Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1442/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2012 poz 680
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
article: art. 182 par. 2. art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 20 października 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w dniu 20 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1627/16 w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1627/16, oddalił skargę T. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

T. P. - obywatel Ukrainy - w dniu [...] lipca 2015 r. wystąpił z wnioskiem o nadanie mu statusu uchodźcy i udzielenie ochrony uzupełniającej. We wniosku tym oświadczył, że nie może wrócić na Ukrainę w związku z tym, że tam jest wojna i w każdej chwili może być powołany do wojska i wysłany na wojnę, gdzie może zginąć. Ponadto chciałby zostać w Polsce, gdyż na Ukrainie nie ma pracy, ponieważ sytuacja gospodarcza jest zła. Jednocześnie wskazał, że nie był prześladowany, poddawany przemocy, zatrzymany, aresztowany lub skazany wyrokiem sądu. Nie brał czynnego udziału w działaniach wojennych. Nie należał do żadnej partii politycznej ani organizacji społecznej. Kraj pochodzenia opuścił 30 maja 2015 r., na podstawie paszportu z polską wizą; przed wyjazdem z kraju pochodzenia mieszkał w obwodzie tarnopolskim. Oświadczył, że posiada wyższe wykształcenie oraz jest zdrowy i pełnosprawny. W trakcie przeprowadzonego za zgodą strony w języku rosyjskim, wywiadu statusowego ([...] sierpień 2015 r.), Cudzoziemiec oświadczył, że opuścił kraj pochodzenia z powodu złej sytuacji ekonomicznej, braku pracy i wysokich kosztów utrzymania; wskazał także na obawy przed przymusowym powołaniem do wojska oraz skierowaniem w rejon walk na wschodzie. Wyjaśnił także, że po przekroczeniu granicy polskiej i kilku dniach pobytu w Warszawie udał się dalej do Belgii i tam - po zatrzymaniu przez policję - wystąpił o nadanie statusu uchodźcy. W dniu [...] lipca 2015 r. został przez władze belgijskie przekazany do Polski i tu złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Wnioskodawca potwierdził, że nie brał udziału w działaniach wojennych oraz nie należał do żadnej partii lub innej organizacji społecznej; nie był prześladowany, poddawany przemocy, zatrzymany, aresztowany lub skazany wyrokiem sądu. Nie przedstawił innych faktów lub okoliczności w swojej sprawie, nie zażądał przesłuchania świadków. Oświadczył też, że wszystkie pytania zrozumiał, nie zgłosił żadnych zastrzeżeń do sposobu przeprowadzenia wywiadu i treści protokółu. Został pouczony o treści art. 10 K.p.a.. Po odczytaniu protokołu Cudzoziemiec, uznając go za zgodny z tym co powiedział, podpisał protokół.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił T. P. nadania statusu uchodźcy i odmówił udzielenia mu ochrony uzupełniającej. Organ mając na uwadze dokonane w postępowaniu ustalenia i złożone przez Cudzoziemca wyjaśnienia uznał, że nie ma podstaw do zastosowania art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 ze zm., dalej "ustawa o udzielaniu ochrony") tj. nadania statusu uchodźcy. Organ uznał także, że nie ma podstaw do udzielenia Cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej z uwagi na niebezpieczną sytuację wewnętrzną panującą na Ukrainie.

Po rozpoznaniu odwołania Cudzoziemca Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Rada uznała, że z materiałów dostępnych organom orzekającym wynika, iż w przypadku Wnioskodawcy, nie ma podstaw do twierdzenia, że jest on narażony na prześladowania w rozumieniu ustawy o udzielaniu ochrony. Nie wykazał on żadnych istotnych faktów lub okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako indywidualne prześladowanie, lub mogłoby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości.

