Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 822/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2, pkt 6, ust. 4, ust. 6, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., znak: [...] o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w części dotyczącej dziecka O.O., o przyznaniu którego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. M.O. została poinformowana 22 lipca 2019 r. i odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. na okres od 1 lipca 2019 r.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. odrzekł o zmianie prawa M.O. do świadczenia wychowawczego na dziecko, w części dotyczącej dziecka O.O. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w ten sposób, że odmówił O.O. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. od 1 lipca 2019 r.

W odwołaniu od tej decyzji M.O. zarzuciła, że nie zaistniała żadna z okoliczności wymienionych w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako: u.p.p.w.d., uprawniająca właściwy organ do zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia. Świadczenia za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. zostały wypłacone. Skarżąca podniosła, że jest osobą bezrobotną, bez stałych dochodów i środków do życia. Wszystkie otrzymane świadczenia wychowawcze zostały całkowicie przeznaczone na córkę. Wobec tego świadczenia te spełniły swoją funkcję. Zostały wykorzystane tylko i wyłącznie do opieki nad dzieckiem oraz do zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych. Wobec tego nie były to świadczenia nienależnie pobrane. Ojciec dziecka nie pobiera ani nie pobierał świadczeń wychowawczych.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że M.O. wnioskiem z 3 lipca 2019 r. wystąpiła do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci O.O. oraz M.G.. Do wniosku załączyła m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Cywilny z [...] r., sygn. akt [...], z treści którego wynika, że miejscem zamieszkania O.O. jest miejsce zamieszkania ojca – P.K.O. Prezydent Miasta Ł., informacją z 22 lipca 2019 r. uznając, że zostały spełnione przesłanki określone w u.p.p.w.d., przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci O.O. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. oraz M.G. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.

Organ drugiej instancji za niewątpliwe uznał, że skarżąca jest matką O.O. i ponosi koszty jej utrzymania, a małoletnia zamieszkuje z ojcem P.K.O.. W ocenie organu drugiej instancji, okoliczność ta zobowiązuje organ administracji do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.O.. Organ drugiej instancji stwierdził, że w związku z tym podziela pogląd organu pierwszej instancji, że skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko O.O. nie przysługuje od 1 lipca 2019 r. Jednocześnie organ drugiej instancji podkreślił, że prawo to (przyznane skarżącej informacją z 22 lipca 2019 r.) zostało zmienione decyzją z [...] r. na podstawie art. 27 w związku z art. 13 u.p.p.w.d. Zmiana, a właściwie okoliczność stanowiąca bezwzględną przesłankę obligującą organ pierwszej instancji do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O.O., była już znana organowi pierwszej instancji 7 sierpnia 2018 r., kiedy wpłynął do organu pierwszej instancji odpis wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Cywilny z [...] r., sygn. [...], z treści którego wynika, że miejscem zamieszkania O.O. jest miejsce zamieszkania ojca – P. K.O., co oznacza, że informacja z 22 lipca 2019 r. została wydana z naruszeniem prawa. W przypadku, kiedy wystąpiły okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (miejscem zamieszkania dziecka – O.O. jest miejsce zamieszkania ojca), niewątpliwie zachodziła konieczność odmowy O.O. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.O. od 1 lipca 2019 r., a informacja z 22 lipca 2019 r. nie ma charakteru ani decyzji administracyjnej, ani nie stanowi milczącego załatwienia sprawy, bowiem żadna norma w u.p.p.w.d. nie przewiduje rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w takiej formie, w związku z czym nie ma w stosunku do niej możliwości zastosowania trybu nadzwyczajnego, jakim jest stwierdzenie nieważności, czyli art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 122g k.p.a., w ocenie organu drugiej instancji, jedynym zasadnym sposobem wzruszenia tego uprawnienia była jego zmiana w formie dokonanej przez organ pierwszej instancji. Organ drugiej instancji podkreślił, że skarżąca nie kwestionowała okoliczności zamieszkiwania O.O. z ojcem, a jest to jedyna okoliczność mająca wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Wszelkie pozostałe okoliczności, na które powołała się w odwołaniu mogą mieć znaczenie wyłącznie na etapie ewentualnego postępowania dotyczącego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Sam fakt wypłacania O.O. świadczenia wychowawczego nie oznacza, że świadczenie to było jej należne. We wniosku o przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych skarżąca została pouczona o przesłankach warunkujących zarówno przyznanie prawa, jak i odmowę przyznania prawa do wnioskowanej pomocy państwa. Świadoma więc konsekwencji wynikających z niezamieszkiwania z małoletnią winna zwrócić się do organu pierwszej instancji o wstrzymanie wypłaty, bądź weryfikację uprawnienia. Świadczenie to bowiem stronie bezwzględnie nie przysługiwało.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M.O. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego:

