Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 356/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Dnia 8 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2017 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz R. B. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. o odmowie prawa świadczenia wychowawczego.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 9 czerwca 2016 r. R. B. zwrócił się o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna J. B.

Po rozpatrzeniu w/w wniosku Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. B. w okresie od 1 kwietnia 2016 r.

R. B. odwołał się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia okresów, w jakich sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem zarówno matka dziecka jak i jego ojciec. Tym samym wskazał na konieczność przeprowadzenia weryfikacji tej okoliczności w drodze wywiadu środowiskowego. Wskazał również na konieczność ustalenia czy w przedmiotowej sprawie istnieją jeszcze inne orzeczenia sądu, regulujące kontakty rodziców z dziećmi.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. B. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na treść art. 49 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz wskazał na treść art. 4 ust. 1 powoływanej regulacji zgodnie, z którą celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wskazał, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego R. B. dołączył wyrok Sądu Okręgowego w Ł., XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt [...], z których wynika, iż miejscem zamieszkania małoletnich, w tym J. B., jest każdorazowe miejsce zamieszkania matki – A. K. Organ uznał, że sam fakt utrzymywania kontaktów w określonych godzinach i dniach z dziećmi nie stanowi podstawy do roszczeń o świadczenie wychowawcze. Sąd powszechny nie uregulował ponadto prawnie opieki naprzemiennej, a jedynie sposób kontaktów z dziećmi.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. B. Jego zdaniem zaskarżona decyzja jest wadliwa i winna zostać uchylona. Wskazał, że art. 5 ust. 2 ustawy posługuje się pojęciem "pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych" jednak w obowiązującym stanie prawnym przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zwłaszcza art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie posługują się pojęciem opieki naprzemiennej. Takiego zapisu nie wprowadziła także nowelizacja do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Odwołujący się podkreślił także, iż do Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono przepisy, które dają możliwość mieszkania dziecka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach i nie rodzą skutków w postaci administracyjnego przemeldowania dziecka. Strona wskazała również, że w świetle prawa polskiego tj. art. 26 Kodeksu cywilnego, dziecko może mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Nawet jeżeli rodzice ustalą przy rozwodzie "opiekę naprzemienną" to robią to w tzw. planach wychowawczych, a sąd nie uwzględnia takich ustaleń w orzeczeniu. W wyroku sądowym z dnia 23 października 2007 r. precyzyjnie został określony czas sprawowania opieki przez obojga rodziców posiadających władzę rodzicielską. Zatem opieka sprawowana przez odwołującego się nad młodszym synem J. B. wynosi w sumie 1/3 czasu w miesiącu, 1 miesiąc wakacji letnich, 1 tydzień ferii zimowych, połowę czasu w święta Bożego Narodzenia i Święta Wielkanocne, nie licząc innej, nieunormowanej opieki. Zdaniem R. B. taka forma sprawowania opieki nad dzieckiem nie jest "kontaktem" lecz formą sprawowania nad dzieckiem opieki naprzemiennej. Ponadto, podkreślił, że w dniu 27 października 2007 r. pomiędzy nim a matką dzieci, zostało zawarte porozumienie obejmujące tzw. "plan wychowawczy", który wskazuje na opiekę naprzemienną rodziców. Strona stwierdziła również, iż fakt sprawowania opieki naprzemiennej został zauważony przez Kolegium w decyzji [...], jednakże organ I instancji nie przeprowadził wnikliwego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie i wydał decyzję w oparciu o błędne interpretacje urzędników Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Zdaniem R. B. intencją ustawodawcy nie było pominięcie któregokolwiek z rodziców sprawujących "opiekę naprzemienną". Poza tym żaden z rodziców nie może być dyskryminowany w swoich prawach w stosunku do jego dzieci. W przekonaniu odwołującego się organ wydając ponownie decyzję powinien, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, podzielić świadczenie uwzględniając opiekę każdego z rodziców nad małoletnim dzieckiem. Na marginesie R. B. dodał, że w toczącej się sprawie o podwyższenie alimentów, matka chłopców w listopadzie 2016 r. wykazała zarobki w wysokości 10.000,00 zł, nadto miesięczne alimenty w wysokości 2.100,00 zł oraz świadczenie wychowawcze.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn.zm.), art. 2 pkt 5, pkt. 14, pkt 16, art. 4 ust. 1, ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że z treści załączonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Ł. sygn. akt [...] wynika, iż sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. B. oraz wskazanym w składzie rodziny małoletnim S. B. obojgu rodzicom, akceptując porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów ojca z dziećmi, przy czym miejsce zamieszkania dziecka ustalono przy matce. Kontakty R. B. z synem J. B. zostały wprawdzie w wyroku sądu sprecyzowane, jednakże zdaniem organu, nie można utożsamiać ich z opieką naprzemienną, gdyż są to nadal odrębne instytucje prawne. Ze względu na fakt, iż z treści prawomocnego orzeczenia sądu nie wynika aby rodzice sprawowali nad małoletnim opiekę naprzemienną, Prezydent Miasta Ł. prawidłowo i zgodnie z przepisami prawa odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W ocenie Kolegium z literalnego brzmienia przepisów wyraźnie wynika, iż opieka naprzemienna może mieć miejsce jedynie w wypadku, gdy w orzeczeniu sądu znajdowałby się zapis, iż znajduje się ono pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Oznacza to, że w wyroku sądowym powinno znajdować się sformułowanie "opieka naprzemienna" lub "miejsce zamieszkania obojga rodziców". Kodeks postępowania cywilnego posługuje się pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Uregulowanie to zostało wprowadzone do Kodeksu postępowania cywilnego z dniem 29 sierpnia 2015 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1062). Kolegium podkreśliło, że pojęcie opieki naprzemiennej jest pojęciem nowym i dopiero po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojawiły się pierwsze wzmianki dotyczące tej instytucji. Dopiero po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sądy powszechne zostały uprawnione do orzekania o pieczy naprzemiennej zarówno w przypadku zgodnego wniosku obojga rodziców (tzn. na podstawie ich pisemnego porozumienia lub planu wychowawczego) jak i w sytuacji kiedy między rodzicami takiego porozumienia brak. Kolegium znane jest stanowisko wskazujące na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia okresów faktycznie sprawowanej opieki przez ojca jak i matkę dziecka, jednakże stanowiska tego nie podzieliło.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R. B. W treści skargi skarżący zarzucił obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz naruszenie przepisów art. 5 ust. 2 w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie rodzica (ojca) w sprawowaniu opieki naprzemiennej. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta Ł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 8 września 2017 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i oświadczył, że w chwili obecnej to matka dziecka pobiera świadczenie wychowawcze, a wniosek skarżący złożył wcześniej niż matka dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1693) – przywoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. w przedmiocie odmowy przyznania R. B. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. B. stwierdził, że zostały one podjęte z istotnymi naruszeniami prawa materialnego i procesowego, co obligowało sąd do ich usunięcia z obrotu prawnego.