Składając wniosek jednoznacznie oświadczył, że nie był prześladowany, poddawany przemocy, zatrzymywany lub aresztowany przez władze publiczne z przyczyn wskazanych w Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r., (Dz. U. z 1991 r., Nr 119 poz. 515 ze zm.), zwanej dalej "Konwencją Genewską"; nie było także prowadzone wobec niego żadne inne postępowanie sądowe lub administracyjne, nie brał udziału w działaniach wojennych, nie należał do żadnej partii politycznej lub innej organizacji społecznej; nigdy nie stawiano mu żadnych zarzutów, które świadczyłyby o posądzaniu go o jakąś wrogą działalność wobec władz. Podstawową przyczyną starań o nadanie statusu uchodźcy, podawaną przez Cudzoziemca w trakcie postępowania przed organem I. instancji, była niestabilna i trudna sytuacja wewnętrzna w kraju pochodzenia oraz obawa przed powołaniem do wojska i skierowaniem w rejon konfliktu.

Odnosząc się do obaw Cudzoziemca, związanych z aktualną sytuacją na Ukrainie Rada wskazała, że jest ona napięta i dynamiczna z uwagi na toczący się na wschodzie w obwodzie donieckim i ługańskim miejsce konflikt zbrojny pomiędzy wspieranymi przez Rosję separatystami, a ukraińskimi siłami rządowymi, którego następstwa noszą znamiona katastrofy humanitarnej. Istnieje jednak alternatywa wewnętrznej ucieczki; w pozostałych bowiem obwodach Ukrainy, (tj. poza obwodami donieckim i ługańskim oraz Krymem), kontrolowanych przez rząd w Kijowie, sytuacja pozostaje stosunkowo spokojna. Na terenach tych aparat państwowy funkcjonuje w miarę normalnie, a władze centralne, jak i regionalne, starają się zapewnić bezpieczeństwo obywatelom. Na terenach tych nie dochodzi do starć zbrojnych ani innych zdarzeń, które rodziłyby bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia i innych podstawowych praw dla większej liczby obywateli. Organ przedstawił szczegółowo działania o charakterze dyplomatycznym jakie władze Ukrainy podejmują aby konflikt zbrojny nie rozlał się na kontrolowane przez nie obszary. Jeśli chodzi o sytuację ludności zamieszkującej wschodnią Ukrainę, organ odwoławczy wskazał, iż władze ukraińskie, tak na poziomie centralnym jak i wojewódzkim, wystąpiły z ofertą pomocy przesiedleńcom z Krymu i wschodniej Ukrainy. Pomoc udzielana przesiedleńcom jest skromna, a ich warunki bytowania z pewnością trudne, ale umożliwiają one egzystencję osobom, które z nich korzystają.

W świetle powyższego Rada obawy Cudzoziemca przed powrotem do kraju pochodzenia z powodu niebezpiecznej sytuacji wewnętrznej na Ukrainie uznała za nieuzasadnione. Przekonanie wyrażone w odwołaniu, że sytuacja nie jest stabilna, a władze ukraińskie nie stworzyły właściwych bezpiecznych warunków dla obywateli, organ uznał za chybione.

Odnosząc się do obaw Cudzoziemca, związanych z możliwością powołania do wojska, wskazano, że Wnioskodawca nie został wezwany do wojska; rozważania w tym zakresie są zatem teoretyczne. Podniesiono, że jeżeli istnieje obowiązek odbycia służby wojskowej, to sam fakt powołania do tej służby nie jest przesłanką do nadania statusu uchodźcy, jeżeli jest to zgodne z prawem krajowym. Obawa przed powołaniem do wojska, czy też obawa przed karą za uchylanie się od służby wojskowej, jeżeli nie jest powiązana z innymi przesłankami warunkującymi status uchodźcy, nie stanowi sama w sobie podstawy do uznania za uchodźcę.

Organ zaznaczył, że nadanie statusu uchodźcy nie następuje ze względu na domniemane obawy przed zagrożeniem bezpieczeństwa lub trudną sytuacją ekonomiczną, lecz jedynie z uwagi na istniejące, realne i uzasadnione obawy prześladowania w kraju pochodzenia, aby uzyskać status uchodźcy, należy wykazać indywidualny charakter tych prześladowań lub obaw przed takimi prześladowaniami.

Powodem opuszczenia kraju pochodzenia przez Cudzoziemca, jak wynika z jego zeznań, nie było poczucie osobistego prześladowania, ale próba znalezienia stabilnych, lepszych warunków do życia za granicą. O nadaniu statusu uchodźcy nie może przesądzać sam fakt opuszczenia kraju pochodzenia; jego nadanie nie następuje ze względu na warunki życia lub sytuację ekonomiczną cudzoziemca, lecz jedynie z uwagi na istniejące, realne i uzasadnione obawy prześladowania w kraju pochodzenia osoby ubiegającej się o taki status.

