Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1194/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 § 3 , art. 107 § 1 w zw. z art. 140, art. 104, art. 138 § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E. G. i L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz E. G. i L. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D.

z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] Wójt Gminy D. (dalej: "organ I instancji") nakazał M. D. (właścicielce działki nr [...] w B. ) wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...], będącej własnością E. G. i L. G. (dalej: "Strona", "Skarżący") poprzez wykonanie drenażu na terenie działki nr [...] w taki sposób, aby urządzenia drenarskie odbierały wodę opadową z całej powierzchni działki, ze szczególnym uwzględnieniem narożnika działki nr [...], graniczącego z działkami nr [...] i [...] oraz zagospodarowanie zebranej wody deszczowej na terenie przedmiotowej działki w taki sposób, aby nie przedostawała się na działki sąsiednie, tj. działkę nr [...] oraz działkę nr [...]. Ponadto organ I instancji ustalił termin na wykonanie nałożonych obowiązków do [...] listopada 2018 r.

Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania M. D., decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...] uchylił decyzję z dnia

[...] lipca 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia

organowi I instancji. W uzasadnieniu zwrócił szczególną uwagę na konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego odpowiedniej specjalności. Organ odwoławczy polecił przy ponownym rozpoznaniu sprawy uzupełnienie materiału dowodowego i należyte ustalenie stanu faktycznego, poprzez ustalenie jaki był stan wód na gruncie, czy uległ on zmianie, od jakiego momentu na nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...] w B. powstają opisywane szkody; czy doszło do podniesienia terenu na działce nr [...], a jeżeli tak, to kiedy i na skutek czyich działań; czy istnieją inne przyczyny mogące powodować szkody na działce nr [...], a jeżeli tak, to jakie i jaki jest ich zakres oddziaływania; czy na działce nr [...] wymieniono grunt w celu absorpcji wód deszczowych i czy jest ona zdrenowana. Organ odwoławczy uznał za konieczne załączenie do akt sprawy map, które zobrazują ukształtowanie terenu w różnych okresach.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] odmówił nakazania właścicielowi działki nr [...] w B. przywrócenia stanu poprzedniego przedmiotowej działki lub wykonania na jej terenie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...], [...] i [...] w B. . Swoje rozstrzygnięcie organ I instancji oparł na opinii biegłego (ekspertyzie).

Organ odwoławczy rozpoznając, tym razem odwołanie E. G.

i L. G. (dalej: Strona", "Skarżący") decyzją z dnia [...] września 2019 r.

uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia

organowi I instancji. Organ odwoławczy zakwestionował prawidłowość i rzetelność sporządzonej na potrzeby postępowania opinii biegłego, a także ponownie zwrócił uwagę na braki w materiale dowodowym, związane w szczególności z niezałączeniem do akt sprawy map przedstawiających ukształtowanie terenu w różnych okresach.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. odmówił nakazania

M. D. przywrócenia stanu poprzedniego przedmiotowej działki lub wykonania na jej terenie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach

o nr [...], [...], [...]. Rozstrzygnięcie zostało oparte o opinię innego biegłego, jak również zgromadzone w toku postępowania dowody. W związku z tym materiałem dowodowym organ I instancji uznał, że nie można przypisać właścicielowi działki

nr [...] w B. odpowiedzialności za naruszenie stanu wód na gruncie, ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich.

Strona wniosła od ww. decyzji odwołanie, w którym zakwestionowała sporządzoną w sprawie opinię, przedkładając szereg dokumentów na potwierdzenie stawianych zarzutów. Dodatkowo w toku postępowania odwoławczego Strona przesłała dodatkowe materiały dowodowe (fotografie i nagrania), obrazujące teren objęty niniejszym postępowaniem. Strona zwróciła uwagę na okoliczności związane ze studnią chłonną zlokalizowaną na działce nr [...] oraz podłączeniem kanalizacji deszczowej z ul. [...]. Ponadto sformułowała zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 11, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.),

dalej: "k.p.a." oraz art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 29 ust. 3 ustawy z dnia [...] lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.), dalej: "u.p.w.". Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ odwoławczy, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją

z dnia [...] września 2021 r. utrzymał ww. decyzję organu I instancji w mocy. W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566), dalej: "ustawa nowelizująca" mocą której moc utraciła dotychczas obowiązująca ustawa

z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm.). W tym zakresie powołał przepis art. 545 ust. 4 ustawy nowelizującej i wyjaśnił zasady obowiązywania tej ustawy nowelizującej na gruncie niniejszej sprawy. Uznał na tej podstawie, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy u.p.w. z sprzed nowelizacji, tj. według brzmienia na dzień 31 grudnia 2017 r. (przede wszystkim jej art. 29 u.p.w.).

W dalszej kolejności organ powołał przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.w. i wyjaśnił, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Ponadto zwrócił uwagę, że między zmianą stosunków wodnych na gruncie a szkodliwym jej wpływem na grunty sąsiednie, winien zachodzić adekwatny (typowy, przeciętny) związek przyczynowy. Dopiero stwierdzenie ww. okoliczności nakłada na organ obowiązek wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Organ wskazał, że ocena zmiany stosunków wodnych wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych. Zarówno bowiem ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właścicieli gruntu, a także czy spowodowało to szkody, a finalnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom i zaproponowanie konkretnych rozwiązań do wykonania, przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń. Organ stwierdził jednocześnie, że ocena tego, czy określone okoliczności wypełniają przesłanki

z art. 29 ust. 3 u.p.w. nie należy do biegłego, lecz wyłącznie do organu rozpatrującego sprawę, który swoje rozstrzygnięcie winien oprzeć na zgromadzonych w sprawie materiale dowodowym.

Organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiału dowodowego sprawy stwierdził, że organ I instancji słusznie i zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami (organu odwoławczego) przeprowadził dowód z opinii innego biegłego. Natomiast wbrew twierdzeniom Strony, opinia ta pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy przyczyną zalewania przedmiotowej nieruchomości są działania właściciela działki nr [...]. Dodatkowo organ uznał, że dowód z opinii biegłego M. G. (dr nauk przyrodniczych specjalności górnictwo i geologia inżynierska, uprawnionego hydrologa nr [...]) wraz z udzielonymi przez biegłego odpowiedziami na zarzuty Strony, zawartymi w piśmie z dnia [...] października 2020 r. pozbawiony jest sprzeczności, czy błędów logicznych, a biegły sporządził ją w sposób precyzyjny, z odesłaniem do konkretnych dowodów (np. map) oraz do stanu wiedzy specjalnej. Zdaniem organu przekonująco wyjaśniono w niej przyczyny pojawiania się wody na terenie nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...]. Organ stwierdził, że brak jest związku pomiędzy pojawianiem się wody, a działaniami właściciela działki nr [...].

Organ odwoławczy dostrzegł, że faktycznie uzasadnienie decyzji organu I instancji odbiega od wzorca, bowiem ten zbytnio skupia się na opisie poszczególnych czynności podejmowanych w toku postępowania, zamiast na ustaleniach faktycznych, jakie na ich podstawie zostały dokonane, lecz nie jest to uchybienie na tyle istotne i niemogące podlegać konwalidacji w postępowaniu odwoławczym, aby ponownie zachodziła konieczność wydania w sprawie decyzji kasacyjnej.

Organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty podnoszone przez Stronę, stanowią nieskuteczną próbę podważenia wiarygodności kluczowego dowodu w sprawie, tj. opinii biegłego. W tym zakresie organ podkreślił, że nie kwestionuje faktu zalewania nieruchomości wodą spod muru oporowego przebiegającego na granicy z działką nr [...], jednakże zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (wielokrotnie uzupełniany) nie pozwala przypisać odpowiedzialności za ten stan rzeczy właścicielowi nieruchomości sąsiedniej.

Organ odwoławczy opierając się na wiarygodnym dowodzie z opinii biegłego, mapach i złożonych przez Stronę wyjaśnieniach, ustalił że przedmiotowy teren charakteryzują grunty o zróżnicowanej klasie przepuszczalności. Podkreślił, że działki objęte przedmiotem postępowania charakteryzują się przepuszczalnością do 10-3, natomiast brak jest końcowej wartości granicznej. W tych okolicznościach wody opadowe wsiąkając w glebę i grunty o większej wodoprzepuszczalności przemieszczają się grawitacyjnie zgodnie z nachyleniem terenu. Słabo przepuszczalne podłoże nie pozwala na wnikanie tych wód w głębsze partie górotworu. W trakcie migracji w przypowierzchniowych partiach gruntów w miejscach gdzie w podłożu znikają warstwy piasków wody wypływają na powierzchnie terenu tworząc tereny podmokłe i źródliskowe. W przypadku napotykania przeszkód w postaci budynków powodują ich zalewanie i zamakanie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie ma wątpliwości, że zarówno właściciel działki nr [...], jak i właściciele działek nr [...] i [...] przeprowadzali na przestrzeni lat prace związane z wyrównaniem bądź niwelacją terenu. Prace te obejmowały: na działce nr [...] wyrównanie terenu i wymianę gruntu rodzimego - z uwagi na brak chłonności - na pospółkę w ilości ok. 60 ton, co miało miejsce w 2001 r.; na działkach nr [...] i [...], formowanie skarpy m.in. przy granicy z działką nr [...], w miejscu ulokowania muru oporowego. Na skutek tych prac, tj. obniżenia terenu nieruchomości (dz. [...] i [...]) w narożniku działek [...], [...] i [...], doszło do odsłonięcia na skarpie powierzchni naturalnego spływu wód gruntowych (warstwa bardzo słabo przepuszczalnych glin po stropie której spływają wody gruntowe). Okoliczności te potwierdziła analiza dokumentów archiwalnych (fotografii i map), dokonane przez biegłego pomiar oraz fotografie.

Organ odwoławczy podkreślił, że problem pojawiania się wody został przez Stronę dostrzeżony przede wszystkim w 2017 r., a więc w czasie, w którym nastąpiło zintensyfikowanie opadów atmosferycznych. Ponadto uznał za dostatecznie wyjaśnione przez biegłego, okoliczności polegające na pracach przy terenie działki nr [...] (wyrównanie terenu i wymiana podłoża), które nie naruszyły stosunków wodnych, tj. naturalnie ukształtowanego spływu wód na gruncie, a co za tym idzie, nie doszło do wyrządzenia szkód w nieruchomościach sąsiednich. W ocenie biegłego nadsypanie gruntu przez właścicieli działki nr [...] materiałem średnio przepuszczalnym w postaci pospółki polepszyło warunki filtracyjne gruntu i umożliwiło spływ wód napierających ze stoku wzgórza podpowierzchniowo, a nie pierwotnie powierzchniowo. Nadsypanie terenu materiałem przepuszczalnym o wysokim współczynniku filtracji pozwala na infiltrację wód w grunt oraz jego retencję i rozsącz w tym gruncie, ale jednocześnie nie zmienia współczynników filtracji gruntów rodzimych, które tam istniały. Dokonane przez właściciela działki nr [...] nie tylko nie zmieniły stanu wód na gruncie (o czym mowa dalej), jak i nie pociągnęły za sobą negatywnych następstw dla gruntów sąsiednich.

Organ odwoławczy stwierdził, że kierunek spływu wód opadowych i roztopowych (południowo-wschodni ) z działki nr [...] nie uległ zmianie w stosunku do pierwotnego, o czym świadczy analiza map archiwalnych. Zdaniem organu, przyczynę pojawiania się wody na terenie działki Strony słusznie biegły powiązał właśnie ze zniwelowaniem terenu pomiędzy bryłą jej domu, a granicą działki. Stworzyło to tym samym skarpę o wysokości [...] m w narożniku północno-zachodnim; [...] m w linii środkowej domu i [...] m w części południowo-zachodniej skarpy. Wierzchołek uformowanej skarpy pomiędzy działkami nr [...] i [...] kształtuje się na rzędnych [...] m n.p.m. - [...] m n.p.m.

Organ odwoławczy odnosząc się dodatkowo do zarzutów sformułowanych przez Stronę wyjaśnił, w ślad za opinią i uzupełnieniem do niej, że bez wątpliwości właściciel działki nr [...] posiada na swoim terenie studnię chłonną, która funkcjonuje prawidłowo. Jednocześnie podkreślił, że budowa studni chłonnej nie jest zasadniczo obowiązkiem, a jej posiadanie stanowi dodatkową poprawę gospodarki wodami opadowymi na gruncie. Organ stwierdził, że wody opadowe z ul. [...] i Nowowiejskiej mogą częściowo wpływać w prześwit bramy na posesji w działce nr [...], jednakże nie ma to znaczenia dla stanu wody na gruncie sąsiednim - dz. [...] i [...].

Końcowo organ odwoławczy uznał na podstawie stanu faktycznego sprawy, że właściciel działki nr [...] nie spowodował zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich. Przyczyną pojawiania się wody na terenie nieruchomości, której właścicielem są Skarżący, było uprzednie usunięcie

przez nich gruntów rodzimych, poprzez zniwelowanie terenu do stropu warstwy nieprzepuszczalnej, powodując tym samym wypływ wód gruntowych po granicy stropu. Podnoszone przez Stronę zarzuty stanowią, zdaniem organu, polemikę z rzetelną opinią biegłego, celem jej podważenia i niedopuszczenia do ustalenia innego od a priori przyjętego stanu faktycznego, stąd też nie zachodziła konieczności odnoszenia

się do każdego z nich.

Organ odwoławczy podkreślił, że dwukrotnie wydawał w sprawie decyzje kasacyjne, stwierdzając istotną wadliwość postępowania wyjaśniającego.

Organ I instancji, tym razem wykonał zalecenia organu odwoławczego, a ustalony stan faktyczny sprawy wykluczył pozytywne załatwienie wniosku Strony. Organ I instancji nie naruszył zarzucanych w odwołaniach przepisów k.p.a w stopniu wymagającym ponownego rozpatrzenia sprawy, a drobne mankamenty uzasadnienia decyzji zostały sanowane przez organ odwoławczy.

Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że nie było podstaw do przeprowadzania dowodów z opinii innych biegłych, czy też posiłkowania się opiniami prywatnymi Strony, gdyż opinia biegłego dr M. G., uzupełniona o odpowiedzi na zarzuty Strony, jest dowodem wystarczającym do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy uznał również za zasadną, odmowę uznania złożonej do akt sprawy prywatnej opinii (ekspertyza) za dowód, o którym mowa w art. 84 § 1 k.p.a. Dodatkowo Strona nie podważyła skutecznie kompetencji biegłego ani prawidłowości jego ustaleń.

Na marginesie organ odwoławczy stwierdził, że nie jest jego rolą badanie prawidłowości dokonywanych zamówień z przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych. Podkreślił jednak, że analiza akt sprawy nie wskazuje, aby organ I instancji dopuścił się jakichkolwiek uchybień przy wyborze biegłego.

W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję z dnia [...] września 2021 r. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej

ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu administracji publicznej wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1) art. 7, 77 § 1 oraz 8 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i nie ustalenie, w jaki sposób okoliczności związane z zagospodarowaniem działki nr [...], polegającym na budowie budynku jednorodzinnego niepodłączonego do kanalizacji deszczowej, wraz z utwardzeniem terenu, nawiezieniem ziemi (pospółki) i wywyższeniem tego terenu, a także budową muru betonowego wzdłuż granicy działki nr [...] (które to okoliczności rozważane winny być łącznie), zmieniły stosunki wodne na działce nr [...], a następnie, czy dokonana zmiana tych stosunków, miała wpływ na zalewania występujące na działce Skarżących nr [...];

2) art. 80 k.p.a. w efekcie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów wskutek oparcia rozstrzygnięcia na opinii biegłego M. G. w zakresie braku zmiany stanu wody na gruncie działki [...] i w konsekwencji przyznania jej nadmiernej mocy dowodowej, pomimo, że opinia biegłego budzi zasadne wątpliwości

co do jej spójności, logiczności oraz zupełności, w szczególności:

- nie poddaje ocenie, w jaki sposób okoliczności związane z zagospodarowaniem działki nr [...], polegającym na budowie budynku jednorodzinnego niepodłączonego do kanalizacji deszczowej, wraz z utwardzeniem terenu, nawiezieniem ziemi (pospółki) i wywyższeniem terenu, a także budową muru betonowego wzdłuż granicy działki nr [...], zmieniły stosunki wodne na działce nr [...], a następnie, czy dokonana zmiana tych stosunków, miała wpływ na zalewania występujące na działce Skarżących nr [...],

- uznaje w sposób dowolny (nie oparty na stwierdzonych faktach), że wody opadowe na działce nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym niepodłączonym do kanalizacji deszczowej, z widocznymi śladami zniszczeń na skutek działania wody, zostały wystarczająco zagospodarowane na tej działce wskutek podwyższenia terenu przy pomocy tzw. pospółki, oraz wskutek zastosowania studni o nieustalonym charakterze,

- została ograniczona do badania, czy doszło do "zmiany kierunku spływu wód opadowych’’, a zatem w sposób nieuprawniony ogranicza przedmiot badania wyłącznie do wód opadowych, nie zaś do stanu wody na danym terenie związanej z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi;

3) art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 104 k.p.a., jak również art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniach stron; brak zaś prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4) art. 29 ust. 1 u.p.w., poprzez przyjęcie, że uregulowanie to nie znajduje zastosowania do sytuacji naruszenia naturalnych stosunków wodnych, a jedynie do przypadków polegających na zaburzeniu powierzchniowego spływu wód opadowych.

5) art. 29 ust. 3 u.p.w. na skutek jego niezastosowania i błędnego przyjęcia przez organ, że w sprawie nie miała miejsca zmiana stanu wody na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinęli powyższe zarzuty skargi i przedstawili obszerną argumentację w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia [...] listopada 2021 r. Skarżący przedstawili uzupełnienie argumentacji zamieszczonej w uzasadnieniu skargi. Wnieśli ponadto o rozważenie przez Sąd możliwości rozstrzygnięcia sprawy polegającego na nakazaniu przywrócenia stanu pierwotnego zgodnie z warunkami zabudowy oraz pozwoleniem na budowę domu na działce nr [...] wraz z zatwierdzonym planem realizacyjnym wydanym przez Starostwo Powiatowe w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. na podstawie

art. 29 ust. 3 u.p.w. lub nakazaniu wykonania na terenie działki nr [...] urządzeń zapobiegających szkodom na działkach [...], [...] i [...] w B. zgodnie z uzupełnieniem opinii Z. w S. z dnia [...] marca 2018 r. oraz skargą z dnia [...] marca 2021 r. dla wyeliminowania w całości szkodliwego oddziaływania zmian stanu wody na gruncie.

W dalszej kolejności, w przypadku nieuwzględnienia ww. propozycji, Skarżący zawnioskowali zgodnie z treścią skargi. W uzasadnieniu pisma, Skarżący przedstawili obszerną argumentację dotyczącą kwestii spornych w sprawie oraz powołali orzeczenia sądów administracyjnych. Do pisma załączono zdjęcia (zgodnie z opisem), wydruk ze strony internetowej (zgodnie z opisem).

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. zamieszczono natomiast wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, a mianowicie z pisma Starosty [...] z dnia [...] marca 2022 r., doręczonego Skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2022 r.

Pismo to stanowiło odpowiedź na pytanie Skarżącego z dnia [...] marca 2022 r. na okoliczność tego, że przyczyną zalewania działki Skarżących z terenu działki [...] mogą być niezgodne z prawem wykonane roboty budowlane w zakresie podniesienia terenu i budowy muru oporowego, z uwagi na to, że z pisma Starosty [...] wynika, że wydane pozwolenie na budowę dla działek [...], [...] i [...] nie obejmowały swym zakresem budowy murów oporowych, w tym tego który rozgranicza działkę [...] i działkę Skarżących. Zdaniem Skarżących ww. pismo może stanowić uprawdopodobnienie zarzutów kierowanych wobec właściciela działki nr [...], a więc i przyczyn zalewania. W dalszej kolejności wskazano na wpływ dowodu na ocenę prawidłowości opinii biegłego niniejszej w sprawie. Za przedmiotowym pismem załączono kopię pisma objętego wnioskiem dowodowym.

Natomiast w piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. stanowisko w sprawie przedstawiła Uczestniczka działająca przez pełnomocnika profesjonalnego. W treści pisma wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej oraz przedstawiła obszerną ocenę trafności zarzutów przedstawionych przez Skarżących w skardze oraz w kolejnych pismach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Wyjaśnić na wstępie należy, że sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] marca 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, gdyż nie wszystkie strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy na rozprawie odmiejscowionej.

Wyjaśnić nadto należy, że na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.",

lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji

(art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja

SKO, które utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Zasadniczym przedmiotem sporu było to, czy na działce nr [...], wskutek wykonanych tam prac nastąpiła zmiana stosunków wodnych, a następnie, czy dokonana zmiana tych stosunków, miała wpływ na zalewania występujące na działce Skarżących nr [...].

Sąd zauważa, iż badana sprawa jest sprawą szczególnie zawiłą, a jej rozstrzygnięcie wymagało powołania kolejnych biegłych posiadających wiadomości specjalne. W sprawie organ bowiem dwukrotnie uzyskiwał opinie biegłych. Rzetelność pierwszej z nich została zakwestionowana przez SKO, które uchyliło decyzję organu I instancji. Efektem powyższego było oparcie kolejnej decyzji organu I instancji jak i decyzji zaskarżonej o opinię drugiego z powołanych biegłych - M. G. – której rzetelność również obecnie kwestionują Skarżący.

Wskazać też należy, że szczególnie Skarżący L. G. przejawiał wyjątkowo dużą aktywność w toku prowadzonego postępowania. Efektem tego były liczne składane przez niego, jak i powołanych przez niego ekspertów wnioski i pisma, jak i inne dowody, a także przedłożona z wnioskiem o wszczęcie postępowania prywatna opinia ekspercka, jak również liczne i obszerne zastrzeżenia pod adresem opinii biegłego M. G. oraz późniejsze, dalsze uwagi pod adresem odpowiedzi biegłego na zastrzeżenia do opinii i inne wystąpienia.

Nie można też pominąć milczeniem że, jak wynika z przedkładanych przez L. G. dokumentów, dysponuje on wiedzą wynikającą z posiadanego wykształcenia jak i nabytego doświadczenia z dziedzin częściowo powiązanych z tym czego dotyczy spór. L. G. przedłożył bowiem dokumenty potwierdzające, iż posiada tytuł magistra inżyniera budownictwa wodnego (specjalność budownictwo wodno-melioracyjne), a nadto posiada przygotowanie zawodowe do wykonywania samodzielnie funkcji kierownika budowy i robót w specjalności instalacyjno-inżynieryjnej w zakresie sieci wodociągowych i kanalizacyjnych oraz instalacji sanitarnych i jest uprawniony do kierowania, nadzorowania i kontrolowania budowy i robót, kierowania i kontrolowania wytwarzania konstrukcyjnych elementów sieci i instalacji oraz oceniania i badania stanu technicznego w zakresie: sieci wodociągowych i kanalizacyjnych uzbrojenia terenu oraz instalacji sanitarnych. Jest również uprawniony do sporządzania w budownictwie osób fizycznych projektów sieci wodociągowych i kanalizacyjnych oraz instalacji sanitarnych. Posiada też przygotowanie zawodowe do wykonywania samodzielnie funkcji kierownika budowy i robót w specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej w zakresie budowli hydrotechnicznych, jak również jest uprawniony do kierowania, nadzorowania i kontrolowania budowy i robót, kierowania i kontrolowania wytwarzania konstrukcyjnych elementów budowlanych oraz oceniania i badania stanu technicznego w zakresie budowli hydrotechnicznych, ujęć wód oraz basenów wodnych i zbiorników wodnych przemysłowych. Również powoływani przez Stronę prywatni eksperci mogą się wykazać wykształceniem i wiedzą dotyczącą spornych zagadnień.

Zdaniem Sądu, analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedwczesne było przyjęcie w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, że podnoszone przez Stronę zarzuty, stanowią jedynie polemikę z rzetelną opinią biegłego, celem jej podważenia i niedopuszczenia do ustalenia innego od a priori przyjętego stanu faktycznego.

Wyjaśnić bowiem trzeba, że decyzja organu odwoławczego powinna odpowiadać wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wskazał m.in. NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r. II OSK 2793/18 - w ramach tych wymogów organ odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do zarzutów odwołania.

Sąd uważa co prawda, że uzasadnienie decyzji nie powinno stanowić rozprawy polemicznej, jednakże ogólnikowe potraktowanie przez organ odwoławczy szczegółowo umotywowanych, rzeczowych zarzutów Stron, zdaniem Sądu było niedopuszczalne i przesądza o tym, że za uzasadniony należało uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 107 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 104 k.p.a., jak również art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. poprzez brak należytego rozważenia większości argumentów podniesionych w odwołaniach stron.

W badanej sprawie odrębne odwołania złożyli bowiem Skarżący L. G., jak i Skarżąca E. G. – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd dostrzega, że w odwołaniu Skarżącego L. G. dokonał on zgrupowania zarzutów w szereg punktów, a przedstawiona argumentacja do wielu z nich ma charakter bardzo rzeczowy, przy czym ich ocena nie zawsze wymagała od organu posiadania szczególnej wiedzy, a jedynie zastosowania logicznego rozumowania i przestrzegania zasad rzetelnego prowadzenia postępowania dowodowego. Również odwołanie E. G. reprezentowanej w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika zawiera konkretne zarzuty pod adresem zaskarżonej decyzji, jak i krytyczną ocenę opinii biegłego na której decyzja ta została oparta, ze wskazaniem przepisów których naruszenie Strona zarzuciła.

Szczególnie jaskrawym przykładem, na który Sąd pragnie tutaj wskazać, jest często poruszana kwestia prawidłowości oceny działania studni nazwanej studnią chłonną, znajdującej się na działce [...] - do której kwestii organ się co prawda odniósł, ale uczynił to w sposób opierający się bezkrytycznie na opinii biegłego, pomijając zarzuty Strony, których trafność oceny nie wymagała zdaniem Sądu wiedzy specjalnej. Z akt sprawy wynika, a co podnosi też Strona, że szczegółowe informacje na temat studni, w tym dotyczące sposobu jej wykonania, czy też prawidłowości działania - biegły sporządzający opinię, a za nim także organy, dokonały na podstawie oświadczenia pełnomocnika właścicielki działki [...] M. D. – adwokata H. C. (k. 129 akt sprawy). Kwestią sprawdzoną w tym zakresie przez biegłego był jedynie fakt, iż woda z rynny istotnie wpływa do wskazanej studni. Jednakże w żaden sposób nie została sprawdzona zdolność tejże studni do odprowadzania wody do gruntu jak i jej rzeczywista wydajność, a także jej profil, czy też to do jakiej warstwy została odwiercona. Zdaniem Sądu oznacza to, że w istocie nie ma (poza oświadczeniem pełnomocnika strony zainteresowanej w rozstrzygnięciu sporu na jej korzyść) dowodów na szereg istotnych okoliczności dotyczących zdolności odprowadzania wód opadowych przez przedmiotową studnię. Zatem odnośnie wskazanych kwestii, sporządzając opinię - biegły, a za nim organ, w całości oparli się na oświadczeniu jednej ze stron postępowania i fakcie że woda z rynien płynie do studni. Organ odwoławczy w efekcie ograniczył się do stwierdzenia, że "bez wątpliwości właściciel działki nr [...] posiada na swoim terenie studnię chłonną, która funkcjonuje prawidłowo". Tymczasem prawidłowe funkcjonowanie studni oraz jej istotne parametry nie zostały sprawdzone i wykazane rzetelnymi dowodami w prowadzonym postępowaniu.

Sąd podziela zatem w tym zakresie zarzuty Strony i stwierdza, że poczynione założenia co do studni chłonnej nie znajdują odzwierciedlenia w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Biegły w odpowiedzi na zarzuty Strony z dnia [...].12.2020 r., złożył oświadczenie, iż nie istnieje możliwość zbadania parametrów spornej studni, a które to wytłumaczenie bezrefleksyjnie zaakceptował organ. Należy jednak tu zauważyć, że Strona w odwołaniu wskazała na możliwość przeprowadzenia badania studni np. wiertnicą ręczną, do którego twierdzenia organ w ogóle się nie odniósł. Tym samym należało przyjąć, że we wskazanej kwestii organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób umożliwiający wszechstronne wyjaśnienie powyższej spornej kwestii, a u podstaw wydanej opinii nie leżały we wskazanym zakresie rzetelnie poczynione ustalenia co do stanu faktycznego.

Nie ma przy tym znaczenia podkreślana przez organ odwoławczy okoliczność, że właściciel działki nr [...] nie miał obowiązku wykonania studni chłonnej, albowiem nie to powinno być przedmiotem oceny w badanym postępowaniu, a jedynie to czy na działce nr [...], wskutek wykonanych tam prac (także tych w pełni legalnych) nastąpiła zmiana stosunków wodnych, a następnie, czy dokonana zmiana tych stosunków, miała wpływ na zalewania występujące na działce Skarżących nr [...].

Sąd natomiast nie ma wątpliwości i nie wymaga to wiedzy specjalnej, że wybudowanie na działce gruntu, domu o określonej powierzchni, powoduje że powierzchnia działki na której wody opadowe mogą wsiąkać do gruntu zostaje pomniejszona o powierzchnię zabudowy. Nie ma też wątpliwości, że w następstwie braku zapewnienia odprowadzenia wody spływającej z połaci dachu do np. prawidłowo działającej studni chłonnej, może to spowodować odpływ wód opadowych na działki sąsiednie – a w ten sposób budowa domu może zmienić stosunki wodne na działce z efektem dla działek sąsiednich. Powyższe okoliczności w badanej sprawie nie zostały jednak należycie wyjaśnione.

Sąd nie uznał natomiast za zasadne dopuszczenie dowodu z pisma Starosty [...] z dnia [...] marca 2022 r., przedłożonego Sądowi za pismem procesowym z dnia [...] kwietnia 2022 r. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem w badanej sprawie powodem uchylenia zaskarżonej decyzji były powody proceduralne dotyczące zaskarżonej decyzji, nie zaś istnienie czy też nieistnienie decyzji zezwalających na budowę muru oporowego. Wnioskowane pismo po pierwsze ostatecznie nie przesądza, czy przy budowie murów oporowych naruszono przepisy Prawa budowlanego czy też Prawa wodnego - Strona natomiast, o ile uzna to za słuszne będzie miała możliwość złożenia wskazanego dokumentu do akt ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego. Nadto przy tym ponownie podkreślić trzeba, że w badanym postępowaniu podlega ocenie to czy na działce nr [...], wskutek wykonanych tam prac nastąpiła zmiana stosunków wodnych, a następnie, czy dokonana zmiana tych stosunków, miała wpływ na zalewania występujące na działce Skarżących nr [...] – natomiast jak już wskazywano, taka zmiana może bądź nie - nastąpić niezależnie od tego czy powyższe prace były zgodne czy też niezgodne z prawem.

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Jednocześnie Sąd wskazuje, iż niemożliwe było uwzględnienie żądania Strony rozstrzygnięcia sprawy "polegającego na nakazaniu przywrócenia stanu pierwotnego zgodnie z warunkami zabudowy oraz pozwoleniem na budowę domu na działce nr [...] wraz z zatwierdzonym planem realizacyjnym wydanym przez Starostwo Powiatowe w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. lub nakazaniu wykonania na terenie działki nr [...] urządzeń zapobiegających szkodom na działkach [...], [...] i [...] w B. zgodnie z uzupełnieniem opinii Z. w S. z dnia [...] marca 2018 r. oraz skargą z dnia [...] marca 2021 r. dla wyeliminowania w całości szkodliwego oddziaływania zmian stanu wody na gruncie". Wyjaśnić bowiem należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 3 § 1 sprawując kontrolę działalności administracji publicznej - stosują środki określone w ustawie. W przypadku skarg na decyzje administracyjne sposoby rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd reguluje art. 145 p.p.s.a. Wskazanie przez Sąd organowi sposobu załatwienia sprawy przewiduje co prawda art. 145a § 1 p.p.s.a. lecz jest ono dopuszczalne jedynie w opisanych tam warunkach i w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Żaden z powyższych przypadków nie zaszedł w rozpoznawanej sprawie. Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji był bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w tym co do potrzeby dokonania ustaleń względem studni chłonnej na działce [...]. W szczególności podda też ponownie pod wszechstronną rozwagę treść zarzutów podniesionych w odwołaniach Stron, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. W przypadku zaś braku wystarczającej wiedzy organu w zakresie możliwości odniesienia się do podnoszonych zarzutów i ich oceny, organ winien ponownie rozważyć zwrócenie się o opinię kolejnego biegłego.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w zw. z w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego ([...] zł) oraz kwota uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł).

Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.