Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 695/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83  ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Janusz Walawski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi O. i E. S. – reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2012 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku B. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] lutego 2013 r. wydał decyzję

nr [...], którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia

[...] grudnia 2012 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej drodze wyjątku.

Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) przez osobę zmarłą. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

W zatrudnieniu zmarłego w okresach od dnia [...] listopada 1994 r. do dnia

[...] marca 1996 r., od dnia [...] marca 1997 r. do dnia [...] sierpnia 1998 r., od dnia

[...] sierpnia 1999 r. do dnia [...] stycznia 2001 r., od dnia [...] sierpnia 2002 r. do dnia

[...] kwietnia 2007 r. oraz od dnia [...] czerwca 2009 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r. (data zgonu), tj. przez łączny okres wynoszący ponad 10 lat ojciec dzieci nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, co spowodowało brak uprawnień

do świadczenia w trybie zwykłym.

W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach, zmarły ojciec dzieci był zdolny do pracy.

Podnoszone przez wnioskodawczynie okoliczności związane z chorobą alkoholową zmarłego ojca dzieci, nie może uzasadniać przyznania renty rodzinnej

w drodze wyjątku. Uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenia pracy.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem przyjąć, że

w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez ojca dzieci prawa do świadczenia w trybie zwykłym, z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. maja 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez O. i E. S. – reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi podał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dla niej niezrozumiałe, a przerwy w zatrudnieniu zmarłego ojca dzieci spowodowane były chorobą alkoholową. Podała również, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się również do argumentów przedstawionych w skardze odmawiając im zasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie

w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie

w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach

w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego:

1. niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,

2. ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,

3. osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Wydając decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 Kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych

w art. 107 § 3 Kpa.

W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W rozpoznawanej sprawie, obowiązkiem organu było wykazanie istnienia, bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w powyżej określonym przepisie. Organ obowiązku tego nie dopełnił.

Organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy w stopniu umożliwiających wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Nie odniósł przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, do indywidualnej sytuacji, w której znalazł się zmarły ojciec dzieci związanej z jego uzależnieniem od alkoholu.

Organ uznał, że choroba alkoholowa co do zasady nie jest okolicznością szczególnie trudną do przezwyciężenia i niezależną od woli zmarłego przeszkodą do uzyskania wymaganego stażu ubezpieczeniowego.

W ocenie Sądu takie stanowisko organu jest w niniejszej sprawie, co najmniej przedwczesne.

Z akt sprawy wynika, że zmarły ojciec dzieci leczył się w związku z chorobą alkoholową. Nie ma znaczenia okoliczność, na którą powołuje się organ, że leczenie odbywało się z inicjatywy żony zmarłego.

Nie do przyjęcia jest stanowisko organu przedstawione w odpowiedzi na skargę, że skoro żona zmarłego ojca dzieci nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej fakt leczenia, to nie był on zainteresowany leczeniem.

Należy podkreślić, że art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerwy, jaka zaistniała pomiędzy ustaniem zatrudnienia, a powstaniem niezdolności do pracy i dlatego te okoliczności mają w sprawie drugorzędne znaczenie. W świetle tego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania renty w trybie ustawowym. Tych zaś powodów organ w istocie nie badał, lecz ograniczył się jedynie do ustalenia okresów pozostawania zmarłego ojca dzieci poza zatrudnieniem.

Sąd co do zasady podziela stanowisko organu, że choroba alkoholowa nie może usprawiedliwiać braku zatrudnienia, jednakże organ zobowiązany jest wykazać, że okoliczność ta nie może być traktowana, jako okoliczność szczególna. Tego organ nie uczynił. W aktach spraw brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących przebiegu choroby zmarłego ojca dzieci. Fakt, że wnioskodawczyni nie przedstawiła ich w toku prowadzonego postępowania nie oznacza, że ich nie ma.

Rozpatrując ponownie sprawę organ będzie obowiązany uzupełnić materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym wyjaśnienie powyżej wskazanych wątpliwości i dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie

– wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 Kpa, tak aby rozstrzygnięcie było zrozumiałe dla adresata

i wskazywało jakimi przesłankami kierował się organ przy wydawaniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.