Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 579/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: 145§1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia NSA Zofia Przegalińska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi M. M., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 r. po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z siedzibą w [. ..] z dnia [...]., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r., Nr 6,poz. 40 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku [...] z dnia [...] r. o przyznanie płatności na rok 2004, przyznał wnioskodawcy płatność na rok 2004, w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

1.Jednolita Płatność Obszarowa- 2004 w wysokości [...] zł, w tym środki unijne [...] zł, środki krajowe 0 zł.

2.Uzupełniająca Płatność Obszarowa-inne-2004 w wysokości: [...] zł, w tym środki unijne [...] zł, środki krajowe [...] zł.

Dnia [...] r. [...] przekazał swoje gospodarstwo w zamian za rentę strukturalną, córce [...] , która po przejęciu gospodarstwa, deklarowała do przyznania płatności w latach 2005, 2006, 2007 działki, które do przyznania płatności w roku 2004 deklarował [...] .

Dnia [...] r. w gospodarstwie [...] przeprowadzono kontrolę metodą inspekcji terenowej w wyniku której wykryto nieprawidłowości odnośnie utrzymywania deklarowanych działek rolnych w dobrej kulturze rolnej. Wobec działek rolnych , stwierdzono, iż nie były one użytkowane rolniczo na dzień [...] roku. Na powierzchniach przedmiotowych działek stwierdzono występowanie wysokiej okrywy roślinnej, wieloletnie chwasty oraz samosiejki drzew. W związku z powyższym, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał, iż artykuł § 2 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych z dnia [...] . stwierdza, iż warunkiem uzyskania płatności jest przestrzeganie zasad dobrej kultury rolnej na zadeklarowanych gruntach rolnych. Natomiast § 1 ust 1 pkt 2 i pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze, nakłada na producenta rolnego obowiązek koszenia okrywy roślinnej i jej usunięcia co najmniej raz w roku w okresie wegetacyjnym w przypadku łąk oraz wypasaniu zwierząt w okresie wegetacyjnym traw w przypadku pastwisk. Z uwagi na to, iż powyższe wymogi w odniesieniu do wyżej wymienionych działek rolnych nie zostały spełnione oraz ze względu na fakt, iż działki te zostały ujęte przez [...] we wniosku o przyznanie płatności złożonym w 2004 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. wznowił postępowanie z urzędu, w sprawie nr [...] o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, zakończonej wydaniem decyzji nr [...] W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż wznowienie postępowania jest niezbędne do ustalenia przez organ właściwego stanu faktycznego będącego podstawą do wydania przedmiotowej decyzji.

Decyzją Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, uchylił decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych nr [...] wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz odmówił [...] przyznania płatności na rok 2004 z tytułu:

1. Jednolitej Płatności Obszarowej - 2004 i nałożył karę pieniężną w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

2. Uzupełniającej Płatności Obszarowej - inne – 2004 i nałożył karę pieniężną w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności pomocy, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił pokrótce stan faktyczny sprawy oraz wskazał sposób wyliczenia poszczególnych płatności w 2004 r. Odnośnie jednolitej płatności obszarowej organ wskazał, iż powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wynosiła [...] ha. Powierzchnia, co do której wniosek został rozpatrzony pozytywnie [...] ha. Powierzchnia nieprawidłowości dotyczy więc obszaru [...] ha. Jak wskazał organ, zgodnie z art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r., ze zm.), który mówi, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej bądź okoliczności nadzwyczajnych zgodnie z definicją zawartą w art. 72 rozporządzenia (WE) nr 796/2004, jeżeli w wyniku kontroli administracyjnej bądź wizji lokalnej wykryte zostanie, iż ustalona różnica między zadeklarowanym a wyznaczonym obszarem w rozumieniu art. 2 pkt. 22 rozporządzenia (WE) 796/2004 przekracza 3%, lecz nie więcej niż 30% wyznaczonego obszaru, to kwota, jaka ma być przyznana w ramach programu dopłat za jeden obszar, jest pomniejszona w przedmiotowym roku o dwukrotną wykrytą różnicę. Jeżeli ta różnica przekracza 30% wyznaczonego obszaru, za przedmiotowy rok nie przyznaje się żadnej pomocy. Jeżeli ta różnica przekracza 50% rolnik jest wykluczony ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy miedzy areałem zadeklarowanym a wyznaczonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto te różnice.

