Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 821/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant ref. stażysta - Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu z [...] listopada 2017r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz E. B. kwoty 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Decyzją Kierownika BP ARiMR w G. z dnia [...] października 2016r. – stosownie do treści art. 26 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach PROW na lata 2014 – 2020 (Dz.U. 2015, poz. 349) dalej "ustawa" oraz § 2 ust. 1 oraz § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników objętego PROW 2014 – 2020 (Dz.U. 2015, poz.892 ze zm.), dalej "rozporządzenie" – przyznano E.B. K.pomoc finansową w wysokości 100 000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia ( o ile nie był spełniony w dniu wydania decyzji) między innymi warunku nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan.

2. Decyzją z dnia [...] listopada 2017r. Dyrektor OR ARiMR w W.– stosownie do treści art. 26 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy oraz § 21 ust. 2 rozporządzenia – stwierdził wygaśnięcie wskazanej wyżej decyzji w związku z brakiem spełnienia w terminie 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji warunku w postaci nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan.

3. W efekcie wniesionego odwołania Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2018r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że strona stosowny wniosek złożyła wraz z biznesplanem oraz umową darowizny z dnia [...] kwietnia 2016r. dotycząca działek nr [...] oraz dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. działek [...], a także dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2016r. działki [...].

Po wydaniu decyzji opisanej w pkcie 1 uzasadnienia Sądu w dniu [...] kwietnia 2017r. Strona nadała prośbę o zmianę założeń do biznesplanu, zgodnie z którą m.in. wniosła o zastąpienie działki ewidencyjnej nr [...], działką ewidencyjną nr [...].

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (zwany dalej także jako "Dyrektor OR") w dniu [...] czerwca 2017 r. wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie przedłożonych dokumentów. Strona została wezwana do wyjaśnienia m.in. zaproponowanej rezygnacji z działki ewidencyjnej nr [...], która zgodnie z wcześniej przedłożonymi dokumentami została przekazana Stronie na własność oraz niezgodności podanego w biznesplanie numeru ewidencyjnego działki [...].

W dniu 22 czerwca 2017 r. Strona nadała kolejną prośbę do [...] OR ARiMR o zmianę założeń do biznesplanu, zgodnie z którą Strona m.in. wniosła o usunięcie działki ewidencyjnej nr [...] oraz usunęła działkę ewidencyjną nr [...].

W dniu [...] lipca 2017 r. Strona złożyła wniosek o płatność pierwszej raty pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020, wraz z załącznikami, w tym. m.in. umową darowizny gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. (repertorium A nr [...]) dotyczącą działek ewidencyjnych nr [...], umową dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. dotyczącą działek ewidencyjnych [...] oraz [...] wraz z aneksem, umową dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...] wraz z aneksem, postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2015r. (sygn. akt. [...]) o zniesienie współwłasności nieruchomości oraz akt zgonu C.B.

W dniu 7 lipca 2017r. Strona złożyła kolejną prośbę do [...] OR ARiMR o zmianę założeń do biznesplanu, zgodnie z którą Strona m.in. wniosła o usunięcie działek wydzierżawianych na postawie dzierżawy ustnej oraz usunięcie działek ewidencyjnych nr [...] oraz zmianę numeru działki ewidencyjnej [...] na działkę ewidencyjną o nr [...], przedkładając m.in. decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2016 r. w sprawie podziału działki ewidencyjnej nr [...] na działki o nr [...].

Dyrektor OR w dniu 2 sierpnia 2017r. wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie przedłożonych dokumentów. Strona została wezwana do wyjaśnienia m.in. braku tytułu prawnego do działki nr [...] w związku z ww. decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2016r.

Po złożeniu wyjaśnień przez Stronę, zwłaszcza dotyczących działki [...], Dyrektor OR ARiMR w Wr. wydał decyzję opisaną w pkcie 2 uzasadnienia Sądu. W efekcie wniesionego odwołania Prezes ARiMR – przytaczając treść przepisów o charakterze materialnoprawnym – wskazał, co następuje:

Strona zobowiązana była do nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan, tj. działek ewidencyjnych wskazanych w biznesplanie (tabela 4), w terminie nie później niż 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Zatem, zgodnie z ww. przepisami rozporządzenia 9 - cio miesięczny termin na przejęcie gospodarstwa, o którym jest mowa w biznesplanie upływał z dniem 14 lipca 2017 r. Strona w tabeli 4 biznesplanu określiła jako tytuł prawny do działek ewidencyjnych o nr: [...] - własność, do działek o nr: [...] - dzierżawa długoterminowa, a do działek o nr: [...] - inny. Jako dokumenty poświadczające tytuł prawny do gospodarstwa określonego w ww. tabeli 4 biznesplanu Strona przedłożyła umowę darowizny gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. (repertorium A nr [...]) dotyczącą działek ewidencyjnych nr [...], umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. dotyczącą działek ewidencyjnych [...] oraz [...] i umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...].

