Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 105/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 5 , art. 27 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2021 r. sprawy ze skargi D. M-C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 1 grudnia 2020 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez D. M. – C. (zwaną dalej skarżącą) decyzją z dnia 1 grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie przepisu art. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a, art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1, 1b i 3-6 i art. 24 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), Obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 ( M.P.2019 r., poz. 1067) uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości po 1 830,00 zł miesięcznie (słownie: jeden tysiąc osiemset trzydzieści złotych 00/100) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem: M. M. ur. [...] 2019 r.

Powyższa decyzja organu odwoławczego została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], Burmistrz Miasta i Gminy odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem M. C.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniu 1 września 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad córką M. C., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, wydanym przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 lipca 2020 r.

Niepełnosprawność M. C. datuje się od urodzenia. Do wniosku zostało dołączone świadectwo pracy, z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona do dnia 31 sierpnia 2020 r. Ponadto skarżąca złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z żadnego innego tytułu.

W trakcie postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji pozyskał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informację, że skarżąca od dnia porodu, tj. od 3 grudnia 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. ma ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego na ww. dziecko i w związku z tym uprawnieniem podlega ubezpieczeniom emerytalno - rentowym, a składka finansowana jest z budżetu państwa. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że bezspornym w sprawie jest fakt, że córka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wymaga opieki. Bezspornym jest również to, że opiekę tę sprawuje skarżąca. Jednakże organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt posiadania uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego z ZUS po ustaniu zatrudnienia oraz podleganiu z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalno - rentowym.

Uzasadniając powyższe organ wskazał na różnice celu zasiłku macierzyńskiego, a także celu świadczenia pielęgnacyjnego. Na wzmocnienie swego stanowiska przytoczył wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt l SA/Wa 2259/14 oraz wyjaśnił, że po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego skarżąca może starać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji winien przyznać jej świadczenie pielęgnacyjnego pomimo faktu, iż pobiera zasiłek macierzyński. Zdaniem skarżącej ustawodawca w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarł zamknięty katalog sytuacji, w których wykluczone jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże nie zawarto w tym przepisie, jako przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego faktu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i w tym zakresie orzekło na nowo co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości po 1 830,00 zł miesięcznie (słownie: jeden tysiąc osiemset trzydzieści złotych 00/100) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – M. C.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO, przedstawiło przebieg postępowania oraz przytoczyło treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie wskazało, że w sprawie bezspornym pozostaje, że córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydanym przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 lipca 2020 r. Niepełnosprawność M. C. datuje się od urodzenia i wymaga ona opieki. Bezspornym jest również to, że opiekę tę sprawuje skarżąca. Ponadto, bezspornym jest, że o świadczenie pielęgnacyjne stara się matka M. C., sprawująca nad nią opiekę. Z akt sprawy wynika też, że skarżąca była zatrudniona do dnia 31 sierpnia 2020 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem pracownika - art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Ze świadectwa pracy wynika, że skarżąca od 1 lipca 2019 r. do dnia 2 grudnia 2019 r . przebywała na zwolnieniu chorobowym i nie podejmowała z tego powodu zatrudnienia. Jak wynika z informacji z dnia 16 września 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca od dnia porodu, tj. od 3 grudnia 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. ma ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego na ww. dziecko i w związku z tym uprawnieniem podlega ubezpieczeniom emerytalno – rentowym. Skarżąca w postępowaniu przed organem pierwszej instancji złożyła w dniu 1 września 2020 r. oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że nie podlega ubezpieczeniu społecznym z żadnego innego tytułu, oświadczenie zostało w późniejszym czasie przez stronę sprostowane.

Zdaniem Kolegium, w tak ustalonym stanie faktycznym spornym jest rozstrzygnięcie, czy osoba posiadająca ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu nie podejmowania zatrudnienia z powodu stałej opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Kolegium podniosło, że konstrukcja prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oparta jest o dwie przesłanki przedmiotowe: przesłankę pozytywną i przesłankę negatywną. Przesłanka pozytywna ujęta jest w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jest nią niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną. Druga przesłanka ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lub b lub też zachodzą inne okoliczności wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 2-6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt l OSK 3269/15, CBOSA). Przywołany art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych reguluje dwie sytuacje. W pierwszej chodzi o to, że osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W drugiej, gdy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba jest zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np.: rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej).