a. art. 4 ust. 2 w związku z art. 22 w związku z art. 15 u.p.p.w.d. poprzez błędne przyjęcie, że nie przysługuje jej świadczenie wychowawcze na córkę O.O., pomimo sprawowania przez nią faktycznej, codziennej opieki nad dzieckiem;

b. art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy nie zaistniała żadna z okoliczności uzasadniająca zmianę (odebranie) prawa do świadczenia wychowawczego;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niespełnienie statuowanego w nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także art. 7, art. 7a i art. 7b oraz art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, w tym przypadku skarżącej i przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, jak również rozstrzygnięcie wątpliwości na jej niekorzyść.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów u.p.p.w.d., jak i przepisów procedury, do których winien stosować się organ administracji rozpatrując sprawę i wydając decyzję. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie tych samych dokumentów i informacji uzyskanych od rodziców O.O., którymi dysponował Prezydent Miasta Ł. przyznając skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę O.O. 22 lipca 2019 r. W sprawie nie wystąpiły żadne nowe okoliczności, które nie byłyby znane organowi pierwszej instancji w dacie przyznania wnioskodawczyni świadczenia na córkę, o których mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Ustawa ta nie precyzuje, jakie kryteria ma spełniać osoba składająca wniosek o świadczenie. Z u.p.p.w.d. wynika jedynie, że ma to być ojciec, matka, opiekun faktyczny albo opiekun prawny. Co do dalszych cech składającego wniosek ustawa milczy. Jak się zdaje kryterium tym, niewyrażonym wprost, jest faktyczna opieka nad dzieckiem. Celem ustawy jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, co w ocenie skarżącej jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o osobę faktycznie sprawującą opiekę nad dzieckiem. Potwierdza to treść art. 22 u.p.p.w.d., z którego jasno i wprost wynika, że istotnym kryterium jest faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Ustawa posługuje się tu sformułowaniem "opieka nad dzieckiem", które należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem. Ustawa nie określa, który z rodziców jest uprawniony do złożenia wniosku. Nakazuje jedynie ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu powierzono opieki nad dzieckiem, czyli gdzie ustalono miejsce zamieszkania dziecka. Okoliczność ta dobitnie świadczy o konieczności ustalenia przez organ administracji stanu faktycznego, a nie prawnego, jak to miało miejsce w sprawie. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Organ administracji nie jest uprawniony do ingerencji w relacje zachodzące między rodzicami a dzieckiem. Organ pomimo, że dysponował oświadczeniem ojca dziecka, że nie pobiera świadczenia wychowawczego na córkę O.O., nie ustalił kto i w jakim zakresie sprawuje nad nią na co dzień opiekę. Organ ma obowiązek zbadać i w ramach postępowania dowodowego ustalić, w jaki sposób jest sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców żyjących w różnych rodzinach. Takie działanie nie może zostać uznane za wkroczenie w wyłączne kompetencje sądu powszechnego, a stanowi jedynie przejaw aktywności organu w ramach działalności administracji publicznej. Stąd też obowiązkiem organu pierwszej instancji było ustalenie faktów, a nie opieranie się na dosłownym brzmieniu dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. Tej powinności organ nie dopełnił. W konsekwencji zaskarżona decyzja podważa zaufanie do działań organu administracji publicznej oraz nie uwzględnia słusznego interesu skarżącej. Postępowanie zostało przeprowadzone wadliwie, w szczególności poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, a także rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

20 stycznia 2021 r. organ administracji wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na zawiadomienie o złożeniu przez organ administracji wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, doręczone 9 lutego 2021 r., skarżąca w piśmie wniesionym 22 lutego 2021 r. stwierdziła, że otrzymane pieniądze w całości przeznaczyła na potrzeby córki. Jej ojciec nigdy nie pobierał świadczenia wychowawczego.

W piśmie wniesionym 12 kwietnia 2021 r. skarżąca oświadczyła, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś skarżąca oświadczyła, że wyraża na to zgodę. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję orzekającą o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego w części dotyczącej dziecka O.O., o przyznaniu którego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2020 r. skarżąca została poinformowana 22 lipca 2019 r. i o odmowie prawa do tego świadczenia na okres od 1 lipca 2019 r.