Strona wielokrotnie wnosiła o zmianę założeń biznesplanu w zakresie nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan, tj. działek ewidencyjnych wskazanych w biznesplanie (tabela 4). Finalnie Strona w ww. tabeli określiła tytuł prawny do działek ewidencyjnych o nr: [...] - własność, do działek o nr: [...] - dzierżawa długoterminowa.

Jako dokument potwierdzający posiadany tytuł prawny do ww. działek ewidencyjnych Strona przedłożyła w toku postępowania:

- umowę darowizny gruntów rolnych z dnia [...].04.2016 r. (repertorium A nr [...]) dotyczącą działek ewidencyjnych nr [...],

- umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...].04.2016 r. dotyczącą działek ewidencyjnych [...], wraz z aneksem,

- umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...].04.2016 r. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...] wraz z aneksem,

- decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...].11.2016 r. w sprawie podziału działki ewidencyjnej nr [...] na działki o nr. [...],

- akt poświadczenia dziedziczenia nabycia spadku po C.B. z dnia [...] czerwca 2017r. (repertorium A nr [...]) wraz z protokołem dziedziczenia z dnia [...] czerwca 2017r. (repertorium A nr [...]), w 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza przez M.B., w 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza przez A.B. oraz w części 1/3 z dobrodziejstwem inwentarza przez Stronę.

Analiza przedłożonych przez Stronę dokumentów, w szczególności akt poświadczenia dziedziczenia nabycia spadku po C. B. z dnia [...] czerwca 2017 r. (repertorium A nr [...]) w 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza przez M. B., w 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza przez A.B. oraz w części 1/3 z dobrodziejstwem inwentarza przez Stronę, jednoznacznie wskazuje, że wskazane przez Stronę w biznesplanie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej, stanowią współwłasność inną niż małżeńska lub wspólnot gruntowych bądź będących przedmiotem współwłasności, objętych realizowaną przez osoby wspólnie wnioskujące operacją typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem.

W związku z powyższym, Organ odwoławczy potwierdza, iż nie został zachowany warunek wynikający z regulacji prawnej zawartej w przepisie § 19 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia dotyczący nabycia lub wejście w posiadanie gospodarstwa, którego dotyczy biznesplan w terminie 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. od dnia 14 lipca 2017r., w związku z rygorem wskazanym w przepisie § 19 ust. 4 rozporządzenia, gdyż użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa stanowią przedmiot współwłasności, a zatem Strona nie legitymuje się tytułem prawnym do gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan.

Strona nie dopełniła warunków określonych w § 19 ust. 2 pkt. 1 lit. a) w zw. z § 19 ust. 4 rozporządzenia, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja nr [...] z dnia [...] października 2016r. W tych okolicznościach Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zobowiązany był na podstawie § 21 ust. 2 rozporządzenia do wydania decyzji o wygaśnięciu ww. decyzji.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie, stoi na straży praworządności. Zgodnie z tą zasadą, organ administracyjny działa na podstawie przepisów prawa i może wydać decyzję tylko w przypadkach określonych we właściwych przepisach.

