Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 412/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust 1a, 1b, ust. 5 pkt 1 lit a, art. 25 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Monika Świerczak WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 26 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...], odmawiającej przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. C..

Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 28 grudnia 2021 r. M. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. C.. We wniosku wskazano m.in., że okoliczność pobierania przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Burmistrz Miasta i Gminy N. z dnia [...] stycznia 2022 r., na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: "Uśr") odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. C..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pani S. C. (ur. [...]) została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2021 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2021 roku. Organ uznał, że w związku z tym, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25-go roku życia nie jest spełniony warunek konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 Uśr.

Dalej Burmistrz wskazywał, że negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, z art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr jest również nabycie prawa do przez M. P. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na czas nieokreślony.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. P., reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji przyznającej na jej rzecz świadczenie pielęgnacyjne z związku z opieką nad S. C..

Odwołująca się zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe zarzuty M. P. zwróciła się o uwzględnienie odwołania i o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących daty powstania niepełnosprawności S. C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13,art. 17 ust. 1b Uśr stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. 1b ustawy, od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu i nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że sam przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie stoi na przeszkodzie przyznaniu M. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S. C..

Odnosząc się do kwestii posiadania przez M. P. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na czas nieokreślony Kolegium podkreśliło, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy uzależnia od zaprzestania pobierania świadczeń rentowych. Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest przedłożenie decyzji o wstrzymaniu wypłaty ustalonych dla skarżącej świadczeń rentowych. Organ odwoławczy ustalił, że M. P. nie przedłożyła takowej decyzji, bowiem z akt sprawy i treści wniosku złożonego przez adwokata M. Ż. wynika, że domaga się ona przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez zawieszania pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia [...] stycznia 2022 r. jest prawidłowa, dopiero bowiem z dniem zawieszenia brawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy możliwe będzie przyznanie pani M. P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła M. P. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17.

W uzasadnienie Skarżąca wskazała, że w odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazać należy, iż pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Skarżąca podała, że Trybunał w wyroku o sygn. SK 2/17 wskazał dodatkowo, że ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych reguluje przypadki, w których osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmują zatrudnienie (gdyż generalnie są osobami zdolnymi do jego podjęcia, z tym, że w ograniczonym zakresie). Ustawa ta w Dziale VIII Rozdziale 2 określa możliwość zawieszenia i zmniejszenia pobieranego świadczenia.

Dalej M. P. argumentowała, że zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przez uprawnionego przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zaś zgodnie z ust. 8 tego artykułu renta ulega zmniejszeniu w przypadku uzyskiwania przychodów przekraczających 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wyżej wymienione kwoty od 01 grudnia 2021 wynosiły odpowiednio 7354,50 zł i 3960,20 zł.

Wobec powyższego, mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału konstytucyjnego oraz opisane wyżej regulacje dot. zawieszania i zmniejszania rent Skarżąca stwierdziła, iż uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Od 09 stycznia 2020 r. bowiem przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do ww. renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo zauważyła, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień Skarżącej w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 3960,20 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty lub 7354,50 zł zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2119,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7354,50 zł.

Zdaniem M. P. uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec przytoczonych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych nie znajduje zatem podstaw w przepisach prawa i naruszałoby interes prawny i ekonomiczny skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "Ppsa"). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 Ppsa stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "Uśr", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 Uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b Uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła 27 grudnia 2021 r. mając ustalone dnia [...] marca 2021 r. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na czas nieokreślony (orzeczenie ZUS nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. z dnia [...] maja 2011 r., decyzja o waloryzacji renty z 01 marca 2021r., nienumerowane k. akt adm.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2021 r. o zaliczeniu do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, gdzie ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2021 r. (nienumerowana k. akt adm.). Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką (karta czynności wykonywanych podczas opieki i wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...] stycznia 2022 r. – na nienumerowanych k. akt adm.).