Organ zauważył, że nie było podstaw do udzielenia ochrony uzupełniającej. Materiał zgromadzony w sprawie wskazuje bowiem, że w razie powrotu Cudzoziemca do kraju pochodzenia nie będzie on narażony na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego - i ze względu na to ryzyko, nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Organ nie dopatrzył się naruszeń procedury administracyjnej, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Zauważył, że Cudzoziemiec został przesłuchany, po uprzednim wyrażeniu na to zgody, w języku rosyjskim. Po zakończonym przesłuchaniu protokół z niego, jako zgodny ze złożonymi zeznaniami, strona podpisała. Organ I instancji zgromadził też materiał dowodowy, wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie; protokół przesłuchania wskazuje, że jego celem było dokonanie ustaleń, niezbędnych w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy; wobec dyspozycji art. 80 K.p.a.. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, Rada stwierdziła, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania cudzoziemca za uchodźcę; nie zaistniały też przesłanki do udzielenia innej formy ochrony.

Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosku Cudzoziemca o dodatkowe przesłuchanie gdyż uznał, że może to prowadzić do wydłużenia postępowania, a nie ustalenia istotnych przyczyn opuszczenia kraju. Stwierdził, że Cudzoziemiec miał niczym nieograniczoną możliwość przedstawienia wszystkich faktów i okoliczności, dotyczących przyczyn opuszczenia kraju pochodzenia, w trakcie postępowania i korzystał z takiej możliwości; w związku z tym nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego jego przesłuchania; ponadto - w trakcie wywiadu statusowego - jednoznacznie oświadczył, że nie wnosi do sprawy żadnych nowych dowodów oraz nie żąda przesłuchania dodatkowych świadków.

T. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez:

- utrzymanie w mocy decyzji organu I. instancji, pomimo nie zebrania i nie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niepodjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym:

- bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja wewnętrzna w kraju pochodzenia wnioskodawcy jest stabilna, co rzekomo nie powoduje niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia skarżącego; w rzeczywistości państwo ukraińskie znajduje się w stanie rozkładu, a co najmniej niedomaga w kluczowych obszarach swojej państwowości, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego kraju i jego obywateli;

- niezbadanie i całkowite pominięcie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej Cudzoziemca;

- pominięcie okoliczności, że na terenie zachodniej Ukrainy działają nacjonalistyczne bojówki i organizacje paramilitarne, przejawiające niechęć i nienawiść do obywateli o poglądach pacyfistycznych, a więc takich jak prezentuje Cudzoziemiec;

- pominięcie okoliczności, że tzw. porozumienie mińskie nie jest przestrzegane przez sygnatariuszy, zwłaszcza przez stronę rosyjską. Na terenie południowo- wschodniej części Ukrainy toczy się konwencjonalna, regularna wojna,

Zdaniem skarżącego, organ dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez brak uchylenia wadliwej decyzji organu I instancji, rozpatrzenia istoty sprawy i zmiany decyzji I instancji zgodnie z żądaniem Cudzoziemca.

