Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 9/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 126, art. 105 , art. 107 par. 2-5, art. 109-113, art. 134, art. 151 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2016 r. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J.S. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...] , Minister Sprawiedliwości - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 333 ust. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.), po rozpoznaniu zażalenia J.S. (dalej: "skarżący" lub "strona skarżąca") na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską - umorzył postępowanie odwoławcze.

Zaskarżone postanowienie Ministra Sprawiedliwości zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący J.S. pismem z dnia 11 sierpnia 2015 r. złożył do Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie (dalej także: "Komisja Egzaminacyjna nr 3") wniosek o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską wyznaczonego na dzień 26 września 2015 r.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2015 r. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 3 - powołując się na przepisy art. 333 ust. 6 i ust. 7 w zw. z art. 333 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - wezwał stronę skarżącą do usunięcia braku formalnego zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską - poprzez złożenie oryginału dowodu uiszczenia opłaty za ten egzamin, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem zwrotu wymienionego zgłoszenia.

Powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu w dniu 28 sierpnia 2015 r.

Pismem z dnia 26 sierpnia 2015 r. skarżący przesłał do Komisji Egzaminacyjnej nr 3 kserokopie orzeczeń lekarskich potwierdzających jego stan zdrowia i nadanie pierwszej grupy inwalidzkiej.

Ustosunkowując się do powyższego wezwania Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3, skarżący w e-mailu z dnia 8 września 2015 r. poinformował, iż do tej pory nie udało mu się pozyskać żadnych środków na pokrycie "przymusowej opłaty" dotyczącej egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie - powołując się na przepis art. 333 ust. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - zwrócił skarżącemu zgłoszenie o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską z powodu niezłożenia w wyznaczonym terminie oryginału dowodu uiszczenia opłaty za udział w egzaminie wstępnym.

W piśmie z dnia 6 października 2015 r. skarżący wniósł do Ministra Sprawiedliwości zażalenie na powyższe postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 z dnia [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący zwrócił się z prośbą o możliwość przystąpienia w 2015 roku do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, a także wniósł o zwolnienie go z opłaty za wspomniany egzamin wstępny z uwagi na zły stan zdrowia (m.in. z uwagi na pierwszą grupę inwalidzką z tytułu utraty wzroku) oraz trudną sytuację finansową.

W wyniku rozpoznania zażalenia strony skarżącej Minister Sprawiedliwości - powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 333 ust. 7 ustawy o radcach prawnych - postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...] , umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż postępowanie zainicjowane zażaleniem strony skarżącej należało umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość, w rozumieniu przepisu art. 105 § 1 k.p.a.

Uzasadniając ową bezprzedmiotowość postępowania, Minister zauważył, że termin egzaminu wstępnego na aplikację radcowską w 2015 r. został wyznaczony na dzień 26 września 2015 r., natomiast zażalenie skarżącego zostało złożone w dniu 7 października 2015 r., a zatem już po przeprowadzeniu wspomnianego egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Organ odwoławczy wskazał, że niemożliwe byłoby wyznaczenie kolejnego terminu egzaminu wstępnego na aplikację radcowską w tym samym roku, albowiem zgodnie z art. art. 331 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, egzamin wstępny na aplikację radcowską przeprowadza się raz do roku w terminie wskazanym przez Ministra Sprawiedliwości, zaś w przedmiotowej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek określonych w przepisie art. 331 ust. 5 cyt. ustawy.

