Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 459/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-09-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 243 § 1, art. 245 § 1, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy styczeń, luty, od sierpnia do października 2014 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 30 sierpnia 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 30 sierpnia 2018 r.


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wartość przedmiotu zaskarżenia została określona przez skarżącego w formularzu tego wniosku w wysokości [...] zł).

W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący powołał się na niskie wynagrodzenie za pracę (na poziomie [...] zł netto), wydatki związane z prowadzeniem domu (około [...] zł). Z majątku wymienił dwa ciągniki z naczepami oraz samochód osobowy. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi z żoną i dziećmi urodzonymi w 1992 r. i w 2004 r. Żona nie uzyskuje dochodów. Oboje ponoszą koszty leczenia "licznych schorzeń".

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, zgodnie z którym - obiektywnie rzecz oceniając - skarżący nie wykazał przesłanki przyznania prawa pomocy. Referendarz zauważył, że przy prezentowanym poziomie dochodów rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej, co oznacza, że posiada dodatkowe, nieujawnione źródła środków finansowych koniecznych na bieżące utrzymanie.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zasadniczo argumentował, że niskie dochody z pracy zmuszają jego rodzinę do bardzo skromnego życia. Zamieszkują w pokoju u pełnoletnich dzieci. Nie jest w stanie pozyskać środków na koszty sądowe. Nie może też być zmuszany do zaciągania kredytu na potrzeby prowadzenia postępowania sądowego. W tych okolicznościach należy przyznać mu wnioskowane prawo pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie.

Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15).

Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej, stanu majątkowego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Skarżący wykazał dochody z pracy na poziomie [...] zł w skali miesiąca, które w całości są wydatkowane na - jak to określił - prowadzenie domu. Jednak w sprawie nic nie wskazuje na okoliczność, aby skarżący nie mógł podjąć dodatkowego zatrudnienia, a to pozwoliłoby na pozyskanie dodatkowych środków.

Ponadto z twierdzeń skarżącego wynika, że dysponuje dodatkowymi środkami, (ponad [...] zł miesięcznie), skoro oprócz kosztów utrzymania domu opisuje ponoszenie jeszcze kosztów leczenia. Jednocześnie trzeba zauważyć, że skarżący ogólnie nawiązuje do wydatków wyłącznie na utrzymanie domu, pomijając niezbędne na paliwo czy eksploatację i ubezpieczenie choćby tylko samochodu osobowego.

W ocenie sądu, w świetle powyższego skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników.

Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań obiektywnie nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący koncentruje swoją uwagę na niskim wynagrodzeniu za pracę, a jednocześnie powołuje się na rozmiar niezbędnych w jego położeniu życiowym wydatków, które - w świetle reguł logiki i doświadczenia życiowego - wymagają większych zasobów finansowych od tych ujawnianych przez skarżącego na potrzeby uzyskania prawa pomocy. Taka niekonsekwentna argumentacja skarżącego dowodzi, że nie ujawnia on rzetelnie wszystkich aspektów swojej rzeczywistej sytuacji materialnej.

W ocenie sądu, przyznanie prawa pomocy w okolicznościach, kiedy skarżący wyczerpująco nie opisał wszystkich swoich możliwości płatniczych może doprowadzić do jego nieuzasadnionego uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji RP.

Skarżący nie uwiarygodnił także, aby jego stan zdrowia faktycznie wykluczał dodatkowe zatrudnienie.

W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy.

Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników.

Skoro skarżący jest w stanie utrzymać rodzinę, zapewnić leczenie licznych schorzeń, eksploatować środki transportu, realnie ma możliwości wywiązania się z danin publicznych, w tym przypadku z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Zatem odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi zamknięcia skarżącemu drogi do sądu. Ma bowiem u podstaw uzasadnione stwierdzenie, że - w świetle przedstawionych sądowi okoliczności - obiektywna sytuacja życiowa i materialna skarżącego pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych, bez wpływu na możliwość zaspokojenia podstawowych, koniecznych potrzeb życiowych.

Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.