Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 342/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 75 par.1, art. 77 par.1, art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 65 par. 2, art. 750
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant : st. sekr. sąd. Anna Piotrowska- Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi spółki A. we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...], Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( siedemset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...]Wójt Gminy cofnął zezwolenie nr [...] wydane w dniu [...] roku przez Wójta Gminy na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18%, w punkcie [...] O. ul. [...] udzielonego dla spółki A. z siedzibą we W.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z pisma Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej Delegatura w K. oraz akt kontroli przeprowadzonej przez Inspekcję w dniach od [...] do [...] roku w sklepie spożywczym na ul. [...] w O. wynika, iż pomiędzy spółką A. we W. a Przedsiębiorstwem Handlowo – Usługowym M. M. z siedzibą w O. zawarta została w dniu [...]r. umowa o świadczenie usług handlowych. Przedmiotem umowy jest świadczenie przez zleceniobiorcę usług polegających na administrowaniu placówką handlową (sklep spożywczy w O.). Organ administracji pokreślił, że z kontroli Inspekcji Handlowej wynika, iż sprzedaż napojów alkoholowych dokonywana była przez Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe M. M., a nie przez firmę spółka A., na które zostało wydane zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych.

Organ powołał także stanowisko spółki A., która podniosła, że na sprzedaż alkoholu w sklepie zezwolenie posiada ona, a w jej imieniu sprzedaż alkoholu w przedmiotowym punkcie prowadzi podmiot związany ze spółką umową o świadczenie usług i nie wykonuje sprzedaży we własnym imieniu i na własnych rachunek.

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 18 ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, podkreślając, że działalność gospodarcza w zakresie objętym zezwoleniem może być wykonywana tylko przez przedsiębiorę w nim oznaczonego i w konkretnym oznaczonym miejscu. Dodatkowo organ wskazał na treść art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy i zaznaczył, że ponieważ nieprzestrzeganie któregokolwiek z elementów warunków sprzedaży napojów alkoholowych jest działaniem niezgodnym z prawem, należało orzec jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła spółka A. z siedzibą we W. żądając jej uchylenia w całości oraz umorzenia postępowania przed organem I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – poprzez cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18% pomimo braku ustawowych przesłanek do takiego cofnięcia,

2) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, iż sprzedaż alkoholu od 4,5% do 18% w punkcie handlowym przy ul. [...] w O. prowadzona jest nie przez podmiot, na rzecz którego wydane zostało zezwolenie,

