w ścisłym związku z celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 ust.1 a także w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Za niezbędną potrzebę bytową uważa się m.in. potrzebę schronienia, a więc posiadania domu (lokalu) mieszkalnego. W oparciu o uzyskane informacje oraz załączone dokumenty ustalono, iż do czasu wystąpienia zdarzenia losowego rodzina skarżących zamieszkiwała w J. Tak więc zniszczenie budynku w L, w maju 2010 roku, nie pozbawia rodziny domu, w którym faktycznie stale zamieszkuje. Oznacza to, iż skarżący są w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe w oparciu o posiadane zasoby, tj. budynek mieszkalny w J. Natomiast zasiłek celowy do 300 tys. zł przeznaczony jest dla osób i rodzin, które w wyniku osuwisk utraciły posiadane przez siebie mieszkanie. Kwestia ustalenia faktycznego, rzeczywistego zamieszkiwania rodziny była więc kluczowa dla sprawy.

W decyzji podkreślono, że nałożony decyzją [...] z dnia [...] 2010r, na skarżących obowiązek dokonania na własny koszt rozbiórki budynku, w terminie do końca roku 2011 będzie stanowiło bardzo znaczące obciążenie finansowe dla rodziny (ograniczające możliwości zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych), dlatego postanowiono przyznać rodzinie zasiłek celowy ze środków własnych gminy, przeznaczeniem na dofinansowanie rozbiórki, w wysokości mieszczącej się w możliwościach finansowych Ośrodka.

W odwołaniu od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji:

- rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji a to: art. 40 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie oraz art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

- rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazali, że samokontrola ze strony GOPS-u miała charakter iluzoryczny. W sytuacji, gdy z treści uzasadnienia SKO wyraźnie wynika, iż nie jest konieczne zamieszkiwanie w budynku, który ma zostać rozebrany, a ponadto gdy z treści art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi, organ I instancji nie zauważa wyraźnie wytkniętych mu błędów prawnych. Podniesiono też, że wytyczne Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego nie są powszechnie obowiązującym w Polsce prawem. Podkreślono, iż po raz kolejny SKO wyraziło pogląd zgodnie, z którym w niniejszej sprawie Organ I instancji winien zastosować art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Pomimo tego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wbrew zaleceniom SKO nie zastosował art. 40 powołując się na Wytyczne Wojewody.

Skarżący podkreślili, że właścicielką budynku mieszkalnego położonego w L.- Ł. nr [...] była zamieszkująca tam do śmierci tj. do 15.05.2009 r. Z. F., która posiadała w całym budynku służebność dożywotniego mieszkania na podstawie umowy darowizny z dnia 11.07.2007 r., na której mocy rzeczona nieruchomość została darowana skarżącym Z. i E. F. Po jej śmierci budynek był przygotowywany do zamieszkania przez skarżących. Wykonali tam remont polegający na okuciu komina, naprawie orynnowania oraz naprawie dachu. Ponadto wybudowali ogrodzenie i wjazd na posesję od strony rzeki. W chwili obecnej skarżący znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Zamieszkują wspólnie w jednym domu z 8-letnią córką K., która pozostaje na ich utrzymaniu. Poza tym wspólnie z nimi zamieszkuje ich pełnoletnia córka D. wraz z mężem i dzieckiem, a także ich pełnoletni syn S. i schorowana matka skarżącej H. G. Z tych też przyczyn skarżący remontowali dom położony w L – Ł, aby tam się przeprowadzić. Zużyli na ten cel wszystkie oszczędności. Natomiast w starym domu pozostali by inni członkowie rodziny już tam zamieszkujący.

Stosownie do w/w decyzji PINB budynek ten ma zostać rozebrany na koszt skarżących. Z tych też względów stosownie do treści art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej skarżącym powinien zostać przyznany zasiłek do 300.000 zł przeznaczony na rozbiórkę zniszczonego domu.

