Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1289/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 w zw. z art. 11
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. K. N. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]; l.dz. [...] w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M.N. (dalej: Skarżący, Strona) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON, dalej: organ) z dnia (...)maja 2019 r. Nr (...)utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...)lutego 2019 r. znak: (...), nakazującą stronie zwrot środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenie społeczne, za okresy sprawozdawcze PFRON styczeń 2018, kwiecień 2018 r., maj 2018 r., w łącznej wysokości 1.320,51 wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Rozstrzygnięcie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Organ - na podstawie informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pismo z dnia 27 lipca 2018 r. ) - stwierdził nieprawidłowości w zakresie pobierania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze w PFRON styczeń 2018 r. oraz kwiecień i maj 2018 r.:

- wniosek Wn-U-G za okres sprawozdawczy styczeń 2018 r. został złożony w dniu 10 lutego 2018 r., podczas gdy składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za ww. okres zostały opłacone 12 lutego 2018 r. tj. po dniu złożenia wniosku;

- wniosek Wn-U-G za okres sprawozdawczy kwiecień 2018 r. został złożony w dniu 03 maja 2018 r., podczas gdy składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za ww. okres zostały opłacone 10 maja 2018 r. tj. po dniu złożenia wniosku;

- wniosek Wn-U-G za okres sprawozdawczy maj 2018 r. został złożony w dniu 02 czerwca 2018 r., podczas gdy składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za ww. okres zostały opłacone 11 czerwca 2018 r. tj. po dniu złożenia wniosku.

Z danych znajdujących się w posiadaniu organu I instancji wynika, że Strona - M.N. wykonujący działalność gospodarczą pod firmą T. M.N. - otrzymał refundację składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze styczeń 2018 r. oraz kwiecień i maj 2018 r. w kwocie 1 320,51 zł.

W związku z powyższym, pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r., wezwano Stronę do zwrotu nienależnie pobranej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne.

Strona w odpowiedzi na wezwanie do zwrotu przesłała informację, iż prawidłowe daty dokonania opłacenia składek to: za styczeń 2018 r. - 05 lutego 2018 r., za kwiecień 2018 r. - 03 maja 2018 r. za maj 2018 r. - 02 czerwca 2018 r.

Nadto Skarżąca strona przesłała, drogą e-mailową, potwierdzenia wpłat na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okresy styczeń 2018 r., kwiecień i maj 2018 r. Strona podkreśliła, iż żadna z tych wpłat nie została dokonana po dniu złożenia wniosku Wn-U-G oraz zwróciła się z prośbą o anulowanie wezwania do zwrotu.

W związku z powyższym Fundusz zwrócił się z prośbą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K., czy płatnik - M.N. wykonujący działalność gospodarczą pod firmą T. M.N. - opłacił, z uwzględnieniem rozliczeń konta płatnika terminowo i w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za siebie samego za okresy styczeń 2018 r., kwiecień i maj 2018 r. Ponadto czy składki za wyżej wymieniony okres były dobrowolne, czy obowiązkowe, jaki jest obowiązujący ww. płatnika termin płatności składek na ubezpieczenia społeczne wg deklaracji DRA za ww. miesiące i kiedy płatnik je opłacił oraz jaka była kwota deklarowanych i opłaconych przez ww. płatnika za niego samego składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za ww. miesiące.

ZUS poinformował, że płatnik opłacił terminowo i w całości składki na ubezpieczenia społeczne za okresy styczeń, kwiecień i maj 2018 r. oraz, że składki za ww. okresy były obowiązkowe.

ZUS wskazał następujące daty opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne:

1 za okres styczeń 2018 r. - wpłata dnia 12 lutego 2018 r.

2. za okres kwiecień 2018 r. - wpłata 10 maja 2018 r.

3. za okres maj 2018 r. - wpłata 11 czerwca 2018 r.

Ponadto ZUS poinformował, iż kwota zadeklarowanych składek za ww. okresy wynosiła 778,14 zł miesięcznie.

Organ pismem z dnia 23 listopada 2018 r., zawiadomił Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot środków PFRON wypłaconych stronie tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze styczeń 2018 r., kwiecień oraz maj 2018 r.