W ocenie składu orzekającego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, nie zasługuje na aprobatę stanowisko organów administracji zaprezentowane na gruncie rozpoznawanej sprawy, zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko nie przysługuje skarżącemu z uwagi na treść załączonych do akt sprawy - wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt [...] i postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt [...], z których wynika, że miejscem zamieszkania dzieci skarżącego jest miejsce zamieszkania ich matki, a ponadto dzieci nie pozostają pod opieką naprzemienną swoich rozwiedzionych rodziców. Z całą zaś pewnością zaskarżone rozstrzygnięcia należy uznać za przedwczesne.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która w art. 4 ust. 1 i 2 stanowi, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1-3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Legalna definicja "rodziny" została unormowana w art. 2 pkt 16 ustawy i oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Pojęcie "opieki naprzemiennej", którym ustawodawca posłużył się w przywołanym przepisie, stanowiące istotę sporu pomiędzy stronami postępowania, jest niewątpliwie nowością w polskim systemie prawnym. Wprowadzone zostało do obrotu prawnego z dniem 1 kwietnia 2016 r. wraz z wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, choć co istotne nie zostało dotychczas zdefiniowane przez ustawodawcę ani w treści wspomnianej ustawy, ani też w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 2082 – dalej w skrócie K.r.o.), czy też w przepisach innych ustaw.

Mając na względzie fakt, że skarżący jest osobą rozwiedzioną i istotne dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej okoliczności stanu faktycznego zostały ustalone przez organ orzekający na podstawie wspomnianych orzeczeń sądów powszechnych przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 i § 1a K.r.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 sierpnia 2015 r., w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie, o którym mowa w § 1, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.