W cenie Prezesa ARiMR okoliczność podniesiona przez Stronę o odwołaniu, polegająca na przyjęciu, iż umowa dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...] (przekształconej w działki [...]) uległa przekształceniu w związku ze śmiercią jednego z wydzierżawiających i na zasadach dziedziczenia nadal obowiązuje, nie może zostać uwzględniona. Rzeczona działka objęta jest wspólnością ustawową majątkową i wchodzi w skład masy spadkowej, zatem jest ona współwłasnością M. B., A.B. i Strony. Zatem, uwzględniając twierdzenie Strony, doszłoby do sytuacji, w której wydzierżawiająca stała się jednym z dzierżawców, który zwiera sam ze sobą umowę dzierżawy. Jednocześnie, nawet gdyby przyjąć twierdzenie Strony, okoliczność współwłasności rzeczonej działki M. B., A. B. i Strony nadal pozostaje w sprzeczności z rygorem przepisu § 19 ust. 4 rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez Stronę dotyczącego naruszenia przepisu § 19 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, poprzez pominięcie przez Organ I instancji wykładni ww. przepisu, gdyż Strona w dniu wydania decyzji nr [...], tj. [...] października 2016 r. posiadała gospodarstwo, którego dotyczył biznesplan, a wymóg spełnienia konkretnego warunku aktualizuje się w sytuacji, w której nie był on spełniony w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy, Organ odwoławczy wyjaśnił, iż powyższe twierdzenie jest bezpodstawne. Analiza akt sprawy wykazała bowiem, że Strona w tabeli 4 biznesplanu stanowiącego załącznik do wniosku o przyznanie pomocy finansowej, a tym samym podstawę do wydania ww. decyzji, określiła jako tytuł prawny do działek ewidencyjnych o nr.: [...] - własność, do działek o nr: [...]- dzierżawa długoterminowa, a do działek o nr.: [...] - inny. Jako dokumenty poświadczające tytuł prawny do gospodarstwa określonego w ww. tabeli 4 biznesplanu Strona przedłożyła umowę darowizny gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. (repertorium A nr [...]) dotyczącą działek ewidencyjnych nr [...], umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016r. dotyczącą działek ewidencyjnych [...] oraz [...] i umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia 15 kwietnia 2016r. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...]. Zgodnie z postanowieniami umowy darowizny gruntów rolnych z dnia [...] kwietnia 2016 r. (repertorium A nr [...]) dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] C. B. darował stronie udziały wynoszące 1/2 części nieruchomości składającej się z niezabudowanej działki gruntu

o numerze [...] o powierzchni 3,50 ha. Zatem, w świetle ww. rygoru określonego w § 19 ust. 4 rozporządzenia Strona nie legitymowała się tytułem własności do działki ewidencyjnej nr [...], gdyż działka ta była przedmiotem współwłasności. Powyższe fakty zobowiązywały organ I instancji do wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej z zastrzeżeniem dopełnienia warunku jakim jest nabycie lub wejście w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan. Na marginesie Organ wskazał, iż Strona była świadoma powyższych okoliczności, gdyż z ich powodu w toku postępowania (po otrzymaniu decyzji o przyznanie pomocy finansowej) wniosła o zastąpienie tejże działki właśnie ze względu na objęcie jej przedmiotem współwłasności.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7 i art. 8 Kpa, Prezes ARiMR nadmienił, że postępowanie w sprawie przyznania pomocy regulowane ustawą oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeniem, jest postępowaniem szczególnym. Świadczy o tym, między innymi, treść regulacji zawartej w przepisie art. 27 ustawy.

Organ wskazał, że w postępowaniu w sprawach dotyczących przyznania pomocy na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020 obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów Kpa.

W szczególności art. 4 ustawy modyfikuje obowiązki organu właściwego do wydawania decyzji i pozycję strony postępowania - określone w przepisach Kpa. To na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postępowaniu ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa. To nie organ administracji publicznej, a wnioskodawca, ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 grudnia 2017r., sygn. akt IV SA/GI 779/17, wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 września 2017r., sygn. akt III SA/Lu 198/17).

4. W skardze – zaskarżając decyzje w całości, a także domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, wreszcie zasądzenia zwrotu kosztów postepowania sądowego – zarzucono:

I. naruszenie popisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z § 19 ust 4 i § 21 ust. 2) rozporządzenia oraz art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy przez organ II instancji zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2017r. stwierdzającej wygaśnięcie decyzji z dnia [...] października 2016 r. o przyznaniu pomocy w sytuacji w której prawidłowym było uchylenie wskazanej decyzji lub względnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Organ I instancji i/lub zakreślenie organowi I instancji wytycznych w zakresie wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, bowiem decyzja o przyznaniu pomocy z dnia [...] października 2016r. została wydana z bezskutecznym zastrzeżeniem warunku (warunek w dacie wydania tej decyzji był już spełniony), wobec czego brak było postaw do ustalenia zaistnienia ustawowej przesłanki wygaśnięcia decyzji administracyjnej wobec jego niespełnienia (niespełnienia bezskutecznie zastrzeżonego warunku), jak również brak było podstaw do ustalenia, że Skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, podczas gdy w istocie po wydaniu decyzji o przyznaniu pomocy stała się - z mocy prawa - jednym ze współwłaścicielem jednego gruntu objętego biznesplanem, a nie współwłaścicielem całego gospodarstwa rolnego, którego tenże biznesplan dotyczył;

