Wyrok NSA, sygn. akt SA 797/81
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1981-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 999
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Spółdzielnie
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 21 lutego 1974 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Teza: Warunek dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości na obszarze miasta lub gminy z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczych i dla organizacji kółek rolniczych, wyrażony w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ w postaci zwrotu "o ile jest to uzasadnione interesem społecznym lub państwowym", nakłada na organ administracji - właściwy w sprawie rozpatrzenia wniosku o wywłaszczenie - obowiązek ustalenia, czy warunek ten będzie spełniony przy założeniu, że nie każde planowe przedsięwzięcie inwestycyjne może być bez zastrzeżeń uzasadnione w stopniu wymaganym przez ustawę.

TEZY

Warunek dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości na obszarze miasta lub gminy z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczych i dla organizacji kółek rolniczych, wyrażony w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ w postaci zwrotu "o ile jest to uzasadnione interesem społecznym lub państwowym", nakłada na organ administracji - właściwy w sprawie rozpatrzenia wniosku o wywłaszczenie - obowiązek ustalenia, czy warunek ten będzie spełniony przy założeniu, że nie każde planowe przedsięwzięcie inwestycyjne może być bez zastrzeżeń uzasadnione w stopniu wymaganym przez ustawę.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Wincentego i Reginy małżonków G. oraz Wiesława G. na decyzję Wojewody Ciechanowskiego z dnia 16 stycznia 1981 r. w przedmiocie wywłaszczania części nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania i na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w P. zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia 8 grudnia 1980 r., a także, zgodnie z art. 208 Kpa, zasądził od Wojewody Ciechanowskiego zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Wincentego i Reginy małżonków G. oraz Wiesława G. jest decyzja Wojewody Ciechanowskiego z dnia 16 stycznia 1981 r., utrzymująca w mocy decyzję naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia 8 grudnia 1980 r. o wywłaszczeniu części nieruchomości o powierzchni 943 m2 położonej w p., przy ul. P., stanowiącej współwłasność skarżących, za odszkodowaniem pieniężnym w kwocie 6.601 zł, z przeznaczeniem pod budowę drogi dojazdowej do bazy SKR.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały podniesione następujące zarzuty:

- braku celowości wywłaszczenia, gdyż Spółdzielnia Kółek Rolniczych ma już dogodny dojazd do swojej bazy, po istniejącej ul. P.,

- nieuwzględnienia okoliczności, iż nieruchomość wywłaszczona, aczkolwiek formalnie stanowi współwłasność w częściach nie wydzielonych, to jednak faktycznie, w wyniku ustalonego pomiędzy współwłaścicielami sposobu użytkowania, stanowi dwie odrębne działki. W związku z tym niesłusznie potraktowano przy ustalaniu odszkodowania wywłaszczoną działkę jako jedną nieruchomość, zaniżając odszkodowanie w pieniądzach i pozbawiając Wiesława G. możliwości otrzymania nieruchomości zamiennej,

- nieuwzględnienia zgłoszonego wcześniej wniosku współwłaścicieli nieruchomości, aby Urząd Miasta i Gminy w P. wystąpił na drogą postępowania sądowego z wnioskiem o zniesienie współwłasności.

W odpowiedzi na wniesioną skargę Wojewoda Ciechanowski wywoził, że nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany podjętych decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w trybie art. 200 par. 2 Kpa, ponieważ budowa drogi do bazy SKR przewidziana została w planie ogólnym zagospodarowania miasta P., a odszkodowanie za wywłaszczony grunt ustalono zgodnie z dyspozycją art. 8 ustawy wywłaszczeniowej i wydanym z jej upoważnienia zarządzeniem Wojewody Ciechanowskiego nr 16/80 w sprawie określenia stawek odszkodowania za grunty nabywane na rzecz Państwa /Dz.Urz. WRN w Ciechanowie 1980 nr 2 poz. 4/. Wnioskodawca wywłaszczenia nie ma obowiązku uregulowania stanu prawnego nieruchomości; obowiązek taki spoczywa na zbywcy.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z dyspozycją art. 196 par. 1 Kpa, upoważniony jest do badania legalności decyzji administracyjnej, przy czym - na podstawie art. 206 Kpa - nie jest związany granicami skargi.

