Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 615/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], wskazując na art. 1 ust. 2-3, art. 2 pkt 5, art. 17c, art. 20, art. 24 ust. 1, art. 26, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r. poz. 2284) odmówił przyznania H. O. prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna, S. B.. Uzasadniając napisał, że wniosek został złożony w dniu [...] marca 2016 r. Wnioskodawczyni przysługuje prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem: S. B., przyznane na okres od [...] lipca 2014 r. do [...] listopada 2016 r. Dalej organ powołał się na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 u.ś.r., lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162) - przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Wójt ocenił, że okoliczność posiadania przez Wnioskodawczynię prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do zbiegu uprawnień, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od opisanej decyzji Wnioskodawczyni napisała, że jest osobą bezrobotną, to prawo do świadczenia rodzicielskiego powinno przysługiwać bez względu na okoliczność, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej jako K.p.a.) utrzymało w mocy decyzję, podzielając pogląd organu I instancji, że pobieranie przez Odwołującą się świadczenia pielęgnacyjnego, na syna, wyklucza otrzymywanie w tym samym czasie świadczenia rodzicielskiego, na drugie dziecko.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. O. wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, lub zmianę zaskarżonej decyzji. Nadto wniosła o zasądzenie wypłaty należnego świadczenia wraz z odsetkami. Uzasadniając napisała, że prawa do obu świadczeń związane są z dwójką dzieci, z których każde uprawnia matkę do pobierania innego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Admiracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - zgodnie z art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z powodu wskazanego w skardze.

Materialnoprawną podstawę obu wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. W myśl art. 2 pkt 5 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie. Świadczenie to zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r., poz. 1217), która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.

Świadczenie rodzicielskie (uregulowane w rozdziale 3a u.ś.r.) przyznawane jest na podstawie art. 17c tej ustawy, i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych.

W przedmiotowej sprawie, w przypadku matki dziecka, świadczenie rodzicielskie przysługuje na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. W ustępie 3 art. 17c ustawy wskazano okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie (art. 17c ust. 3 pkt 1). W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie – zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy - przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6, który to przepis nie ma znaczenia na tym etapie postępowania.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 u.ś.r., osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Oznacza to, że nawet w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem (nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci), przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka.

Ustawa w art. 17c ust. 9 u.ś.r. wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. Taka sytuacja ma miejsce m.in., gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r.). Przepis ten zatem wyłącza prawo do świadczenia rodzicielskiego w przypadku, gdy uprzednio w stosunku do tego samego dziecka zostało już ustalone prawo do innego świadczenia rodzinnego, m.in. w sytuacji ustalenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, bowiem Skarżąca ubiega się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem drugiego syna, natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na starszego syna. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak stanowi powyższy przepis.

Świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia. W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia uprawnień do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Za nieprawidłowe należy więc uznać takie właśnie stanowisko organów, które zostało zaprezentowane w kontrolowanych decyzjach, a wywiedzione z brzmienia art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Sąd podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 908/16 (, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej jako CBOSA), że dokonując wykładni przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy zwrócić uwagę na to, że celem tego uregulowania jest w istocie ustanowienie - dla osób uprawnionych do otrzymywania co najmniej dwu z wymienionych w ust. 5 świadczeń – prawa do wyboru jednego z tych świadczeń, tego które uprawniony zamierza otrzymywać. Przy czym "zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że wskazany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem" (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16; CBOSA). Innymi słowy, świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem, a zatem wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 617/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 573/16; CBOSA).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r., co obliguje Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, będąc jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r.