b) art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy w istocie po stronie Skarżącej - w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy - doszło do spełnienia warunków przyznania pomocy, co w konsekwencji spowodowało założenie przez Organ II instancji a priori, że skoro Skarżąca takich warunków nie spełniała w toku obowiązywania decyzji o przyznaniu pomocy, to nie spełniła warunku określonego w decyzji, jak również poprzez uznanie, że do dnia 14 lipca 2017 r. Skarżąca miała spełnić wymóg samodzielnego posiadania gospodarstwa (9 miesięcy od dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy), jak również niewyjaśnienie, w zakresie jakich gruntów Skarżąca była współwłaścicielem, podczas gdy w istocie Skarżąca miała obowiązek posiadania gospodarstwa rolnego z wyłączeniem współwłasności i współposiadania takiego gospodarstwa, a nie gruntów, i to w dacie wydania decyzji o przyznaniu pomocy, pod rygorem zastrzeżenia warunku w tym, że zakresie (na okres 9 miesięcy) i taki ustawowy wymóg spełniła;

c) art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie przez organ II instancji zaskarżonej decyzji z uwagi na całkowite pominięcie w jej treści podnoszonej przez Skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji kwestii dotyczącej braku konieczności spełnienia przez Skarżącą warunku w określonym przez organ w decyzji o przyznaniu pomocy terminie wobec faktu, iż był on spełniony w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy, jak również poprzez brak wyjaśnienia w treści uzasadnienia decyzji w zakresie których to konkretnych gruntów wymienionych w biznesplanie Skarżąca - w dacie wydania decyzji - była współwłaścicielem, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa;

d) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez uznanie, że wobec obowiązywania ustawy, organy I i II instancji nie są związane ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego statuowanymi w przywołanych przepisach;

e) naruszenie art. 27 ust. 3 pkt 1 ustawy oraz art. 35 § 1 3 i art. 36 § 1 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu sprawy w terminie;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) § 19 ust. 4 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię przeprowadzoną z pominięciem:

– treści art. 553 k.c., na skutek czego doszło do bezpodstawnego przyjęcia, że gospodarstwo rolne Skarżącej jest przedmiotem współwłasności (a zatem nie spełnia wymogu określonego w § 19 ust. 4 rozporządzenia), podczas gdy - jeśli współwłasność dotyczy tylko jednej z wielu działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, nie można mówić o całym gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55 k.c., jako przedmiocie współwłasności;

– treści art. 20 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji uznanie, że współwłasność niektórych gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stanowi o współwłasności gospodarstwa rolnego, a co za tym idzie - niespełnieniem warunku przyznania pomocy, w sytuacji, w której prawidłowa wykładnia przepisu rozporządzenia z uwzględnieniem art. 20 ust. 2 powołanej ustawy nakazuje traktować oddzielnie współwłasność/współposiadanie gospodarstwa rolnego od współwłasności/współposiadania gruntu wchodzącego w skład gospodarstwa;

– treści art. 2 ust. 1 lit. n oraz art. 17 ust. 5 rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.) oraz unijnych celów wspólnej polityki rolnej, co skutkowało brakiem oceny, czy Skarżąca - jako współwłaściciel wyłącznie jednej działki o powierzchni 0,2 ha wchodzącej w skład gospodarstwa o powierzchni około 50 ha i osoba ubiegająca się o pomoc jako "młody rolnik" - w istocie kieruje gospodarstwem rolnym, w sytuacji, w której prawidłowe rozumienie przepisu Rozporządzenia z uwzględnieniem regulacji wspólnotowych doprowadziłoby do ustalenia, że Skarżąca istotne kieruje gospodarstwem rolnym w sposób skuteczny i niezależny od woli innych osób oraz samodzielnie podejmuje decyzje o charakterze gospodarczym, a zatem spełnia przesłanki przyznania jej pomocy;

