Wyrok NSA oz. w Bydgoszczy, sygn. akt SA/Bd 188/03
NSA oz. w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2003-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Normalizacja
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 55 poz. 251
law: Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji.
article: art. 4 pkt 5
journal: Dz.U. 1998 nr 90 poz. 575
law: Obwieszczenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 16 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
article: poz. 394
journal: Dz.U. 1996 nr 8 poz. 6
article: par. 26 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Teza: Natężenie oświetlenia naturalnego i elektrycznego na stanowiskach pracy nie wymaga przeprowadzenia badań i pomiarów dotyczących czynników szkodliwych dla zdrowia, określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy /Dz.U. nr 86 poz. 394/.

TEZY

Natężenie oświetlenia naturalnego i elektrycznego na stanowiskach pracy nie wymaga przeprowadzenia badań i pomiarów dotyczących czynników szkodliwych dla zdrowia, określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy /Dz.U. nr 86 poz. 394/.


UZASADNIENIE

Decyzją z 5 kwietnia 2002 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. nakazał "PKP E." sp. z o.o. Zakład w B. przeprowadzenie badań środowiskowych czynników szkodliwych dla zdrowia występujących na stanowisku nasycania uzwojeń lakierem - pomiaru stężeń czynników chemicznych i pomiaru natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy. Wyniki badań należało przedstawić do 30 czerwca 2002 r. W uzasadnieniu podkreślił, że przeprowadzona kontrola sanitarna wykazała brak badań środowiskowych, nakazanych w sentencji decyzji.

Przeprowadzenie badań środowiskowych czynników szkodliwych dla zdrowia jest konieczne dla ustalenia stopnia narażenia zawodowego pracowników oraz z uwagi na profilaktykę chorób zawodowych. Pracodawca, w którego zakładzie pracy występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, jest obowiązany do dokonywania badań i pomiarów tych czynników z określoną częstotliwością.

Niezależnie od oświetlenia dziennego, w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami - PN-84/E-02033 "Oświetlenie wnętrz światłem elektrycznym". Prawidłowe oświetlenie stanowisk pracy ma zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Niedostateczne oświetlenie stanowisk pracy powoduje przemęczenie oczu i osłabienie wzroku oraz może wpłynąć na wzrost wypadkowości przy pracy.

W odwołaniu "PKP E." wniosła o uchylenie decyzji I instancji w części dotyczącej nakazu przeprowadzenia pomiarów natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy i przedstawienia ich wyników oraz wydanie decyzji uznającej wyniki pomiarów natężenia oświetlenia przeprowadzone przez odwołującego się we własnym zakresie. Firma nie kwestionowała obowiązku przeprowadzania badań środowiskowych czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowisku nasycania uzwojeń lakierem, tj. pomiaru stężeń czynników chemicznych. W przypadku nakazu przeprowadzenia pomiaru natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy uważała jednak, że organ wydający decyzję w ogóle nie wziął pod uwagę obecnego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego. "PKP E." podniosła, iż przeprowadziła we własnym zakresie badania natężenia oświetlenia. Mimo że w czasie kontroli wyniki tych badań były znane inspektorowi sanitarnemu, to wyniki te nie zostały przez organ wydający decyzję wzięte pod uwagę. Z takim rozumowaniem i wynikającą z niego decyzją Powiatowego Inspektora Sanitarnego firma nie mogła się zgodzić.

Odpowiadając na pytanie, czy oświetlenie elektryczne jak i naturalne są czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i czy w związku z tym pomiarów jego natężenia mogą dokonywać tylko laboratoria upoważnione przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, należy - zdaniem skarżącej - jednoznacznie stwierdzić, że nie. "PKP E." podkreśliła, że sposób scharakteryzowania czynników szkodliwych dla zdrowia w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy /Dz.U. nr 79 poz. 513 ze zm./ nie może w żadnej mierze odnosić się do natężenia oświetlenia. W aktualnym stanie prawnym normy dotyczące oświetlenia nie są wprowadzone do obowiązkowego stosowania przez właściwych ministrów w trybie przewidzianym przepisami art. 19 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji /Dz.U. nr 5 poz. 251 ze zm./. Do chwili obecnej dla oświetlenia brak jest również określenia najwyższych dopuszczalnych natężeń. Problem dotyczy następujących Polskich Norm:

- PN-84/E-02033 "Oświetlenie wnętrz światłem elektrycznym",

- PN-71/E-02034 "Oświetlenie elektryczne terenów budowy, przemysłowych, kolejowych i portowych oraz dworców i środków transportu publicznego",

- PN-84/E-02035 "Oświetlenie elektryczne obiektów energetycznych",

- PN-71/E-02380 "Oświetlenie wnętrz światłem dziennym".

Czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, o których mowa w art. 227 i art. 228 Kodeksu pracy, wymienione są szczegółowo w załącznikach do wydanego na podstawie art. 228 par. 3 Kodeksu pracy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W akcie tym nie wymienia się czynnika szkodliwego, to jest natężenia oświetlenia elektrycznego lub naturalnego.

Istnieje co prawda Polska Norma PN-80/Z-08052 "Ochrona pracy. Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja", wymieniająca jako jeden z czynników oświetlenia /natężenie, luminancja, olśnienie, kontrast, tętnienie strumienia/, ale po pierwsze, norma ta nie jest wprowadzona do obowiązkowego stosowania, a po drugie, norma wymienia wśród wielu występujących w procesie pracy fizycznych czynników szkodliwych i niebezpiecznych dla zdrowia m.in. chropowatość wyrobów, ciśnienie, temperatura powierzchni materiałów itp.

Rozporządzenie ministra przemysłu i handlu z dnia 30 grudnia 1993 r. w sprawie wprowadzenia obowiązku stosowania niektórych Polskich Norm i norm branżowych /Dz.U. 1994 nr 20 poz. 71/ i ministra gospodarki w ww. sprawie /Dz.U. 1997 nr 129 poz. 843/ utraciły moc na podstawie par. 2 pkt 1 rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 14 września 1999 r. w sprawie obowiązku stosowania niektórych Polskich Norm /Dz.U. nr 80 poz. 911 ze zm./. W wykazie stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia wymienione Polskie Normy nie figurują. Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 8 lutego 1994 r. w sprawie wprowadzenia obowiązku stosowania niektórych Polskich Norm i norm branżowych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy /Dz.U. nr 37 poz. 138/ utraciło moc na podstawie par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie obowiązku stosowania niektórych Polskich Norm dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy /Dz.U. nr 148 poz. 974/. W wykazie stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia wymienione wyżej Polskie Normy również nie figurują.

W dalszym ciągu spółka stwierdziła, że należy uznać, iż brak jest podstawy prawnej pozwalającej kwestionować wyniki badań przeprowadzonych przez osoby posiadające stosowne świadectwa kwalifikacyjne wydane na podstawie innego niż rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej w sprawie nadań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy aktu prawnego, i z której bezpośrednio wynikałby obowiązek dokonywania pomiarów natężenia oświetlenia pod kątem występowania czynników szkodliwych, o których mowa w cytowanym rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej. Przedmiotem Polskiej Normy PN-84/E-02033 "Oświetlenie wnętrz światłem elektrycznym" są zgodne z pkt 1.1. - wymagania i badania dotyczące elektrycznego oświetlenia wnętrz budynków. Wymieniona Polska Norma - w aktualnym stanie prawnym - nie jest wprowadzona do obowiązkowego stosowania w trybie przewidzianym przepisami art. 19 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji /Dz.U. nr 5 poz. 251 ze zm./. Z drugiej strony, par. 10 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp /Dz.U. nr 129 poz. 844/ stanowi, że wymagania dotyczące oświetlenia określają Polskie Normy, a par. 26 ust. 2 tegoż rozporządzenia, niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami. Stosowanie wymienionej Polskiej Normy jest zatem obowiązkowe, ale tylko w zakresie dotyczącym wymagań oświetlenia /parametrów/, ale już nie badań środowiskowych, bo norma te dwa zagadnienia wyraźnie rozgranicza. W celu oceny parametrów oświetlenia trzeba wykonać pomiary, ale - z formalnego punktu widzenia - pracodawca takiego obowiązku nie ma.