Skarżący stwierdził, że informacje organu - opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia z okresu luty-maj 2015 roku - nie uwzględniają nowej sytuacji geopolitycznej, na której powstaniu zaważył konflikt syryjski. Spowodowało to pozostawienie kwestii ukraińskiej na marginesie. Aktualnie w rejonie Donbasu wznowione zostały działania zbrojne. Decyzja organu I instancji nie powinna być podyktowana brakiem odpowiednich warunków organizacyjnych i finansowych po stronie Urzędu, a mieć na względzie przede wszystkim prawa człowieka i wzgląd na udzielnie faktycznego wsparcia osobom potrzebującym. Znaczny wzrost wniosków składanych przez obywateli Ukrainy o udzielenie statusu uchodźcy nie powinien być sam w sobie argumentem przemawiającym za odmową tej pomocy.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1627/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) oddalił powyższą skargę, albowiem uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd uznał za trafne ustalenia organu administracji, co do istotnych faktów. Trafna też była, zdaniem Sądu, ich ocena w świetle regulacji zakreślających granice możliwości objęcia cudzoziemca ochroną międzynarodową w postaci nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej. Sąd wskazał, że organy przytoczyły stosowne regulacje normatywne, dokonując ich prawidłowej wykładni. Sąd przyjął za własne stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, zarzuty skargi były bezzasadne albowiem nie uchybiono wymaganiu właściwego wyjaśnienia stanu faktycznego. Pełen materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia i oświadczenia skarżącego oraz informacje o kraju pochodzenia, zostały rozważone w kontekście normatywnych przesłanek udzielenia ochrony w zakresie, w jakim pozostawało to w kompetencjach danych organów administracji publicznej. Ogólna sytuacja na całym terytorium Ukrainy (poza obwodami okupowanymi i objętymi walkami na wschodzie) nie jest tego rodzaju, aby zasadne było udzielnie ochrony wszelkim osobom tam zamieszkującym. Cudzoziemiec nie przytoczył żadnych okoliczności, które wskazywałyby na jego szczególną sytuację. Sąd zwrócił uwagę, iż podkreślane w skardze domniemane zagrożenie ze strony grup nacjonalistycznych wobec niechęci cudzoziemca do ewentualnego podjęcia służby wojskowej (o ile zostanie do niej powołany) nie może stanowić przestanki objęcia ochroną, skoro Cudzoziemiec nie wskazywał, ubiegając się o ochronę, aby spotkał się z przypadkami prześladowań ani by dochodziło do nich wobec bierności władz publicznych, które nie udzieliły mu ochrony. Skarżący nie przywołał też żadnych dowodów (np. wiarygodnych opracowań, raportów), z których można byłoby wnosić, że na Ukrainie są częste, czy wręcz nagminne, przypadki prześladowania osób, które nie chcą podjąć służby wojskowej, przy biernej postawie władz publicznych; tylko wówczas można by założyć realne niebezpieczeństwo dla Cudzoziemca, który zresztą dotąd nie został jeszcze powołany do wojska. Sąd zaznaczył, że nie może być rozumiane jako prześladowanie stosowanie określonych, przewidzianych prawem kraju pochodzenia, sankcji za nie poddanie się obowiązkowi służby wojskowej. Trafnie wywiódł organ administracji, iż konieczność odbycia służby wojskowej, w powiązaniu z sankcjami za nie poddanie się temu obowiązkowi, może być podstawą objęcia ochroną tylko w pewnych przypadkach, które nie występują w danej sprawie (patrz szerzej stanowisko organu).

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie nie miała znaczenia sygnalizowana w skardze kwestia łamania postanowień tzw. porozumienia mińskiego. Nie miało to wpływu na ocenę ogólnej sytuacji w części Ukrainy nieobjętej konfliktem, jako stabilnej; jedynie to może mieć znaczenie, w kontekście przesłanek objęcia ochroną osoby, zamieszkującej poza terenem gdzie ma miejsce konflikt zbrojny (obwód tarnopolski, w zachodniej części Ukrainy).

Sąd podkreślił, że w niniejszym postępowaniu nie są rozważane kwestie ewentualnego objęcia ochroną przed wydaleniem ze względów na sytuację rodzinną bądź zdrowotną. Mogą być one rozważane wyłącznie w kontekście udzielenia zgody na pobyt tolerowany lub ze względów humanitarnych, o ile złożone zostaną stosowne wnioski do właściwych w tej sprawie organów.

Sąd, rozpoznając sprawę w kontekście zarzutów skargi ani też z urzędu, nie dopatrzył się uchybień przepisom postępowania m.in. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. bądź prawa materialnego, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie z obrotu zaskarżonego aktu.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r, Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organów administracji obu instancji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącemu w uzasadnieniach obu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na wynik sprawy, w tym:

a. bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja wewnętrzna w kraju pochodzenia wnioskodawcy jest stabilna, co rzekomo nie powoduje niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia skarżącego, choć w rzeczywistości państwo ukraińskie znajduje się w stanie rozkładu, a co najmniej niedomaga w kluczowych obszarach swojej państwowości, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego kraju i jego obywateli;

