Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 644/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1, ust 1 a ust 5
journal: Dz.U. 2019 poz 1111
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art 77,  art 107 par 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., znak: [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K.D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...] Burmistrz orzekł o odmowie przyznania K.D. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na babcię M.Z.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 21 maja 2020 r. K.D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad babcią M.Z. (ur. [...] czerwca 1934r.), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności znak: [...] wydanym przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] listopada 2008 r.

Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspierani rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. stwierdzono, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem się o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby mające wspólnego przodka i pochodzące jedna od drugiej.

Organ uznał, iż o ile więc w myśl przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli m.in. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w niniejszej sprawie dyspozycja tej normy nie została spełniona, ponieważ osoba niepełnosprawna wymagająca opieki posiada dwoje dzieci (syn S.Z., córka I.N.- informacja zawarta w oświadczeniu złożonym do organu dnia 15.06.2020 r.), tj. krewnych w linii prostej, spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których tylko jedno legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd stwierdzono, że obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce ciąży w pierwszej kolejności na jej dziecku nie legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. córce I.

W związku z powyższym organ I instancji uznał, że jakkolwiek wnioskodawczyni jest spokrewniona z babcią w linii prostej, to nie jest ona jednak osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu i jako osoba inna, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, mogłaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdyby nie było osoby/osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, albo osoba ta/osoby te legitymowałyby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem organu okoliczność, iż jest osoba spokrewniona w pierwszym stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w osobie córki osoby wymagającej opieki powoduje, iż wnuczce nie powinno przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne.

Następnie organ podał, że w okresie od [...] lipca 2013 r. K.D. pobiera zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią M.Z., przyznany decyzją znak: [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika referatu Spraw Socjalnych, dodając, iż przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, tj. pobierania zasiłku dla opiekuna przyznanego stronie oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o które to świadczenie ubiega się strona.

Organ wskazał, iż strona miała prawo dokonać wyboru, które ze świadczeń pozostających w zbiegu chce otrzymywać, czy rezygnuje z zasiłku dla opiekuna na rzecz przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a mogła tego dokonać w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego wezwania. Na powyższe wezwanie strona stawiła się w organie [...] czerwca 2020 r. wnosząc o zawieszenie wypłaty zasiłku dla opiekuna na czas rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na co organ wyraził zgodę.

Zdaniem organu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień, możliwe jest jedynie po wcześniejszej rezygnacji z innego świadczenia (np. specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna). Wstrzymanie wypłat zasiłku dla opiekuna nie oznacza zaś, że strona nie ma do niego prawa. Stąd z uwagi na uprawnienie strony do zasiłku dla opiekuna organ stwierdził brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Dalej organ wskazał, iż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, oraz Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że babcia wnioskodawczym, jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 2003 r., a urodziła się w 1934 r., co oznacza, iż babcia wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta powstała w wieku 69 lat. Z uwagi na powyższe organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka konieczna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W tym miejscu organ zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt [...]), w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale wyłącznie w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W związku z powyższym, przytoczony powyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r., w świetle jednoznacznie wskazanych przez sam Trybunał Konstytucyjny, skutków, zdaniem organu pozostaje obowiązującym przepisem prawa.

Następnie organ wskazał na wynik przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie wywiadu środowiskowego, według którego wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad babcią. M.Z. podczas wywiadu oświadczyła, że ma dwoje dzieci: S.Z. zamieszkałego na terenie gminy [...] oraz córkę I.N. zamieszkałą w [...], ale ze względu na zły stan zdrowia nie mogą się nią opiekować.

Wobec powyższego organ zwrócił się do I.N., która oświadczyła na piśmie, iż jest emerytką, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i obecnie zajmuje się wnuczką oraz niepełnosprawnym mężem. Z kolei brat S. według oświadczenia jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.

Wskazując na treść art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie są osoby zobowiązane w bliższej, niż wnioskująca kolejności do spełniania obowiązku alimentacyjnego, a więc sprawowania opieki nad M.Z. Organ podkreślił, iż niemożność sprawowania opieki przez dzieci musi być spowodowana przyczyną obiektywną: niepełnosprawnością lub długotrwała chorobą, a z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że jedynie syn S.Z. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Córka I. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie organu przyczyny takiej nie stanowi zaś pobieranie emerytury czy nie zamieszkiwanie w tej samej miejscowości, jak w przypadku córki – I.N. Organ dodał, że choć I.N. pobiera emeryturę, co na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to nieuzasadnionym byłoby przyjęcie, że w przypadku niespełniania przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez dziecko osoby wymagającej opieki, uprawnienie do ubiegania się o ten rodzaj pomocy przechodzi na bliskich w dalszej kolejności. W ocenie organu bycie osobą uprawnioną do emerytury nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie musi oznaczać stricte sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym, może on polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź opłaceniu osoby, którą tę opiekę by sprawowała.