b) art. 553 k.c. poprzez uznanie, że gospodarstwo rolne jest ujmowane jako jednostka własnościowa, podczas gdy z definicji gospodarstwa rolnego jednoznacznie wynika, że własność - jako czynnik produkcji nie przesądza o tym komu przysługuje "własność" w odniesieniu do zorganizowanej całości gospodarstwa (inwentarza, gruntów, budynków, maszyn), nie przesądza przede wszystkim o tym tytuł władania gruntami czy innymi składnikami,

c) § 19 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 19 ust. 4 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie przez organ, że w okresie 9 miesięcy od dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy (7 października 2016r.) Skarżąca przestała spełniać wymóg posiadania gospodarstwa, niebędącego przedmiotem współwłasności lub współposiadania, a którego to dotyczył biznesplan, wobec czego nie spełniła ona warunku zastrzeżonego w decyzji o przyznaniu pomocy, podczas gdy wskazany przepis stanowi wprost, że warunek jest zastrzegany w decyzji wyłącznie wtedy, gdy nie jest spełniony w dacie wydania decyzji o przyznaniu pomoc, a Skarżąca - w dacie wydania decyzji o przyznaniu pomocy - posiadała gospodarstwo z wyłączeniem współposiadania/współwłasności (dnia [...] października 2016r. wydano decyzję o przyznaniu pomocy, a dopiero dnia [...] czerwca 2017r. – na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia - Skarżąca stała się współwłaścicielem niektórych gruntów objętych biznesplanem);

d) § 19 ust. 4 w zw. z § 22 pkt 2 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że Skarżąca powinna władać z wyłączeniem współwłasności i współposiadania gospodarstwem rolnym objętym biznesplanem w okresie 9 miesięcy od dnia doręczenia jej decyzji o przyznaniu pomocy (tj. do dnia 14 lipca 2017 r.), podczas gdy ten dziewięciomiesięczny termin zastrzeżony jest dla osób, które warunku takiego nie spełniały w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy, zaś - wobec faktu, że Skarżąca we wskazanej dacie warunek ten spełniała - winien mieć do niej zastosowanie § 22 pkt 3 rozporządzenia, a zatem winna ona spełniać wymagania, o których mowa w art. 19 ust. 4 rozporządzenia w § 19 ust. 4, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy, zaś wobec faktu nieotrzymania dotychczas wypłaty pierwszej raty termin ten nie rozpoczął biegu.

5. W piśmie z dnia 15 maja 2018r. pełnomocnik Prezesa ARiMR wniósł o oddalenie skargi.

6. Z kolei pełnomocnik Skarżącej w piśmie z dnia 14 czerwca zawarł uzasadnienie zarzutów wskazanych w pkcie 4 uzasadnienia Sądu.

Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sadów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2002r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Ponadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez Sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, ze doszło do w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie dostrzec wypada, że sąd dokonując oceny stosowania przepisów prawa procesowego i materialnego bazuje na aktach administracyjnych przedkładanych wraz z odpowiedzią na skargę. Zawarte w nich dokumenty stanowią podstawę do oceny, czy poczyniono właściwe ustalenia faktyczne, a także czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego.

Tak więc rzeczą istotną jest to, czy zasadnicze tezy pomieszczone w decyzjach (a w zasadzie ich uzasadnieniach) znajdują swoje odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Jest czymś oczywistym, że musi istnieć ścisły związek między treścią wydanych w sprawie decyzji, a istotnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie.

Tego w niniejszej sprawie ewidentnie zabrakło, a uchybienia są na tyle istotne, że dyskwalifikują wydane akty administracyjne. Na dodatek – o czym niżej – braki są tego rodzaju, że w ewidentny sposób naruszają dyrektywę samorządności widniejącą w Konstytucji RP i k.p.a.

Przechodząc do meritum wskazać trzeba, że z treści decyzji Organu II instancji (str. 7) wynika, że "Strona w tabeli 4 biznesplanu stanowiącego załącznik do wniosku o przyznanie pomocy finansowej (...) określiła jako tytuł prawny do działek ewidencyjnych o nrach:

a) [...] – własność;

b) [...] – dzierżawa długoterminowa;

c) [...] – inny".