b. niezbadanie i całkowite pominięcie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej strony;

c. pominięcie okoliczności, że na terenie zachodniej Ukrainy działają nacjonalistyczne bojówki i organizacje paramilitarne przejawiające niechęć i nienawiść do obywateli o poglądach pacyfistycznych, a więc takich jak prezentuje skarżący, a zwłaszcza do osób "uciekających" przed służbą wojskową;

d. pominięcie okoliczności, że skarżący po około 2 latach od wyjazdu z Ukrainy po powrocie do kraju może zostać narażony na dyskryminację ze strony władz państwowych ze względu na prezentowanie postawy pacyfistycznej i ucieczkę przed służbą wojskową, w tym w szczególności poprzez "karne" powołanie do wojska i wysłanie do czynnej służby na linii frontu w strefie ATO;

e. pominięcie okoliczności, że państwo ukraińskie boryka się z olbrzymim problemem korupcji, a do służby wojskowej w tym do udziału w tzw. operacji antyterrorystycznej w strefie ATO powoływani się najbiedniejsi obywatele Ukrainy, których rodzin nie stać na zapłatę "łapówki" pozwalającej na pominiecie danej osoby przy poborze do wojska;

f. pominięcie okoliczności, że tzw. "operacja antyterrorystyczna" jest faktycznie regularnym konwencjonalnym konfliktem zbrojnym, a używanie tego eufemizmu jest stosowane na potrzeby retoryki władz państwowych w kontaktach z Unią Europejską w kwestii starań Ukrainy o stowarzyszenie z Unią, bowiem Unia Europejska nie zgodzi się na stowarzyszenie z państwem, które pozostaje w stanie wojny z Rosją;

g. pominięcie okoliczności, że tzw. porozumienie mińskie nie jest przestrzegane przez sygnatariuszy, zwłaszcza przez stronę rosyjską, a na terenie południowo- wschodniej części Ukrainy toczy się konwencjonalna regularna wojna;

h. pominięcie ujawnionych ostatnio okoliczności wszczęcia w styczniu 2017 r., działań wojennych przez prorosyjskich separatystów w kolejnych miejscach w obwodzie donieckim m.in. w A. Rebelianci coraz częściej atakują pozycje wojsk ukraińskich na wschodzie Ukrainy z czołgów i moździerzy. Najbardziej zapalnym punktem na odcinku donieckim pozostaje miasto A, zaś na odcinku mariupolskim S.

2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 KPA w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, którą zaskarżono wadliwą decyzję organu II instancji utrzymującą w mocy błędną decyzji organu I instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a nadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przytoczona argumentacja na poparcie ww. zarzutów przemawiająca za uznaniem wyroku za wadliwy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Wobec tego, że skarżący kasacyjnie w oparciu o art. 182 § 2 P.p.s.a. zrzekł się rozprawy a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, niniejszą skargę kasacyjną NSA rozpoznawał na posiedzeniu niejawnym.

Zdaniem NSA, skarga kasacyjna T. P. jest niezasadna albowiem Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Zasadniczą przesłanką udzielenia statusu uchodźcy jest wykazanie, że ubiegający się o ten status Cudzoziemiec z uwagi na dotyczące go indywidualnie okoliczności ma uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej i nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Należy zatem wykazać, że Cudzoziemiec przejawia obawę przed ww. prześladowaniem mając ku temu uzasadnione podstawy. Nie wystarczy zatem samo subiektywne, wewnętrzne przekonanie Cudzoziemca o prześladowaniu go z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej w kraju pochodzenia. Ten stan musi znaleźć uzasadnienie w obiektywnie istniejącej w kraju pochodzenia sytuacji.

Jak stanowi art. 13 ust. 3 ustawy o udzielaniu ochrony prześladowanie z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej musi:

1) ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. poz. 284, z późn. zm.), lub

2) być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania, o których mowa w pkt 1.

