Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 970/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Monika Nowicka Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

ISA/WA 970/08

UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2006 r. Nr [...], stwierdzającej nabycie przez Gminę Miejską W. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w W. oznaczonej w ewidencji gruntów, w obrębie [...] jako działka nr [...] i [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny:

Wojewoda [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie

stwierdzenia nabycia przez Gminę Miejską W. z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., własności oznaczonej wyżej nieruchomości. W oparciu o przedłożone dokumenty organ pierwszej instancji ustalił, że przedmiotowe nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. stanowiły własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.), co potwierdza zaświadczenie Prezydenta W. z dnia 16 sierpnia 2006 r. W operacie ewidencji gruntów obrębu [...], według stanu na dzień 27 maja 1990 r. nieruchomości figurowały jako własność Skarbu Państwa - władający [...] Dyrekcja Okręgowa [...] W.. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że P. w dniu 27 maja 1990 r. nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Mimo wezwania pismem z dnia 20 lutego 2006 r. do udokumentowania tytułu prawnego do nieruchomości będących przedmiotem postępowania, okoliczność ta nie została potwierdzona przez władającego. Wobec powyższego organ pierwszej instancji uznał, że spełnione są przesłanki komunalizacji z mocy prawa, przewidziane w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.), bowiem działki stanowiły mienie ogólnonarodowe, a uprawnienia właścicielskie w stosunku do nich wykonywał w imieniu Skarbu Państwa terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, nieodpłatnie, przez Gminę Miejską W., własności przedmiotowych nieruchomości.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniosły do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej P. wskazując na naruszenie art. 7 i art. 77 kpa wskutek nie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem odwołującego się organ pierwszej instancji wadliwie zastosował przepis art. 5 ust. 1 uznając, iż przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki komunalizacji określone w tym przepisie. Przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż należała do przedsiębiorstwa państwowego P. wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym. Była zatem wyłączona z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Będące przedmiotem kwestionowanej decyzji nieruchomości stanowią przyległy pas gruntu przeznaczony do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego i stanowią linię kolejową w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789 ze zm.). Organ pierwszej instancji w sposób nieuzasadniony pominął obowiązujące w Polsce powojennej regulacje prawne dotyczące mienia poniemieckiego oddanego przedsiębiorstwu P. w związku z prowadzoną eksploatacją linii kolejowych, a przedmiotowa nieruchomość stanowiła w latach powojennych wyodrębnioną z ogólnego majątku Skarbu Państwa część nieruchomości związanych funkcjonalnie z infrastrukturą kolejową. Będącą przedmiotem kwestionowanej decyzji nieruchomość P. przejęło w zarząd i użytkowanie po kolejach niemieckich. Według art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) na własność Państwa, bez odszkodowania przechodziły przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe ... itd.

Według zaś art. 3 ust. 1 lit. c Państwo przejmowało za odszkodowaniem przedsiębiorstwa komunikacyjne (kolei żelaznych normalnych i wąskotorowych, kolei elektrycznych, komunikacji powietrznej) przy czym przedsiębiorstwa te przechodziły na rzecz Państwa wraz z całym majątkiem ruchomym i nieruchomym. O przejęciu orzekał właściwy minister. Ponadto w okresie powojennym P. były zmilitaryzowane na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 4 listopada 1944 r., który obowiązywał do 20 lipca 1949 r. Koleje podlegały wówczas innym zasadom zarządzania, a wydawane polecenia mogły mieć charakter mniej sformalizowany. Wymaganie, by koleje wykazały się stosowną decyzją administracyjną wydaną w tym okresie, jest całkowicie nieuzasadnione. Organ orzekający nie wziął również pod uwagę, że tytuł prawny do konkretnej nieruchomości mógł powstać także na mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa P.. Trzeba więc mieć na względzie także przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138), z którego wynika, że mienie P. stanowiło wydzieloną wówczas część mienia ogólnonarodowego. W myśl tego przepisu mienie przedsiębiorstwa P. stanowiły środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie tej ustawy oraz środki nabyte w toku jego działalności. Zdaniem odwołującego się, stwierdzenie komunalizacji nie jest także możliwe ze względu na regulację przepisu art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) oraz § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120). Te przepisy określają środki prawne zmierzające do wykazania zarządu nieruchomością, a odwołujący się taką decyzją dysponuje. P. legitymują się ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] przyznającą P. prawo użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa, w tym obejmujących przedmiotowe działki nr [...] i nr [...].

