Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 37/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38-41, art. 66
journal: Dz.U. 1986 nr 36 poz 180
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Protokolant:: Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. J. i T. J. na bezczynność Zakładu Opieki Zdrowotnej w O. w przedmiocie sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i karty zgonu dziecka oddala skargę.


UZASADNIENIE

T. i A. J. złożyli skargę na bezczynność organu Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w O. w sprawie sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka zgodnie z przepisami prawa oraz karty zgonu. Jako podstawę prawną skargi wskazali art. 3 § 2 pkt 8 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie skarżących brak działania organu we wskazanym zakresie narusza:

- rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wydanego na podstawie art. 40 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a w konsekwencji art. 38 i 39 ustawy,

- Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez niedokonanie do dnia dzisiejszego pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka zgodnie ze wzorem, co uniemożliwia dokonanie zgłoszenia urodzenia dziecka w USC w terminie ustawowym,

- § 1 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r.,

- § 1 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r. w sprawie wzoru karty zgonu oraz sposobu jej wypełnienia poprzez nie wypełnienie i nie wydanie karty zgonu dziecka martwo urodzonego, pomimo wniosku rodziców dziecka,

- ogólnie powołanego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi.

W związku z powyższym wnieśli o zobowiązanie organu do dokonania czynności w określonym terminie, zgodnie z przepisami prawa.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że dnia 16 marca 2010r. strona skarżąca złożyła u Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w O. pisemny wniosek o niezwłoczne sporządzenie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka podnosząc, że brak działania organu w tym zakresie narusza obowiązujące przepisy, a w konsekwencji godzi w interes prawny i faktyczny strony.

Skarżący zarzucili również bezczynność organu w sprawie wydania karty zgonu martwo urodzonego dziecka.

Podniesiono, że przede wszystkim skarżący zarzucają zwłokę w sporządzeniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka, które winno być sporządzone zgodnie z wzorem określonym w wymienionym wyżej rozporządzeniu, w terminie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy o aktach stanu cywilnego, w terminie 3 dni.

Przywołali przysługujące im prawo do rejestracji martwo urodzonego dziecka, a w dalszej kolejności urządzenia jemu pochówku.

Dodali, że zwrócili się na piśmie z prośbą o informację, czy mają odebrać z ZOZ potrzebne dokumenty, czy też ZOZ prześle je bezpośrednio do Urzędu Stanu Cywilnego.

Otrzymali odpowiedź, że w/w dokumenty zostały sporządzone.

Pomimo takiego twierdzenia organ nie wypełnił swojego obowiązku i nadal pozostaje w bezczynności. Nie jest usprawiedliwieniem fakt, że nie można ustalić płci dziecka.

W dalszej części strony podniosły, że pismo nadesłane ze szpitala z załączonym pisemnym zgłoszeniem urodzenia dziecka jest wadliwe – tym samym nie można uznać, że szpital wypełnił swój obowiązek; zostało nieprawidłowo uzupełnione, nie ma w nim oznaczenia, czy dziecko urodziło się żywe czy martwe, a co więcej, wynika z niego, w ogóle nie ma mowy o jego urodzeniu. Szpital nie oznaczył też płci dziecka twierdząc, że w innym wypadku poświadczyłby nieprawdę. Płeć dziecka można określić w oparciu o uprawdopodobnienie, taką też nieformalną procedurę uprawdopodobnienia płci dziecka aprobuje Rzecznik Praw Pacjenta.

Jednocześnie strona wskazała na możliwość określenia płci dziecka na podstawie opinii patomorfologa.

Pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka wystawia się w oparciu o rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Ta regulacja nie przewiduje kategorii poronienia, na którą powołuje się organ. Jedynym kryterium jest tu fakt poczęcia, a nie kryterium trwania ciąży.

Organ nie wydał karty zgonu pomimo dwukrotnego wezwania i oświadczenia, że kartę ZOZ sporządził – nie podał też powodów, dla których odmawia wydania dokumentu.

Skarżący podali, że wobec bezczynności wnieśli do organu nadzorującego ZOZ na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Podnieśli, że pismo, w którym udzielono odpowiedzi, w związku z zażaleniem zawiera błędy natury prawnej i faktycznej.

Do skargi dołączono zażalenie skarżących z dnia 28 marca 2010r. kierowane do organu założycielskiego i nadzorującego Zakład Opieki Zdrowotnej w O., na niezałatwienie sprawy – o wydanie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w terminie, składane w trybie art. 37 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uzasadniając swoje stanowisko organ przedstawił stan faktyczny, który według organu wyglądał następująco:

W dniu 18 lutego 2010r. A. J. z mężem T. J. przyjechała do Zakładu Opieki Zdrowotnej w związku z poronieniem ciąży.