Strona przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, ponownie przekazując informację, że składki na ubezpieczenia społeczne były opłacone w następujący sposób: za styczeń 2018 r. - 05 lutego 2018 r" za kwiecień 2018 r. - 03 maja 2018 r., za maj 2018 r. - 02 czerwca 2018 r. Ponadto Strona wyjaśniła, że nieporozumienie związane z opłacaniem składek, jest związane z faktem, iż Strona jest współwłaścicielem jednej ze spółek, gdzie dodatkowa składka zdrowotna jest opłacana w niezależnym od Strony terminie. Do pisma zostały ponownie załączone potwierdzenia wpłat na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okresy styczeń 2018 r., kwiecień i maj 2018 r.

W związku z powyższym Fundusz pismem z dnia 15 grudnia 2018 r., zwrócił się z prośbą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. o wyjaśnienie czemu, według informacji pozyskanej od ZUS (pismo z dnia 21 września 2018 r.), płatnik opłacił w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za siebie samego za okresy styczeń, kwiecień oraz maj 2018 r. w następujący sposób:

• 01/2018 - wpłata 12 lutego 2018 r.

• 04/2018-wpłata 10 maja 2018 r.

• 05/2018 - wpłata 11 czerwca 2018 r.,

podczas gdy płatnik przedstawił dowody w postaci potwierdzeń opłacenia składek, na których widnieją następujące daty:

• 01/2018 - wpłata 05 lutego 2018 r.

• 04/2018 - wpłata 03 maja 2018 r.

• 05/2018 - wpłata 02 czerwca 2018 r.

Fundusz zwrócił się z prośbą o odniesienie się do powyższych ustaleń oraz podanie przyczyny powstałej rozbieżności w datach opłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez płatnika za siebie samego, za okresy styczeń, kwiecień oraz maj 2018 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 14 stycznia 2019 r. poinformował, że płatnik opłacił terminowo i w całości składki na ubezpieczenia społeczne za okresy styczeń, kwiecień i maj 2018 r. Ponadto ZUS wskazał następujące daty opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne:

1. za okres styczeń 2018 r. - wpłata dnia 5 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r.

2. za okres kwiecień 2018 r. - wpłata dnia 03 maja 2019 r. oraz 10 maja 2018 r.

3. za okres maj 2018 r. - wpłata dnia 10 maja 2018 r, 02 czerwca 2018 r. oraz 11 czerwca 2018 r.

Decyzją z dnia (...)lutego 2019 r., znak: (...) Prezes Zarządu PFRON nakazał Stronie zwrot środków Funduszu przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy sprawozdawcze styczeń 2018 r., kwiecień oraz maj 2018 r. w kwocie 1 320,51 zł.

Od powyższej decyzji Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona podniosła, iż w związku z prowadzoną jednoosobową działalnością gospodarczą terminowo opłaca składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i emerytalne. Strona wskazała, że za okresy sprawozdawcze: styczeń 2018 r. składki w kwocie 1.166,86 zł opłaciła w dniu 5 lutego 2018 r., za kwiecień 2018 r. składki w kwocie 1.166,86 zł opłaciła w dniu 3 maja 2018 r., za maj 2018 r. składki w kwocie 1.166,86 zł opłaciła w dniu 2 czerwca 2018 r. Ponadto oprócz prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej strona jest także wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która odprowadza za stronę składkę zdrowotną do 10 dnia miesiąca. Strona podniosła, że wnioski Wn-U-G zostały przez nią złożone w następujących terminach: za styczeń 10 lutego 2018 r. (5 dni po dokonaniu przelewu do ZUS), za kwiecień 2018 r. 3 maja 2018 r. (w dniu dokonania przelewu), za maj 2018 r. w dniu 2 czerwca 2018 r. (w dniu dokonania przelewu). Ponadto Strona stwierdziła, że w żaden sposób nie została poinformowana, że opłacenie składki zdrowotnej jest wymagane aby ubiegać się o refundację. Każdy ze składników wniosków był potwierdzany i weryfikowany w systemie SOD pomyślnie. Art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji definiuje konieczność opłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie wskazując terminów opłacenia składki zdrowotnej.