Od dnia 29 sierpnia 2015 r. przepis art. 58 § 1 i § 1 a K.r.o. na skutek jego nowelizacji stanowi, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Jednocześnie wskazać należy, że do art. 58 K.r.o. dodano § 1b, zgodnie z którym na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

W przekonaniu składu orzekającego powyższe regulacje prawne prowadzą do jednoznacznego wniosku, że gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem (dziećmi), poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem (dziećmi), że dzieci naprzemiennie pozostają pod ich wyłączną pieczą. Podobne stanowisko w tej kwestii zajęły również Wojewódzkie Sądy Administracyjne w: Olsztynie w wyrokach z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 1105/16, z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 1232/16 i 1208/16, z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 1304/16, z dnia 4 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 1326/16, z dnia 10 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 1127/16, Gdańsku w wyroku z dnia 15 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 837/16, Warszawie w wyroku z dnia 29 grudnia 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 876/16, z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1804/16 (wszystkie dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika, że w wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt [...] orzekającym rozwód pomiędzy skarżącym a A. B. (z d. K.), wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi S. B. i J. B. powierzono obojgu rodzicom, ustalając, że miejscem stałego pobytu małoletnich będzie miejsce zamieszkania matki A. B. Jednocześnie w punkcie 3 i 4 zobowiązano oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci, zasądzając od ojca alimenty na rzecz synów oraz zobowiązując matkę do ponoszenia pozostałych kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Ponadto, w punkcie 5 Sąd ustalił kontakty R. B. zapewniając mu osobisty i bezpośredni kontakt z małoletnimi dziećmi z prawem do zabierania dzieci bez obecności matki, poza miejsce ich stałego pobytu i nie czynienia przeszkód w realizacji tych kontaktów w następujących terminach:

a) R. B. będzie odbierał synów po zajęciach szkolnych i przedszkolnych w piątek i odprowadzał na zajęcia do szkoły i przedszkola w poniedziałek, odbierał małoletnich po zajęciach szkolnych i przedszkolnych we wtorek i odprowadzał na zajęcia do szkoły i przedszkola w środę, odbierał małoletnich po zajęciach szkolnych i przedszkolnych w czwartek i odprowadzał na zajęcia do szkoły i przedszkola w piątek, co drugi tydzień poczynając od pierwszego tygodnia po uprawomocnieniu się orzeczenia, w drugim tygodniu po uprawomocnieniu się orzeczenia w sprawie i następnie co drugi tydzień będzie odbierał małoletnich po zajęciach szkolnych i przedszkolnych w poniedziałek i odprowadzał na zajęcia do szkoły i przedszkola we wtorek, odbierał małoletnich po zajęciach szkolnych i przedszkolnych w środę i odprowadzał na zajęcia szkolne i przedszkolne w czwartek;

b) W okresie Świąt Bożego Narodzenia, w latach parzystych od godz. 15:00 w dniu 23 grudnia do godz. 15:00 w dniu 24 grudnia oraz od godz. 10:00 do 20:00 w dniu 26 grudnia, w latach nieparzystych od godz. 15:00 w dniu 24 grudnia do godz. 20:00 w dniu 25 grudnia;

c) W okresie Świąt Wielkanocnych, w latach parzystych w drugi dzień Świąt od godz. 10:00 do godz. 20:00, a w latach nieparzystych od godz. 10:00 w Wielką Sobotę do godz. 20:00 pierwszego dnia świąt;

d) W okresie ferii i wakacji letnich, w latach parzystych od godz. 9:00 pierwszego dnia ferii zimowych do godz. 20:00 siódmego dnia ferii zimowych i od godz. 9:00 pierwszego dnia wakacji letnich do godz. 20:00 w dniu 31 lipca, a w latach nieparzystych od godz. 9:00 ósmego dnia ferii zimowych do godz. 20:00 czternastego dnia ferii zimowych i od godz. 9:00 w dniu 1 sierpnia do godz. 20:00 w dniu 31 sierpnia.