Pacjentka prosiła o uratowanie jej dziecka – wskazując na synka, a jej mąż przedłożył lekarzowi przyjmującemu chusteczkę ze skrzepami krwi, twierdząc, że znajduje się tam płód dziecka.

Zgodnie z treścią zaświadczenia z dnia 23 lutego 2010r. u skarżącej dokonano zabiegu wyłyżeczkowania jamy macicy po poronieniu samoistnym ciąży 6 tygodniowej.

W wyłyżeczkowanym materiale nie znaleziono elementów jaja płodowego, a jedynie błonę śluzową jamy macicy ze skrzepami krwi.

W dniu 16 marca 2010r. A. J. wystosowała pismo do szpitala, w którym zarzuciła opieszałość w terminowym wydaniu pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka oraz naruszenie przepisów prawa poprzez niewydanie karty zgonu dziecka oraz niewykazanie płci dziecka w drodze zastosowania procedury uprawdopodobnienia płci dziecka.

Pismem z dnia 24 marca 2010r. Zakład Opieki Zdrowotnej w O. ustosunkował się do wskazanych przez skarżącą zarzutów, wystawił pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, w którym zaznaczył okoliczność poronienia samoistnego poza szpitalem. Karta zgonu nie została wystawiona. Wykluczono możliwość zastosowania procedury uprawdopodobnienia płci dziecka z uwagi na zachowanie pacjentki, która przyjeżdżając do szpitala prosiła o uratowanie synka, następnie wnosiła o wpisanie do karty zgonu płci żeńskiej. Wobec takiej rozbieżności odczuć matki, Zakład Opieki Zdrowotnej nie miał podstaw do zastosowania powyższej procedury.

Pismem z dnia 29 marca 2010r. skarżący wnieśli, zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie – jednakże uchwałą Nr [...] Rady Powiatu w O. z dnia [...] zażalenie zostało uznane za bezzasadne.

W następstwie powyższego zainteresowani wnieśli skargę.

Odnosząc się do drugiego zarzutu – naruszenia 3 dniowego terminu zgłoszenia urodzenia dziecka do urzędu stanu cywilnego to w ocenie organu zarzut ten jest chybiony, z uwagi na nieistnienie oznaczonego w przepisie z art. 38 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego obowiązku po stronie szpitala.

Według organu z powyższego przepisu i art. 39 powołanej ustawy wynika, że obowiązek zgłaszania urodzenia dziecka do urzędu stanu cywilnego w terminie 3 dni przez szpital powstaje dopiero po spełnieniu dwóch przesłanek: urodzenia martwego dziecka oraz urodzeniu martwego dziecka na terenie szpitala.

A. J. poroniła zaś 8 tygodniową ciążę poza szpitalem.

Podniósł także, że należy odróżnić zdarzenie poronienia ciąży od zgonu płodu. Ustawodawca przyjął, że poronienie to wszelka utrata płodu, która nastąpiła przed 22 tygodniem ciąży. Natomiast o zgonie płodu (martwe urodzenie dziecka) mówi się po upływie wskazanego wyżej terminu.

Powyższe wynika z treści załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006r. w sprawie rodzaju i zakresu dokumentacji medycznej o zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania.

Utrata płodu w tej sytuacji została zakwalifikowana przez wnioskodawcę jako poronienie ciąży. Ponieważ nastąpiło to w warunkach domowych, nie powstał obowiązek szpitala określony w art. 38 omawianej ustawy. Wobec braku urodzin dziecka szpital nie mógł określić, czy dziecko urodziło się żywe czy martwe, nie mógł dokonać identyfikacji płci płodu z uwagi na zbyt wczesną fazę ciąży. Metoda uprawdopodobnienia płci dziecka nie mogła mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie bo, skarżąca nie potrafiła jednoznacznie określić swoich odczuć co do płci spodziewanego dziecka. W chwili przybycia do szpitala prosiła o uratowanie synka, następnie wnosiła o wpisanie do karty zgonu płci żeńskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Podstawę do wniesienia skargi stanowi art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) który daje sądowi legitymację do rozpoznawania sprawy.

Art. 149 tejże ustawy określa zaś sentencję wyroku w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia skargi na bezczynność.

Stanowi on, że Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa.

W niniejszej sprawie podstawowym aktem prawnym w oparciu o który działają organy jest ustawa z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.) zwanej dalej ustawą, w szczególności art. 38-40 tej ustawy.