3) naruszenie przepisów formalnych, tj. zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6 i art. 7 k.p.a., jak również przepisu art. 7 Konstytucji – poprzez wydanie decyzji cofającej nadane podmiotowi uprawnienie pomimo braku ustawowych przesłanek uzasadniających taką decyzję.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że organ I instancji naruszył zasady ogólne postępowania administracyjnego między innymi art. 6 k.p.a. Spółka uznała za niedopuszczalne opieranie się w ramach postępowania administracyjnego na ustaleniach dokonanych przez inny podmiot to jest Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej, gdyż stanowi to de facto działanie na podstawie ustaleń odrębnego podmiotu, nie zaś działanie na podstawie przepisów prawa. Dodatkowo zwrócono uwagę, iż wskazana zasada stanowi powtórzenie nałożonego na organ administracji obowiązku o charakterze konstytucyjnym wyrażonym w art. 7 Konstytucji. Zdaniem odwołującej, organ I instancji poprzez zaniechanie ustalenia przez siebie stanu faktycznego naruszył również art. 7 k.p.a. Powyższe w ocenie spółki doprowadziło do ustalenia przez organ stanu faktycznego sprzecznego z rzeczywistym stanem sprawy. W konsekwencji strona odwołująca podniosła, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Wykazując sprzeczność ustaleń dokonanych przez organ I instancji, spółka podkreśliła, że z uwagi na znaczną liczbę sklepów nie jest w stanie samodzielnie administrować wszystkimi placówkami handlowymi. Z tego względu administrowanie sklepami powierzane jest na podstawie umów podmiotom zewnętrznym w ramach prowadzonych przez te podmioty działalności gospodarczych. Odwołująca przytoczyła treść § 1 ust. 1 umowy z dnia 2 listopada 2004 roju stwierdzając, że zapis ten jednoznacznie wskazuje, iż podmiot administrujący punktem handlowym spółka A. w O. nie prowadzi działalności w zakresie sprzedaży towarów w tym sklepie (a w tym również napojów alkoholowych) – a jedynie "administruje", "zarządza" tym punktem handlowym w imieniu i na rzecz spółki A. - i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto zaznaczyła, że towar zgromadzony w sklepie (w tym również napoje alkoholowe), sprzęty, urządzenia, wyposażenie oraz kasa fiskalna jest własnością spółki A. Dodatkowo, podmiot administrujący sklepem obciążony jest szeregiem wymogów narzuconych przez spółkę A., poczynając od ekspozycji towarów, poprzez wystrój sklepu, ubiór osób obsługujących, sposób działania i prowadzenia sklepów sieci spółki A. Strona podniosła nadto, że również kasy fiskalne, przy pomocy których dokumentowana jest sprzedaż towarów, nie tylko stanowią własność spółki A., ale wydruki z tych kas (paragony fiskalne) posiadają oznaczenie spółki jako sprzedawcy (nagłówek spółki A.) wyraźnie wskazujący, jaki podmiot w rzeczywistości świadczy sprzedaż towarów. Również środki pieniężne z tytułu sprzedaży towarów stanowią własność spółki A. i podmiot administrujący jest zobowiązany szczegółowo i na bieżąco rozliczać się z tych środków (nie stanowią one własności tego podmiotu). Transakcje dokonywane w formie elektronicznej, przy pomocy kart płatniczych – rozliczane są na rachunek spółki A., nie zaś na rachunek podmiotu administrującego. Odwołująca podkreśliła, że podmiot ten nie dysponuje (i nie może dysponować) żadnym własnym towarem na terenie sklepu i nie może prowadzić w nim sprzedaży własnych towarów. Reasumując powyższe spółka podniosła, że z przytoczonych argumentów podmiot Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe M. M. nie prowadzi w sklepie spółka A. działalności w zakresie sprzedaży towarów, lecz wyłącznie działalność w zakresie administrowania placówką handlową – prowadząc sprzedaż towarów należących do spółki A., w jej imieniu i na jej rzecz. W tej sytuacji, w ocenie odwołującej, stwierdzić należy jednoznacznie, że sprzedaż wszystkich towarów (w tym również napojów alkoholowych) prowadzona jest przez spółkę A. we W. – a więc przez podmiot oznaczony w zezwoleniu na sprzedaż napojów alkoholowych.

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przebieg postępowania i zarzuty powołane w odwołaniu. Argumentując swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył treść art. 18 ust. 10 pkt 2 oraz art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.). Zaznaczył, że w oparciu o przytoczone przepisy uznał, iż warunkiem wykonywania działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży napojów alkoholowych jest prowadzenie jej tylko przez przedsiębiorcę, któremu udzielono zezwolenia. Przy czym stwierdził, że zezwolenie to ma charakter podmiotowy i korzystanie z niego jest prawem osobistym przedsiębiorcy. W konsekwencji, prawo to nie może być przenoszone w drodze umowy na innego przedsiębiorcę. Skoro sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18% w punkcie przy ul. [...] w O. prowadzi Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe M. M., a więc inny przedsiębiorca niż spółka A. we W., to organ I instancji miał podstawę prawną do podjęcia zaskarżonej decyzji wyrażoną w art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego spółka A. we W. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy z dnia 26.10. 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – poprzez uznanie cofnięcia przez organ I instancji decyzją z dnia 18 lutego 2004 roku zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18% za uzasadnione – pomimo braku ustawowych przesłanek do takiego cofnięcia;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2.07.2007r. o swobodzie działalności gospodarczej – poprzez przyjęcie, że z treści tego przepisu wynika, iż strona skarżąca nie była podmiotem sprzedającym alkohol, któremu na sprzedaż tą udzielono zezwolenia;