W art. 13 ust. 4 wspomnianej ustawy wskazuje się przykładowo, iż prześladowanie może polegać na:

1. użyciu przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym przemocy seksualnej;

2. zastosowaniu środków prawnych, administracyjnych, policyjnych lub sądowych w sposób dyskryminujący lub o charakterze dyskryminującym;

3. wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu, w sposób, który ma charakter nieproporcjonalny lub dyskryminujący;

4. braku prawa odwołania się do sądu od kary o charakterze nieproporcjonalnym lub dyskryminującym;

5. wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu z powodu odmowy odbycia służby wojskowej podczas konfliktu, jeżeli odbywanie służby wojskowej stanowiłoby zbrodnię lub działania, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3;

6. czynach skierowanych przeciwko osobom ze względu na ich płeć lub małoletniość.

Kierując się treścią przywołanych wyżej regulacji stwierdzić należy, że prześladowanie niesie ze sobą poważne naruszenie praw człowieka chronionych Konwencją Genewską lub poprzez kumulację działań lub zaniechań wywołuje tak samo dotkliwe skutki jakby zostały rażąco naruszone prawa człowieka chronione konwencją.

W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie uznał, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw aby organy administracji wydały decyzje o udzieleniu statusu uchodźcy. Skarżący składając wniosek statusowy oraz zeznając podczas przesłuchania statusowego nie podniósł takich okoliczności, które świadczyłyby, że żywiona przez niego obawa przed powrotem do kraju pochodzenia ma uzasadnione podstawy a nadto związana jest z jego rasą, religią, narodowością, jego przekonaniami politycznymi lub przynależnością do określonej grupy społecznej.

Skarżący twierdzi, że nie brał udziału w działaniach wojennych oraz nie należał do żadnej partii lub innej organizacji społecznej; nie był prześladowany, poddawany przemocy, zatrzymany, aresztowany lub skazany wyrokiem sądu. Oświadczył też, że nie może wrócić na Ukrainę w związku z tym, że tam jest wojna i w każdej chwili może być powołany do wojska i wysłany na wojnę, gdzie może zginąć. Chciałby zostać w Polsce, gdyż na Ukrainie nie ma pracy, ponieważ sytuacja gospodarcza jest zła.

Uznać zatem należało, że jedyną obawę jaką żywi Skarżący przed powrotem do kraju jest obawa związana z powołaniem do służby wojskowej i skierowaniem do działań wojennych na terenie wschodniej Ukrainy. W tym miejscu należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że nie może być rozumiane jako prześladowanie stosowanie określonych, przewidzianych prawem kraju pochodzenia, sankcji za nie poddanie się obowiązkowi służby wojskowej. Z art. 13 ust. 4 pkt 5 ustawy o udzielaniu ochrony wynika, że konieczność odbycia służby wojskowej, w powiązaniu z sankcjami za nie poddanie się temu obowiązkowi, może być podstawą objęcia ochroną tylko w pewnych przypadkach. Chodzi tu o sytuację jeżeli odbywanie służby wojskowej stanowiłoby zbrodnię lub działania, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3 tj. zbrodnię przeciwko pokojowi, zbrodnię wojenną lub zbrodnię przeciwko ludzkości w rozumieniu prawa międzynarodowego. Zdaniem NSA, odbywanie służby wojskowej w ramach powszechnego poboru wojskowego na Ukrainie w celu obrony jej terytorium nie kwalifikuje się pod którąkolwiek z tych sytuacji. Należy podkreślić, że zagrożenie poborem do służby wojskowej przez skarżącego ma charakter teoretyczny i potencjalny a nie realny bowiem nie otrzymał on jeszcze powołania do tej służby.

W takich samych kategoriach, czysto hipotetycznych, należy ocenić zagrożenie prześladowaniem ze strony grup nacjonalistycznych wobec osób unikających powołanie do służby wojskowej. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji skarżący, ubiegając się o ochronę, w żaden sposób nie wskazywał aby spotkał się z przypadkami prześladowań ani by dochodziło do nich wobec bierności władz publicznych, które nie udzieliły mu ochrony. Sąd podkreślił, że skarżący nie przywołał też żadnych dowodów (np. wiarygodnych opracowań, raportów), z których można byłoby wnosić, że na Ukrainie są częste, czy wręcz nagminne, przypadki prześladowania osób, które nie chcą podjąć służby wojskowej, przy biernej postawie władz publicznych. Wobec tego nie było podstaw aby uznać, że takie niepotwierdzone w jakikolwiek sposób działania nacjonalistów stanowią realne niebezpieczeństwo dla skarżącego.