Kolegium wyjaśniło, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim (zob. art. 29 i nast. ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1368). Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 80/16, CBOSA). W okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można otrzymywać równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem w istocie nie może tu zaistnieć przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. W tym okresie pracownica, z mocy samego prawa, zwolniona jest z obowiązku świadczenia pracy, w celu realizacji opieki nad dzieckiem. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie obejmuje zasiłku macierzyńskiego, jako wykluczającego pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Jest on świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu (które powrócą do pracy), ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła z dniem urodzenia dziecka. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensować utracony zarobek osobie, która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z konicznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Przyznanie tego świadczenia powoduje także opłacanie za osobę je otrzymującą składek na ubezpieczenie społeczne.

Z ww. przepisów wynika zdaniem Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej (tj. rezygnującej z zatrudnienia lub nie podejmującej zatrudnienia), a skarżąca taką osobą nie jest w rozumieniu powyższych przepisów, tj. zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia, ponieważ przebywanie na zasiłku macierzyńskim wyklucza taką możliwość tj. podjęcie zatrudnienia w pełnym zakresie. Przedstawiony pogląd uznać należy za utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt l SA/Wa 2259/14, CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt IV/SA/Po 80/16, Legalis). Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że skarżąca zasiłek macierzyński wraz z opłacaniem składek emerytalno - rentowych pobiera do dnia 30 listopada 2020 r., Kolegium orzekło jak na wstępie decyzji.

W ocenie Kolegium przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego stanowiłoby naruszenie zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP czy też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 Konstytucji RP. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żądnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych przez skarżącą dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez dokonanie błędnej subsumpcji do ustalonego stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, że art. 3 pkt. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych może być zastosowany w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy jednoznaczna treść przepisów art. 17 ust. 1

oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakazuje przyjąć, że jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że przepis

ten jest katalogiem zamkniętym negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie obejmuje zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia jako wykluczającego i następnie przyjęcie błędnej wykładni, że niespełniona została przesłanka pozytywna o rezygnacji z zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdyż od osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagane, by spełniała warunki niezbędne do uznania jej za osobę bezrobotną w rozumieniu tych przepisów, a warunkiem otrzymania tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną;

- art. 7 i art. 32 Konstytucji RP poprzez pominięcie uwzględnienia w decyzji, a zawartych w odwołaniu wyroków sądów administracyjnych, tj. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 443/17 oraz wyrok tego samego Sądu z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 275/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 353/18; a także wyroku WSA w Olsztynie z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 483/17 i wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w dniu 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 89/20.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m. in., że w niniejszej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych została spełniona, gdyż skarżąca zrezygnowała z pracy za wypowiedzeniem, co potwierdza świadectwo pracy. Jednocześnie powołano przepis art. 3 pkt 22 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym na datę wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia

lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wykładnia art. 17 ust. 1 i następnych ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia żadnych wątpliwości, że warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobę (in casu matkę) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (in casu córkę).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że po pierwsze, umowa o pracę została wypowiedziana przez skarżącą z zachowaniem okresu wypowiedzenia (świadectwo pracy - k. 10 akt administracyjnych). Po drugie, skarżąca pozostawała w stosunku pracy od 4 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2020 r.; po trzecie, skarżąca od 1 lipca 2019 r. do dnia 2 grudnia 2019 r. przebywała na zwolnieniu chorobowym, a od dnia 3 grudnia 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. skarżąca miała ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego. Orzeczeniem z dnia 6 lipca 2020 r. nr [...] Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności uchylił orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 20 maja 2020 r. nr [...], zaliczające córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych i wskazujące, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia, w części dotyczącej ustaleń zawartych w punktach IV i 7 orzeczenia i wydał na nowo orzeczenie wskazując, że dziecko wymaga: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; (k. 8 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie orzekające organy obydwu instancji nie wskazały jednakże, czy skarżąca spełnia przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uznały natomiast (nie przywołując w dodatku podstawy prawnej), że pobieranie zasiłku macierzyńskiego przez skarżącą wyklucza otrzymywanie przez nią w tym samym czasie zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organów obydwu instancji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, a skarżąca taką osobą, jak zdają się twierdzić orzekające organy, nie jest w rozumieniu powyższych przepisów, tj. zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia. Przebywanie na zasiłku macierzyńskim wyklucza bowiem ich zdaniem podjęcie zatrudnienia w pełnym zakresie.