3) błędne ustalenie stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, iż sprzedaż alkoholu od 4,5% do 18% w punkcie handlowym w O. prowadzona jest nie przez podmiot, na rzecz którego zostało wydane zezwolenie;

4) naruszenie przepisów formalnych tj. zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6 i art. 7 k.p.a, jak również przepisu art. 7 Konstytucji – poprzez utrzymanie w mocy decyzji cofającej nadane podmiotowi uprawnienie pomimo braku ustawowych przesłanek uzasadniających taką decyzję.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że przedmiotowa umowa w żaden sposób nie daje podstaw do stwierdzenia, iż na jej podstawie doszło do przeniesienia wynikającego z zezwolenia prawa podmiotowego na sprzedaży alkoholu. Jest to bowiem typowa umowa zlecenia (umowa o świadczenie usług, do której wprost stosuje się przepisy o zleceniu). Z umowy tej wynika, że zleceniobiorca będzie świadczył na rzecz skarżącej spółki usługi polegające na administrowaniu placówką handlową w imieniu spółki. Podkreślono przy tym, że to świadczenie usług odbywa się nie tylko w imieniu strony skarżącej, ale i na jej rzecz.

W skardze zwrócono również uwagę na treść art. 55(1) pkt 5 kodeksu cywilnego, stosowanie do którego przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych, przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, obejmuje w szczególności między innymi koncesje, licencje i zezwolenia. Oznacza to zatem, że udzielone stronie skarżącej zezwolenie na sprzedaż alkoholu stanowi integralną część przedsiębiorstwa strony skarżącej i do przeniesienia tej części nie jest wystarczające zawarcie umowy o świadczenie usług. Spółka stwierdziła, że ze stanu faktycznego wynika, iż sprzedaż alkoholu w punkcie handlowym w O. jest dokonywana przez nią. Na potwierdzenie powyższego stanowiska, skarżąca powołała okoliczności przytoczone w odwołaniu. Podkreśliła, że okoliczności te świadczą, iż nie przeniosła ona w żaden sposób – ani prawnie, ani faktycznie - prawa podmiotowego wynikającego z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na inny podmiot.