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze stwierdziwszy brak przymiotu strony u wnoszącego odwołanie.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne KKU wskazała, że stronami w postępowaniu komunalizacyjnym są tylko Skarb Państwa reprezentowany przez właściwego starostę oraz właściwa gmina. Inny podmiot, jeżeli uważa, że jest stroną postępowania, powinien to wykazać, w szczególności chodzi o taki podmiot, który uprawdopodobni, że jest właścicielem nieruchomości. Przy zastosowaniu szerokiej wykładni art. 28 kpa, w sprawach o podobnych okolicznościach faktycznych KKU przyjmowała, że źródłem interesu prawnego P. jest przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego 'Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), który przewiduje możliwość nabycia przez P. jako posiadacza nieruchomości z mocy prawa, z dniem wejścia tej ustawy w życie, prawa użytkowania wieczystego gruntu, ale bezzasadnie (w ocenie KKU ma to charakter bezprawia legislacyjnego) ustawodawca związał tę możliwość wyłącznie z gruntami Skarbu Państwa, co wyklucza uznanie, że przepis art. 34 stanowi źródło interesu prawnego P. w postępowaniu o komunalizację gruntu będącego w jego posiadaniu.

Stwierdzenie zaś przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania, skutkuje umorzeniem postępowania odwoławczego (uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. , OPS 16/98 , ONSA 1999/4/119).

W dalszych rozważaniach uzasadnienia KKU stwierdziła, że zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. jest nietrafny, ponieważ przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. oczywiście należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Odwołujący się pomija okoliczność, że na tle przepisów art. 5 ust. 1 należy odróżnić władztwo administracyjnoprawne (imperium), które przysługiwało wyłącznie terenowym organom administracji państwowej od władztwa cywilnoprawnego (dominium), które mogło przysługiwać m. in. przedsiębiorstwom państwowym. Nieporozumieniem, w ocenie KKU, jest zarzut pominięcia faktu, że mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym nie podlega komunalizacji. Jest to stwierdzenie, które teoretycznie mogłoby być prawdziwe, tyle że w stanie faktycznym sprawy rzeczona nieruchomość nie należała do przedsiębiorstwa państwowego, tzn. nie znajdowała się w jego zarządzie. Dawny zarząd, który mógł być sprawowany przez przedsiębiorstwa państwowe powstawał na mocy decyzji administracyjnej właściwego organu, w wyniku przekazania, a także z mocy prawa (G. Bieniek, S. Rudnicki "Nieruchomości. Problematyka prawna", Warszawa 2004, s.490-491). Jednak to P., a nie organ administracji rozpoznający sprawę komunalizacji musi wykazać istnienie okoliczności wyłączających komunalizację nieruchomości. Oczywistym nieporozumieniem - według KKU - jest zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., który pozostaje bez związku z niniejszą sprawą, ponieważ odnosi się do przedsiębiorstw państwowych, o których mowa wart. 5 ust. 1-3 ustawy, wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym na podstawie art. 11 ust. 2. Również pozbawiony uzasadnienia jest argument, iż nieruchomość pozostawała w zarządzie PKP z uwagi na przepis art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisy Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kategorycznie przyjęto, że środki dowodowe dopuszczone przepisami powołanego rozporządzenia stanowią dowód istnienia zarządu w sprawach o uwłaszczenie, natomiast nie mogą być dowodem ustanowienia zarządu w rozumieniu przepisów dotyczących komunalizacji mienia. Odwołujący się nie przedstawił również żadnego dowodu na okoliczność przejęcia spornej nieruchomości po kolejach niemieckich. Z powołanych przez P. przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. będącego aktem wykonawczym do tej ustawy, nie wynikają żadne uprawnienia po stronie P. do znacjonalizowanego mienia. Nic też w kwestii powstania prawa zarządu nie wnosił dekret PKWN z 4 listopada 1944 r. o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych, który dotyczył sposobu zarządzania przedsiębiorstwem P., a nie nieruchomościami znajdującymi się w jego władaniu. W ocenie KKU, zarząd konkretną nieruchomością nie mógł powstać również na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". Akt ten musiałby wymieniać konkretnie oznaczone nieruchomości, albo przynajmniej określać jego granice tak, jak to ma miejsce w przypadku nieruchomości Tatrzańskiego Parku Narodowego. Nabycie przez Tatrzański Park Narodowy ex lege zarządu nieruchomościami objętymi granicami parku stanowi sytuację wyjątkową. Spostrzeżenie to znalazło wyraz w wyroku NSA z dnia 14 września 2006 r. I OSK 1259/05.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosły P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2007 roku uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2007 roku Nr [...].