Nie jest sporne, że w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji ([...] r.) wypłacono już skarżącej świadczenia za okres 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., a więc za ten okres prawo do świadczenia wychowawczego zostało już niejako skonsumowane. Nie jest przedmiotem zaskarżonej decyzji uznanie wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d.

Jak wynika z wydanych w sprawie decyzji, materialnoprawną ich podstawę stanowi art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji (por. wyroki dotyczące świadczeń wychowawczych, jak również związanych ze stosowaniem podobnie brzmiącego art. 32 u.ś.r., np. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19; wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r., I SA/Wa 1759/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 70/19, wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17, wyrok NSA z 27 września 2017 r., I OSK 196/16, wyrok WSA w Lublinie z 18 października 2017 r., II SA/Lu 432/17). W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane (por. R. Prokopa [w] J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Komentarz, wyd. II, System Informacji Prawnej LEX). Zważywszy na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d.), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie nie należało (a okres, na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca) zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d.) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi (wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną przewidzianą w przepisach art. 25 u.p.p.w.d.).

Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu. Jednakże decydujące powinny być tu okoliczności stanu faktycznego sprawy. Podobnie okoliczności stanu faktycznego powinny decydować o tym, czy rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia albo zmiany decyzji oraz świadczenia nienależnie pobranego będą ujęte w jednej decyzji czy decyzjach odrębnych (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/29).

Wobec powyższego uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji ([...] r.) dopuszczalne i możliwe było jedynie orzeczenie o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego od 1 lipca 2020 r., a więc ze skutkiem ex nunc, z mocą na przyszłość, skoro świadczenia za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. zostały już wypłacone, a prawo do tego świadczenia w tym zakresie skonsumowane. Za nieprawidłowe zatem uznać należy orzeczenie w decyzji z [...] r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego od 1 lipca 2019 r., czyli ze skutkiem ex tunc, z mocą wsteczną. Pobrane przez skarżącą świadczenia za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. mogą ewentualnie stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 25 u.p.p.w.d. Stosownie do treści art. 25 ust. 4 i ust. 6 u.p.p.w.d., ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczenie o jego zwrocie następuje w drodze decyzji, przy czym obie te kwestie rozstrzygane są w tym samym postępowaniu, jedną decyzją. Z kolei katalog przypadków, z jakimi ustawodawca wiąże uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, określony został w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.), jak również świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.). Zwrócić należy uwagę, że w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Podkreśla się także, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. np. wyrok WSA w Gorzowie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Go 278/19; WSA w Olsztynie z 6 sierpnia 2019 r., II SA/Ol 436/19). W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie wychowawcze bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. (por. wyrok NSA z 21 marca 2019 r., I OSK 3417/18). Wydanie decyzji zarówno w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., jak i art. w trybie art. 25 u.p.p.w.d. winno jednak poprzedzać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie jej w całokształcie, a następnie danie temu wyrazu w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji, stosownie do wymogów art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Należy zauważyć, że już od 7 sierpnia 2018 r. organ pierwszej instancji dysponował odpisem wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Cywilny z [...] r., sygn. akt [...], zgodnie z którym miejscem zamieszkania O.O. jest miejsce zamieszkania jej ojca. Następnie 29 listopada 2019 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że O. O. mieszka u ojca i jest na jego utrzymaniu. Pomimo tego dopiero po złożeniu przez skarżącą kolejnego oświadczenia 22 czerwca 2020 r., że nie mieszka z córką, organ pierwszej instancji [...] czerwca 2002 r. wydał decyzję o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego i odmowie prawa do tego świadczenia. W rozpoznawanej organy administracji nie rozważyły możliwości wyjaśnienia wątpliwości w zakresie sprawowania przez skarżącą opieki nad dzieckiem O. O. w drodze przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, do czego podstawę prawną stanowi art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d. Przepis ten nie tylko dotyczy sytuacji określonych w art. 5a u.p.p.w.d. (uprawnienie do świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w domu społecznej) lub art. 22 u.p.p.w.d. (zbieg prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego), ale również wszystkich innych sytuacji, gdy istnieje wątpliwość w tym zakresie. Z akt sprawy nadto nie wynika, aby ojciec O.O. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ten sam okres świadczeniowy co skarżąca.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe uchybienie związane jest z błędną wykładnią, a w konsekwencji tego błędnym zastosowaniem art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. i oceną zaistnienia okoliczności uzasadniających wydanie decyzji na podstawie tego przepisu.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.

Na marginesie powyższych rozważań należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, aby poniosła wymienione w art. 205 § 1 p.p.s.a. niezbędne koszty postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skarżąca nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zawartego w skardze wniosku o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

dc