Odnośnie uzupełniającej płatności obszarowej organ wskazał, iż powierzchnia zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wynosiła 22,13 ha. Powierzchnia, co do której wniosek został rozpatrzony pozytywnie 11,48 ha. Powierzchnia nieprawidłowości dotyczy więc obszaru 10,65 ha. Wyliczenie procentowej różnicy powierzchni działek zgłoszonych we wniosku i stwierdzonych w czasie kontroli administracyjnej oraz kontroli na miejscu wynosi powyżej 92,77 %. Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, jeżeli różnica ta przekracza 50%, rolnik będzie również wyłączony z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym, a zatwierdzonym. Kwota ta podlega kompensacji płatnościami w ramach wszelkich systemów pomocy, o których mowa w tytułach III i IV rozporządzenia WE nr 1782/2003, do których dany rolnik jest uprawniony w kontekście wniosków złożonych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym wykrycia różnicy. Jeżeli płatności nie pozwalają na kompensację pełną tej kwoty, pozostałe saldo zostaje anulowane.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, [...] pismem z dnia [...] r. wniósł do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazał, iż powyższa decyzja została wydana w toku postępowania administracyjnego, które zostało przeprowadzone z całkowitym pominięciem jego osoby. Skarżący wskazał, że nie uczestniczył w żadnym stadium postępowania zakończonego wydaniem w/w decyzji , co narusza art.10 § 1 kpa gwarantujący mu prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W związku z powyższym producent wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W dniu [...] roku, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jako organ prowadzący postępowanie odwoławcze, wystosował do [...], zgodnie z art. 10 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego, zawiadomienie o zakończeniu postępowania, w którym pouczono stronę o możliwości udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego. W odpowiedzi na zawiadomienie, dnia [...].[...] stawił się w siedzibie Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Po zapoznaniu się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż został pominięty w postępowaniu prowadzącym do wydania zaskarżonej decyzji, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, Producent wniósł jednocześnie o przesłanie protokołu, z czynności kontrolnych w gospodarstwie [...], ponieważ w okresie, w którym nałożone kody [...] stwierdzają brak prowadzenia działalności rolniczej to on był właścicielem gospodarstwa.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o uchyleniu decyzji nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz o odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. Organ odwoławczy, po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, oraz po ponownej analizie dokumentacji fotograficznej sporządzonej podczas kontroli, stwierdził bezspornie, iż działki ewidencyjne o numerach [...] nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] roku, co zgodnie z obowiązującymi przepisami, których treść przytoczył, skutkuje trwałym wykluczeniem określonej działki z płatności, a to z kolei powoduje, że określona działka nie może być deklarowana we wniosku o przyznanie płatności do gruntów w danym roku i w latach następnych. Jak poinformował organ II instancji, do działek, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] roku, możliwe jest ubieganie się o przyznanie płatności do upraw roślin energetycznych, przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich, pomocy z tytułu ON W, lecz nie do dopłat z tytułu przyznania jednolitej płatności obszarowej.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję z dnia [...] r. słusznie oparł się na wynikach przeprowadzonej w gospodarstwie [...] kontroli na miejscu, ponieważ deklarowała ona do przyznania płatności te same działki, które w roku 2004 zadeklarował [...]. Ponieważ inspektorzy stwierdzili, iż przedmiotowe działki nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] roku, to nie było podstaw aby do tych działek przyznać płatność na rok 2004.