Ponadto spółka podniosła zarzut naruszenia przez organ odwoławczy (oraz organ I instancji) przepisów proceduralnych, w szczególności dotyczących obowiązku przestrzegania prawa - art. 6, art. 7 Konstytucji - oraz obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - art. 7 k.p.a. Zdaniem spółki zaskarżona decyzja ogranicza się w zasadzie do zacytowania stanowiska przedstawionego w decyzji organu I instancji oraz strony skarżącej, natomiast w jej uzasadnieniu brak jest własnych ustaleń tego organu, niezbędnych do rozpoznania istoty sprawy. Na skutek wadliwego ustalenia stanu faktycznego (a właściwie na braku takich ustaleń) błędnie przyjęto naruszenie przepisów prawa materialnego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwych decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 10 września 2008 roku pełnomocnik strony skarżącej w całości podtrzymał stanowisko zawarte w skardze i dodatkowo zwrócił uwagę na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] roku, w sprawie [...], na mocy którego M. M. została uniewinniona od stawianych jej zarzutów sprzedaży napojów alkoholowych bez wymaganego zezwolenia, z takim uzasadnieniem, że napoje stanowiły własność spółki A., która była najemcą lokalu, dostarczała napoje i czerpała korzyści z ich sprzedaży.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Słuszny jest zarzut spółki skarżącej, że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły prawidłowego postępowania dowodowego i w konsekwencji niewłaściwie ustaliły stan faktyczny. Stwierdzić zatem należy, iż organy administracji naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części k.p.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dodatkowo art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje na wymogi jakie powinno spełniać uzasadnienie decyzji administracyjnej. Zgodnie z powołanym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zwierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać ponadto należy na wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Rację należy przyznać stronie skarżącej, że organy obu instancji ustaliły stan faktyczny jedynie w oparciu o pismo z dnia [...] roku Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej Delegatura w K. oraz protokołu kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] listopada 2007 roku przez tę Inspekcję Handlową. Nie oceniły natomiast pozostałego materiału dowodowego i nie podjęły żadnych działań w celu uzyskania dodatkowych dowodów. Organy administracji nie dokonały analizy treści umowy z dnia [...] roku zawartej między skarżącą spółką a Przedsiębiorstwem Handlowo – Usługowym M. M. Nie odniosły się do znajdujących się w aktach dokumentów w postaci faktury z dnia [...] roku dotyczącej dostawy towaru, gdzie jako odbiorcę wskazano spółkę A. z siedzibą we W. oraz oświadczenia M. M., iż pełni ona usługi na rzecz skarżącej spółki polegające na administrowaniu placówką handlową w O. Dodatkowo organ odwoławczy w żaden sposób nie ustosunkował się do wskazanych w odwołaniu okoliczności świadczących, iż M. M. administruje jedynie punktem sprzedaży w O. i dokonuje tego w imieniu i na rzecz skarżącej spółki.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji powinny przede wszystkim dokonać interpretacji umowy o świadczenie usług handlowych z dnia [...] zawartej między skarżącą spółką a Przedsiębiorstwem Handlowo – Usługowym M. M. Organy administracji winny uwzględnić, że do niniejszej umowy o świadczenie usług handlowych – stosownie do art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) - stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Zatem w oparciu o te przepisy, a ponadto mając na uwadze treść art. 65 § 2 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu, organy obu instancji winny ustalić czy rzeczywiście na mocy przedmiotowej umowy doszło do przeniesienia prawa podmiotowego wynikającego z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, czy też niniejsza umowa ma charakter umowy zlecenia oraz czy Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe M. M. jako zleceniobiorca działa w imieniu i na rachunek skarżącej spółki, czy też w imieniu własnym, lecz na rachunek skarżącej.

Dokonując interpretacji umowy o świadczenie usług handlowych z dnia [...] roku organy administracji powinny uwzględnić dowody zgromadzone w niniejszym postępowaniu - fakturę z dnia [...] roku dotyczącą dostawy towaru, gdzie jako odbiorcę wskazano spółka A. z o.o. z siedzibą we W., oświadczenie M. M. oraz oświadczenia strony skarżącej zawarte zarówno w odwołaniu jak i w skardze, które wskazują na sposób administrowania sklepem przez Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe M. M. W przypadku, gdyby organy uznały za niewiarygodne powyższe oświadczenia strony, winny pozyskać dodatkowe dowody - mając na uwadze treść art. 75 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem - i następnie poczynić własne ustalenia. Niewątpliwi jako nowy dowód w niniejsze sprawie organy administracji powinny uwzględnić i odpowiednio ocenić wskazany przez pełnomocnika strony skarżącej na rozprawie w dniu 10 września 2008 roku prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] roku, w sprawie [...], na mocy którego M. M. została uniewinniona od stawianych jej zarzutów sprzedaży napojów alkoholowych bez wymaganego zezwolenia.

Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego – art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec zatem niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, Sąd nie mógł dokonać oceny legalności zastosowania przez organy administracji prawa materialnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji winny uwzględnić powyższe rozważania i wskazania Sądu, mając w szczególności na uwadze treść art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – w punkcie I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W punkcie II wyroku, na podstawie art. 200 powołanej ustawy, Sąd orzekł o kosztach sądowych, a w pkt III wyroku, na podstawie art. 152 ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

/-/W. Długaszewska /-/M. Ławniczak /-/M. Kosewska