W postanowieniu z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. zmienił punkt 5 podpunkt a) wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 października 2007 r. w ten sposób, że ustalił kontakty R. B. z małoletnimi synami w ten sposób, że R. B. co drugi tydzień w środę, poczynając od pierwszego tygodnia po uprawomocnieniu się postanowienia, będzie odbierał małoletnich synów po zajęciach szkolnych i przedszkolnych, następnie zawoził małoletniego J. B. na zajęcia pozaszkolne, a następnie odwoził małoletnich do miejsca zamieszkania ich matki na godzinę 19:30, zaś w kolejnym tygodniu R. B. będzie odbierał małoletniego J. B. z zajęć przedszkolnych lub szkolnych w czwartek, a małoletniego S. B. z zajęć szkolnych w piątek i odwoził małoletnich do miejsca zamieszkania ich matki w niedzielę na godzinę 19:00.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że wspomniany wyrok Sądu Okręgowego w Ł. oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. zapadły przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wprowadziła do obrotu prawnego pojęcie "opieki naprzemiennej". Treść powołanych orzeczeń zdaje się wskazywać na bardzo szeroki zakres sprawowania opieki przez ojca dzieci, co może oznaczać de facto sprawowanie opieki naprzemiennej. Uznanie za trafne stanowiska Kolegium, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy expressis verbis takie orzeczenie znajdzie się w treści wyroku sądowego jest nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec tych rodziców, którzy sami ustalili zasady opieki bez uprzedniej ingerencji sądu. Co więcej, wykładnia pojęcia "opieki naprzemiennej", o której stanowi art. 2 pkt 16 ustawy zaprezentowana na gruncie rozpoznawanej sprawy przez organ orzekający, co wyraźnie umknęło jego uwadze, skutkowałaby koniecznością wystąpienia do sądu rodzinnego, w każdym przypadku realizowania pieczy nad dziećmi przez oboje rozwiedzionych rodziców, czy też żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, o wydanie w stosunku do realizowanej przez nich pieczy naprzemiennej orzeczenia, w którym sąd ten musiałby wprost orzec o wykonywanej opiece naprzemiennej i w taki też sposób ją określić. Natomiast, o czym była już mowa w niniejszych rozważaniach, z żadnego przepisu ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wynika, aby w wyroku np. rozwodowym sąd miał obowiązek orzec o wykonywaniu opieki naprzemiennej, bowiem pojęcie takie nie zostało w tym akcie prawnym zdefiniowane.

Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, jak również cel ustawy oraz regulacje związane z potrzebą szybkiego otrzymania wskazanej pomocy, zaprezentowana przez organy wykładnia wskazanego pojęcia, wedle której o opiece naprzemiennej musi uprzednio orzec sąd, nie znajduje oparcia w brzmieniu wskazanego przepisu. W związku z powyższym sąd nie akceptuje wykładni art. 2 pkt 16 ustawy w zakresie pojęcia "opieka naprzemienna" zaprezentowanej na gruncie rozpoznawanej sprawy przez organy administracji. Oceny w tym zakresie powinien dokonać samodzielnie organ orzekający w sprawie. Jego zadaniem powinna być przede wszystkim ocena, czy sprawowana opieka nad dziećmi w wyniku rozstrzygnięcia sądu orzekającego rozwód oraz ustalającego wzajemne relacje w zakresie wychowania dziecka przez rozwiedzionych rodziców, stanowi wystarczającą podstawę do stwierdzenia istnienia opieki naprzemiennej poprzez ustalenie faktycznego zakresu tej opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dziecka u każdego z rodziców. Jeśli bowiem, jak ma to miejsce w tej sprawie, władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, a rzeczywista opieka nad synem jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach rodzic sprawuje nad nim wyłączną opiekę, jak wskazywał na to skarżący w toku postępowania administracyjnego, to będą podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną.

Materiał dowodowy sprawy niniejszej jest jednak niewystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia, ponieważ organy administracyjne uchyliły się od zweryfikowania prawdziwości twierdzeń skarżącego w zakresie sprawowanej przezeń opieki nad małoletnim J. B. W tym zakresie konieczne jest niewątpliwie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zarówno u skarżącego, jak i u matki dziecka oraz ustalenie rzeczywistego zakresu sprawowanej opieki przez każdego z rodziców. Istotne też będzie zbadanie, czy matka wnioskowała o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci. Podkreślenia bowiem wymaga, że pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 8 września 2017 r. oświadczył, że matka J. B. wystąpiła o przyznanie przedmiotowego świadczenia, przy czym z wnioskiem swym skarżący wystąpił wcześniej. Takich ustaleń w przedmiotowej sprawie zabrakło. Braki materiału dowodowego w powyższym zakresie świadczą o naruszeniu przez organy administracji przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które mogło w istotnym stopniu rzutować na wynik sprawy. Wskazać w tym miejscu należy na regulację art. 22 ustawy, który stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracji rozpoznając przedmiotową sprawę naruszyły prawo materialne tj. art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ponadto dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga także, że sąd w żadnym stopniu nie przesądza treści przyszłych rozstrzygnięć organów administracji, bowiem będą one zależały od prawidłowego i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego sprawy. Kontynuując postępowanie organy zobligowane będą bowiem uwzględnić ocenę prawną wynikającą z niniejszego wyroku i uzupełnić akta administracyjne sprawy w omówionym wyżej zakresie, tak aby w rezultacie podjąć rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa.

Mając powyższe na względzie sąd w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania należnych skarżącemu od organu orzeczono w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

m.m.