Podkreślono również, iż zbędnym jest dowodzenie przez Organ I instancji braku zamieszkiwania skarżących w nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w sytuacji, gdy art. 40 u.p.s., ani też żadne rozporządzenie wydane do tejże ustawy nie określa warunku w postaci konieczności zamieszkiwania w nieruchomości zniszczonej przez żywioł jako warunku sine qua non. GOPS po raz kolejny nie wskazał aktu normatywnego będącego prawem powszechnie obowiązującym lub prawem miejscowym na podstawie, którego takowe kryterium było niezbędnym do przyznania zasiłku dotowanego z budżetu państwa do 300.000 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14.09.2011 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż skarżący nie kwalifikują się do otrzymania zasiłku celowego do 300 000 zł, gdyż nie zamieszkiwali w budynku objętym wnioskiem w dniu wystąpienia zdarzenia losowego. Organ I instancji powołał przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, które określają cele pomocy społecznej.

W oparciu o uzyskane informacje i załączone dokumenty ustalono, że do czasu wystąpienia zdarzenia losowego rodzina F. zamieszkiwała w J. Tak więc zniszczenie budynku w L nie pozbawia rodziny domu, w którym faktycznie, stale zamieszkuje. Organ bardzo drobiazgowo powołał okoliczności, na podstawie których przyjął, że przedmiotowy budynek nie był zamieszkiwany.

Nadto organ podkreślił, że skarżący złożyli wniosek o przyznanie zasiłku w związku z kosztami zburzenia domu znajdującego się na osuwisku w L oraz o "wypłacenie przez gminę odszkodowania za utracony dom i za zdegradowaną działkę lub ujęcie naszego domu w projekcie odbudowy domów na nowych osiedlach".

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji w sposób prawidłowy przyjął, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Jak słusznie wskazali skarżący przepis art. 40 u.p.s. nie uzależnia przyznania świadczenia od wystąpienia niezbędnej potrzeby bytowej, tak jak czyni to art. 39 ustawy, niemniej jednak w sprawie przyznania pomocy w związku z klęską żywiołową zastosowanie znajduje nie tylko powołany art. 40, ale również zasady ogólne pomocy społecznej, w tym przepis art. 3 u.p.s., który posługuje się pojęciem "niezbędnej potrzeby". Stwierdzono także, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 40 ustawy przyznawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, tzn. organ może go przyznać, ale nie musi. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Decyzja organu I instancji została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację finansową i osobistą skarżących (wywiad środowiskowy, zaświadczenia o zarobkach). Organ wskazał, że nałożony obowiązek rozbiórki budynku będzie stanowił znaczące obciążenie finansowe dla rodziny (ograniczające możliwości zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych), dlatego przyznano zasiłek celowy ze środków własnych gminy w wysokości mieszczącej się w możliwościach finansowych Ośrodka.

Jednocześnie stwierdzono, iż organ I instancji nie przyznając skarżącym zasiłku celowego w wysokości 300 000 zł, wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko. Nie budzi wątpliwości, że skarżący są właścicielami domu położonego w L. Dom ten stał się ich własnością na podstawie umowy darowizny z dnia 11 lipca 2007 r. W związku z uaktywnieniem się osuwiska PINB nakazał dokonać rozbiórki tego budynku. Organ I instancji odmówił jednak przyznania odwołującym pomocy w związku ze zniszczeniem w wyniku uaktywnienia się osuwiska budynku położonego w L, wskazując, iż straty wystąpiły w budynku, w którym Wnioskodawcy nie mieszkali.

Potwierdzeniem tej okoliczności są:

1. decyzja PINB z dnia 5 listopada 2010 r., nr [...], która nakazuje rozbiórkę nieużytkowanego budynku mieszkalnego;

2. w wykazie karty rejestracyjnej osuwiska Państwowego Instytutu Geologicznego budynek figuruje pod nazwą "Pustostan l";

3. z informacji uzyskanych w środowisku lokalnym wynika, że skarżący wraz z rodziną mieszkają w J;

4. Odwołujący podpisali w 2007 r. z Gminnym Zakładem Budżetowym w L umowę na wywóz nieczystości wyłącznie odnośnie domu w J;