W tej sytuacji, Minister Sprawiedliwości uznał, że brak jest podstaw faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy zainicjowanej zażaleniem strony skarżącej. Organ odwoławczy zauważył bowiem, iż przedmiotem postępowania o dopuszczenie do egzaminu są zarówno okoliczności związane z faktem spełnienia przez kandydata wymogów przewidzianych przez ustawę o radcach prawnych, jak i przeprowadzenie egzaminu. Minister Sprawiedliwości uznał, że postępowanie w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską może się skutecznie toczyć jedynie do chwili przeprowadzenia tego egzaminu. Organ odwoławczy uznał, że rozpatrzenie merytoryczne złożonego zażalenia nie wpłynie zatem na możliwość przystąpienia przez kandydata do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską w roku, w którym został złożony przez niego wniosek o dopuszczenie do tego egzaminu.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że skoro skarżący złożył zażalenie już po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, a brak jest podstaw prawnych do wyznaczenia jakiegokolwiek innego terminu owego egzaminu w danym roku kalendarzowym, to rozpatrzenie wniesionego przez stronę zażalenia przez organ odwoławczy spowodowałoby, że postanowienie organu odwoławczego rozstrzygające kwestię dopuszczenia do tego egzaminu obarczone byłoby wadą określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., albowiem byłoby niewykonalne i ta niewykonalność miałaby charakter trwały.

Minister Sprawiedliwości uznał, że w sytuacji, w której wprawdzie obiektywnie istnieje przewidziany przez ustawodawcę stan faktyczny upoważniający organ do wydania stosownego rozstrzygnięcia, ale jednocześnie nie istnieje jednak stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji, wówczas postępowanie staje się bezprzedmiotowe i musi ulec umorzeniu. Organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzenie egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed zakończeniem postępowania o dopuszczenie skarżącego do udziału w tym egzaminie powoduje, że nie istnieją podstawy faktyczne i prawne do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Minister uznał bowiem, że jednym z elementów koniecznych postępowania administracyjnego w przedmiocie dopuszczenia strony skarżącej do wspomnianego egzaminu jest sam fakt przeprowadzenia tego egzaminu. W tej sytuacji, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, przeprowadzenie egzaminu powoduje odpadnięcie podstawy faktycznej orzekania przez organ w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego egzamin w wyznaczonym terminie już się odbył. W ocenie Ministra, należy zatem przyjąć, iż organ nie może już rozstrzygnąć w przedmiocie dopuszczenia skarżącego do egzaminu. Uzasadniając zaprezentowane stanowisko, Minister Sprawiedliwości powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2015 r., wydany w sprawie sygn. akt II GSK 1072/14.

Minister uznał ponadto, że z uwagi na powyższe ustalenia, bezprzedmiotowe pozostają również wnioski skarżącego o zwolnienie go z opłaty za egzamin wstępny na aplikację radcowską.

W piśmie z dnia 29 listopada 2015 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 września 2015 r., a także na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie z dnia [...] września 2015 r. oraz na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r.

W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła, iż sporne postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. uniemożliwiło skarżącemu zarówno przystąpienie do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, który odbył się w dniu 26 września 2015, jak i zwolnienie go z opłaty za ten egzamin.

Skarżący wskazał ponadto na swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną, która powoduje, że uiszczenie opłaty za egzamin wstępny na aplikację jest zbyt dużym obciążeniem finansowym dla skarżącego.

Powołując się na przepisy Konstytucji RP, w tym m. in. na art. 17, art. 32 i art. 69 Konstytucji RP, skarżący zarzucił, iż powyższy stan rzeczy świadczy o jawnym dyskryminowaniu ludzi niepełnosprawnych i zarazem o lekceważeniu ich potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu spornego postanowienia z dnia [...] października 2015 r. umarzającego postępowanie odwoławcze.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, Minister wyjaśnił, iż działając jako organ odwoławczy, nie miał on innej możliwości, niż umorzenie przedmiotowego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na fakt, iż nie istniał stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji, postępowanie stało się bezprzedmiotowe i musiało ulec umorzeniu. Organ wskazał, że przeprowadzenie egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed zakończeniem postępowania o dopuszczenie skarżącego do udziału w tym egzaminie powoduje, że nie istniały podstawy faktyczne i prawne do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, albowiem jednym z elementów koniecznych postępowania w przedmiocie dopuszczenia do wspomnianego egzaminu jest sam fakt przeprowadzenia owego egzaminu. W tej sytuacji, jak zauważył Minister Sprawiedliwości, przeprowadzenie egzaminu wstępnego na aplikację spowodowało odpadnięcie podstawy faktycznej orzekania przez ten organ.