Uważna analiza biznesplanu nie pozwoliła ustalić, iż takie zestawienie się tam znajduje (patrz biznesplan – k.11, wniosek - k.1 akt adm.)

W tej więc sytuacji "w próżni" zawisa kwestia spełnienia warunku z punktu 1a decyzji kierownika BP ARiMR w G. z dnia [...] października 2016r. w postaci "nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan". Z racji braku określenia w biznesplanie przedłożonym Sądowi jakichkolwiek informacji, jakie Strona powinna zrealizować, warunek – w tym zakresie – należy uznać za nieweryfikowalny.

Należy również dostrzec – co wynika z treści protokołu rozprawy – że pełnomocnik Organu także nie potrafił wskazać, że oceniany biznesplan zawiera dane, o których była mowa w pktach a) – c) wyżej opisanych.

Jeżeli zatem w biznesplanie brak jest precyzyjnego określenia gospodarstwa (a w zasadzie poszczególnych działek), to trudno mówić, że warunek "nabycia" lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan, nie został spełniony. Odpada zatem przesłanka, która legła u podstaw decyzji opisanej w pkcie 2 uzasadnienia Sądu.

Bezsprzecznie przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie uznać należy za wadliwe także i z innych względów. Zdziwienie Sądu budzi fakt, iż Skarżąca szereg razy zwracała się o wyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu, który stanowiła załącznik do wniosku o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętych PROW. 2014 – 2020, lecz nie rozpoznano go do chwili wydania decyzji przez Organ I instancji. Dopiero kiedy strona wniosła odwołanie, Dyrektor OR ARiMR w W., decyzją z dnia [...] stycznia 2018r. umorzył w tej sprawie postępowanie "z uwagi na jego bezprzedmiotowość".

Takie działanie jest całkowicie bezprawne, albowiem brak odniesienia się do złożonych przez Stronę wniosków o zmianę założeń biznesplanu uniemożliwiało stronie podjęcie stosownych decyzji. Byłoby to możliwe, gdyby wiadome było jaką decyzję podejmie Dyrektor: pozytywną czy negatywną. Najgorszym wyjściem – dla Strony – był fakt, iż Organ żadnej decyzji nie podejmował, co blokowało możliwość podjęcia decyzji stwarzających podstawę do skutecznego ubiegania się – po spełnieniu warunku – o wypłatę pomocy finansowej.

Decyzja Dyrektora OLR ARiMR w W. z dnia [...] stycznia 2018r. może być dotknięta wadą nieważności z racji rażącego naruszenia prawa, o czym wyżej była mowa. Z tej przyczyny Organ winien z urzędu wszcząć postepowanie i ocenić tę wadę w odpowiedniej procedurze (vide treść art. 156 i nast. k.p.a.).

Po drugie, ma rację Skarżąca (pkt I c skargi) , że w sprawie naruszono treść art. 8 i 107 § 3 k.p.a., albowiem Organ II instancji całkowicie pominął podnoszonej przez Stronę kwestii dotyczącej braku konieczności spełnienia warunku w postaci "nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa, którego rozwoju dotyczy biznesplan" wobec faktu, iż był on spełniony w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy.

Czyniąc prawidłowe ustalenia, a także stosując prawo materialne Organy ARiMR winny mieć na uwadze nie tylko prawo krajowe, lecz także normy unijne.

Przywołać w tym kontekście należy motywy wyroku z dnia 20 stycznia 2017r., V SA/WA 59/16 Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, który wprawdzie dotyczy odmowy wyrażenia zgody na zmianę założeń biznesplanu, to jednak zwraca uwagę na potrzebę intepretowania norm krajowych z uwzględnieniem regulacji unijnych. Sąd pragnie wskazać, ze regulacje prawa krajowego (stosowana ustawa i rozporządzenie) dotyczące rozdziału środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich były ustanowione w wyniku dostosowywania prawa krajowego do prawa unijnego, tj. do treści:

a) uchylonego już rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. w sprawie rozwoju wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Dz.U. UEL. 227 z dnia 21 października 2005r.;

b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez ERROW i uchylający rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 – Dz.U. L 347 z dnia 20 grudnia 2013r.

Nie ulega wątpliwości – co należy podkreślić z całym naciskiem – że tak zapis ustawy, jak i wydane na tej podstawie krajowe rozporządzenie wykonane muszą być interpretowane zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1305/2013, bowiem wsparcie dla młodych rolników winno być udzielane w granicach podmiotowych określonych rozporządzeniem unijnym.