Spełniona w niniejszej sprawie została również przesłanka niepodejmowania lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe, albowiem w sprawie zgromadzono dowody świadczące o podejmowaniu przez Skarżącą pracy w przeszłości. Jej ostatni okres zatrudnienia przypadał na dni od [...] stycznia 2015 r. do [...] września 2021 r. (świadectwo pracy z dnia [...] września 2021 r. na nienumerowanej k. akt adm.). Także z oświadczenia Skarżącej oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że M. P. z pracy zrezygnowała w celu opieki nad matką (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...] stycznia 2022 r., oświadczenie Skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r. na nienumerowanych k. akt adm.)

W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b Uśr uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, fakt, iż niepełnosprawność S. C. powstała w wieku [...] lat nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna M. P. i słusznie organ odwoławczy nie wskazał przepisu art. 17 ust. 1b Uśr jako podstawy decyzji odmownej w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, Sąd podziela aktualne stanowisko sądów administracyjnych odrzucające językową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Niewątpliwie więc literalna wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do emerytury (renty) nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten do niedawna interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie jednak, linia orzecznicza uległa zmianie i nie ogranicza się tylko do wykładni językowej, lecz ma na względzie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Dominujący w orzecznictwie stał się pogląd, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wykładni językowej, jeśli rezultat tej wykładni burzy podstawowe założenia racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o spójnym systemie wartości, a co wiąże się z dopuszczeniem w tej sytuacji wykładni rozszerzającej albo zwężającej. Nawet jasny i niebudzący wątpliwości przepis może bowiem okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie.

W związku z powyższym, skład orzekający w niniejszej sprawie pragnie zauważyć, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, gdyż sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury (renty) opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (również tak jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego). Rozpoznając niniejszą sprawę należało zatem uznać za celowe odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba taka wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić bowiem należy uwagę, że ustawodawca, uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Kwota zaś była w tamtym okresie czasu niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do dnia 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie zostało podniesione do kwoty 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Aktualnie natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 3 omawianej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne w 2022r. wynosi 2119 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. (M.P. z 2021 r., poz. 1021).

Niewątpliwie, intencją ustawodawcy, wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr, wspomniane wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje inne świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej tego przepisu prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej dokonywanej w dacie uchwalania ustawy. Stąd też aktualnie, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej omawianego przepisu, konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Takie też stanowisko jest obecnie dominujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w którym dodatkowo podkreśla się również konieczność uwzględnienia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego niejednokrotnie wskazywano, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Taką zaś cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 Uśr przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym faktem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym, którzy mają prawo do świadczeń, wymienionych w art. 27 ust. 5 Uśr, umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 wskazał zaś, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Nie można również pominąć treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł: w pkt I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w pkt II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Jak trafnie zatem podnosi się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20 i z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 2010/20, z 24 marca 2021r., sygn. akt I OSK 2206/20, publ. www.nsa.gov.pl), nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr, nie przemawia bowiem stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów, przyznających w dużej skali świadczenia socjalne (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie.

Aktualnie, Naczelny Sąd Administracyjny, a za nim Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, nie podziela jednak tego stanowiska, akceptując jednocześnie rozwiązanie przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 oraz w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20 oraz z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, gdzie podkreślono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 Uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Inna praktyka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

W powołanych natomiast wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a które akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie, wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 Uśr gdzie przyjęto, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.", zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują przy tym zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 Uśr, czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do rent na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza bowiem możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Uśr Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 Uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury (renty) od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z ZUS. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca dysponowała orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, co wskazuje na jej aktualną sytuację zdrowotną, która nie podlega kontroli organów, ani Sądu. Skarżąca spełniała też wszelkie pozytywne przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego odnoszące się do rezygnacji z pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki na matką.

W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, uznać należy, że Skarżąca spełniając warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chcąc jej otrzymać, a pobierając rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania niższego.

Tym samym skoro w niniejszej sprawie Skarżąca nie złożyła wniosku o zawieszenie renty, zaś składając wniosek wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego niezależnie od renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, słusznie organ II instancji uznał, że brak jest podstaw do przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego. To samo stanowisko Skarżąca podtrzymywała w treści skargi złożonej do Sądu. Dopiero bowiem z dniem zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy możliwe będzie przyznanie pani M. P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania.

W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, albowiem organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).