Organ odwoławczy stwierdził, iż Kierownik Biura Powiatowego, po powzięciu nieznanych dotychczas informacji o nieprawidłowościach występujących na działkach rolnych zgłoszonych przez [...] we wniosku o przyznanie płatności na rok 2004, prawidłowo wznowił postępowanie i wydał w sprawie decyzję w oparciu o nowe okoliczności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego, organ odwoławczy wyjaśnił, iż skarżący nie został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu, niemniej jednak wskazał, że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie powiadomił strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Na postanowienie o wznowienie postępowania zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego stronie nie przysługuje zażalenie, w związku z czym Producent mógł wnieść uwagi odnośnie wznowionego postępowania dopiero w odwołaniu od decyzji, która zakończyła postępowanie wznowione postanowieniem. Zgodnie z przysługującym prawem, [...] wniósł zastrzeżenia odnośnie postępowania Kierownika Biura Powiatowego w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania, zawiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, z którego to prawa skarżący skorzystał. [...] stawiając się na powyższe zawiadomienie, zapoznał się zarówno z zebranym materiałem dowodowym jak i z umieszczonym w aktach sprawy protokołem z czynności kontrolnych w gospodarstwie [...]. Producent zapoznał się także ze zdjęciami sporządzonymi podczas przedmiotowej kontroli.

Ustosunkowując się do wniosku [...] o przesłanie protokołu z czynności kontrolnych w gospodarstwie K.M., organ odwoławczy wskazał, iż skarżący nie jest pełnomocnikiem [...], ani nie występował w roli strony postępowania o przyznanie płatności na rok 2007, kiedy to została przeprowadzona kontrola na miejscu, w związku z czym nie może on otrzymać protokołu z czynności kontrolnych, co nie wyklucza możliwości zapoznania się z nim przez Producenta. Organ odwoławczy poinformował, iż [...] zapoznał się z protokołem z czynności kontrolnych dnia 6 maja 2009 roku, kiedy to stawił się na zawiadomienie o zakończeniu postępowania.

W dalszej części uzasadnienia decyzji, organ odwoławczy wskazał sposób wyliczenia sankcji. Stawka jednolitej płatności obszarowej w roku 2004 wynosiła [...] zł. Różnica powierzchni wynikająca z powierzchni deklarowanej i powierzchni stwierdzonej wyniosła [...]ha. Zgodnie więc z art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IV a tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r., str. 1 ze zm.) wysokość sankcji wyniesie [...]ha. x [...]zł = [...]zł. Natomiast stawka uzupełniającej płatności obszarowej w roku 2004 wynosiła [...]zł. Różnica powierzchni wynikająca z powierzchni deklarowanej i powierzchni stwierdzonej wyniosła [...]ha. Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem wysokość sankcji wyniesie [...]ha. x [...]zł = [...]zł.

W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie przeprowadzone w II instancji w sprawie odwołania [...], doprowadziło do rozstrzygnięć tożsamych z zapisami decyzji organu I instancji.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, [...]wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ błędy w ustaleniach faktycznych zawarte w protokole kontroli dokonanej w dniu [...]roku, polegające na nieuzasadnionym stwierdzeniu, że wskazany areał łąki skarżącego był w dacie 30 czerwca 2003r. użytkowany w złej kulturze rolnej, co miało bezpośredni wpływ na orzeczenie w przedmiotowej sprawie,

2/ naruszenie art. 10 w zw. z art. 67 § 2 pkt 3 kpa, przez niepowiadomienie strony o czynnościach oględzin dokonanych przez pracowników organu,

3/ naruszenie art. 62 kpa, albowiem z racji stanu faktycznego i podstawy prawnej uczestnikami winni być od samego początku skarżący i jego córka,

4/ naruszenie art. 75 § 1 kpa, przez nieuzasadnioną odmowę dopuszczenia wniosku dowodowego w postaci zeznań świadków rolników, którzy użytkowali grunty w sąsiedztwie skarżącego.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż pracownicy organu dokonali kontroli w dniu 12 lipca 2007 r., na gruntach należących już wówczas do córki skarżącego [...]. O czynnościach tych oględzin nie został powiadomiony skarżący, stąd nie brał udziału w tych czynnościach. Jak wskazał skarżący, z przepisów regulujących kwestie kontroli przez inspektorów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że protokół winien zawierać; informacje o powiadomieniu rolnika o kontroli, nazwiska osób biorących udział w kontroli, potwierdzenie doręczenia kopii protokołu producentowi u którego przeprowadzona była kontrola zgodności wniosku o dopłaty bezpośrednie dla rolników ze stanem faktycznym, informacja o stwierdzonych nieprawidłowościach lub ich braku, wszelkie załączniki takie jak fotografie, szkice raporty z pomiarów GPS, oraz tabela kompensacji powierzchni działek rolnych.

Skarżący zakwestionował dokumentację fotograficzną, bowiem w jego ocenie, nie odzwierciedla ona stanu faktycznego rzekomo badanych gruntów. Przedłożone fotografie, zdaniem skarżącego, mogą pochodzić równie dobrze z innych areałów nie należących do niego. Jak wskazał [...], proponował on pracownikom organu w trakcie dalszych czynności, aby na okoliczność ustaleń kultury upraw na dzień 30 czerwca 2003r. przeprowadzić dowód z zeznań świadków okolicznych rolników. Odmówiono mu wówczas twierdząc, że postępowanie administracyjne opiera się na dokumencie, a takim dokumentem jest protokół kontroli.

Zdaniem skarżącego, organ dokonujący kontroli w dacie [...]roku, winien był dołożyć należytej staranności przy przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dopuścić wszelkie dowody nawet z urzędu, w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy. Sprawa wymagała takich wyjaśnień, tym bardziej, że w lutym 2005 r. skarżący przekazał gospodarstwo rolne córce jako swojemu następcy. W ocenie skarżącego, z tych również względów, że zachodzi współuczestnictwo od samego początku stroną winni być skarżący i jego córka.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i ustosunkowując się do zarzutów skarżącego. Organ drugiej instancji, zakwestionował podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art.75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez nieuzasadnioną odmowę dopuszczenia środka dowodowego z zeznań świadków. Organ odwoławczy podkreślił, iż skarżący, podczas przebiegu całego postępowania ani razu, czy to w złożonym odwołaniu, czy też w piśmie stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o zakończeniu postępowania nie wnioskował o przeprowadzenie dodatkowego dowodu z zeznań świadków. Jak wskazał organ odwoławczy, skarżący nie wnioskował także o dodatkowe dowody, podczas postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze. zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając zatem w granicach przyznanych kompetencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Należy też dodać, że w myśl przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma prawo, a nawet obowiązek, wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Sytuacja tak miała też miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Podkreślenia w tej sprawie wymaga, że wznowienie postępowania jest instytucją umożliwiającą przeprowadzenie ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej , w której została już wydana decyzja ostateczna. Wznowienie postępowania, jako instytucja nadzwyczajna, może nastąpić wyłącznie w przypadku wystąpienia jednej z wad kwalifikowanych, określonych w art. 145 § 1 oraz art. 145 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) Jako podstawę wznowienia rozpoznawanej przez Sąd sprawy, organ I instancji wskazał art. 145 §1 pkt 5 kpa oraz art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r. nr 6, poz. 40 ze zm..). Stosownie do art. 145 §1 pkt 5 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Dokonując wykładni tego przepisu należy stwierdzić, że zasadnie wznowienie postępowania może nastąpić (na podstawie cyt. przepisu) tylko w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: decyzja musi być ostateczna, po jej wydaniu muszą wyjść na jaw nowe dowody (bądź okoliczności), które muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy, powyższe dowody (bądź okoliczności) muszą istnieć w dacie wydania decyzji której wznowienie dotyczy, oraz dowody te (bądź okoliczności) nie mogły być znane organowi który wydał decyzję (której wznowienie dotyczy) w momencie jej wydawania.

W doktrynie i orzecznictwie zauważa się, że przy ocenie wskazanych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności (lub dowodów) w dacie podejmowania decyzji z dnia 14 grudnia 2004 r. Jeżeli powstały one dopiero po dacie wydania decyzji ostatecznej nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania lecz tylko podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Za istotną okoliczność, która stanowiła podstawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, uznał organ fakt, [...]lipca 2007 r. ujawniono, iż określone we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, działki rolne (oznaczone literami [...]) deklarowane przez [...]we wniosku o przyznanie płatności złożonym w 2004 r., a w kolejnych latach po przejęciu gospodarstwa ([...]) przez [...], nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] r.