Decyzją z 7 czerwca 2002 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia podniósł, że zgodnie z par. 5 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 9 lipca 1996 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy /Dz.U. nr 86 poz. 394/ badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, mogą być wykonywane przez laboratoria: Państwowej Inspekcji Sanitarnej, jednostek badawczo-rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy i Centralnego Instytutu Pracy, akredytowane zgodnie z przepisami o badaniach i certyfikacji, upoważnione przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Z protokołu pokontrolnego wynika, że podczas kontroli przedstawiono do wglądu wyniki badań natężenia oświetlenia elektrycznego wykonane we własnym zakresie. W myśl cytowanego przepisu nie mogą one być przedstawione Państwowemu Inspektorowi Sanitarnemu do oceny warunków pracy.

W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, powołując się na argumenty przytoczone wcześniej w odwołaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za uzasadnioną.

Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji /Dz.U. nr 55 poz. 251/, obowiązującej w dniu orzekania, stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne. Właściwi ministrowie, po odpowiednich opiniach lub wnioskach, mogą wprowadzić obowiązek stosowania Polskiej Normy, gdy dotyczy w szczególności ochrony życia, zdrowia, mienia, bezpieczeństwa pracy i użytkowania, ochrony środowiska oraz wyrobów zamawianych przez organy państwowe. Stosowanie Polskich Norm jest również obowiązkowe, jeżeli normy zostaną powołane w ustawach /art. 19 ust. 2 i 3 cytowanej ustawy/.

NSA stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka przyznaje, że istnieje Polska Norma PN-80/Z-08052, Ochrona pracy. Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja, wymieniająca jako jeden z czynników oświetlenie /natężenie, luminancja, olśnienie, kontrast, tętnienie strumienia/, ale norma nie jest wprowadzona do obowiązkowego stosowania. Do tej argumentacji nie odniósł się zupełnie organ II instancji - podkreślił NSA. Twierdzenie, że jest to norma nadal obowiązująca nie zostało poparte żadnym wywodem prawnym, a oparto je na informacji Głównego Inspektora Sanitarnego z 26 czerwca 2001 r. Taka informacja nie może być jednak podstawą prawną rozstrzygnięcia, o jakiej mowa w art. 107 par. 3 Kpa. Tego typu pisma informacyjne mogą bowiem być adresowane do aparatu podległego Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, ale nie są i nie mogą być podstawą praw i obowiązków podmiotów stosunku administracyjnoprawnego. Rozstrzygnięcie musi być oparte na powszechnie obowiązujących źródłach prawa /art. 87 i nast. Konstytucji RP/, a nie na tzw. prawie urzędniczym.

Zdaniem NSA organy obu instancji z dużą niefrasobliwością podeszły do obowiązku stosowania Polskiej Normy. Wymieniają symbole norm /np. PN-84/E-02033 czy PN-80/Z-08052/, lecz nie ustalają, na jakiej podstawie zostały wprowadzone do obrotu prawnego i co jest ich przedmiotem. Gdyby te ustalenia były precyzyjne, być może można by - tak jak uczynił to organ II instancji - upatrywać podstawy prawnej do stosowania Polskiej Normy w par. 26 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Nakaz oparty na cytowanym przepisie mógłby jednak zmierzać tylko do wykazania, czy skarżąca spółka w przynależnych do niej pomieszczeniach pracy stosuje oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami. Taki nakaz o wiele bardziej korelowałby z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej /Dz.U. 1998 nr 90 poz. 575 ze zm./, z którego płynie upoważnienie do bieżącego nadzoru sanitarnego nad warunkami zdrowotnymi środowiska pracy niż z przywołanym w orzeczeniu I instancji art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy odnoszącym się do stwierdzenia naruszeń. Z zaskarżonego orzeczenia nie wynika, że skarżąca spółka stosowała oświetlenie niezgodne z parametrami wynikającymi z obowiązującej Polskiej Normy.

Z tych wszystkich względów sąd uchylił obie decyzje, podjęte w tej sprawie.