Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2376/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji~Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska /spr./ Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 60/16 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 60/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie wznowienia postępowania o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] lipca 2004 r. Wojewoda [...] odmówił skarżącemu poświadczenia obywatelstwa polskiego. Skarżący nie odwołał się od przedmiotowej decyzji.

W dniu 7 października 2014 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek skarżącego o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...]. Pełnomocnik wnioskodawcy do przedmiotowego wniosku załączył wyciąg z listy uwięzionych w obozie B. (tzw. Lisia W.), sporządzonej przed zakończeniem II wojny światowej. Postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r., Wojewoda [...] wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie. Następnie Wojewoda [...] decyzją z [..] lipca 2015 r. odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] lipca 2004 r. odmawiającej wydania poświadczenia obywatelstwa polskiego dla skarżącego. Skarżący pismem z 17 sierpnia 2015 r. odwołał się od decyzji organu I instancji.

Minister Spraw Wewnętrznych stwierdził, iż wniosek o wznowienie postępowania zakończonego w tej sprawie dotyczy decyzji ostatecznej i pochodzi od strony oraz oparty jest o ustawową przesłankę wznowienia wymienioną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ przypomniał, że Wojewoda [...], wydając decyzję z [...] lipca 2004 r., ustalił, że nabył obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, lecz w żaden sposób nie udokumentował nieprzerwanego posiadania tego obywatelstwa. Zdaniem organu, przedstawiony przez skarżącego dokument, tj. lista uwięzionych w obozie B. (tzw. Lista W.) nie potwierdza żadnych istotnych okoliczności, które miałyby znaczenie dla tej sprawy. Okoliczność faktyczna, iż rodzina S., przebywająca w specjalnym obozie (Sonderlager) części obozu koncentracyjnego B., w którym byli umieszczeni więźniowie pochodzenia żydowskiego, przeznaczeni na wymianę za internowanych za granicą Niemców, była narodowości palestyńskiej dotyczy kwestii, która była znana organowi w dacie wydania decyzji z [...] lipca 2004 r. W ocenie organu orzekającego, wskazanej wyżej informacji, z wyciągu z listy uwięzionych w obozie B. (tzw. Lista W.), sporządzonej przed zakończeniem II wojny światowej dotyczącej rodziny S., nie można zakwalifikować jako istotnej dla sprawy, mającej wpływ na jej rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

H. S. w skardze na tę decyzję zarzucił naruszenie: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nietrafne uznanie jakoby dokument zwany "Listą W." miał zawierać prawdziwe oświadczenia i dowodzić posiadania przez ojca wnioskodawcy i samego wnioskodawcę obywatelstwa palestyńskiego, przy całkowitym pominięciu przez organ faktu, że ów dokument stwierdza jakoby ojciec wnioskodawcy urodził się w H. podczas, gdy poza sporem pozostaje, iż w rzeczywistości urodził się on w W., a więc w istocie "Lista W." zawiera informacje fałszywe, co ma bardzo istotne znaczenie dla uznania, że objęta skargą o wznowienie postępowania decyzja z [...] lipca 2004 r. jest obarczona wadą; art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez nietrafne uznanie jakoby dokument zwany "Listą W." miał nie stanowić nowego dowodu mającego znaczenie w sprawie, mimo iż ów dokument istniał w dacie wydania decyzji, nie był organowi znany, zaś jego znaczenie dla sprawy jest niezwykle istotne, gdyż tłumaczy skąd wzięły się tezy o rzekomym braku obywatelstwa polskiego wnioskodawcy i dowodzi, że owe tezy są fałszywe; art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. poprzez uznanie, jakoby dokument zwany "Listą W." miał nie stanowić nowego dowodu mającego znaczenie w sprawie.

Minister Spraw Wewnętrznych – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest bezzasadna.

Sąd wskazał, że w trakcie postępowania zakończonego decyzją z 2004 r. organ administracji publicznej zobowiązany był do ustalenia czy osoba, której dotyczyło postępowanie nabyła obywatelstwo polskie i następnie czy nie utraciła go do daty wydania decyzji. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący urodził się [...] lutego 1931 r. w K. jako syn L. i M., nazwisko rodowe M. Nabył obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Natomiast w żaden sposób nie udokumentowano nieprzerwanego posiadania obywatelstwa polskiego, w rezultacie więc doszło do odmowy poświadczenia obywatelstwa polskiego.