Skarga na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie zwolnienia skarżącego z opłaty za egzamin wstępny na aplikację radcowską została zarejestrowana pod sygn. akt VI SA/Wa 810/16. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

Należy jednocześnie wyraźnie zaznaczyć, że w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego, należy stwierdzić, że analizowana pod tym kątem skarga J.S. zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych zupełnie przyczyn, aniżeli wskazane przez stronę skarżącą.

Otóż, w ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości, wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] października 2015 r., nr [...] , umarzające postępowanie odwoławcze zainicjowane zażaleniem wniesionym przez skarżącego na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie w przedmiocie zwrotu zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską - dopuścił się istotnego naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., wadliwie przyjmując, iż nastąpiła podstawa do umorzenia postępowania odwoławczego z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość.

Na wstępie warto jedynie na marginesie zwrócić uwagę, iż sposób procedowania organów obu instancji w niniejszej sprawie obarczone było pewnymi wadami, które świadczą dodatkowo o niewłaściwym stosowaniu regulacji prawnych zawartych w przepisach ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

Należy bowiem wskazać, iż w świetle norm prawnych wyrażonych w przepisach art. 33 3 ust. 4 i 6 ustawy o radcach prawnych, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 3, o ile uznał, że zgłoszenie skarżącego o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską obarczone było brakiem formalnym polegającym na niezałączeniu do zgłoszenia oryginału dowodu uiszczenia opłaty za wspomniany egzamin, to winien wezwać stronę skarżącą do usunięcia braku formalnego - w trybie art. 64 § 2 k.p.a. - poprzez złożenie oryginału dowodu uiszczenia opłaty za ten egzamin, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia zgłoszenia bez rozpoznania. Jeżeli natomiast, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 3 uznał, że skarżący w ogóle nie uiścił opłaty za udział w egzaminie wstępnym na aplikację radcowską, zobowiązany był wezwać go - w trybie art. art. 33 3 ust. 6 ustawy o radcach prawnych - do uiszczenia owej opłaty w terminie 7 dni, pod rygorem zwrotu zgłoszenia w oparciu o przepis art. art. 33 3 ust. 7 cyt. ustawy.

Jak stanowi bowiem art. 33 3 ust. 7 ustawy o radcach prawnych, jeżeli kandydat pomimo wezwania, o którym mowa w ust. 6, nie uiścił opłaty za udział w egzaminie wstępnym, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej wydaje postanowienie o zwrocie zgłoszenia. Na postanowienie to przysługuje zażalenie do Ministra Sprawiedliwości.

Tymczasem, wbrew powyżej wskazanym regulacjom prawnym, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr 3 pismem z dnia 25 sierpnia 2015 r. wezwał stronę skarżącą do usunięcia braku formalnego zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską - poprzez złożenie oryginału dowodu uiszczenia opłaty za ten egzamin, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem zwrotu wymienionego zgłoszenia.

Takie działanie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 było ewidentnie wadliwe, co powinien wytknąć Minister Sprawiedliwości w toku rozpoznawania zażalenia strony skarżącej, czego jednak nie uczynił w niniejszej sprawie.

Niemniej, pomimo wskazanych powyżej uchybień w procedowaniu organów obu instancji, uznać trzeba, iż owe uchybienia nie były podstawą uchylenia zaskarżonego postanowienia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.

Należy zauważyć, że Kodeks postępowania administracyjnego wyklucza możliwość wydania przez organ odwoławczy decyzji zawierających rozstrzygnięcia niemieszczące się w dyspozycji przepisu art. 138 k.p.a., w szczególności nie jest możliwe stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w postępowaniu odwoławczym (por. m.in. K. Glibowski /w:/ Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, wydanie 2, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2015 r. i powołany tam m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 1999 r., sygn. akt IV SA 39/99, Legalis).

Niemniej, należy - zdaniem Sądu - jednocześnie wyraźnie wskazać, że o ile Kodeks postępowania administracyjnego nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego (por. np. wyrok NSA z dnia 25 października 1988 r., sygn. akt SA/PO 495/88, Legalis), w doktrynie oraz judykaturze przyjmuje się zgodnie, że bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego zachodzi w przypadku: 1) skutecznego cofnięcia odwołania oraz 2) stwierdzenia przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a. (tak m.in. B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 13, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 r.).