Zdaniem organu istniałyby przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jedynie gdy dzieci M.Z. nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny powstaje bowiem z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, zarzucając skarżonej decyzji:

- naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ut. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt [...] doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego,

- naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § l, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż skoro skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu, to powyższe skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako Kolegium), działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz.713), art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 z późn.zm.), art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1-2, art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium wskazało na treść przepisów u.ś.r. regulujących, opisane powyżej, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO sodało, iż przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że zagadnienie to stało się przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 25 listopada 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 stwierdził, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnoprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnych członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Kolegium za bezsporne uznało, że M.Z. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...] z dnia [...] listopada 2008 r. zaliczoną do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 2003 roku, a także, że żyją osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu tj. syn S.Z. i córka I.N.. Jedynie syn S.Z. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego zdaniem SKO brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny strony względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym córki, która to w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki nad swoją matką. Według Kolegium podniesione w sprawie okoliczności takie jak odległość od matki czy też sprawowanie opieki na mężem i pobieranie emerytury stanowią przeszkody prawnie obojętne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Wobec tego, iż nie wykazano, aby córka M.Z. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zdaniem organu, wnuczce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto wskazano, że osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym mogą sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w różnych formach tj. w formie opieki bezpośredniej, czy poprzez dostarczanie środków pieniężnych np. na zatrudnienie opiekunki dla chorej matki. Dzieci mogą w sposób obiektywny sprawować opiekę nad matką w godzinach wolnych od zajęć zawodowych czy też innych obowiązków.

Na marginesie SKO wskazało jako błędne stanowisko organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż w sprawie zachodzi przesłanka negatywna wyrażona w art. 17 ust. 1b u.s.r. tj. niepełnosprawność M.Z. powstała po okresie wskazanym w tym przepisie, jednak pozostało to bez wpływu na wynik sprawy, bowiem podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Od powyższej decyzji K.D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia,

2. naruszenie przepisów postępowania które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, że skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu oraz okoliczność braku posiadania przez córkę niepełnosprawnej – I.N. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,

3. naruszenie przepisów postępowania które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji, organu I instancji wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie utraconych zarobków rodzicom (i innym krewnym) osoby niepełnosprawnej, którzy mimo zdolności do pracy nie podejmują pracy zarobkowej lub z niej rezygnują z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomoc finansowa państwa ma rekompensować opiekunowi osoby niepełnosprawnej podjęcie decyzji o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, że dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1230/14, z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16, 16 kwietnia 2020 r., I OSK 115/19 z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu nie można zatem podzielić stanowiska Kolegium, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Organ II instancji ustalił, że M.Z. ma dwoje dzieci tj. syna S.Z. posiadającego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz córkę I.N., która nie posiada ww. orzeczenia. W ocenie Sądu Kolegium nie ustaliło, czy opiekę jest w stanie sprawować córka M.Z. Kolegium nie ustaliło jednoznacznie, czy osoba z pierwszego stopnia pokrewieństwa rzeczywiście, w sposób obiektywny, jest w stanie opiekować się matką, jakie ma warunki mieszkaniowe, rodzinne, jaka jest jej sytuacja zdrowotna, czy rzeczywiście wyklucza ona opiekę nad ojcem. Oceny takiej powinny były dokonać rozpatrujące sprawę organy administracji, opierając się na wywiadzie środowiskowym i ewentualnie innych zgromadzonych dowodach. W tym kontekście należy zauważyć, że z oświadczenia I.N. wynika, że jest ona na emeryturze i opiekuje się niepełnosprawnym mężem. Należy zwrócić również uwagę na różny zakres koniecznej opieki nad dorosłą osobą niepełnosprawną, któremu nie zawsze będzie w stanie podołać osoba w wieku emerytalnym, dodatkowa opiekującą się niepełnosprawnym mężem. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że M.Z. jest osobą leżącą, wymagającą stałej opieki i pielęgnacji. Dlatego też nie można całkowicie pomijać kwestii odległości jaka dzieli miejsce zamieszkania córki od jej matki (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2020 r., II SA/Lu 220/20, CBOSA). Nie można również podzielić argumentacji organu odwoławczego, że osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym może pokryć koszty sprawowania opieki nie znając warunków majątkowych i dochodowych takiej osoby. Nie można bowiem abstrahować od treści art. 135 § 1 k.r.o., który zakres świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Stanowisko, że osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym mogą zatrudnić opiekunkę dla chorej matki, mimo że co do zasady – słuszne, nie zostało poparte jakimikolwiek dowodami pozwalającymi je zweryfikować (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2020 r., II SA/Rz 535/20, CBOSA). Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności. Tylko zaś prawidłowo ustalony, pełny stan faktyczny sprawy pozwoli na weryfikację zgłoszonego przez skarżącą żądania. W przypadku ustalenia przez organy, że córka I.N. nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, mając na względzie art. 132 k.r.o., należałoby przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej, która co pozostałe bezsporne, taką opiekę nad babcią sprawuje. Nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy mogło doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż ograniczenia wynikającego z tego przepisu nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych przyczyn nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. W ocenie Sądu zbyt formalistyczna i nieuwzględniająca konstytucyjnych wartości wykładnia powyższych przepisów u.ś.r. przez organy spowodowała naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł, będącego adwokatem, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800.