Podstawę prawną wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Wojewody [...] z [...] lipca 2004 r. stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Według powołanej normy, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy postępowanie zakończone decyzją z [...] lipca 2004 r. zostało wznowione w oparciu o dokument w postaci wyciągu z listy uwięzionych w obozie B. (tzw. Lista W.). Sąd wskazał, że względem tego dokumentu został zachowany termin do wnioskowania o wznowienie, gdyż lista ta została udostępniona wnioskodawcy 11 września 2013 r., a wniosek o wznowienie został wniesiony 3 października 2013 r. Pozostałe zaś dokumenty wymienione we wniosku były przedstawione Wojewodzie [...] i organom odwoławczym w postępowaniu o zmianę decyzji (2011 r.) oraz w postępowaniu toczącym się z ponownego wniosku o potwierdzenie obywatelstwa polskiego (2013 r.), zatem powoływanie się na nie we wniosku nastąpiło już po terminie wymaganym art. 148 § 1 k.p.a. Z kolei dokumenty wymienione w piśmie 18 lutego 2014 r. i według oświadczenia wnioskodawcy otrzymane w styczniu 2014 r. mogły być jedynie ocenione jako stanowiące podstawę nowego wniosku o wznowienie postępowania zakończonego w 2004 r., wobec ujawnienia ich dopiero po wznowieniu kontrolowanego postępowania, to jest po 3 października 2013 r. W przeciwnym wypadku doszłoby do obejścia terminu obowiązującego na wniesienie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją (art. 148 § 1 k.p.a.).

Sąd wskazał, że istotną okolicznością w niniejszej sprawie mogło być to, że ojciec skarżącego L. (L.) S. nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego do czasu osiągnięcia przez skarżącego pełnoletniości. I skarżący przedmiotowym dokumentem chciał wykazać, że jego rodzina, w tym jego ojciec, nie posiadali obywatelstwa palestyńskiego, a następnie skarżący nie nabył obywatelstwa izraelskiego przed 1969 r., tym samym nie utracił obywatelstwa polskiego. Tymczasem treść tego dokumentu nie tylko nie przeczy tezie o posiadaniu przez skarżącego obywatelstwa obcego (mandatowego palestyńskiego), następnie izraelskiego, ale wręcz dostarcza argumentu na jej poparcie. Sąd przychyla się do stanowiska organu pierwszej instancji, popartego stosownym materiałem sprawy, że dokumenty stanowiące podstawę wpisu na listę poddawane były przez władze niemieckie szczegółowej weryfikacji. Podnoszone przez skarżącego posługiwanie się przez jego ojca fałszywymi dokumentami nie zostało poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami. Również błędy w zapisie danych osobowych kuzyna skarżącego nie mogą podważyć jego autentyczności. Wszystko to oznacza, że przedłożona lista nie dostarcza informacji na temat nowej istotnej okoliczności w sprawie. W konsekwencji organ odwoławczy zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał tym dokumentem żadnej miarodajnej dla sprawy okoliczności, dzięki ujawnieniu której doszłoby do podważenia dotychczasowych ustaleń w sprawie. Po przeprowadzeniu więc postępowania co do przyczyny wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (art. 149 § 2 k.p.a.) organ wydał prawidłową decyzję, w której odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej, gdyż stwierdził brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł H. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej w skrócie p.p.s.a.) i art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu wyroku dosłownej treści dokumentów zalegających w aktach postępowania i zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału przy dokonywaniu oceny dowodów, polegające na pominięciu faktu, iż przedłożony przez wnioskodawcę dokument urzędowy w postaci wyciągu z tzw. "Listy W." z uwagi na fałszywe informacje zawarte w jego treści, dowodzi okoliczności istotnej dla sprawy administracyjnej, a więc jest dowodem istotnym dla tej sprawy, co z kolei przesądza o wadliwości decyzji objętej skargą; uchybienie to miało zasadniczy wpływ na treść skarżonego orzeczenia, gdyż doprowadziło do nietrafnego uznania skarżonej decyzji za zgodną z prawem,

2) art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez orzeczenie o oddaleniu skargi na decyzję, co do której należało orzec o jej uchyleniu z powodu naruszeń art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do jakich doszło przy jej wydawaniu; uchybienie to miało zasadniczy wpływ na treść skarżonego orzeczenia, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego oddalenia skargi i utrzymania w obrocie prawnym wadliwej decyzji administracyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w szczególności kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd I Instancji stracił z pola widzenia najważniejszą okoliczność, jaka decyduje o znaczeniu dowodu opisanego we wniosku o wznowienie postępowania, czyli fakt, że w "Liście W." zawarte jest niezgodne z prawdą oznaczenie miejsca urodzenia ojca wnioskodawcy (H. w P.). O tej okoliczności w ogóle nie wspomniano w uzasadnieniu orzeczenia, tymczasem ma ona dla sprawy zasadnicze znaczenie, gdyż właśnie jej wystąpienie przesądza o tym, że nowy dowód wskazany przez wnioskodawcę jest dla sprawy istotny w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem, że nietrafna była konstatacja na jakiej oparta jest decyzja będąca przedmiotem skargi.