Wychodząc z tej przesłanki Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawie tej wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło z przeznaczeniem dla Spółdzielni Kółek Rolniczych w P. pod budowę drogi dojazdowej do bazy SKR. Ocena dopuszczalności wywłaszczenia spornej nieruchomości winna być zatem rozważana w świetle przepisu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./. Stosownie do brzmienia cyt. przepisu przesłanką dopuszczalności wywłaszczenia jest interes społeczny lub państwowy. Zgodnie z poglądem przyjętym w literaturze przedmiotu "pojęcie interesu społecznego lub państwowego w tym wypadku powinno odpowiadać nie tylko ogólnym warunkom dopuszczalności wywłaszczenia, określonym w art. 3 ust. 1, ale musi jeszcze mieć dodatkowe uzasadnienie natury społecznej lub państwowej. O ile wywłaszczenie nieruchomości niezbędnej do realizacji przez Spółdzielnię lub kółko rolnicze inwestycji o charakterze użyteczności publicznej będzie niewątpliwie uzasadnione interesem społecznym, o tyle nie każda inwestycja takich organizacji, objęta ich zatwierdzonymi planami gospodarczymi, uzasadniona jest interesem społecznym lub państwowym" /por. Walenty Ramus: Prawo wywłaszczeniowe. Komentarz, Warszawa 1975, str. 37 i 38/. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 3 ust. 3, skomentowanym w przytoczony sposób, uznać wypada, że kryteria dopuszczalności wywłaszczenia na rzecz organizacji kółek rolniczych zostały zaostrzone w stosunku do ogólnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia. Stąd też organy orzekające o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżących powinny były przede wszystkim rozważyć, czy budowa drogi dojazdowej do bazy SKR w P. wyczerpuje znamiona z art. 3 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Tymczasem z osnowy i uzasadnienia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P., wynika, że pozbawienie prawa własności oparto na przepisie art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej nie mającym zastosowania w tej sprawie. Już samo to uchybienie, polegające na pominięciu przepisu prawa materialnego właściwego do rozstrzygnięcia sprawy /art. 3 ust. 3/, stanowi dostateczną przesłankę uchylenia decyzji organów I i II instancji.

Oceniając zasadność rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonej decyzji w świetle dyspozycji art. 3 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, należy uznać, iż organ orzekający nie tylko nie wykazał, czy przeprowadzenie drogi dojazdowej do SKR przez część nieruchomości skarżących jest uzasadnione interesem społecznym lub państwowym, lecz także - czy jest chociażby niezbędne. Jak wynika bowiem z planu realizacyjnego zagospodarowania bazy kółek rolniczych w skali 1:500, dołączonego do akt sprawy, SKR dysponuje bezpośrednim dojazdem od drogi Warszawa-Płońsk oraz od ul. P. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji Wojewody Ciechanowskiego, iż ul. P. jest zbyt wąska aby mógł przejechać nią sprzęt rolniczy, również nie uzasadnia dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości skarżących. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie wynika, ażeby rozważano taką alternatywę dojazdu do bazy /jeżeli jest on rzeczywiście niezbędny/, ażeby nie naruszała ona własności osób trzecich, np. poprzez poszerzenie ulicy P. kosztem terenu SKR, bądź urządzenie dojazdu na sąsiedniej nieruchomości państwowej. Nie wynika również z materiału zebranego w sprawie, ażeby badano kwestię, czy przeprowadzenie projektowanej drogi dojazdowej przez nieruchomość skarżących w bezpośrednim sąsiedztwie znajdującego się na niej budynku mieszkalnego nie spowoduje niebezpieczeństwa bądź niewygód dla jego mieszkańców oraz czy nie narusza postanowień par. 24 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki /Dz.U. nr 17 poz. 62/.

Zbadania wymaga również inna kwestia, do której nie mógł ustosunkować się na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych w Ciechanowie, a mianowicie, czy decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego bazy SKR w P. z dnia 20 czerwca 1978 nr PM/GIU-140-3/169/76, stanowiąca podstawę wniosku o wywłaszczenie nieruchomości skarżących, zachowała swoją ważność do chwili obecnej w związku z dyspozycją art. 21 ust. 4 prawa budowlanego oraz czy projektowana inwestycja została wprowadzona do planu na 1981 r.

Uznając, iż niewyjaśnienie przez organy orzekające o wywłaszczeniu wszystkich przytoczonych wyżej kwestii, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, stanowi obrazę przepisu art. 8 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie przepisu art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 3 Kpa. Ustosunkowując się do zarzutów skargi dotyczących wysokości i formy przyznanego odszkodowania oraz do żądania dotyczącego zniesienia współwłasności nieruchomości, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że:

- żądanie skarżących, aby Urząd Miasta i Gminy P. wystąpił na drogę postępowania sądowego z wnioskiem o zniesienie współwłasności spornej nieruchomości, jest bezzasadne w świetle przepisu art. 210 kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z dyspozycją tego przepisu uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności nieruchomości przysługuje tylko jej współwłaścicielom;

- zarzut, iż w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym nie uwzględniono podziału faktycznego na gruncie, dokonanego przez skarżących, nie może się ostać, bowiem dla oceny stanu własności nieruchomości decydujący jest jedynie jej stan prawny. Z dołączonego do akt sprawy aktu notarialnego, sporządzonego w dniu 25 czerwca w 1962 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w P., wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że nieruchomość stanowi współwłasność w częściach nie wydzielonych, a skoro tak, to brak jest podstaw do traktowania jej w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym jako dwóch odrębnych nieruchomości.

W konsekwencji tego faktu brak jest podstaw do podwyższenia odszkodowania za wywłaszczany grunt, do przyznania tego odszkodowania wyłącznie na rzecz jednego ze współwłaścicieli, tj. Wiesława G., oraz do uznania, że Wiesław G. uprawniony jest do otrzymania tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej.