Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 288/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2006-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 122, art. 240
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 26, art. 36
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Stażysta Marzena Gawron, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 września 2006r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia stawki celnej, długu celnego, podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz J. B. [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 13 § 1 i § 3 pkt 4, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej oraz ust. 3 i ust. 5 części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej (Dz. U. Nr 226, poz. 1885 ze zm.), art. 13, art. 16, art. 21, art. 32 protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony (załącznik do Dz., U. z 1997 r., Nr 104, poz. 662 ze zm.), w związku z przepisem art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji podniósł, że w dniu [...] 2002 r. J. B., zgodnie z dokumentem SAD Nr [...] zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu używany samochód marki Opel Vectra pochodzący i sprowadzony z Niemiec. Strona udokumentowała pochodzenie towaru umową zakupu zawierającą deklarację eksportera potwierdzającą pochodzenie towaru z Niemiec. W związku z tym zastosowano stawkę celną obniżoną w wysokości 0%.

Po przyjęciu zgłoszenia celnego przeprowadzono jego weryfikację, polegającą na kontroli zgłoszenia i załączonych dokumentów oraz rewizji celnej towaru. Urząd Celny zakwestionował zadeklarowaną przez zgłaszającego wartość celną towaru, wobec czego decyzją o numerze [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru oraz orzekł w tym zakresie ustalając wartość celną na kwotę 1 956, 88 EURO, co stanowi równowartość 7 133,00 zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że w związku z faktem, iż Urząd Celny powziął wątpliwość co do autentyczności dokumentu potwierdzającego pochodzenie towaru tj. umowy kupna zawierającego deklarację eksportera, Dyrektor Izby Celnej przesłał niniejszy dowód do weryfikacji niemieckim władzom celnym. W wyniku czynności kontrolnych, Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów w piśmie z dnia [...] kwietnia 2004 r. stwierdził, że deklaracja o pochodzeniu na rachunku nie została złożona przez sprzedającego samochód osobowy. Ponadto administracja celna Niemiec zauważyła, że nie można było ustalić, kto złożył deklarację o pochodzeniu na dokumencie, w związku z czym nie mogła potwierdzić pochodzenia samochodu osobowego marki Opel Vectra, widniejącego na umowie kupna sprzedaży.

Zatem w ocenie organu celnego umowa zwierająca deklarację o pochodzeniu preferencyjnym pojazdu obejmowała produkt niepochodzący, nie mogący korzystać z preferencyjnego traktowania zgodnie z wymogami Protokołu nr 4 Układu Europejskiego.

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego, w oparciu o przepis art. 240 § 1pkt 5 Ordynacji podatkowej, postanowieniem nr [...] z dnia [...] 2004 r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]. Organ odwoławczy zauważył, że organ celny I instancji postanowieniem z dnia [...] 2004 r. wyznaczył skarżącemu termin do przedłożenia wszelkich dokumentów umożliwiających rozpatrzenie tej sprawy, a w szczególności świadectwa przewozowego EUR 1 lub deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze lub innym dokumentem handlowym opisującym towar. W odpowiedzi na to importer w dniu [...] 2004 r. przedłożył w Urzędzie Celnym oryginał świadectwa EUR 1 o numerze [...], wystawionego retrospektywnie w dniu [...] lipca 2004 r. Niniejszy dokument został wysłany niemieckiemu organowi celnemu celem kontroli jego autentyczności i zasadności wystawienia.

Na podstawie postanowienia z dnia [...] 2004 r. Urząd Celny zawiesił wznowione postępowanie do momentu otrzymania wyników weryfikacji. Zawieszenie postępowania w sprawie celnej zawiesza bieg 3-letniego terminu na powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności (art. 230 § 5 pkt 2 Kodeksu celnego). Niniejszy termin biegnie dalej z dniem podjęcia zawieszonego postępowania (art. 230 § 6 Kodeksu celnego) tj. z dniem 6 lutego 2006 r.

Niemieckie władze celne pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. poinformowały, że badany dowód preferencyjnego pochodzenia zostały wystawiony w dniu [...] lipca 2004 r., mimo, że wystawienie zaświadczenia o obrocie towarowym EUR 1 po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej nie było dopuszczalne. Z tego względu świadectwo to zostało wycofane.

Organ odwoławczy dodał, że decyzją nr [...] z dnia [...] naczelnik Urzędu Celnego uchylił decyzję ostateczną Dyrektora urzędu Celnego nr [...] z dnia [...], w części dotyczącej stawki celnej zastosowanej dla tego towaru, wyprodukowanego w 1994 r., kwoty wynikającej z długu celnego, kwoty podatku akcyzowego oraz kwoty podatku od towarów i usług dla tego towaru. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Celnego określił nowe kwoty cła podatku akcyzowego i podatku VAT wzywając do ich uiszczenia.

Pełnomocnik strony złożył od tej decyzji odwołanie w dniu [...] marca 2004r., wniósł w nim o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na zarzut zawarty w odwołaniu, Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że przepis przejściowy zamieszczony w ust. 3 załącznika IV dotyczącego Unii Celnej został potraktowany w sposób wybiórczy, bowiem pominięto istotną wstępną część zapisu w brzmieniu: bez uszczerbku dla możliwości zastosowania jakiegokolwiek środka wynikającego dal wspólnej polityki handlowej, dowód pochodzenia prawidłowo wystawiony przez państwo trzecie w ramach umów preferencyjnych zawartych przez nowe państwa członkowskie z tymi państwami lub w ramach jednostronnego ustawodawstwa krajowego nowych Państw Członkowskich, będzie przyjmowany w określonych w nowych Państwach Członkowskich z zastrzeżeniem następujących warunków (...). Zatem, jak słusznie zauważył organ I instancji, w piśmie z dnia [...] marca 2006 r. omawiany przepis odnosi się do dowodów pochodzenia wydanych przez kraje trzecie, tj. nie przez dotychczasowe lub nowe Państwa Członkowskie. Natomiast świadectwo przewozowe EUR 1 nr [...] zostało wystawione przez administrację celną Niemiec – państwa należącego do Unii Europejskiej.

Organ odwoławczy ponadto zauważył, że przepis art. 1 Kodeksu celnego stanowi, że ustawa ta reguluje zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny, oraz wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych. Oznacza to, że całość obrotu towarowego z zagranicą reguluje powyższa ustawa, która jest konstytucyjnym źródłem prawa powszechnie obowiązującego.

Z upoważnienia tej ustawy i w jej wykonaniu zostały zawarte upoważnienia dla różnych organów administracji państwowej dla uregulowania stosownych kwestii w trybie rozporządzeń, które również stanową konstytucyjne źródło prawa powszechnie obowiązującego.

Korzystając z upoważnienia Kodeksu celnego zawartego w przepisie art. 13 § 6, Rada Ministrów wydała rozporządzenie, które jest jedną z podstaw materialnoprawnych zaskarżonej decyzji, zaś taryfa celna stanowi załącznik do tego rozporządzenia, który łącznie stanowi źródło prawa.

Organ odwoławczy dodał, że zgodnie z przepisem art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego obniżone stawki celne wynikają z umów międzynarodowych, które są podstawą ich stosowania. Umowy te zawierają własne protokoły definiujące pojęcie "produktów pochodzących" oraz zasady umożliwiające zastosowanie obniżonych stawek celnych.

Natomiast ust. 5 części pierwszej A postanowień wstępnych do Taryfy celnej stanowi, że obniżone stawki celne wynikające z umów zawartych przez RP z niektórymi krajami lub grupami krajów (umowy o strefach wolnego handlu), z zastrzeżeniem ust. 6 stosuje się do niektórych towarów pochodzących z m.in. państw członkowskich Unii Europejskiej.

Umową międzynarodową regulującą obrót towarowy Polski z państwami Unii Europejskiej jest Układ Europejski, obowiązujący na mocy Oświadczenia Rządowego z dnia 23 grudnia 1993 r. w sprawie wejścia w życie Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r., Nr 11, poz. 39 ze zm.). Integralną część tej umowy stanowi Protokół nr 4 dotyczący definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej.

Dyrektor Izby Celnej dodał, że przepis art. 13 ust. 1 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego stanowi, że preferencyjne traktowanie przewidziane w Umowie dotyczy tylko produktów spełniających wymogi tego Protokołu, które są transportowane bezpośrednio między Wspólnotami i Polską (...), zaś zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, produktu pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Polski, a produkty pochodzące z polski korzystają w imporcie do Wspólnoty z postanowień Umowy pod warunkiem przedłożenia:

a) świadectwa przewozowego EUR 1..., lub

b) w przypadkach określonych w artykule 21(1) deklaracji, której tekst jest zamieszczony w załączniku IV, złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty, o których mowa, w sposób wystarczający do ich identyfikacji zwanej dalej "deklaracją na fakturze").

Jak słusznie, zdaniem organu II instancji, zauważono w zaskarżonej decyzji, istnieją trzy warunki, których spełnienie jest niezbędne do zastosowania wobec przedmiotu importu preferencji celnych. Te przesłanki to:

- określenie obniżonych stawek celnych w Taryfie celnej dla towarów pochodzących z krajów członkowskich Unii Europejskiej;

- bezpośredni przywóz towarów z obszaru UE do Polski;

- udokumentowanie pochodzenia przedmiotu importu świadectwem przewozowym EUR.1 lub "deklaracją na fakturze".

Zdaniem organu odwoławczego, w tej sprawie nie został dochowany trzeci warunek, gdyż w kontekście ustaleń weryfikacyjnych nadesłanych przez niemieckie władze, bezspornym jest, że preferencyjne dowody pochodzenia w postaci "deklaracji na fakturze", jak i wystawionego retrospektywnie świadectwa przewozowego EUR.1 nie mogą zostać potraktowane, jako prawidłowe dokumenty uprawniające do zastosowania wobec przedmiotu importu preferencji celnych.

Organ administracji podkreślił, że "deklaracja na fakturze" jest wystawiana przez eksportera. Osoba ta jest zobowiązana do przedłożenia, na żądanie władz celnych kraju eksportu wszystkich odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak również wypełnienie innych wymogów protokołu nr 4 Układu Europejskiego (art. 21 ust. 3 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego). Przepis art. 28 ust. 2 Protokołu nr 4 obliguje eksportera do przechowywania w/w dokumentów przez okres co najmniej 3 lat.

Zgodnie z przepisem art. 32 ust. 1 Protokołu nr 4 dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzonych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. Natomiast art. 32 ust. 5 Protokołu nr 4 stanowi, że wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub Polski lub z innego kraju wymienionego w artykule 3 i 4 i czy spełniają wymogi niniejszego Protokołu.

W świetle powyższego oraz w kontekście ustaleń weryfikacyjnych Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że władze celne Niemiec, jako jedyny organ uprawniony do weryfikacji preferencyjnych dowodów pochodzenia stwierdziły, że pochodzenie pojazdu jest nieustalone, co w odniesieniu do zakresu procedury weryfikacyjnej przeprowadzonej w oparciu o przepisy Protokołu nr 4 oznacza, że nie zostało potwierdzone unijne, preferencyjne pochodzenie samochodu. W świetle powyższego bezspornym jest, że nie został spełniony warunek określony w ust. 5 części pierwszej A postanowień wstępnych Taryfy celnej tj. udokumentowanie pochodzenia dowodem pochodzenia określonym w Protokole nr 4 Układu Europejskiego.

Organ odwoławczy również dodał, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 32 pkt 6 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, zgodnie z którym jeżeli:

1. brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie weryfikacji dowodu pochodzenia, albo

2. jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów i nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności,

to władze celne wnioskujące o weryfikację odmawiają wszelkich preferencji.

Wyżej cytowany przepis nakłada na organ celny, w przypadku zaistnienia tych przesłanek, obowiązek dokładnego przeanalizowania stanu faktycznego sprawy, pod kątem ewentualnych, szczególnych okoliczności umożliwiających odstąpienie od przeprowadzenia postępowania celnego, mającego na celu obliczenie cła z uwzględnieniem rzeczywistego pochodzenia towaru.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej w tej sprawie nie wystąpiły przesłanki z przepisu art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4, gdyż na wniosek o przeprowadzenie weryfikacji dowodu pochodzenia została nadesłana odpowiedź niemieckiej administracji celnej, której treść jest zgodna z postanowieniami protokołu nr 4 Układu Europejskiego, zawierającą wyraźną informację, że pochodzenie towaru jest nieokreślone.

Określając zaś moc dowodową pism weryfikacyjnych w świetle przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa- Dyrektor Izby Celnej zauważył, że przepisy tej ustawy wprawdzie regulują kwestię dowodów, lecz są stosunkowo zwięzłe, toteż w niniejszej sprawie zasadnym jest odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego. Dlatego dla mocy dowodowej pism weryfikacyjnych należy sięgnąć do przepisu art. 1138 Kpc, którego istota polega na tym, że zrównuje zagraniczne dokumenty urzędowe z polskimi dokumentami urzędowymi w zakresie ich mocy dowodowej. Organ II instancji dodał, że przepis art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej stwierdza, że dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy administracji publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Fakt wynikający z takiego dowodu traktuje się jako udowodniony, bez potrzeby przeprowadzenia innych dowodów.

Przekazany wynik weryfikacji przeprowadzony został przez uprawnione władze niemieckie, zgodnie z posiadanymi przez nie kompetencjami, określonymi w przepisie art. 32 pkt 3 Protokołu nr 4. Forma przekazywanego wyniku nie została w sposób jednoznaczny określona przepisami Układu Europejskiego. Zgodnie przepisem art. 32 pkt 3 Protokołu nr 4 władze celne państwa importującego będą informowane o wynikach sprawdzania najszybciej, jak to możliwe. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub Polski, lub z innego kraju wymienionego w przepisach art. 3 i 4 i czy spełniają wymogi niniejszego Protokołu. Natomiast postanowienia tego Protokołu nie wymagają uzasadnienia wyniku weryfikacji, ani wyjaśnienia w oparciu o jakie zasady władze celne kraju eksportu przeprowadziły weryfikację. Oznacza to, że organy celne nie mają prawa kwestionować uzyskanych oficjalną drogą wyników weryfikacji, ani domagania się od władz weryfikujących szczegółowych wyjaśnień w jaki sposób władze celne ustaliły, że kontrolowane preferencyjne dowody pochodzenia nie stanowią prawidłowych dokumentów uprawniającego do zastosowania obniżonej stawki celnej.

W kontekście powyższego organ administracji stwierdził, że pismo weryfikacyjne w świetle polskiego prawa jest zagranicznym dokumentem urzędowym, bowiem zostało sporządzone przez organ obcego państwa (niemieckie władze celne) powołanym do sporządzania takich dokumentów i dokumenty te dotyczą zakresu działania tego urzędu. Skoro zaś jest dokumentem urzędowym to stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, dopóki nie zostanie udowodnione, że dokument nie jest prawdziwy, albo oświadczenia organu są niezgodne z prawdą (art. 194 Ordynacji podatkowej).

W opinii Dyrektora Izby Celnej możliwość korzystania z preferencji celnych w stosunku do towarów pochodzących z Unii Europejskiej stanowi swego rodzaju odstępstwo od zasady powszechności danin publicznych, do których niewątpliwie zalicza się dług celny. Jeżeli podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą zamierza skorzystać z preferencji celnych (zwolnień lub ulg) będących naruszeniem zasady powszechności danin publicznych, ma obowiązek przedstawienia dowodu na istnienie okoliczności, z których wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne. Wprawdzie w niniejszej sprawie skarżący przedłożył poprawne formalnie dwa dowody poświadczające preferencyjne pochodzenie przedmiotu importu, jednakże moc tych dowodów została obalona po dokonaniu ich oceny materialnej przez powołane do tego celu instytucje. Przy ocenie dokumentów pochodzenia towarów jedynymi wiarygodnymi informacjami dla władz celnych kraju importera są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportującego w trybie przepisu art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego.

Zdaniem organu II instancji w świetle ustaleń weryfikacyjnych bezspornym jest, że nie został spełniony warunek określony w ust. 5 części pierwszej A postanowień wstępnych Taryfy celnej tj. udokumentowanie pochodzenia dowodem pochodzenia określonym w Protokole nr 4 Układu Europejskiego. Wobec powyższego nie można zastosować wobec przedmiotowego towaru preferencji celnych.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej organ celny I instancji, działając w myśl przepisu art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej zgromadził w sposób wyczerpujący całość materiału dowodowego dotyczącego rozpatrywanej sprawy i dopiero po dokonaniu jego oceny wydał decyzję w sprawie, zgodną z wymogami przepisu art. 210 § 1 i 4 wspomnianej ustawy. Decyzja ta zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne i w sposób wyczerpujący wyjaśnia zasady, którymi kierował się organ celny przy wydawaniu tej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję złożył J. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Skarga zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności:

1. ust. 3 załącznika IV nr 5 do Aktu Przystąpienia z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. Urz. WE seria L 2003 r., Nr 236, poz. 33) poprzez przyjęcie przez organ celny, że "wystawienie zaświadczenia o obrocie towarowym EUR 1 po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, tj. począwszy od dnia 1 maja 2004 r., nie było dopuszczalne".

2. art. 13 i art. 16 Protokołu nr 4 UE, przez przyjęcie, że "dokumenty przesłane przez władze niemieckie nie potwierdziły autentyczności i rzetelności weryfikowanego dokumentu zakupu i deklaracji o unijnym pochodzeniu importowanego samochodu", podczas, gdy niemiecki organ celny w piśmie z dnia [...] grudnia 2005 r. stwierdził jednoznacznie, że "nie ma wątpliwości, że chodzi o towar o określonym pochodzeniu w rozumieniu protokołu nr 4 do umowy pomiędzy Wspólnotami Europejskimi a Polską".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeśli przepisy ustawy szczególnej nie stanowią inaczej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżona decyzja narusza prawo.

Jest bezsporne, że Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] 2004 r. wznowił z urzędu nr [...] z dnia [...], wskazując jako podstawę prawną przepis art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Ta sama podstawa procesowa wskazana została w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], którą organ administracji uchylił wskazaną wyżej decyzję ostateczną Dyrektora Urzędu Celnego, w części dotyczącej stawki celnej zastosowanej dla towaru, kwoty wynikającej z długu celnego, kwoty podatku akcyzowego oraz kwoty podatku od towarów i usług dla tego towaru.

Zgodnie z przepisem art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że organy obu instancji rozstrzygały sprawę w nadzwyczajnym trybie wzruszania decyzji ostatecznych, określonym przepisami art. 240 i nast. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60.), który to tryb jest wyjątkiem od podstawowej zasady prawa podatkowego – zasady trwałości decyzji podatkowej. Celem tego postępowania jest stwierdzenie, czy postępowanie zwykłe nie było dotknięte którąś z kwalifikowanych, ściśle określonych wad, natomiast nie może ono służyć jako środek do kolejnego merytorycznego rozpoznania sprawy, zakończonej decyzją ostateczną.

Przesłanki wznowienia postępowania zostały ściśle określone w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią przepisu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał tą decyzję. Podzielić należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002r. (III SA 282/01; opub. w Biul.Skarb. 2004/1/22), iż na podstawie przepisu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej wznowić postępowanie można wtedy, gdy okoliczności lub dowody istniały już w momencie wydania decyzji ostatecznej. Zgodnie zaś z utrwalonym kierunkiem orzecznictwa, nie wznawia się postępowania w wyniku wystąpienia nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów w piśmie z dnia [...] kwietnia 2004 r. (zapewne chodzi o dokument z dnia [...] stycznia 2004 r. – k. 17C akt administracyjnych) stwierdził, że deklaracja o pochodzeniu na rachunku nie została złożona przez sprzedającego samochód osobowy, a ponadto nie można było ustalić, kto złożył deklarację o pochodzeniu na dokumencie i z tego względu niemiecki organ administracji celnej nie mógł potwierdzić pochodzenia samochodu osobowego marki Opel Vectra, wskazanego w umowie sprzedaży. Jest jednak bezsporne, że skarżący w dniu [...] sierpnia 2004 r. przedłożył w Urzędzie Celnym świadectwo EUR 1 o numerze [...], wystawione retrospektywnie w dniu [...] lipca 2004 r., z którego wynika, iż sprowadzony towar ma pochodzenie wspólnotowe i "nie ma wątpliwości, że chodzi o towar o określonym pochodzeniu w rozumieniu Protokołu nr 4 do umowy pomiędzy Wspólnotami Europejskimi a Polską". Jednakże w ocenie organu odwoławczego dokument ten nie może być potraktowany jako prawidłowy dokument uprawniający do zastosowania preferencji celnych gdyż, niemieckie władze celne pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. poinformowały, że dowód preferencyjnego pochodzenia został wystawiony w dniu [...] lipca 2004 r., mimo, że wystawienie zaświadczenia o obrocie towarowym EUR 1 po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej nie było dopuszczalne i z tego względu świadectwo to zostało wycofane.

Nie może jednak umknąć uwadze to, że przesłanką wznowienia postępowania na podstawie przepisu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał tą decyzję i w tym aspekcie należy oceniać zasadność wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej. Jakkolwiek organy administracji celnej obu instancji nie wskazały która z dwóch podstaw wznowienia określonych w przepisie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej przyjęta została w niniejszym postępowaniu, to pomimo tego uchybienia możliwa jest ocena zastosowanej normy prawnej.

Postanowienie o wznowieniu postępowania w niniejszej sprawie wydane zostało w dniu [...] kwietnia 2004 r. na skutek pozyskania przez organy celne dokumentu urzędowego, wystawionego przez niemieckie władze celne, a będącego wynikiem weryfikacji dowodu pochodzenia, przeprowadzonej w trybie określonym w art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowski z drugiej strony (załącznik do DZ. U. z 1997 r., Nr 104, poz. 662, ze zm.). Dokument ten został sporządzony w dniu [...] stycznia 2004r. – ponad dwa lata po wydania decyzji ostatecznej w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, co oznacza, że nie jest on nowym dowody, który istniał w dniu wydania decyzji i który nie był znany organowi, który wydał decyzję (art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej).

Pozostaje do rozstrzygnięcia kwestia, czy organy administracji ujawniły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał tą decyzję, co jest drugą z podstaw wznowienia, o której mowa w przepisie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego regulujące kwestie stawki celnej, znajdujące zastosowanie przy orzekaniu przez organy administracji celnej co do długu celnego, stwierdzić należy, że istotną w sprawie okolicznością faktyczną jest rzeczywiste pochodzenie importowanego towaru, a w szczególności, czy towar ten jest towarem pochodzenia wspólnotowego.

W tym zakresie, w świetle przepisu art. 122 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, obowiązkiem organów obu instancji było podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i tym samym ustalenia wspólnotowego pochodzenia towaru, co skądinąd jest bezsporne. Przypomnieć należy, że wyrażona w art. 122 Ordynacji podatkowej zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania podatkowego, w świetle której ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego jest koniecznym warunkiem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2005 r., sygn. I FSK 188/05; opub.: LEX nr 173261).

Obowiązkiem organów administracji było więc ustalenie czy towar sprowadzony przez skarżącego był towarem wspólnotowym, przy czym w zakresie tych ustaleń organy te nie mogły poprzestać tylko na ustaleniach wynikających z treści dokumentu wystawionego przez Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów w dniu [...] stycznia 2004 r. bez należytej oceny tego i pozostałych dowodów, do czego były zobowiązane z mocy przepisu art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Zaniechanie dokonania takiej oceny miało istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy. Zauważyć bowiem należy, że treść dokumentu wystawionego przez Centralny Urząd Kontroli Pochodzenia Towarów w dniu [...] stycznia 2004 r. nie da się pogodzić z ani z wystawionym retrospektywnie w dniu [...] lipca 2004 r. świadectwem EUR 1 o numerze 468792, ani z pismem Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] grudnia 2005 r. (k. 54 akt administracyjnych) potwierdzającymi wspólnotowe pochodzenie towaru.

Na marginesie należy zauważyć, że jest oczywiste, iż po dacie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej nie jest możliwe retrospektywne wystawienia świadectwa EUR 1, co wyika z utraty mocy obowiązującej Układu Europejskiego. Okoliczność ta nie może w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uniemożliwić stronie obrony jej praw w postępowaniu administracyjnym i prowadzić do pogorszenia sytuacji prawnej obywatela w odniesieniu do stanu prawnego sprzed akcesji. W ówczesnym stanie prawnym wykazanie preferencyjnego pochodzenia towaru było dopuszczalne także przez retrospektywne wystawienie świadectwa EUR 1 (art. 18 Układu Europejskiego), co oznacza, że osiągnięcie po dacie akcesji tego samego poziomu ochrony prawnej obywatela wymaga od organów administracji publicznej zastosowania takich środków procesowych, jakie będą niezbędne do zagwarantowania możliwości wykazanie przez stronę preferencyjnego pochodzenia towaru, na zasadach analogicznych, jakie obowiązywały w procedurze retrospektywnego wystawienia świadectwa EUR 1. Możliwość taką daje prowadzenie postępowania zgodnie z wymogami art. 180 i n. Ordynacji podatkowej, a w szczególności poprzez realizację zasady określonej w przepisie art. 180 § 1 tej ustawy.

Za istotne naruszenie prawa należy uznać prowadzenie postępowania w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), która to ustawa – w świetle przepisów art. 25 i 39 ustawy z dnia 19 marca 2004 r., Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) – utraciła moc z dniem 1 maja 2004 r. Jakkolwiek zgodnie z przepisem art. 26 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, to w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym, ów przepis przejściowy dotyczy wyłącznie przepisów prawa materialnego zawartych w Kodeksie celnym i wydanych na jego podstawie rozporządzeniach.

Pamiętać należy, że dokonywanie zmian przepisów prawa procesowego opiera się na założeniu, w świetle którego z chwilą wejścia w życie nowe przepisy znajdują zastosowanie nawet w odniesieniu do już toczących się postępowań. Prymat nowych przepisów polega na tym, że "chwytają one w locie" postępowania wszczęte przed ich wejściem w życie, stosowanie zaś w tych postępowaniach prawa dotychczasowego ma charakter wyjątkowy. Tym bardziej więc, stosowanie nowych przepisów o postępowaniu jest obligatoryjne w przypadku wszczynania jakichkolwiek postępowań po dacie wejścia w życie tych przepisów, co dotyczy także nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych, w tym postępowania wznowieniowego, uregulowanego w przepisach art. 240 i nast. Ordynacji podatkowej.

Takie właśnie unormowanie kwestii stosowania nowych i dotychczasowych przepisów procesowych wynika jednoznacznie z przepisów art. 26 i 36 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne. Ustawodawca w art. 36 tej ustawy przyjął, że w przypadku postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie cyt. ustawy czynności podjęte w toku postępowań pozostają w mocy, o ile ich zakres przedmiotowy jest wymagany do wydania stosownego rozstrzygnięcia według przepisów obowiązujących od dnia uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Skoro więc ustawodawca przewidział, jako wyjątek, pozostawienie w mocy niektórych tylko czynności procesowych podjętych w toku postępowań w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. z 2004r., nr 68, poz. 622 ze zm.), to jest oczywiste, że po wejściu w życie tej ustawy wszystkie postępowania – zarówno toczące się, jak i mające być wszczęte – podlegają regulacji nowych przepisów procesowych. Oznacza to, że do postępowania wznowieniowego w sprawie skarżącego nie mogły mieć zastosowania przepisy cyt. ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, o ile nie były to przepisy materialnoprawne.

Wyrażona wyżej ocena znajduje potwierdzenie w procesie rekonstrukcji normy prawnej opartej na wykładni językowej, uzupełnioną wykładnią funkcjonalną. Jest przecież oczywiste, że racjonalny ustawodawca jedynie w nadzwyczajnych wypadkach decyduje się na zastosowania instytucji dalszego stosowania ustawy procesowej starej, o ile przy tym wynika to wprost z brzmienia ustawy nowej – w celu realizacji racjonalnego zamysłu ustawodawcy.

W analizowanym stanie prawnym ustawodawca nie zastosował zasady dalszego stosowania starej ustawy procesowej, a wolę ustawodawcy stosowania ustawy nowej odzwierciedla pośrednio rządowe uzasadnienie projektu cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne., uchwalonej w kształcie określonym w przedłożeniu rządowym. Rząd RP w tej inicjatywie ustawodawczej stwierdził, że z dniem 1 maja 2004 r. Polska stanie się członkiem Unii Europejskiej, z czym wiąże się obowiązek bezpośredniego stosowania aktów prawa wspólnotowego, w tym w szczególności – w zakresie prawa celnego – Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zatem z dniem akcesji obecnie obowiązująca ustawa – Kodeks celny przestanie obowiązywać, a zastosowanie mieć będą wskazane wyżej przepisy wspólnotowego prawa celnego i ustawa – Prawo celne (zob. druk sejmowy nr 2556, Sejmu RP IV-tej kadencji).

Jak już wspomniano, tak określona intertemporalna, procesowa reguła kolizyjna jest powszechnie akceptowana zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, przy czym także Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził ją wielokrotnie (zob. np.: wyrok w sprawie z 1981r. – Salumi and Others; 212-217/80, ECR 2735).

W tym stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została zarówno z naruszeniem prawa materialnego jak i przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

Z tych też względów oraz na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz, 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.