Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 109/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 110/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 17 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 110/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2012 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 81 m². Do wniosku dołączyła wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiIDG), z którego wynika, że od 1 czerwca 1992 r. prowadzi działalność prawniczą.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 września 2012 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za 2011 r. bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, (3) oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą; jeśli nie – przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie wykonuje działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrowała/zawiesiła działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami; jeśli jest podatnikiem podatku VAT – przedłożenia deklaracji VAT-7 złożonych za ostanie trzy miesiące, (4) oświadczenia, czy w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów korzysta z pomocy społecznej; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości przyznana została pomoc społeczna oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła jedynie dokument wygenerowany z CEiIDG w dniu 3 października 2012 r., z którego wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność prawniczą, odpis korekty zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-36), w którym z tytułu prowadzonej działalności wykazała stratę w wysokości 9.893,40 zł (deklarując przychód w kwocie 3.864 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 13.757,40 zł), odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., w których z tytułu świadczenia usług zadeklarowała jako podstawę opodatkowania odpowiednio kwoty: 650 zł, 1.500 zł i 680 zł.

Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 110/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej aktualną sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W szczególności nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, czym uniemożliwiła weryfikację oświadczenia w zakresie nieposiadania zasobów pieniężnych. Z uwagi na fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz jest podatnikiem podatku VAT (tego dowodem są nadesłane przez nią deklaracje VAT-7) można w ocenie Sądu przyjąć, że posiada ono konto bankowe. Okoliczność ta została pośrednio potwierdzona przez samą skarżącą, która pomimo wezwania nie złożyła oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Skarżąca nie potwierdziła także stosownymi dokumentami okoliczności nieuzyskiwania aktualnie dochodów. Uchyliła się również od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość jej comiesięcznych wydatków związanych z kosztami eksploatacji jej mieszkania, tj. opłat wnoszonych do spółdzielni i opłat za media: energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie. W ocenie Sądu skarżąca sama uniemożliwiła dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej faktycznych możliwości płatniczych. Wobec powyższego Sąd powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżąca złożyła zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącej. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Jednak skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, nie udokumentowała wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie wyjaśniła także z czego się utrzymuje skoro nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Przedstawione przez skarżącą dokumenty i oświadczenia należało uznać za niewystarczające do odtworzenia jej sytuacji majątkowej. Skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Informacje przedstawione przez skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a dokonana przez Sąd pierwszej instancji odmowa przyznania prawa pomocy nie narusza prawa.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.