5. córka skarżących realizuje obowiązek szkolny w Szkole Podstawowej w J.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uzasadnił odmowę przyznania zasiłku. Kolegium wskazało, iż rozumie niezadowolenie skarżących z odmowy przyznania pomocy w wysokości 300 000 zł, jednakże straty poniesione w związku ze szkodami jakie nastąpiły w wyniku zalania domostw oraz uaktywnieniem się osuwisk, co miało miejsce w 2010 r., mają bardzo duże rozmiary, stąd istnieje konieczność przyznania pomocy na zasadach art. 40 cyt. ustawy dużej grupie obywateli.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących powołania się przez organ I instancji na wytyczne Wojewody, Kolegium wyjaśniono, iż w rzeczywistości powołane wytyczne nie są źródłem obowiązującego prawa, tym niemniej przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych przekazanych gminie na ten cel, gdyż w przeciwnym wypadku nie będzie mogła zostać faktycznie zrealizowana. Organ odwoławczy przywołując stosowne orzeczenia Sądów Administracyjnych podkreślił, że powyższe działanie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji a to: art. 40 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie a to przekroczenie granic uznania administracyjnego przyjmując, iż przyznanie kwoty 770 zł jest wystarczające do zaspokojenia słusznych potrzeb bytowych skarżących, w granicach możliwości Organu I instancji oraz art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie a to przyjęcie, że pomoc w kwocie 770 zł zmierza do zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżących i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka,

II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji a to: art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzyli zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ich zadaniem SKO wydając zaskarżoną decyzję rażąco naruszyło przepisy art. 2 i 3 u.p.s. przyjmując, że pomoc w kwocie 770 zł zmierza do zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżących i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Taka konstatacja organu stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Niewątpliwie w sytuacji, gdy skarżący wszystkie swoje oszczędności przeznaczyli na remont domu, który muszą teraz wyburzyć, nie mogą sami sobie poradzić i pomoc państwa jest konieczna. Pomoc ta winna być rzeczywista, a nie iluzoryczna jak w niniejszej sprawie, bo za kwotę 770 zł nie da się rozebrać domu.

Skarżący podnieśli, że zgodnie z jednolitą linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego: "rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy pomocy społecznej. Przepis .ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela" (vide: Wyrok NSA z dnia 26.09.2006 r., I SA 945/00, LEX nr 79608). Odnosząc to orzeczenie do niniejszej sprawy zaznaczono, że zarówno SKO, jak i GOPS wydając decyzje w ogóle nie wzięło pod uwagę trudnej sytuacji życiowej skarżących i ich usprawiedliwionych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji próżno szukać jakichkolwiek kwot wskazujących na możliwości finansowe GOPS-u . Można jedynie odnaleźć sformułowanie, że nie są one wystarczające na pomoc skarżącym. SKO w ogóle nie przeprowadziło postępowania dowodowego w zakresie rzeczywistych możliwości finansowych GOPS-u, przyjmując arbitralnie, że są one niewystarczające na udzielenie pomocy skarżącym.

Nadto twierdzenia SKO, że fakt posiadania przez skarżących domu - gdzie obecnie zamieszkują z liczną rodziną - zaspokaja w pełni ich potrzeby mieszkaniowe, są zdaniem skarżących nieprawdziwe i dobitnie wskazuje na przekroczenie granic uznania administracyjnego. SKO w ogóle nie zbadało warunków bytowych skarżących i nie porównało ich z tymi jakie mają pozostali powodzianie. Jeżeli organ administracji publicznej decydując o przyznaniu zasiłku powołuje się na rzekomo trudne warunki pozostałych osób również domagających się pomocy społecznej jako bardziej potrzebujących niżeli skarżący bez określenia chociażby ilości m2 przypadających na osobę, to zdaniem skarżących świadczy to o braku rzetelnej analizy sprawy. Z tych powodów, zdaniem skarżących, spełniają oni wszelkie kryteria wymagane przez przepisy powszechnie obowiązującego prawa do przyznania im zasiłku celowego do 300.000 zł z przeznaczeniem na rozbiórkę zniszczonego domu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Jednocześnie Kolegium w całości podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

Rozpatrując skargę w ramach tak ustalonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

W związku z tym, że przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zasiłku celowego, zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej u.p.s.