Pismem z dnia 11 marca 2019 r. Fundusz zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o udzielenie informacji:

1. czy płatnik M.N. - opłacił (z uwzględnieniem rozliczeń konta płatnika) terminowo i w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za siebie samego za okresy styczeń 2018 r., kwiecień 2018 r, oraz maj 2018 r. ?

2. czy składki za wyżej wymieniony okres były dobrowolne, czy obowiązkowe ?

3. jaki jest obowiązujący płatnika termin płatności składek na ubezpieczenia społeczne wg deklaracji DRA za ww. miesiące i kiedy płatnik je opłacił?

4. jaka była kwota deklarowanych i opłaconych przez płatnika za niego samego składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za ww. miesiące?

Z informacji uzyskanej od ZUS wynika, że Strona opłaciła w całości składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za okresy styczeń, kwiecień oraz maj 2018 r. w następujący sposób:

- za okres styczeń 2018 r. składka 781,60 zł do obowiązkowych ubezpieczeń pokryta została wpłatami: z dnia 5 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r.,

- za okres kwiecień 2018 r. składka 778,14 zł do obowiązkowych ubezpieczeń pokryta została wpłatami: z dnia 3 maja 2018 r. oraz 10 maja 2018 r.,

- za okres maj 2018 r. składka 778,14 zł do obowiązkowych ubezpieczeń pokryta została wpłatami: z dnia 10 maja 2018 r., 2 czerwca 2018 r. oraz 11 czerwca 2018 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia (...)maja 2019 r. Nr (...)utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazującą zwrot refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wypłaconych stronie za styczeń, kwiecień i maj 2018 r.

W uzasadnieniu wskazano, iż z informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pismo z dnia 16 kwietnia 2019 r.) wynika, że:

- obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne za okres sprawozdawczy styczeń 2018 r. zostały pokryte wpłatami: z dnia 5 lutego 2018 r. oraz 12 lutego 2018 r., podczas gdy wniosek Wn-U-G za ww. okres został złożony w dniu 10 lutego 2018 r.;

- obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne za okres sprawozdawczy kwiecień 2018 r. zostały pokryte wpłatami: z dnia 3 maja 2018 r. oraz 10 maja 2018 r., podczas gdy wniosek Wn-U-G za ww. okres został złożony w dniu 03 maja 2018 r.;

- obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne za okres sprawozdawczy maj 2018 r. zostały pokryte wpłatami: z dnia 3 maja 2018 r. oraz 10 maja 2018 r., podczas gdy wniosek Wn-U-G za ww. okres został złożony w dniu 03 maja 2018 r. (tak to zostało zapisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na str. 10 - patrz karta 093 odwrót akt admin.).

Z powyższego wynika, że wnioski Wn-U-G za okresy sprawozdawcze styczeń 2018 r., kwiecień i maj 2018 r. zostały złożone przed dniem opłacenia w całości składek na ubezpieczenia społeczne za ww. okresy.

Wskazano, że regulacje związane z refundacją składek na ubezpieczenia społeczne znajdują się w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1758). Jak wskazuje § 10 ust. 1 tego rozporządzenia, po otrzymaniu wniosku Wn-U-G Fundusz:

1) sprawdza go pod względem rachunkowym i formalnym oraz, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku, informuje wnioskodawcę o uznaniu wniosku za kompletny i prawidłowo wypełniony albo informuje wnioskodawcę o stwierdzonych nieprawidłowościach dotyczących wniosku i wzywa do ich usunięcia wraz z pouczeniem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania w przypadku ich nieusunięcia;

2) ustala, czy wnioskodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu w wysokości przekraczającej ogółem kwotę 100 zł;

3) ustala kwotę przysługującej refundacji składek;

4) przekazuje ustaloną kwotę refundacji składek na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcę;

5) wystawia zaświadczenie o udzieleniu pomocy de minimis albo pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie.

Z powyższego wynika, że rozporządzenie nie przewiduje weryfikacji wniosków składanych do Funduszu pod względem materialnym, tj. weryfikacji spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek umożliwiających ubieganie się o refundację składek na ubezpieczenia społeczne. Strona zaś składając wnioski o wypłatę refundacji własnoręcznym podpisem oświadcza, że terminowo i w całości opłaciła składki na ubezpieczenia społeczne wskazane we wniosku, że dane zawarte we wniosku są zgodne ze stanem faktycznym i prawnym oraz, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy.