Z kolei, zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że organ odwoławczy może wydać decyzję, o której mowa w przepisie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., a więc uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i umarzającą postępowanie w pierwszej instancji, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe. Zasadniczo zgodnie przyjmuje się (vide: m.in. W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 167; podobnie: R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 4, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014 r.), że zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. jest zasadne w przypadku, gdy decyzja organu pierwszej instancji:

1) została wydana w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe;

2) została wydana na podstawie przepisu prawa materialnego, który utracił moc obowiązującą;

3) dotyczy sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, a także w przypadku, "kiedy nie istnieje już podmiot, który wszczął postępowanie, a rodzaj sprawy administracyjnej wyklucza wstąpienie na miejsce tego podmiotu jego następców prawnych".

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w toku postępowania nie nastąpiło cofnięcie zażalenia, ani też organ odwoławczy nie ustalił, że wnoszący zażalenie nie jest stroną w sprawie. W tej sytuacji, uznać należy, iż brak było podstaw prawnych do zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i umorzenia postępowania odwoławczego.

Warto wskazać, że zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie przed organem pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., zarówno wtedy, gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji (a więc, gdy istniały podstawy do jego umorzenia przez organ pierwszej instancji), jak i wtedy, gdy bezprzedmiotowość postępowania przed organem pierwszej instancji nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości uznał, że mamy do czynienia z bezprzedmiotowością, która nastąpiła już po wydaniu przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 postanowienia z dnia [...] września 2015 r., albowiem egzamin na aplikację radcowską, do którego zgłosił się skarżący, odbył się już w dniu 26 września 2015 r.

W ocenie Sądu, uznać należy, że Minister Sprawiedliwości, wydając sporne postanowienie z dnia [...] października 2015 r., błędnie uznał nie tylko to, iż nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, dająca podstawę do jego umorzenia w trybie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., ale również wadliwie przyjął, że w ogóle w niniejszej sprawie możemy mówić o bezprzedmiotowości postępowania tylko i wyłącznie z uwagi na fakt, iż przed rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 przeprowadzony został egzamin wstępny na aplikację radcowską.

Sąd uznał jednocześnie, że nawet przyjmując, iż w niniejszej sprawie doszło do sytuacji, w której - jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznawania w drodze postępowania administracyjnego, organ odwoławczy winien jednak rozważyć wówczas ewentualne uchylenie spornego postanowienia Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 z dnia [...] września 2015 r. i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji, w trybie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Z całą pewnością organ ten nie powinien natomiast wydawać rozstrzygnięcia w trybie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Warto zauważyć, że przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, iż decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo części wydaje organ administracji publicznej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części.

W doktrynie i judykaturze przyjmuje się zgodnie, iż umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku (tak m.in. /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, LEX i cytowana tam literatura). Zatem, uznać trzeba, iż bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy odpadła jedna z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną określają elementy podmiotowe i przedmiotowe. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia pogląd o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Inaczej mówiąc, brak podstaw prawnych lub faktycznych, materialnych lub procesowych, do merytorycznego rozpatrzenia sprawy powoduje brak przedmiotu postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle dotychczasowego orzecznictwa przyjmuje się, iż bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Podkreślić należy, że umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne oraz, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania, co do istoty sprawy oraz kończy jej zawisłość w danej instancji (vide: m.in. wyrok NSA z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1317/13).

Mając na względzie powyższe, uznać należy, iż - wbrew stanowisku Ministra Sprawiedliwości - bezprzedmiotowość postępowania nie mogła wynikać wyłącznie z faktu przeprowadzenia egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed rozstrzygnięciem zażalenia na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 3 zwracające zgłoszenie o przystąpieniu do egzaminu wstępnego, gdyż - zdaniem Sądu - okoliczność ta nie świadczy o odpadnięciu przedmiotu prowadzonego postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.

Orzekając jednocześnie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego, Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a.