Zdaniem NSA, ustalony w sprawie stan faktyczny był wystarczający do wydania zaskarżonych decyzji a tym samym Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie oddalając skargę. Sąd prawidłowo uznał, że dokonane przez organy ustalenia stanu faktycznego sprawy, na które składały się wyjaśnienia i oświadczenia Skarżącego oraz informacje o kraju pochodzenia, w odniesieniu do normatywnych przesłanek udzielenia ochrony statusowej z art. 13 ustawy o udzielaniu ochrony dawały podstawy do odmowy udzielenia statusu uchodźcy. NSA podziela pogląd Sądu I instancji, że ogólna sytuacja na całym terytorium Ukrainy (poza obwodami okupowanymi i objętymi walkami na wschodzie) nie jest tego rodzaju, aby zasadne było udzielnie ochrony wszelkim osobom tam zamieszkującym. W istocie skarżący nie przytoczył żadnych okoliczności, które wskazywałyby na jego szczególną sytuację uzasadniającą udzielenie takiej ochrony.

W ocenie NSA, zasadniczym powodem opuszczenia kraju pochodzenia przez Skarżącego wbrew temu co konsekwentnie podnosi na każdym etapie postępowania nie było poczucie osobistego prześladowania. Skarżący przekroczył najpierw granicę z Polską a następnie po kilkudniowym pobycie za cel podróży obrał Belgię, gdzie został zatrzymany i wystąpił o nadanie statusu uchodźcy. Został przekazany do Polski. Gdyby skarżący żywił obawę przed prześladowaniem ze strony kraju pochodzenia lub innych podmiotów czy też z uwagi na zagrożenie życia istniejącą na Ukrainie sytuacją, to wystąpiłby o status już po przekroczeniu granicy Ukrainy na terytorium Polski. Natomiast to, że udał się do Belgii potwierdza, że faktycznym powodem opuszczenia kraju była próba znalezienia stabilnych, lepszych warunków do życia za granicą. Nadanie statusu uchodźcy nie następuje ze względu na warunki życia lub sytuację ekonomiczną cudzoziemca, lecz jedynie z uwagi na istniejące, realne i uzasadnione obawy prześladowania w kraju pochodzenia osoby ubiegającej się o taki status.

Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania nie badając sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji okoliczności te nie są podstawą do nadania statusu uchodźcy. Okoliczności te mogą być rozważane wyłącznie w kontekście udzielenia zgody na pobyt tolerowany lub ze względów humanitarnych, gdy z takim wnioskiem wystąpi Cudzoziemiec.

Na ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku nie mają wpływu okoliczności powołane w skardze kasacyjnej dotyczące charakteru działań bojowych prowadzonych na terenie wschodniej Ukrainy ich rozprzestrzeniania się, przestrzegania porozumień mińskich czy problemy z korupcją na Ukrainie. Okoliczności te świadczyć mogą o niestabilności ogólnej sytuacji wewnętrznej na Ukrainie lecz nie ma to większego znaczenia dla indywidualnej sytuacji skarżącego. Skoro może on powrócić do kraju i zamieszkać w obwodzie tarnopolskim - Ukraina zachodnia, skąd pochodzi, który nie jest objęty konfliktem zbrojnym, a sytuacja tam jest stabilna choć społecznie i gospodarczo trudna, to nie ma podstaw by przyznawać skarżącemu statusu uchodźcy. Państwo ukraińskie w ramach posiadanych środków i możliwości, w sposób mniej lub bardziej skuteczny sprawuje władzę na tym terenie i obejmuje pomocą i ochroną swoich obywateli. Ogólna trudna sytuacja w kraju pochodzenia skarżącego nie stanowi przesłanki udzielenia statusu uchodźcy.

W ocenie NSA, nie budzi wątpliwości prawidłowość odmowy udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej. Z akt sprawy wynika, że Cudzoziemiec w razie powrotu do kraju pochodzenia nie będzie narażony na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego - i ze względu na to ryzyko, nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Wobec powyższego uznać należało, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne a wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.