W oparciu o wyniki kontroli i treści wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] uchylił swoją decyzję z dnia [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i odmówił [...] przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. Przedmiotową decyzję utrzymał w mocy Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (decyzja z dnia [...].) Podkreślenia wymaga, że opis wskazanych działek zawarty w powołanych decyzjach z dnia [...] r. został dokonany na podstawie fotografii wykonanych podczas kontroli w 2007 r., których brakuje w aktach sprawy, oględzin oraz map geodezyjnych. Na powierzchniach przedmiotowych działek stwierdzono występowanie wysokiej okrywy roślinnej, wieloletnie chwasty oraz samosiejki drzew.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ I instancji po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania zobowiązany był przede wszystkim do wykazania zgodnie z zasadą praworządności, jakie to nowe okoliczności ( czy dowody) rozumiane zgodnie z przedstawioną wyżej interpretacją art. 145 § 1 pkt 5 kpa pojawiły się w sprawie i to nie w sposób lakoniczny jak to uczynił w rozpoznawanej sprawie, ale precyzyjny i szczegółowy. Ogólnikowe stwierdzenia, że powierzchnia działek porośnięta była chwastami wieloletnimi i siewkami drzew, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla przyjęcia, że wskazane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich działki rolne, nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej ( użytkowane rolniczo) na dzień [...] . Tym bardziej, że między kontrolą przeprowadzoną metodą inspekcji terenowej w dniu [...] r. a wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, upłynęło trzy lata. Organ powinien był wykazać, czy wskazane nowe okoliczności istniały już w dniu wydania decyzji z dnia [...]r. o przyznaniu płatności [...]. Innymi słowy powinien był zbadać czy w dniu [...]r. stan działek rolnych zadeklarowanych przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004, był taki jaki został opisany protokołem z kontroli na miejscu, która została przeprowadzona w gospodarstwie [...]w [...]r. czyli po ponad trzech latach. Dopiero bowiem pozytywny wynik tych badań (przy założeniu spełnienia pozostałych przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 5 kpa) uprawniał organ do uchylenia ostatecznej decyzji.

Lektura zaskarżonej decyzji wskazuje jednak, że organ ten nie sprostał powyższym wymogom. Przede wszystkim w akcie tym nie rozważono zasadności wznowienia postępowania pod kątem treści art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje jedynie, że przyczyną wznowienia przedmiotowego postępowania była okoliczność dotycząca zadeklarowania przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich za rok [...], tych samych działek rolnych , które w późniejszych latach zadeklarowała [...], działek rolnych nie kwalifikujących się do przyznania tych płatności. W treści zaskarżonej decyzji brak jest zupełnie rozważań na potwierdzenie, że nowe nieznane organowi w momencie wydania decyzji okoliczności istniały już przed podjęciem tej decyzji. Organ administracji publicznej przedstawił jedynie stan faktyczny sprawy oraz podstawy prawne dotychczas podjętych decyzji. Ograniczył się jedynie do wskazania, że Kierownik Biura Powiatowego, po powzięciu nieznanych dotychczas informacji o nieprawidłowościach występujących na działkach rolnych zgłoszonych przez [...]we wniosku o przyznanie płatności na rok 2004, słusznie wznowił postępowanie i wydał w sprawie nową decyzję w oparciu o nowopoznane okoliczności.

Zgodnie z zasadą praworządności i pogłębianiem zaufania obywateli do organów państwa, organy administracji publicznej obowiązane są do ścisłego przestrzegania prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony. Organ prowadzący postępowanie winien dbać, aby strona nie poniosła negatywnych konsekwencji w związku z prowadzonym postępowaniem zwłaszcza, że przepisy proceduralne związane z otrzymywaniem płatności bezpośrednich do gruntów rolnych uległy zmianie. Strona ubiegała się i uzyskała płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w 2004 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r., Nr 6 poz. 40 ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

W 2007 r. nastąpiła zmiana przepisów prawnych regulujących powyższą materię. Z dniem 26 stycznia 2007 r. weszła w życie ustawa o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej ( Dz. U. z 2007 r., Nr 99 poz.666 ze zm.).Powyższa ustawa została zmieniona ustawą z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej ( Dz. U. z 2008 r., Nr 44 poz.262) oraz ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2008 r. nr 20 poz. 105). Należy pamiętać, iż na gruncie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, do postępowań tych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chybże przepisy ustawy stanowią inaczej.

Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, obowiązywała ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 3 ust. 2 cyt. ustawy, w postępowaniu w sprawach dotyczących, m.in. płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej organ administracji publicznej stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przepisu art.81 kpa nie stosuje się.

Nie można jednak wymagać od strony znajomości nowych przepisów proceduralnych w sytuacji gdy zaprzestała ona prowadzenia działalności rolniczej. W dniu [...]r. strona zbyła gospodarstwo rolne na rzecz córki [...]. Organ winien zatem stronę poinformować o zmianie przepisów proceduralnych, wskazać że w obecnym stanie prawnym, na żądanie strony zapewnia się jej, czynny udział w każdym stadium postępowania, poinformować ją o jej prawach wynikających z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zasadne jest stanowisko organu, że nie miał on obowiązku powiadomić strony o czynnościach kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie u córki strony [...], a tym samym nie miał obowiązku doręczyć stronie odpisu protokołu z czynności kontrolnych wraz załączoną dokumentacją fotograficzną. Jednakże zdaniem Sądu, w sytuacji zgłoszenia przez stronę żądania doręczenia protokołu z kontroli, jako odpisu z akt sprawy, nie można stronie tego prawa odmówić, gdyż obowiązkiem organu administracji publicznej i to w każdym stadium postępowania jest umożliwienie stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, a także wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów ( art.73 kpa). Takie żądanie strona złożyła, co wynika z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nadto, Sąd zauważa, że jeśli organ zapoznał stronę z materiałem dowodowym to winien na tą okoliczność sporządzić protokół i zamieścić w nim ewentualne uwagi lub wnioski strony ( art.67 § 1 kpa) czego organ zaniechał.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie, organ nie wykazał jednoznacznie, że sporne grunty nie były użytkowane rolniczo w 2004 r. Dodatkowo zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest pełny, brakuje dokumentacji fotograficznej co jest poważnym uchybieniem ze strony organu. Sąd rozważał możliwość przeprowadzenia postępowania uzupełniającego poprzez dopuszczenie dowodu z fotografii, zrezygnował jednak z tego, gdyż nadal nie wiadomo byłoby, które zdjęcia okazano skarżącemu, gdyż i tej czynności postępowania w żaden sposób nie odnotowano w aktach.

Wobec upływu czasu i związanym z tym brakiem możliwości jednoznacznego ustalenia, na podstawie fotografii i oględzin, stanu spornych działek rolnych na dzień [...]r., organ powinien przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na poczynienie pełnych ustaleń faktycznych. Organ może rozważyć potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów, np. z opinii biegłych (art.84 § 1 kpa) które pozwolą na stwierdzenie, czy skarżący utrzymywał sporne działki w dobrej kulturze rolnej w czerwcu 2003 r., czy ujawniona podczas kontroli na miejscu, szata roślinna występująca zdaniem organu, na spornych działkach wyklucza przyjęcie, że działki te w 2003 r. były utrzymane w dobrej kulturze rolnej, może przesłuchać jako świadków okolicznych rolników, o co jak wynika z treści skargi wnosiła strona.

Nadto, jak wynika z przedłożonych akt, skarżący dopiero po otrzymaniu zawiadomienia o zakończeniu postępowania z dnia [...]r. zapoznał się z protokołem kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie w dniu [...]r. czyli po 2 latach, a więc po znacznym upływie czasu, co uniemożliwiło skarżącemu prowadzenie skutecznej polemiki z organem. Skarżący został pozbawiony możliwości ustosunkowania się do poczynionych w trakcie kontroli ustaleń, składania wniosków i żądań, co ma istotne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które następnie pozwala dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie na ustalenie konsekwencji prawnych tych faktów.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie miał na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa.

Wskazane wyżej wadliwości przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i wynikłe z nich wadliwości poczynionych ustaleń spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz.1270 ze zm). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.