Organ stwierdził, że pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2019 r., znajdujące się w aktach sprawy jest dokumentem urzędowym, wobec czego stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. W związku z powyższym korzysta z domniemania prawdziwości, tj. pochodzenia od właściwego organu oraz zgodności ze stanem faktycznym złożonego w ich treści oświadczenia.

Z uwagi na fakt, że przedstawione przez stronę potwierdzenia przelewów z dnia 5 lutego 2018 r. (tytuł operacji: ZUS_DRA_1_2018 na kwotę 1.166,86 zł, z dnia 3 maja 2018 r. (tytuł przelewu: ZUS DRA KWIECIEŃ 2018 r.) na kwotę 1.166,86 zł, z dnia 2 czerwca 2018 r. (tytuł przelewu: ZUS DRA MAJ 2018 r.) - nie znajdują potwierdzenia w danych przekazanych przez ZUS, organ odmówił im waloru wiarygodności.

Cytowany przepis art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawiera jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zapis, z którego wynika, że refundacja składek na ubezpieczenia społeczne nie będzie przysługiwała, jeśli składki na ubezpieczenia społeczne zostały opłacone z uchybieniem terminów, przekraczającym 14 dni, a wniosek Wn-U-G został złożony przed dniem opłacenia składek w całości. Z literalnego brzmienia przepisu, a także z jego wykładni celowościowej wynika, że nie możliwa jest refundacja obciążeń finansowych, których podmiot wcześniej by nie poniósł.

W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości organu, że wnioski Wn-U-G za okresy sprawozdawcze objęte niniejszym postępowaniem zostały złożone przed dniem opłacenia w całości obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazano też, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON wydana w trybie art. 49 e ust. 1 ustawy o rehabilitacji, nie jest decyzją uznaniową. Oznacza, to, że w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanej przywołanym przepisem Prezes Zarządu PFRON jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej zwrot środków. Wobec powyższego, również w niniejszej sprawie stwierdzając nieprawidłowości polegające na opłaceniu składek na ubezpieczenia społeczne po dniu złożenia wniosku Wn-U-G Prezes Zarządu PFRON był zobligowany przepisami ustawy o rehabilitacji do wydania decyzji nakazującej zwrot środków pobranych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne.

Na powyższą decyzję złożył skargę M.N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia 21 maja 2019 r. nakazującej zwrot refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wypłaconych stronie za styczeń, kwiecień i maj 2018 r.

Skarżący wniósł skargę, wskazując na bezpodstawne odmówienie wiarygodności dowodów przelewów za składki emerytalne i społeczne dla prowadzonej przeze mnie działalności gospodarczej i zarzucenie mi złożenia wniosków Wn-U-G przed wykonanie opłacenia składek. Wskazał, że składki związane z działalnością gospodarczą T. zostały prawidłowo opłacone przed złożeniem wniosków Wn-U-G.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób, które miał wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia stosowania przepisu art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 511 ze zm.) dalej jako "ustawa o rehabilitacji", "ustawa" - w brzmieniu obowiązującym w spornych okresach.

W ocenie Skarżącego organ dokonuje błędnego zastosowania tego przepisu, polegającego na możliwości dokonania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

W ocenie Sądu zasadne są podnoszone przez Stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2203/15 (LEX nr 2338681; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.gov.pl), w którym NSA wskazał, iż :

1. Nie jest do zaakceptowania wykładnia dopuszczająca sytuację w której osoby niepełnosprawne samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą, w przypadku minimalnego nawet uchybienia terminowi do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne są pozbawiane refundacji składek podczas gdy pracodawcy korzystający z dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie tracą uprawnienia do otrzymania dofinansowania, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów.

2. Skoro zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Fundusz refunduje pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości, to uregulowania zawarte w przepisach ustawy o rehabilitacji wskazują na brak stosownej korelacji w zakresie skutków uchybienia terminowego opłacania składek przez niepełnosprawnego wykonującego działalność gospodarczą, a terminem (brakiem terminu) na ponoszenie kosztów płacy przez pracodawcę, co w konsekwencji może powodować nierówne traktowanie podmiotów gospodarczych przez stosowanie przepisów dyskryminujących osoby niepełnosprawne prowadzące samodzielnie działalność gospodarczą.