Art. 39 ustawy stanowi, że urodzenie dziecka należy zgłosić w ciągu 14 dni od daty urodzenia. (§ 1) Jeżeli dziecko urodziło się martwe, zgłoszenie takiego zdarzenia powinno nastąpić w ciągu 3 dni. W takim wypadku sporządza się akt urodzenia z adnotację w rubryce "uwagi", że dziecko urodziło się martwe; aktu zgonu nie sporządza się.

Art. 39 określa kto jest zobowiązany do zgłoszenia urodzenia dziecka i są to według § 1 tego artykułu ojciec dziecka lub matka albo inna osoba obecna przy porodzie, lekarz albo położna, § 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej, do zgłoszenia urodzenia jest zobowiązany zakład opieki zdrowotnej.

Podstawą sporządzenia aktu urodzenia, co wynika z art. 40 omawianej ustawy jest pisemne zgłoszenia urodzenia dziecka wystawione przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny, urodzenie się dziecka, poronienie płodu nastąpiło poza zakładem opieki zdrowotnej; literalne brzmienie art. 39 ust. 2 ustawy daje podstawę w tym stanie faktycznym do stwierdzenia, że dziecko urodziło się poza zakładem opieki zdrowotnej, zatem ta jednostka nie była upoważniona do zgłoszenia urodzenia się dziecka. Natomiast – co wynika z art. 40 ust. 1 miała obowiązek sporządzić pisemne zgłoszenie urodzenie dziecka, które to daje podstawę do sporządzenia aktu urodzenia.

Poza sporem pozostaje również fakt, że szpital wystawił i przesłał skarżącym pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, choć nastąpiło to z uchybieniem terminu określonego w art. 38 § 1 ustawy.

W ocenie skarżących wady jakie ma to zgłoszenie, na skutek wadliwego i niepełnego jego wypełnienia powoduje, że nie stanowi ono podstawy do sporządzenia aktu urodzenia, czyli de facto nie ma powyższego zgłoszenia.

Według Sądu pogląd ten jest nieuzasadniony. Wady, które dyskwalifikują ten dokument to wg skarżących brak określenia płci dziecka, brak stwierdzenia, że dziecko się urodziło, i czy urodziło się żywe, czy martwe.

Odnosząc się do powyższych zarzutów, Sąd stwierdza, że istotnie brak określenia płci dziecka uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia, jest to bowiem jeden z podstawowych – jak wynika z treści art. 40 wpisów w akcie urodzenia. Brak wpisu w tym przypadku – uprawdopodobnienia płci dziecka Szpital uzasadnia jak wynika z pism organu składanych w sprawie brakiem w tej kwestii jednoznacznego stanowiska matki. Nie jest to jednak brak nieusuwalny.

Zgodnie z art. 36 ustawy – akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Również uzupełnieniu podlega zgłoszenie urodzenia dziecka. Reguła uzupełnienia tego dokumentu znalazła potwierdzenie w doktrynie. K.Gondorek, A. Ustnowska Prawo o aktach stanu cywilnego str. 177 mówią, że gdy zgłoszenie urodzenia dziecka dokonał zakład opieki zdrowotnej, lecz zgłoszenie nie zawiera wszystkich niezbędnych danych, kierownik urzędu stanu cywilnego wzywa ojca lub matkę dziecka do ich uzupełnienia, a w szczególności do przedstawienia odpisu skróconego aktu małżeństwa, gdyż zakład opieki zdrowotnej nie jest obowiązany do przedstawienia tego dokumentu.

Wydaje się, że w dacie choćby złożenia skargi, czyli po upływie 6 miesięcy od poronienia może być niemożliwe określenie płci dziecka, i możliwa będzie tylko metoda uprawdopodobnienia płci dziecka.

Dalsze zarzuty również są nietrafne. Organ sporządził pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka. Z rubryk skreślonych, czy nie wypełnionych wynika, że w ocenie szpitala nie narodziło się dziecko, a został poroniony płód, gdyż jak wskazuje zakład poronienie nastąpiło w 6-8 tygodniu ciąży, a nie po upływie 22 tygodni kiedy to w ocenie organu jak wynika z przepisów powoływanych z odpowiedzi na skargę płód staje się dzieckiem.

Niezależnie od powyższego, danych dotyczących dziecka, czy płodu dane wpisane przez organ są jednoznaczne i zawierają dane istotne dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka.

Wynika z niego wprost, że w drugim miesiącu ciąży doszło do poronienia samoistnego, poza szpitalem – dokładnie wpis mówi, że nastąpiło to zdarzenie przed przybyciem do szpitala.

Pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka doręczone przez organ skarżącym odpowiada karcie dział I zgłoszenia dołączonej do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz.U. Nr 27, poz. 232).

W ocenie Sądu treść § 2 ust. 5 w/w rozporządzenia mówiąca nie tylko o danych dotyczących urodzenia dziecka (płodu) ale także jego zgonu jest ściśle związane z treścią art. 38 § 1 ustawy. Przepis ten zakazuje w przypadku martwo urodzonych dzieci sporządzenia aktu zgonu.

Daje to Sądowi podstawę do uznania, że w przypadku martwo urodzonych dzieci karta zgłoszenia urodzenia dziecka w dziale I, spełnia jednocześnie funkcję karty zgonu dziecka.

Jak się wydaje ta uproszczona procedura jest związana z oczywistym i jednoczesnym faktem urodzenia i zgonu dziecka.

Art. 66 § 1 ustawy stanowi, że akt zgonu sporządza się na podstawie karty zgonu. Inaczej mówiąc karta zgłoszenia zgonu jest niezbędnym, podstawowym dokumentem do sporządzenia aktu zgonu.

W przypadku martwo urodzonego dziecka aktu zgonu o czym była mowa wyżej nie sporządza się, brak jest zatem w ocenie Sądu podstawy do wystawienia odrębnej karty zgonu.

Według Sądu przepisy omawianej ustawy i wymienionego wyżej rozporządzenia są spójne i to one wyznaczają tak zakres czynności organów jak i aktów prawnych w oparciu, o które Sąd rozpoznaje skargę.

Oczywiście nie sposób zauważyć istnienia aktu prawnego – na który zresztą wskazują skarżący – rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001r. w sprawie wzoru karty zgonu oraz sposobu jej wykonywania (Dz.U. Nr 153, poz. 1782 ze zm.) wydanego na podstawie art. 11 ust. 4a ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2000r. Nr 23, poz. 295 ze zm.).

Mówi ono w § 1 ust. 2 pkt 2, że kartę zgonu wypełnia się dla dzieci martwo urodzonych, bez względu na czas trwania ciąży, na wniosek osób uprawnionych do pochowania, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Analizując treść § 2 tego rozporządzenia a szczególnie ust. 7 i karty statystycznej do karty zgonu – w szczególności danych wymienionych w rubryce 10-14 (karty zgonu) stwierdzić należy, iż odpowiadają one danym wymienionym w karcie urodzenia dziecka.

Omawiane rozporządzenie z dnia 7 grudnia 2001r. jest aktem niższej rangi niż ustawa o aktach stanu cywilnego, która w niniejszej sprawie ma zastosowanie a ponadto ten akt prawny i ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych nie są "zsynchronizowane" co zauważył również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w sprawie wyroku z dnia 22 października 2007r., w sprawie II SA/Bd 621/07 Lex 419007).

Na marginesie należy także zauważyć, że niniejsza sprawa wpłynęła do Sądu po upływie 6 miesięcy od daty poronienia. Skarżący akcentowali potrzebę posiadania dokumentów, o których mowa w sprawie, głównie wolą pochowania dziecka, nie przedstawili jednak żadnego sygnału, pisma, dokumentu, z którego wynikałby sprzeciw organu w wystawieniu odpowiednich dokumentów i odpowiednich jednostek, które nie godziły by się na pochówek dziecka.

Stwierdzić też należy, że rozważania Sądu dotyczące karty zgonu dziecka miały charakter teoretyczny, albowiem jak wynika z zażalenia skarżących z dnia 29 marca 2010r. skierowanego do organu, nadrzędnego nad zakładem opieki zdrowotnej w O. nie dotyczyło ono karty zgonu dziecka – a jedynie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka.

W tej sprawie skarżący kierowali pismo do Dyrektora Zakładu Opieki Zdrowotnej z dnia 9 czerwca 2010r.

W tym więc zakresie (karty zgonu) nie została wyczerpana droga określona w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071).

Ostatecznie też (co stwierdzono wyżej) nie można uznać, że organ pozostaje w bezczynności z wydaniem pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Tylko stwierdzenie takiego faktu mogłoby co wynika z treści powołanego na wstępie art. 149 p.p.s.a. powodować uwzględnienie skargi. Zadaniem bowiem tego przepisu jest wymuszenie na organie określonego działania, w niniejszej sprawie z uwagi na jego wykonanie nie jest to możliwe.

Mając powyższe na uwadze w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak wyżej.