Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1373/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-09-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (odmowy wznowienia postępowania) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że jej miesięczne dochody w kwocie [...] zł nie pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego od skarg w kwocie [...] zł w każdej ze spraw (łącznie [...] zł) oraz opłacenie pomocy prawnej. Po opłaceniu czynszu za mieszkanie i innych stałych kosztów (energia elektryczna, woda, ścieki, telefon, bilet komunikacji miejskiej, lekarstwa, żywność i środki czystości) pozostaje mu jedynie kwota około [...] zł. Poza tym, zawiłość prawna sprawy i konieczność znajomości prawa podatkowego wymaga udziału w sprawie adwokata i doradcy podatkowego.

Skarżący wg swojego oświadczenia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na jego miesięczny dochód składa się emerytura w kwocie [...] zł brutto i wynagrodzenie za pracę (świadczona w wymiarze [...] etatu) w kwocie [...] zł brutto. Łączny dochód miesięczny zamyka się w kwocie [...] zł brutto.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Skarżący oświadczył dodatkowo, że od jego dochodu potrącana jest kwota [...] zł z tytułu egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organy celne. Po potrąceniu wszelkich składek, kwota dochodu netto zamyka się w kwocie [...] zł netto.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 12 sierpnia 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie: swoje zeznanie PIT-37 za 2012 rok; umowę o pracę zawartą z "A" Sp. z o.o. w P.; oraz pismo z ZUS z dnia [...] r. – decyzję o przeliczeniu emerytury (o aktualnym wymiarze świadczenia emerytalnego).

W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że jego rodzina zaoferowała mu pomoc w obsłudze prawnej w powyższych sprawach. W tej sytuacji skarżący cofnął swój wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania pomocy prawnej (ustanowienia pełnomocnika procesowego). Jednocześnie wnioskodawca podtrzymał swój wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał ostatecznie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Strona skarżąca nadesłała jedynie te dokumenty, które wskazują na to, jaki jest jej dochód miesięczny. Skarżący wykazał jaka jest kwota jego emerytury oraz wysokość wynagrodzenia. W aktach znajduje się również kserokopia zeznania podatkowego PIT – 37 za 2012 r.

Co istotne, wnioskodawca nie wykazał wielu innych faktów i okoliczności, które mają istotne znaczenie dla oceny jego aktualnej kondycji finansowej, a o które był wezwany pismem referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2013 r.

Wnioskodawca został wezwany, między innymi, także o:

- wyjaśnienie na jakiej zasadzie zamieszkuje we W., przy ul. B. [...], bądź też wskazanie swojego tytułu prawnego do tego lokalu (w piśmie z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że w związku z "czasową zmianą miejsca zamieszkania", korespondencję należy kierować na ww. adres. Z tego oświadczenia można było wnioskować, że nie jest to tylko adres do doręczeń, lecz także adres miejsca zamieszkania strony);

- przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;

W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący pominął kwestie związane z wyjaśnieniem, jakie jest de facto jego rzeczywiste miejsce zamieszkania. A jest to kwestia niezmiernie istotna, właśnie w aspekcie dokonania rzetelnej oceny jego stanu majątkowego. Z jednej strony w aktach sprawy znajdują się informacje o trzech adresach skarżącego: ul. [...] [...] w B. (w skardze i w toku postępowania przed organem), ul. [...] [...] w Z. (adres miejsca zamieszkania wskazany przez skarżącego na druku urzędowego formularza PPF); ul. [...] [...] we W. (na druku PPF jest to adres wskazany, jako adres strony skarżącej do korespondencji). Od dnia [...] r. (data sporządzenia skargi) do dnia [...] r. (data wypełnienia druku urzędowego formularza PPF) – w niespełna dwa miesiące – skarżący podaje trzy adresy zamieszkania.