W toku postępowania jurysdykcyjnego przed wydaniem decyzji ostatecznej ustalono jedynie, że teza o posiadaniu obywatelstwa palestyńskiego była przez rodzinę wnioskodawcy podawana w celu uniknięcia represji, zarówno ze strony III Rzeszy, jak i powojennych władz polskich, organ wydający decyzję uznał zatem, że jest ona prawdziwa. Nie ustalono jednak, na jakiej podstawie opierały się twierdzenia rodziny wnioskodawcy o posiadaniu obywatelstwa Palestyny i związanego z tym braku obywatelstwa polskiego. W kolejnych latach wnioskodawca przedstawił liczne dowody podważające ową tezę, jednakże dopiero z Muzeum B. otrzymał dowód w postaci wskazanego wyżej wyciągu z "Listy W.". Lista ta jest pierwszym dokumentem, w którym mowa jest o tym, że rodzina wnioskodawcy i on sam są obywatelami Palestyny. I ten dokument zawiera w swej treści dowód, że owa teza jest nieprawdziwa. Jest nią właśnie pominięta przez Sąd adnotacja, iż ojciec wnioskodawcy urodził się na terenie Palestyny, mianowicie w H. Adnotacja taka jest fałszywa, co jednoznacznie wiadomo na podstawie wszelkich innych dokumentów urzędowych, które zgodnie wskazują, iż ojciec wnioskodawcy urodził się w W. Zarówno organ wydający skarżoną w niniejszej sprawie decyzję, jak i Sąd I instancji tę okoliczność - i jej konsekwencje - całkowicie pomijają.

Lista W. była jedynym dokumentem w jakim III Rzesza uznała rodzinę wnioskodawcy za obywateli Palestyny i jest to chronologicznie pierwszy dokument w którym pojawia się informacja o takim obywatelstwie rodziny S. Jak wynika z wyciągu z Listy, cała ta informacja opiera się na tym, że ojciec rodziny urodził się w Palestynie (skoro miejsca urodzenia pozostałych członków rodziny podano na Liście zgodnie z prawdą, żadna z tych miejscowości nie leży ani w Palestynie ani na żadnym terytorium brytyjskim). Oznacza to, że teza o obywatelstwie palestyńskim opiera się tylko na informacji, że ojciec wnioskodawcy urodził się w H., a wiadomo przecież, że ta informacja jest fałszywa. Skoro zaś nieprawdziwa jest teza o obywatelstwie palestyńskim to znaczy, że wnioskodawca i jego rodzina nigdy nie utracili obywatelstwa polskiego na rzecz palestyńskiego, a więc obywatelami polskimi pozostają do tej pory.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nietrafny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 233 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu wyroku dosłownej treści dokumentów znajdujących w aktach postępowania i zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału przy dokonywaniu oceny dowodów. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Podstawą orzekania przez Sąd I instancji jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dopuszczone przez Sąd dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 p.p.s.a. byłby uzasadniony wtedy, gdyby Sąd nie wziął pod uwagę dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, który miał istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W tej sprawie nie można uznać, że Sąd nie wziął pod uwagę dokumentu, jakim był wyciąg z listy uwięzionych w obozie B. (tzw. Lista W.), gdyż treść tego dokumentu była przedmiotem oceny zarówno organów administracji, jak i Sądu I instancji. Natomiast to, że dokonana przez Sąd I instancji ocena znaczenia tego dowodu dla rozstrzygnięcia kwestii posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego nie jest zbieżna z oceną strony skarżącej nie może być podnoszone w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd nie naruszył również art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., gdyż przepisy te dotyczą dowodów uzupełniających, które nie były znane organom administracji, a zostały dopuszczone przez sąd administracyjny. W tej sprawie przepisy te nie miały zastosowania, gdyż przedmiotowy dowód był przedmiotem oceny organów we wznowionym postępowaniu, a Sąd dokonał jedynie kontroli prawidłowości tej oceny.

Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję, co do której należało orzec o jej uchyleniu z powodu naruszeń art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W tej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, że przedstawiony przez skarżącego dowód w postaci wyciągu z listy uwięzionych w obozie B. (tzw. Lista W.) nie miał istotnego znaczenia dla sprawy stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Jak wskazał Sąd I instancji, istotną okolicznością w niniejszej sprawie mogło być to, że ojciec skarżącego L. (L.) S. nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego do czasu osiągnięcia przez skarżącego pełnoletniości. Tymczasem z wyciągu z listy uwięzionych w obozie B. wynika, że ojciec skarżącego, jak i skarżący posiadali obywatelstwo palestyńskie. Okoliczność ta była znana już organowi wydającemu decyzję o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego z [...] lipca 2004 r. Strona skarżąca stara się dowieść, że widniejące w tym wykazie informacje o obywatelstwie palestyńskim ojca skarżącego są nieprawdziwe, gdyż miejsce urodzenia ojca skarżącego widniejące w tym wykazie (H.) nie jest zgodne z faktycznym jego miejscem urodzenia (W.). Ta rozbieżność nie dowodzi jeszcze, iż ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa palestyńskiego, ponadto, nawet jeżeli - jak twierdzi skarżący - dane dotyczące obywatelstwa palestyńskiego ojca skarżącego nie są zgodne z prawdą, to nie jest to dowód potwierdzający posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego w czasie pobytu w obozie B.. Przeciwko tezom stawianym przez skarżącego w związku z przedstawionym dowodem świadczą dowody zgromadzone przez organ prowadzący postępowanie w 2004 r., potwierdzające, że skarżący do 1948 r. posiadał obywatelstwo palestyńskie (mandatowe brytyjskie). Sąd I instancji prawidłowo więc uznał, że w tej sprawie istniały podstawy do wydania we wznowionym postępowaniu decyzji o odmowie uchylenia decyzji z [...] lipca 2004 r. (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.