W myśl art. 40 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1), bądź też klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek taki może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3).

Użycie w art. 40 u.p.s. sformułowania "może" jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia na podstawie powyższego przepisu, a także wysokość tego świadczenia, pozostają w dyspozycji właściwego organu, co sprawia, że decyzja taka ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W szczególności kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego organy obu instancji zobowiązane są na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a.

Rozstrzygając w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, w tym w przedmiocie wniosku o przyznanie zasiłku celowego, organy powinny mieć na uwadze dyspozycje art. 2 i 3 u.p.s., z których wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki i możliwości, nadto, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej; rodzaj forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Niewątpliwie te zasady ogólne nakazują organom pomocy społecznej z jednej strony brać pod uwagę całokształt okoliczności i warunków życia, w jakich znajduje się osoba wnioskująca o pomoc, a z drugiej strony, możliwości pomocy społecznej.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 września 2007r. (sygn. akt I OSK 1962, LEX nr 467105), pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie zostało ustawowo zdefiniowane, będąc prawnie niedookreślonym i wymagając indywidualnego podejścia, zatem przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 cyt. ustawy, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie bez znaczenia są również ograniczone środki przeznaczone na pokrycie szkód w związku z zaistniałą sytuacją.

Należy ponadto podkreślić, iż okoliczność, że ustawodawca przy przyznawaniu niektórych świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, zrezygnował z kryterium dochodowego, nie oznacza, że takie świadczenie przysługuje każdemu, kto o nie wystąpi, a kto poniósł szkody w wyniku zdarzenia losowego. Przeczy temu zamieszczenie przez ustawodawcę w art. 40 u.p.s. zwrotu "może" (tak m. in. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 2176/11 - dostępny na stronie http:www.nsa.gov.pl). Nie można zatem zgodzić się ze stroną skarżącą, która utożsamiała swoje żądanie z bezwzględnym obowiązkiem pokrycia przez organ poniesionej przez nią z tytułu powodzi szkody. Regulacja prawna związana z udzielaniem pomocy osobom w trudnych sytuacjach życiowych, a w tym także osobom, które poniosły straty w wyniku zdarzeń losowych, czy klęski żywiołowej lub ekologicznej zawarta została w ustawie o pomocy społecznej, co nie pozwala na interpretowanie poszczególnych, określonych w niej rodzajów form pomocy bez zwrócenia uwagi na zasadnicze cele tego aktu prawnego i utożsamiania wsparcia udzielanego ze środków publicznych z sui generis odszkodowaniem za straty majątkowe.

Pomimo, iż stosownie do treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy na pokrycie strat losowych czy też związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną może zostać przyznany przez organy pomocy społecznej w sytuacji poniesienia takich szkód, to jednak nie jest to obowiązek bezwzględny, a sytuacja majątkowa i życiowa osoby poszkodowanej odgrywa istotne znaczenia dla załatwienia sprawy. Ustalenia związane z sytuacją majątkową i życiową wnioskodawcy pozwalają bowiem sprawdzić, czy jest dopuszczalna interwencja ze strony państwa. W sytuacji, gdy osoba lub rodzina wnioskująca o przyznanie pomocy w formie określonej w art. 40 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej posiadałaby możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych interwencja taka stanowiłaby o przekroczeniu uprawnień organów pomocy społecznej, a tym samym naruszenie zasady praworządności. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), co w kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawie oznacza, iż był zobligowany do sprawdzenia sytuacji życiowej rodziny domagającej się przyznania im wsparcia ze środków publicznych.

Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, iż do czasu wystąpienia zdarzenia losowego rodzina F. zamieszkiwała w J. Tak więc zniszczenie budynku w L w maju 2010 roku, nie pozbawiło rodziny domu, w którym faktycznie stale zamieszkuje. Oznacza to, iż rodzina jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe w oparciu o posiadane zasoby, tj. budynek mieszkalny w J. Dom ten stanowi własność Z. F., składa się z 6 izb, z oddzielną kuchnią (dowód: kwestionariusz wywiadu środowiskowego). Jest on zamieszkiwany przez skarżących, ich 8-letnią córkę, pełnoletnią córkę D. wraz z mężem i dzieckiem, syna S. i matkę skarżącej H. G. Na tle ogromu zniszczeń do jakich doszło w skutek zdarzenia powodującego szkodę oraz związanej z tym potrzeby udzielenia wsparcia licznej grupie obywateli, sytuacja, w jakiej znaleźli się skarżący - choć niewątpliwie trudna i niekorzystna - nie jest wystarczająca do przyznania żądanej pomocy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 czerwca 2011 r., w sprawie II SA/Ke 326/11 dostępny na stronie http:www.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że skarżący wraz z rodziną zamieszkiwali w domu położonym w J, gdzie ich córka uczęszcza do szkoły, a skarżący podpisali umowę z Gminnym Zakładem Budżetowym na wywóz nieczystości z ich posesji. Uszkodzony na skutek niekorzystnych zjawisk atmosferycznych dom w L był pustostanem, w którym skarżący nie zaspakajali swoich potrzeb mieszkaniowych.

Stan faktyczny sprawy wskazuje, że skarżący nie pozostali bez możliwości godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych, a potrzeby te mogą zaspokoić w ramach własnych środków, bez udziału środków publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie neguje, iż rodzina skarżących została pokrzywdzona w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Wiarygodne są twierdzenia skargi, że na skutek uszkodzenia domu w Ł ponieśli oni znaczne straty materialne. Fakty te jednak nie mają same w sobie znaczenia dla oceny legalności wydanej decyzji, gdyż celem pomocy społecznej nie jest rekompensata za szkodę, ani przywrócenie do stanu poprzedniego, ani też zaspokojenie każdej potrzeby zgłoszonej we wniosku lecz częściowe i chwilowe przezwyciężenie trudności stricte egzystencjalnych, jakich zgłaszający daną potrzebę nie może zaspokoić samodzielnie.

W ocenie orzekającego Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla oceny zasadności przyznania skarżącym zasiłku celowego w wysokości 770 zł i odmowy przyrzynania zasiłku celowego z pomocy społecznej z uwagi na straty w gospodarstwie domowym poniesione w wyniku niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego, po szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz analizie ilości środków jakimi dysponowały organy pomocy społecznej, przyrzynanych im z budżetu państwa na wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną. Przyjęcie przez organy, że udzielenie wnioskowanej pomocy było niecelowe znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącymi wywiad środowiskowy, zbadał sytuację materialną rodziny oraz dokonał oceny szkód. Ustalił także jakie jest stanowisko Powiatowej Inspekcji Nadzoru Budowlanego względem uszkodzonej nieruchomości. Zbadał także kwestię zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżących, a także umożliwił im czynny udział w postępowaniu.

Zatem wbrew zarzutom skargi organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa, podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 kpa. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 138 k.p.a.

Odnosząc się do kwestii przyznanego zasiłku celowego stwierdzić należy, że wobec trudnej sytuacji w której znaleźli się skarżący, organ nie pozostał bierny i w zakresie możliwości i celowości udzielił skarżącym pomocy na dofinansowanie rozbiórki budynku o nr [...], położonego w L w kwocie 770 zł.

Zdaniem Sądu także w tym zakresie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Decyzja organu I instancji została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację finansową i osobistą skarżących (wywiad środowiskowy, zaświadczenia o zarobkach). Organ miał podstawy do przyjęcia, że nałożony obowiązek rozbiórki budynku będzie stanowił znaczące obciążenie finansowe dla rodziny (ograniczające możliwości zabezpieczenia niezbędnych potrzeb bytowych), dlatego zasadnie przyznano zasiłek celowy ze środków własnych gminy w wysokości mieszczącej się w możliwościach finansowych Ośrodka.

Reasumując, zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiału sprawy i prawidłowych rozważań prawnych, zatem nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Wobec tego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.