W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący wprawdzie oświadczył, że to jednak wrocławski adres jest miejscem jego zamieszkania (tymczasem na formularzu strona wskazała inne miejsce zamieszkania, wrocławski adres określając jedynie, jako adres do korespondencji). Lokal mieszkalny we W. skarżący ma zamieszkiwać na podstawie umowy najmu. W aktach brak jednak umowy najmu ww. lokalu. W tym stanie rzeczy, wyjaśnienia skarżącego nie budzą wiarygodności w zakresie miejsca jego zamieszkania i tytułu prawnego do ww. nieruchomości lokalowych. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny być dokładnie wyjaśnione przez stronę. Wyjaśnienie nie powinno ograniczać się jedynie do oświadczenia nie popartego jakimkolwiek dowodem. Poza tym rodzą się wątpliwości odnośnie trzech adresów, wskazywanych jako adresy zamieszkania skarżącego:

Po pierwsze, brak jasności co do stosunku prawnego skarżącego do tych trzech nieruchomości. Nie sposób wykluczyć, że skarżący jest jednak w stanie dysponować tymi lokalami i może z nich osiągać (bądź też osiąga) określony dochód – przykładowo wynajmując te lokale. Jednocześnie, skarżący nie wykazał w sposób jasny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości jakie jest jego aktualne i rzeczywiste miejsce zamieszkania.

Po drugie, nie znając de facto rzeczywistego miejsca zamieszkania skarżącego, brak jest możliwości wykazania, czy rzeczywiście prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Potwierdzenie tego faktu miałoby istotny wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego strony, ponieważ wykluczyłoby istnienie jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie. Fakt, czy strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też prowadzi wspólne gospodarstwo ma fundamentalne znaczenie dla ustalenia jego możliwości płatniczych.

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (z innymi osobami), to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Skarżący nie przedłożył również stosownego wyciągu, czy też wykazu z posiadanego rachunku bankowego, obrazującego operacje dokonane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Co istotne, skarżący w ogóle w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego w tym zakresie. Brak w aktach, a także w jego piśmie przewodnim z dnia [...] r. sformułowania o tym, że, przykładowo, aktualnie rachunku bankowego nie posiada. W każdym bądź razie, kwestia rachunku bankowego wnioskodawcy powinna być wyjaśniona w sposób nie budzący żadnych wątpliwości.

Wyciąg z posiadanego przez stronę rachunku bankowego (obrazującego dokonywane operacje w ciągu ostatnich trzech miesięcy) pozwoliłby na rzetelne ustalenie aktualnej kondycji finansowej strony skarżącej i jego realnych możliwości płatniczych. Stan rachunku bankowego wskazuje bowiem na ilość posiadanej przez dysponenta rachunku tzw. "żywej gotówki".

Co istotne, skarżący poprzestał jedynie na ogólnym określeniu kwestii związanych z orientacyjną miesięczną wysokością kosztów bieżącego utrzymania. Strona stwierdziła jedynie, że po opłaceniu wszelkich kosztów pozostaje jej jedynie kwota około [...] zł. Strona powinna, zgodnie z wezwaniem z dnia 12 sierpnia 2013 r., udokumentować te wydatki stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami. Tymczasem strona nie podała nawet szacunkowego określenia wysokości poszczególnych opłat.

Do oceny całokształtu aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy nie wystarczy jedynie wskazanie, jakie są jego dochody, lecz również jakiego rodzaju i jakiej wysokości są jego wydatki i wszelkiego rodzaju obciążenia finansowe. Dopiero porównanie dochodów i regularnych wydatków wnioskodawcy pozwala na ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i jego faktycznej, realnej wydolności płatniczej.

Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała swojego aktualnego stanu majątkowego. W pierwszej kolejności wątpliwości budzą jego nieruchomości: ich stan prawny, stosunek prawny skarżącego do tych nieruchomości, zasady, na jakich strona korzysta z tych nieruchomości. Brak podstaw do wiążącego potwierdzenia jego oświadczenia w zakresie prowadzenia przez skarżącego samodzielnie, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Brak również wyjaśnienia kwestii związanych rachunkiem bankowym strony, oraz wskazania jakie są faktyczne miesięczne wydatki wnioskodawcy, związane z jego utrzymaniem. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.