Zgodnie z treścią art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, Fundusz refunduje:

1) osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778), z zastrzeżeniem ust. 1a,

2) niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika, składki na ubezpieczenia społeczne rolników - wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe,

- pod warunkiem opłacenia tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

Jak na to wskazał w uzasadnieniu cyt. wyroku NSA w rozpoznawanej sprawie niezbędna jest wykładnia prokonstytucyjna art. 25a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność interpretacji art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji poprzez odwołanie się do wartości wynikających z art. 32 i art. 69 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczaniu egzystencji i przysposobienia do pracy, a ponadto do zasady proporcjonalności, rozumianej jako konieczność pozostawania stopnia

uciążliwości danej regulacji w odpowiedniej proporcji do wartości dobra, którego ochronie służy (art. 31 ust. 3 Konstytucji).

W tym kontekście NSA zauważył, że organy administracji oraz sądy, także zatem sądy administracyjne, powinny dokonywać wykładni przepisów ustawowych z uwzględnieniem wartości i zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP. Podkreślić należy, że sprawując wymiar sprawiedliwości (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych) sąd administracyjny rozstrzyga konkretną sprawę, czyli przesądza o tym, że skarga jest zasadna lub też bezzasadna stosując wykładnię przepisów prawa materialnego mających w sprawie zastosowanie. Jest oczywiste, że taka wykładnia powinna uwzględniać podstawowy akt prawny jakim jest Konstytucja RP (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 787/12 oraz postanowienie 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2014 r., sygn. akt II FPS 7/14; dostępne tamże). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w istocie w takiej samej sytuacji faktycznej. Takiej właśnie wykładni dokonał Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego z "art. 178 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji wynika, że obowiązkiem sądów jest interpretowanie przepisów ustaw, zatem nie mogą poprzestać na dosłownym odczytaniu ich treści, gdyż zobowiązane są do nadania im takiego znaczenia, aby rezultat wykładni był zgodny z zasadami przewidzianymi w Konstytucji i prawie międzynarodowym, wiążącym Polskę, oraz z ich aksjologicznym uzasadnieniem. Odwołanie do tego kontekstu również stanowi bezpośrednie stosowanie Konstytucji w rozumieniu art. 8 ust. 2. Konsekwentnie, jeżeli treść przepisu ustalona na podstawie dyrektyw I stopnia (językowej, systemowej i celowościowej) jest rozbieżna lub budzi wątpliwości co do zgodności z aktualną aksjologią, sądy powinny stosować generalne dyrektywy wykładni, stanowiące metanormy II stopnia" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt V CSK 455/15, publ, LEX nr 1994408).

W tym kontekście należy podkreślić, iż taka wykładnia znajduje oparcie również w wartościach wynikających z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską międzynarodowych uregulowań prawnych dotyczących praw osób niepełnosprawnych. Szczególną rolę odgrywa tu Konwencja Nr 159 MOP dotycząca rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych z 20 czerwca 1983 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 43, poz. 412), której celem jest zapobieganie wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych przez prowadzenie odpowiedniej polityki ukierunkowanej na rehabilitację zawodową (K. Ślebzak [w:] red. M. Safian, L. Bosek, Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86, Warszawa 2016, s. 1566). Należy zaznaczyć, że celem rehabilitacji zawodowej powinno być umożliwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia, awansu zawodowego, aby w ten sposób ułatwić jej włączenie się lub ponowne włączenie się do społeczeństwa (art. 1 tej konwencji). Istotne znaczenie dla aksjologicznego uzasadnienia omawianej wykładni ma również Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169), w której Polska zobowiązała się do popierania możliwości zatrudnienia i rozwoju zawodowego osób niepełnosprawnych na rynku pracy oraz pomocy w znalezieniu, uzyskaniu i utrzymaniu zatrudnienia (art. 27 Konwencji).

Nie ulega bowiem wątpliwości, iż ustrojodawcy w art. 69 Konstytucji zależało przede wszystkim na stworzeniu niepełnosprawnym możliwości udziału w życiu zawodowym i społecznym (tamże, s. 1570).