W uzasadnieniu wyroku stwierdził jednoznacznie, że "dopóki nie zostanie prawomocnie orzeczona komunalizacja nieruchomości, dopóty P. ma interes prawny w uzyskaniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu tej nieruchomości.

A zatem, wbrew stanowisku KKU, przy zastosowaniu szerokiej wykładni art. 28 kpa, w sprawie o komunalizację nieruchomości, do której ma zastosowanie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 roku, P. posiada legitymację strony tego postępowania".

Po ponownym rozpoznaniu odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] – utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ Odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wykonując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Komisja zażądała od P. wyjaśnienia, na jakiej podstawie oparte było dysponowanie gruntem Skarbu Państwa przez P., kiedy i w jakim trybie nastąpiło objęcie przedmiotowego mienia przez P.

W odpowiedzi P. odniosła się do ogólnych zasad formułujących tytuł prawnorzeczowy do wszelkich nieruchomości pozostających we władaniu przez P., nie ustosunkowując się konkretnie do przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie Krajowej Komisji już ta okoliczność świadczy o tym, że wszystkie przepisy, na które powołuje się skarżący mają na tyle ogólny charakter, że skarżący nie widział potrzeby indywidualizowania swego stosunku do przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ta indywidualizacja jest niezbędna przy ocenie tytułu prawnorzeczowego. Chodzi o to, że tytuł prawnorzeczowy musi w swej osnowie zawierać wszystkie szczegółowe cechy geodezyjne i ewidencyjne. Dla skarżącego jest to nieistotne, bo wyprowadza on tytuł do wszystkich, którymi włada, nieruchomości z ogólnych przepisów, z których, z natury rzeczy, nie mogą wynikać w/w indywidualne cechy.

Zdaniem organu odwoławczego dlatego skarżący powołał się na rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r., z którego wynika, iż wszelkie nieruchomości, przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo "P." własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, dokonała analizy w przedmiocie, czy przepisy statuujące przedsiębiorstwo państwowe "P." zawierają podstawę do stwierdzenia tytułu prawnorzeczowego P. do przedmiotowej nieruchomości i stwierdziła w szczególności na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy te takiego tytułu nie tworzą.

Stwierdziła, że wobec nie wskazania konkretnego tytułu prawnorzeczowego przez skarżącego w piśmie z dnia 17 marca 2008 roku Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa ma pełną podstawę uznać za uzasadnioną komunalizację przedmiotowej nieruchomości orzeczoną przez organ I instancji. Tym bardziej, że poczyniona, zgodnie z wytycznymi Sądu Wojewódzkiego w niniejszej sprawie, analiza możliwości ustalenia, na podstawie przepisów statuujących przedsiębiorstwo P., tytułu prawnorzeczowego P. do przedmiotowej nieruchomości, przy uwzględnieniu orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, również dała odpowiedź negatywną.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. Spółka Akcyjna w W. Skarżąca zarzucała :

1. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa i art. 77 § l kpa polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, w wyniku zaniechania rozważenia, od kiedy "P." S.A. dysponuje nieruchomością położoną we W., w obrębie [...], oznaczoną w operacie ewidencji gruntów jako działki [...] i [...], w sytuacji, gdy na mocy przepisu art. 7 ust.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe"; w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1930 r. Skarżąca legitymowała się prawem użytkowania i zarządu w stosunku do wszelkich nieruchomości nabytych do użytku kolei w okresie obowiązywania ww. rozporządzenia. Jak również naruszeniu art. 80 kpa polegające na niedokoaniu oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie.

2. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1930 r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten wymaga aby przekazywanie prawnorzeczowego tytułu składników mienia ogólnonarodowego stanowiących nieruchomości było sformalizowane.

b) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10.05.1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż ww. nieruchomość stanowi mienie Gminy Miejskiej W., w sytuacji, gdy nie miał on zastosowania albowiem w rzeczywistości przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie "P. S.A.

c) art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleie Państwowe" (Dz.U. z 1989 r. Nr 26, poz. 138) poprzez jego niezastosowanie i w następstwie przyjęcie, iż sporna nieruchomość, stała się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością Gminy Miejskiej W., podczas gdy zastosowanie wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż ww. nieruchomość stanowiła mienie "P." S.A. w stosunku do którego wykonywała ona wszelkie uprawnienia.

d) art. 11 ustawy ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10.05.1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z zw. z art. 1 ustawy z dnia 27.04.1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleie Państwowe", w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że Skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji gdy z analizy ww. przepisów wynika że "P." S.A. została powołana do wykonywania m.in. zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wnosiła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje jednoznacznie, że PKP nie legitymowało się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990r., z którym ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późno zm.), wiąże przejście na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone wart. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy. Nieruchomość ta w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, nabytą na podstawie art. 2 ust.1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U Nr 13, poz. 87, z późno zm.)

Na tle przepisów art. 5 ust. 1 powołanej ustawy należy odróżnić władztwo administracyjno-prawne (imperium), które przysługiwało wyłącznie organom terenowym administracji państwowej, od władztwa cywilnoprawnego (dominium), które mogło przysługiwać m. in. przedsiębiorstwom państwowym. W orzecznictwie administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2006 r. I OSK 1259/05) utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym zarówno obecny trwały zarząd, który jest sprawowany przez państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jak też dawny zarząd (użytkowanie), który mógł być sprawowany m. in. również przez przedsiębiorstwa państwowe, powstaje i powstawał na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu, w wyniku przekazania oraz z mocy prawa w wyniku nabycia nieruchomości przez jednostkę organizacyjną. Posiadanie jako stan faktyczny nie dawało natomiast tytułu prawnego do nabycia prawa zarządu, jak również nie stanowiło przeszkody w nabyciu tego prawa przez gminy w drodze komunalizacji.

Brak po stronie P. tytułu prawnego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa. Określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego, którego P. do przedmiotowej nieruchomości nie posiadało. Również w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe P. nie zostało ujęte.

Decydujące znaczenie mają dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy - tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych.

Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm), przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób.

Stosownie do art. 38 powołanej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z art. 87 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy z 1985r, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać z sposób dorozumiany.

Stosownie do ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami ( ... ) państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z 1985 r. - w myśl art. 87 ust. 1 - przekształcało się w prawo zarządu.

Sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.

Tak więc brak jest podstaw do przyjęcia, jak twierdzi skarżący, że nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż należała do P..

Dla P. prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości nie wynika także z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P. Strona skarżąca powołała się w skardze na art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138), zgodnie, z którym mienie P. stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Stanowią je środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności. P. gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.

Z przepisu tego w żadnym wypadku nie wynikało, aby miał on samodzielnie kreować bądź choćby potwierdzać prawo zarządu P. w stosunku do konkretnych nieruchomości.

Strona skarżąca wywodzi prawnorzeczowy tytuł do spornej nieruchomości z powszechnie obowiązujących aktów normatywnych, lecz nie wskazała konkretnego przepisu prawa, z którego ten tytuł miałby wynikać.

Skarżący wskazał, że Przedsiębiorstwo "P." utworzone zostało rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r.

Jednakże utworzone powołanym wyżej rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 1926 roku Przedsiębiorstwo "P." prowadziło eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, obejmując je w zarząd i użytkowanie (co do nieruchomości) i nabywając na własność majątek ruchomy, ale dotyczyło to tylko majątku znajdującego się na obszarze, który w dacie wejścia w życie tegoż rozporządzenia należał poprzednio do polskiego Ministerstwa Komunikacji.

Tak, więc nie dotyczyło to majątku istniejącego na tzw. Ziemiach Zachodnich, w skład których wchodziło Miasto W. włączone do Państwa Polskiego po drugiej wojnie światowej.

Mając na uwadze znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty dotyczące nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją, brak dokumentu, który wskazywałby tytuł prawny P. do władania tą nieruchomością, przy istnieniu specjalnych możliwości ustanowionych aktami prawa powszechnie obowiązującego oraz przepisami szczególnymi, należy uznać, że stronie skarżącej nie przysługiwał żaden prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości objętej skargą i nie miał zastosowania art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ( ... ), a zatem zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] są zgodne z prawem.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.