Podzielając poglądy judykatury zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2017r., V SA/Wa 59/16 i znając je za własne trzeba wskazać, że prawo unijne nie posługuje się pojęciem własności (współwłasności), czy posiadania (współposiadania) tylko ustanawia inne kryterium, a mianowicie kierowania gospodarstwem rolnym. Wniosek taki znajduje oparcie w treści art. 2 rozporządzenia nr 1305/2013:

"młody rolnik" oznacza osobę, która w chwili składania wniosku ma nie więcej niż 40 lat, posiada odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe i po raz pierwszy rozpoczyna działalność w gospodarstwie rolnym, jako kierujący gospodarstwem rolnym; rozpoczynanie działalności może odbywać się samodzielnie lub wspólnie z innymi rolnikami, niezależnie od formy prawnej tej działalności.

Ta regulacja ściśle jest powiązana z treścią art. 17 ust. 5 rozporządzenia nr 1305/2013, który stanowi, co następuje:

"Wsparcie może być przyznawane młodym rolnikom, którzy po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym, w odniesieniu do inwestycji mających na celu spełnienie norm unijnych mających zastosowanie do produkcji rolnej, w tym również norm dotyczących bezpieczeństwa pracy. Takie wsparcie może zostać udzielone na maksymalny okres 24 miesięcy od daty rozpoczęcia działalności określonej w danym programie rozwoju obszarów wiejskich lub do czasu zakończenia działań określonych w planie biznesowym, o którym mowa w art. 19 ust. 4".

Jak wskazuje się w judykaturze: "Prawo wspólnotowe jest częścią krajowego porządku prawnego, stosuje się je bezpośrednio, przy czym prawo krajowe nie może stać w sprzeczności z prawem wspólnotowym. W razie sprzeczności prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że rozporządzenie Rady (WE) 1698/2005 w art. 22 określa ramowe warunki jakie musi spełniać młody rolnik ażeby możliwe było udzielenie mu wsparcia. Przepis ten wyraźnie stanowi, że na pomoc może liczyć każda osoba fizyczna, która mając mniej niż 40 lat po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. Celem pomocy jest ułatwienie takim osobom rozpoczęcia samodzielnej pracy i częściowego sfinansowania jej koncepcji prowadzenia gospodarstwa rolnego i jego rozwoju. Warunki, od których zależy zatem udzielenie pomocy młodym rolnikom określone przez prawo krajowe musi uwzględniać ramy wskazane w prawie wspólnotowym, przy czym może je szczegółowo rozwinąć. Priorytetem zatem musi być możliwość kierowania gospodarstwem rolnym przez rolnika. Jest oczywiste przy tym, iż aby móc kierować gospodarstwem rolnym w rozumieniu podejmowania decyzji gospodarczych, kierunków jego rozwoju i rolniczego wykorzystywania składników tego gospodarstwa, w tym gruntów, rolnikowi musi służyć tytuł do takiego gospodarstwa z wyłączeniem innych osób. Kierowanie bowiem musi być skuteczne i niezależne od woli innych osób. Chcąc określić takie możliwości rolnikowi polskiemu ustawodawca uznał, że musi być on wyłącznym właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa (...). Warunek ten, czyli wyłączna własność czy posiadanie gospodarstwa nie może jednakże zaprzeczać zasadzie, dla której został ustalony, czyli rzeczywistej możliwości kierowania gospodarstwem (patrz wyrok z dnia 9 listopada 2009r., V SA/Wa 901/09 zaakceptowany wyrokiem NSA z dnia 17 lutego 2011r., II GSK 235/10).

Uznając prymat prawa unijnego nad krajowym – przy ponownym rozpoznaniu sprawy – należy zwrócić uwagę na potrzebę:

a) precyzyjnego ustalenia warunku jaki został zawarty w biznesplanie (aktualnie można jedynie stwierdzić, że nie został on w ogóle określony);

b) powiązania jego ewentualnego niespełnienia z przesłankami określonymi w rozporządzeniu nr 1305/2013, zwłaszcza w art. 2 i 17 ust.5 tego aktu normatywnego.

Tak więc odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi – na obecnym etapie postępowania – nie jest konieczne.

Mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1a) i 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.