Kierując się zatem wykładnią systemową, celowościową i prokonstytucyjną art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, w oparciu o unormowania art. 32 ust. 1 i 2 i art. 69 Konstytucji RP należy uznać za prawidłowe stanowisko, że nie jest do zaakceptowania wykładnia dopuszczająca sytuację, w której osoby niepełnosprawne samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą, w przypadku minimalnego nawet uchybienia terminowi do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, są pozbawiane refundacji składek podczas gdy pracodawcy korzystający z dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie tracą uprawnienia do otrzymania dofinansowania, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów.

Trzeba przy tym przypomnieć, że art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji w istocie wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2012 r., a spowodowane było to faktem, iż dopiero od 1 października 2012 r. w stosunku do pracodawcy zatrudniającego osoby niepełnosprawne pojawił się w art. 26a ust. 4 tej ustawy wymóg terminowej wypłaty wynagrodzeń pracownikom niepełnosprawnym (art. 1 pkt 9 lit. b) ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 986 - zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 października 2012 r.), jako warunek otrzymania przez pracodawcę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. Do tej daty, otrzymanie przedmiotowego dofinansowania uzależnione było od faktycznie poniesionych przez pracodawcę miesięcznych kosztów płacy. Oznacza to, że ewentualna nieterminowa wypłata wynagrodzeń osobom niepełnosprawnym zatrudnionym przez pracodawcę, pozostawała bez wpływu na przysługujące takiemu przedsiębiorcy prawo do dofinansowania.

Skoro zatem zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe Fundusz refunduje pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości, to uregulowania zawarte w omawianych przepisach ustawy o rehabilitacji wskazują na brak stosownej korelacji w zakresie skutków uchybienia terminowego opłacania składek przez niepełnosprawnego wykonującego działalność gospodarczą, a terminem (brakiem terminu) na ponoszenie kosztów płacy przez pracodawcę, co w konsekwencji może powodować nierówne traktowanie podmiotów gospodarczych przez stosowanie przepisów dyskryminujących osoby niepełnosprawne prowadzące samodzielnie działalność gospodarczą.

NSA przy tym podkreślił, że za wyżej opisaną interpretacją art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji przemawia także wykładnia historyczna omawianych przepisów, skoro ustawą z dnia 6 lutego 2015 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadzono zmianę w art. 25a ustawy o rehabilitacji polegającą na dodaniu ust. 4 w brzmieniu: "4. Refundacja, o której mowa w ust. 1, nie przysługuje, jeżeli składki zostały opłacone z uchybieniem terminów określonych w art. 40 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przekraczającym 14 dni.", a w uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, iż obowiązujący przepis jest zbyt restrykcyjny w kontekście uprawnień, jakie posiadają pracodawcy korzystający z dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Sejm RP VII kadencji druk sejmowy nr 2771 dostępny na stronie http://sejm.gov.pl).

W ocenie Sądu podobną wykładnię należy przyjąć w odniesieniu do cyt. art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, wskazujący na warunek opłacenia tych składek w całości przed dniem złożenia wniosku.

Tak rygorystyczne interpretowanie wskazanego przepisu, jakie prezentuje organ, stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności.

Nie została ona co prawda wprost zapisana w Konstytucji, jednak Trybunał Konstytucyjny wywiódł ją z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. W ujęciu szerokim, zasada ta szczególny nacisk kładzie na adekwatność środka użytego do osiągnięcia zamierzonego celu. Zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji nakazuje, aby spośród skutecznych środków ograniczających korzystanie z wolności i praw wybierać środki najmniej uciążliwe dla jednostki. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że jeżeli osiągnięcie przez ustawodawcę zamierzonego celu jest możliwe przy użyciu środka mniej dolegliwego, pociągającego za sobą mniejsze ograniczenia praw i wolności, to użycie przez ustawodawcę środka znacznie bardziej uciążliwego, prowadzącego do znacznego ograniczenia praw i wolności, wykracza poza to, co jest konieczne w demokratycznym państwie, a tym samym narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności (por. między innymi wyroki Trybunału Konstytucyjnego sygn.: K 11/94 - OTK 1995 r., cz. I, poz. 12, K 13/98 - OTK ZU nr 4/1999, poz. 74 oraz, sygn. K 23/00 - OTK ZU nr 5/2001, poz. 124).