Ponadto, SKO stwierdziło, że za przyjęciem stanowiska o braku możliwości kumulacji zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przemawia również konieczność dokonywania interpretacji przepisów zgodnie z zasadami wyrażonymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - w szczególności z zasadą równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP, czy też zasadą niedyskryminacji, określoną w art. 18 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego zdaje się wynikać, że skarżąca, spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca jest matką dziecka; wypowiedziała umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia, uzewnętrzniając to w sposób wyraźny (W. Maciejko w: Świadczenia rodzinne. Komentarz, C. H. Beck 2019, s. 243, nb 2 pkt 2; s. 254 nb 2; świadectwo pracy - k. 10 akt administracyjnych) - w celu sprawowania opieki nad swym dzieckiem - legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; (vide: orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 20 maja 2020 r. i z dnia 6 lipca 2020 r. k.k. 8 i 9 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu dopiero po ustaleniu wszystkich przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organy miały obowiązek ustalić, czy zachodziła choć jedna z przesłanek negatywnych, określonych wyczerpująco w ust. 5 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Orzekające organy nie wskazały jednak, że przeszkodę w przyznaniu żądanego świadczenia stanowi któraś z przesłanek negatywnych z ust. 5 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Trafnie podnosi skarżąca, że katalog przesłanek negatywnych, zawarty w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma charakter zamknięty.

Podkreślić bowiem należy, że gdy ustawodawca pragnie jakąś kategorię osób z określonych względów pozbawić prawa do danego świadczenia (tu pielęgnacyjnego), obowiązany jest to uczynić wprowadzając w sposób zgodny z art. 2 Konstytucji RP (zasadą przyzwoitej legislacji, zgodnie z którą regulacja ustawowa musi się cechować odpowiednim stopniem precyzji) jednoznaczny przepis, zawierający przesłankę negatywną w stosunku do treści normatywnej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tylko w przypadku regulacji ustawowej, zawierającej przesłankę negatywną, możliwe byłoby ocenienie, czy odstępstwo od zasady równości, wprowadzone w ustawie, "nie jawi się jako niedopuszczalne" (cz. III pkt 3.3. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, OTK-A 2019/36).

W ocenie Sądu sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. W szczególności na istnienie przesłanki negatywnej, co do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie wpływa otrzymywanie przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w okresie, w którym zrezygnowała z pracy. Jest to zupełnie różna sytuacja od tej, w której pracownik pozostaje na urlopie wychowawczym, pozostając w zatrudnieniu.

Nie można też mówić o zbiegu uprawnień, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który zdawał się wskazywać w uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji.

Podkreślić należy, że treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych od 1 sierpnia 2017 r. uzyskała nowe brzmienie, mianowicie dodano treść: "także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami".

W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin projektodawca wyjaśnił, że "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (druk sejmowy nr VIII.1625).

Dalej w uzasadnieniu projektu ustawy projektodawca wyjaśnił, że zasiłek macierzyński, wypłacany w ramach systemu ubezpieczenia chorobowego z uwzględnieniem ekwiwalentnego charakteru świadczenia, stanowi pokłosie zobowiązaniowego charakteru uprawnień do świadczeń i stanowi konsekwencję stosowanej metody kompensacji szkody, związanej z majątkowym charakterem szkody. Zasiłek macierzyński nie jest więc świadczeniem finansowanym z budżetu państwa (por. wyrok Wsa we Wrocławiu z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 237/19).

W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zatem charakter porządkujący. Mowa jest w nim ogólnie o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten nie wyjaśnia zakresu użytego w nim pojęcia "zbieg uprawnień". Zakres ten konkretyzują inne przepisy tej ustawy, w tym m.in. art. 17c ust. 9 pkt 1 (odnoszący się wyłącznie do świadczenia rodzicielskiego: "Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka... otrzymują zasiłek macierzyński..." - verba legis) i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (odnoszący się wyłącznie do świadczenia pielęgnacyjnego - milczący co do zasiłku macierzyńskiego). Dlatego też, zdaniem Sądu, z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 9/17, CBOSA), a tym bardziej kumulacji świadczeń rodzinnych z innego rodzaju świadczeniami o charakterze ubezpieczeniowym - w szczególności z zasiłkiem macierzyńskim.

Pogląd ten Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela. W szczególności brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że wskazanie w pkt 1 ust. 5 art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2 ust. 5 art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych) pozwala w drodze analogii do uznania, że matce dziecka przysługuje prawo wyboru "jednego z tych świadczeń", w postaci zasiłku macierzyńskiego (przyznawanego na podstawie innej ustawy i niewymienionego wśród świadczeń w ust. 5 art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z zasadą racjonalności prawodawcy, gdyby ustawodawca chciał wprowadzić zasiłek macierzyński jako przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bądź obowiązek wyboru między świadczeniami pozostającymi w zbiegu (art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych), to dokonując kolejnych nowelizacji art. 17 bądź art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprost wskazałby zasiłek macierzyński jako jedno ze świadczeń, enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust. 5 czy art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tak jak to uczynił w art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W takim razie za błędne uznać należało stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji, że zasiłek macierzyński jest odpowiednikiem świadczenia rodzicielskiego, skoro stanowią one, jak powyżej wskazano, świadczenia o różnym charakterze.

Nietrafne jest również stanowisko Kolegium, że kumulowanie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i prawa do zasiłku macierzyńskiego, pobieranego po ustaniu zatrudnienia matki, narusza zasadę równości, wyrażoną w "art. 32" Konstytucji RP. W istocie wzorcem kontroli w zakresie respektowania zasady równości może być wyłącznie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Świadczenia socjalne przyznawane przez państwo znajdują zakotwiczenie w Konstytucji RP - zwłaszcza w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażonej w art. 2 - lecz ich konkretyzacja jest obowiązkiem ustawodawcy. Ustawodawca musi przy tym uwzględnić konstytucyjne wymogi, w tym zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Zasada równości sprowadza się do jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą, cechą istotną i jednocześnie dopuszcza odmienne traktowanie podmiotów, które takiej cechy nie posiadają (wyrok TK z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt U 2/12, OTK-A 2014/2/12, cz. III pkt 4.2; M. Ziółkowski, Zasada równości w prawie, PiP 2015/5/s. 96, 99; L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, (red.) L. Garlicki, M. Zubik, Wyd. Sejmowe 2016, s. 109, uw. 10 do art. 32; cz. III pkt 2.3.4. wyroku SK 2/17). Zróżnicowanie sytuacji określonych podmiotów może mieć konstytucyjne umocowanie (np. art. 19 i 69 Konstytucji RP), ale może też wynikać z posiadania przez nie odmiennych cech istotnych.

"Z zasady równości wynika, że zróżnicowanie sytuacji prawnej jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przemawiają za tym inne istotne argumenty konstytucyjne, np. zasada sprawiedliwości społecznej" (zob. orzeczenie TK z dnia 29 września 1997 r., sygn. akt K 15/97, ZU 1997/3-4/37).

W rozpatrywanym przypadku trudno znaleźć takie uzasadnienie.

Sąd w pełni podziela zatem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 89/20, że analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na tle art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do przeciwnego wniosku. "W doktrynie i orzecznictwie trafnie podkreśla się związek zasady równości z zasadami sprawiedliwości społecznej (L. Garlicki w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. Sejmowe 2003, t. III, s. 22-23, uw. 22 do art. 32 Konstytucji RP; M. Masternak-Kubiak, Prawo do równego traktowania, w: red. B. Banaszak, A. Preisner, Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Warszawa 2002, s. 123). W kontrolowanej sprawie cechą istotną jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną (w niniejszej sprawie - dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 226-227, nb 3). W szeregu wyroków Trybunał Konstytucyjny uznał, że poszczególne rozwiązania ustawowe w zakresie praw do świadczeń rodzinnych z tytułu opieki nad osobami niepełnosprawnymi, ograniczające uprawnienia osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, naruszały zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; wyroki TK z: 15.11.2006 r. P 23/05; 22. 7.2008 r. P 41/07- pkt 1; 18.7.2008 r. P 27/07, OTK-A 2008/6/107; 21.10.2014 r. K 38/13 - pkt 2, OTK-A 2014/9/104; 26.6.2019 r. SK 2/17, Dz. U. z 2019 r. poz. 1257). W każdej z tych spraw Trybunał Konstytucyjny dopatrywał się naruszenia zasady równości w ustawowych, niekonstytucyjnych ograniczeniach podmiotowych osób ubiegających się o świadczenia pielęgnacyjne (także uprzednio otrzymujących zasiłek stały; punkt 2 wyroku P 41/07), nie zaś w ochronie praw matki, przejawiającej się w szczególnej pomocy władz publicznych, po urodzeniu dziecka (art. 71 ust. 2 Konstytucji RP) - zwłaszcza niepełnosprawnego od urodzenia (art. 69 Konstytucji RP), wychowywanego w rodzinie (art. 18 Konstytucji RP). Każda z tych wartości, wbrew stanowisku Kolegium, ma szczególnie silne konstytucyjne uzasadnienie aksjologiczne."

Jak podkreślił NSA we wskazanym wyroku taką cechą istotną, przemawiającą za odmową przyznania matce świadczenia pielęgnacyjnego nie jest prawo do zasiłku macierzyńskiego. "Matka narodzonego dziecka (zdrowego bądź niepełnosprawnego), otrzymuje zasiłek macierzyński w warunkach przewidzianych w art. 184 i 177 § 3 kp w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 30 ust. 4 ustawy z 1999 r. - z tytułu uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe. Niezależnie od tego, matka dziecka niepełnosprawnego, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, która zrezygnowała z zatrudnienia, nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr), przy braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej (art. 17 ust. 5 bądź art. 27 ust. 5 uśr). To właśnie urodzenie tak bardzo chorego dziecka i rezygnacja matki z zatrudnienia (art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr), stanowi ową odmienną cechę istotną w stosunku do urodzenia zdrowego dziecka, czyni owo pozytywne zróżnicowanie sytuacji prawnej matki spełniającej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr (gdy obie matki otrzymują zasiłki macierzyńskie z tytułu urodzenia dziecka) w pełni zgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP."

W pełni zgodzić się i powtórzyć należy za NSA, że podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona w drodze wykładni prawa z szeregu przepisów prawnych - w tym częstokroć także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V podpunkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r. sygn. akt P 6/02, OTK-A 2002/7/91, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego bądź dwu przepisów, zawartych w jednej ustawie (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów.

NSA w uzasadnieniu wskazanego wyroku podkreślił, że we współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych; M. Peno, M. Zieliński, Koncepcja derywacyjna wykładni a wykładnia w orzecznictwie Izby Karnej i Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, w: Zagadnienia prawa dowodowego, pod red. J. Godynia, M. Hudzika, L. K. Paprzyckiego, Warszawa 2011, s. 120). Jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw niebywale wzmacniają uzyskany rezultat wykładni i taka sytuacja winna być typowa w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie któregoś z nich (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda - mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 212-213, uw. 432, 433, przypis 17, 18; dalej M. Zieliński, Wykładnia prawa...; por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 600/16, CBOSA).

W piśmiennictwie podkreśla, że od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić i oprzeć się na wykładni systemowej tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje. Jedna z nich jest wówczas, gdy uzyskane znaczenie prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi lub gdy prowadzi do konsekwencji absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002 r., s. 10).

W rozpatrywanym przypadku orzekające organy zaprezentowane stanowisko oparły na niewłaściwej wykładni systemowej i celowościowej art. 184 i 177 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320, zwanej dalej Kodeksem pracy) w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2020 r., poz. 870, zwanej dalej ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) zamiast w wykładni przepisu art. 17 ust. 5, czy nawet w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co stanowi do nieakceptowanej wykładni przepisów, zaprzeczającej wykładni prokonstytucyjnej, do której obowiązane są zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne (zob. uzasadnienie wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07).

Jak zasadnie podkreślił NSA we wskazanym wyroku, mając na uwadze macierzyństwo (art. 18 Konstytucji RP); prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełnych (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP; wyrok TK z: dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11, OTK-A 2014/10/112; dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17), zasługujący na ochronę i szczególny szacunek, otaczający matkę przed i po urodzeniu dziecka (art. 71 ust. 2 Konstytucji RP) - skarżąca ma prawo oczekiwać wsparcia ze strony podatników w oparciu o instytucje systemu zabezpieczenia społecznego (solidaryzm społeczny; wyrok TK, sygn. akt SK 15/01, pkt III; z dnia 30 stycznia 2001 r., sygn. akt K 17/00, pkt III.8).

Organy powinny więc uwzględnić treść art. 2, art. 7, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 Konstytucji RP.

Odstępstwo więc od zastosowania rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi wynikać prawidłowo dekodowanej normy prawnej, zatem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje jej pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi jednoznacznie wynikać z woli ustawodawcy, podkreślił NSA.

Świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziecka" (wyrok TK z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07; cz. III pkt 4.3 uzasadnienia wyroku TK z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, OTK-A 6/2008/109). Podkreślić przy tym należy, że niezależnie od kompensacyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, jego beneficjentem jest cała rodzina, w szczególności zaś jej niepełnosprawny członek mający zapewnioną opiekę osoby najbliższej. Dodatkowo pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego związane jest ze świadczeniami majątkowymi o charakterze niepieniężnym w postaci objęcia osoby pobierającej to świadczenie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym, finansowanym ze środków publicznych (cz. III pkt 3.2.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17).

Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie, celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie rodzicom lub opiekunom dziecka niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia lub rezygnacją z pracy w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 października 2007 r.,sygn. akt IV SA/Po 399/07, LEX 982972, aprobowany przez W. Maciejkę - op. cit., s. 242, nb 1 i K. Małysę-Sulińską (red.), A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015).

Stosownie do art. 184 Kodeksu pracy, za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jak podniósł w uzasadnieniu wskazanego wyroku NSA zasiłek macierzyński jest zatem świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa). Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej (art. 29 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) w określonym przedziale czasu (art. 29a ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa). Zasiłek macierzyński przysługuje również - w określonych w art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przypadkach - po ustaniu ubezpieczenia chorobowego oraz ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu.

Z powyższych regulacji wynika, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem silnie związanym ze stosunkiem pracy. Zakres jego oddziaływania jest jednak szerszy. Obejmuje on też przypadki, w których stosunek pracy ustał (art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego), a jednak - głównie ze względów aksjologicznych - zasiłek macierzyński przysługuje. Świadczy to o ochronnym i gwarancyjnym charakterze przepisów prawa pracy i ubezpieczenia społecznego. Była pracownica może bowiem na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego skorzystać ze świadczeń przysługujących pracownicy, mimo ustania stosunku zatrudnienia. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

NSA podkreślił, że uznaną metodą wykładni przepisów w przypadku istnienia luk w prawie jest analogia. Wymaga ona zachowania dużej ostrożności, w tym zwłaszcza uwzględniania istoty stosunku prawnego, do którego norma dotycząca innego stosunku prawnego ma być zastosowana i upewnienia się, że wykładnia językowa zastosowaniu temu nie stoi na przeszkodzie. NSA wskazał, że w pierwszej kolejności powinno się przy korzystać z wykładni "z ustawy" (analogia legis), a dopiero, jeśli to nie wystarczy, z analogii "z prawa" (analogia iuris; por. uchwała NSA z dnia 5 grudnia 2011 r. sygn. akt I OPS 4/11, ONSAiWSA 2012/2/20).

Zdaniem NSA ustawodawca z namysłem, zgodnie z wartościami konstytucyjnymi, nie wprowadził przesłanki negatywnej w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci korzystania przez matkę dziecka niepełnosprawnego z zasiłku macierzyńskiego ani nie ujął w katalogu zbiegu uprawnień (art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych) prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Wobec powyższego również i w rozpatrywanej sprawie uznać należało, za zasadne zarzuty skarżącej naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy – art. 17 ust. 1, i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Zasadnie też zwróciła uwagę skarżąca w skardze na aspekty związane z celem świadczenia pielęgnacyjnego. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma bowiem służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje więc również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Racje ma więc skarżąca podnosząc, że w przepisie art. 17 ust. 1 chodzi o podmioty, które albo muszą być zdolne do podjęcia pracy zarobkowej, i jako takie rezygnują z podjęcia takiej pracy, albo rezygnują one z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Zarejestrowanie więc w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego o tyle, że osoby te nie są pozbawione prawa do przedmiotowego świadczenia. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Nie status zatem osoby bezrobotnej - z prawem do zasiłku dla bezrobotnych czy bez - ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia: 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 684/20, LEX nr 3092948, z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 956/20, LEX nr 3120635.).

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.