Trybunał wskazywał na konieczność dostosowania środków względem szkodliwości popełnionego uchybienia. Należy zatem dokonywać oceny "czy zachowana została proporcja pomiędzy celami (efektami) regulacji a ciężarami". Nakładanie bowiem na obywateli sankcji, w sposób, który byłby przesadny względem popełnionego czynu podważa autorytet państwa i jego demokratyczną legitymizację.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie takie proporcje niewątpliwie nie zostały zachowane, skoro - mając na uwadze treść art. 25a ust. 1 pkt 1 (w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym decyzją) - ewentualne złożenie wniosku przed opłaceniem składek lub niewielkie uchybienie terminowi do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne skutkuje pozbawieniem osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą refundacji składek w pełnej wysokości za cały miesiąc, którego dotyczy opóźnienie.

Należy też zgodzić się ze Skarżącym, że skoro w spornym przepisie jest mowa o wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, to organ nie może brać pod uwagę tej części składki, która nie została opłacona przez wnioskodawcę, jak na to wskazywał Skarżący w całym postępowaniu.

Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określają w art. 18 ust. 8 tej ustawy, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy, art. 18 a stanowi zaś, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Z kolei w art. 6 ust. 1 tej ustawy wskazano, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: (...)

5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi;

5a) osobami współpracującymi z osobami fizycznymi, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Z łącznego brzmienia cyt. przepisów zdaniem Sądu nie można wywieść, że - tak jak w przypadku Skarżącego - organ dokonując oceny złożonego wniosku musi brać pod uwagę wszystkie składki, które wpływają na konto danego płatnika, albowiem przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazują tylko i wyłącznie na wysokość składek, które płatnik jest zobowiązany opłacać za siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Dlatego też w ocenie Sądu Prezes PFRON powinien był ustalić, czy Skarżąca strona opłaciła składkę za siebie jako za osobę prowadzącą działalność gospodarczą przed czy po terminie złożenia wniosku. Organ nie uwzględnił nadto dowodów, jakie przestawiał Skarżący, a w szczególności dotyczących terminów i kwot opłacenia składek przez Skarżącego. Organ takiego ustalenia w sprawie jednak nie dokonał i nie przedstawił w zaskarżonej decyzji, czym - w ocenie Sądu - naruszył art. 7 k.p.a. i art. 77 w zw. z art. 11 k.p.a.

Organ odmówił wiarygodności przedstawionym przez Skarżącego dokumentom w postaci potwierdzenia przelewów z dnia 5 lutego 2018 r. (tytuł operacji: ZUS_DRA_1_2018 na kwotę 1.166,86 zł, z dnia 3 maja 2018 r. (tytuł przelewu: ZUS DRA KWIECIEŃ 2018 r.) na kwotę 1.166,86 zł, z dnia 2 czerwca 2018 r. (tytuł przelewu: ZUS DRA MAJ 2018 r.), wskazując, iż nie znajdują potwierdzenia w danych przekazanych przez ZUS.

Takie działanie organu w ocenie Sądu pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi powyżej przepisami, albowiem z dokumentów przedstawionych przez ZUS nie wynikało, iż Skarżący nie dokonał tych przelewów. Trzeba też wskazać, że dokumenty bankowe, tak jak i potwierdzenia przelewów, są równoprawnymi dowodami z informacjami ZUS.

Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes obywateli. Postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w ocenie sądu stanowiło przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo w ocenie Sądu organ zupełnie nie wyjaśnił, dlaczego w sprawie zażądał zwrotu odsetek. Zgodnie z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Jednakże w myśl art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji odsetek nie nalicza się w przypadku, gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek wskazań w tym zakresie.

Sąd tym samym nie wie, czy organ w ogóle rozważał możliwość nienaliczania odsetek, a jeżeli rozważał, to dlaczego te odsetki (termin od którego się nalicza odsetki) ostatecznie określił w zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Prezes Zarządu PFRON uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną i w zależności od dokonanej ponownej oceny wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 145 § 1 ust. 1 litera a i c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.