Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1093/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 § 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak, sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), Protokolant ref. staż. Natalia Berkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2015 r. nr [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania J.K. (dalej: "skarżący") od decyzji Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z dnia [...] listopada 2015 r. znak: [...] stwierdzającej wydanie decyzji Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. z naruszeniem prawa orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Decyzją z dnia [...] maja 1980 r. Prezydenta Miasta S. orzekł o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 5683 m2 położonego w S. należącym do A. B.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2002 r. J. K., spadkobierca A.B. (por. prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 1993 r. sygn. akt [...]) wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Wskazał, że gospodarstwo to nie stanowiło wyłącznie własności A. B., ale również jej dzieci tj. B. B., J. K., L. K. i Z.K..

Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji uznając, że A. B. była jedyną właścicielką tego gospodarstwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. (znak: [...]) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...]. Wyrokiem z dnia 7 września 2004 r. (sygn. akt IV SA 3848/03) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję MRiRW oraz decyzję Wojewody [...] wskazując, że oba organy w sposób niewystarczający zbadały, które grunty faktycznie należały do A. B..

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2005 r. (znak: [...]) stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta S. w części dotyczącej działki nr [...] oraz odmówił stwierdzenia nieważności w części dotyczącej działki nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. (znak: [...]) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił rozstrzygnięcie Wojewody i umorzył postępowanie w I instancji wskazując, że organem właściwym w zakresie odwołania od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2015 r. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Wyrokiem z dnia 16 października 2006 r. (sygn. akt IV SA 1313/06) WSA w Warszawie uchylił decyzję MRiRW z [...] kwietnia 2006 r.

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. (znak: [...]) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] października 2005 r. (znak: [...]) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. (znak: [...]) Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta S. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa działki nr [...] oraz stwierdził nieważność w pozostałym zakresie tj. w części dotyczącej gruntu o pow. 668 m2. Rozstrzygniecie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. (znak: [...]).

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. (sygn. akt I SA/Wa 2570/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję MRiRW z dnia [...] sierpnia 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. Sąd uznał, że decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 45 i 46 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32 poz. 140) oraz art. 199 w związku z art. 1035 Kodeksu cywilnego. Jednocześnie w treści uzasadnienia Sąd wskazał na konieczność dokonania oceny, czy w świetle art. 156 § 2 k.p.a. jest możliwe jej wyeliminowanie z obrotu prawnego z uwagi na możliwość istnienia nieodwracalnych skutków prawnych w postaci przyznania na podstawie decyzji świadczenia emerytalnego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. (znak: [...]) Wojewoda [...] orzekł, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., że decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r. została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż podjął działania zmierzające do pozyskania informacji na temat świadczeń przyznanych A. B. w związku z przekazaniem przez nią gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Jednakże uzyskanie jednoznacznych wyjaśnień w przedmiocie pobierania przez A. B. świadczeń związanych z przekazaniem przez nią gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa okazało się niemożliwe.

Wojewoda uznał, że wytyczne WSA zawarte w wyroku z dnia 5 czerwca 2014 r., w zakresie dotyczącym możliwości wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego z uwagi na powstanie nieodwracalnych skutków prawnych, nie są wiążące z uwagi na zapadłe w dniu 12 maja 2015 r. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od jej wydania nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

Organ I instancji zauważył, iż przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, na wniosek A. B., nastąpiło decyzją Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980r. a zatem wydaną ponad 35 lat temu. Decyzja ta, wydana została w oparciu o przepisy ustawy z 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, zgodnie z którą przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy i było warunkiem uzyskania przez rolnika emerytury. Decyzja ta rodziła zatem (była podstawa nabycia) prawa do pobierania emerytury.

W ocenie Wojewody, wobec zaistnienia przeszkody w postaci znacznego upływu czasu nie jest możliwe wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności ww. rozstrzygnięcia z uwagi na jego wydanie z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie zatem do treści art. 158 § 2 k.p.a., ograniczono się do stwierdzenia wydania badanej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania przyczyn, dla których nie było możliwe stwierdzenie jej nieważności.

Od przedmiotowej decyzji Wojewody skarżący, pismem z dnia 18 grudnia 2015 r., złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 1980 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie decyzji z [...] listopada 2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a") poprzez niewykonanie wydanego w sprawie wyroku WSA z dnia 5 czerwca 2014 r., w zakresie w jakim wyrok zobowiązywał organ do ustalenia, czy możliwe jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. z uwagi na to że skutkiem tej decyzji było przyznanie świadczenia emerytalnego w wysokości ustalonej z uwagi na charakter przejętego gospodarstwa;

- art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu obywateli;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu prawnym podstawy prawnej decyzji i w konsekwencji naruszenie art. 11 k.p.a.;

- art. 158 § 2 k.p.a. poprzez zastosowanie go w sytuacji, w której nie było do tego podstaw;

- art. 6 k.p.a. poprzez działanie bez podstawy prawnej.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy wskazaną na wstępie

i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] marca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Uzasadniając wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się rozbieżne oceny co do wpływu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13) na wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. oraz stosowania tego przepisu na tle konkretnych spraw administracyjnych. Zauważył jednak, iż na skutek tego wyroku nie została zawieszona treść normatywna art. 156 § 2 k.p.a., a zatem Wojewoda niezasadnie uznał, że nie jest związany oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2014 r. (I SA/Wa 2570/13).

Organ odwoławczy wskazał, iż orzekając w sprawie jest związany wytycznymi zawartymi w ww. wyroku WSA. Stwierdził zatem, że decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r. został wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 45 i 46 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32 poz. 140), gdyż w dacie przejęcia gospodarstwo rolne o pow. 0,5683 ha (w tym działka nr [...]) stanowiło przedmiot współwłasności A. B. i spadkobierców B. B. tj. J. K., L. K. i Z. K. (por. postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 1993 r. sygn. akt. [...]) i jako nieruchomość stanowiąca współwłasność rolnika i innych osób nie podlegało przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Nabycie spornej nieruchomości nastąpiło w trakcie trwania małżeństwa A. B. i B. B., co oznacza, że nieruchomość ta weszła do ich majątku wspólnego (por. akt notarialny z dnia [...] lutego 1960 r. Rep. Nr [...]). A. B. nie była zatem uprawniona do samodzielnego przekazania gospodarstwa (ani jego części) na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ nieruchomość nie stanowiła jej wyłącznej własności, a to w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

Minister podniósł, iż zgodnie z wytycznymi WSA konieczne jest dokonanie oceny wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r. z uwagi na to, że skutkiem tej decyzji było przyznanie A. B. świadczenia emerytalnego. Zauważył, iż w piśmie ZUS z dnia [...] maja 2015 r. stwierdzono, że akta emerytalno-rentowe A. B. zostały w 1988 r. przekazane na makulaturę i z tego powodu organy obu instancji nie mają możliwości ustalenia dokładnie w jakim okresie i w jakiej wysokości dawna współwłaścicielka nieruchomości pobierała świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Jednakże w aktach archiwalnych znajduje się decyzja wstępna ZUS w S. z dnia [...].05.1980 r. (Nr [...]) ustalająca, że po przekazaniu gospodarstwa A. B. będzie przysługiwać jej emerytura w wysokości [...] zł. Niewątpliwie też chęć uzyskania emerytury była powodem, dla którego A. B. przekazała gospodarstwo Skarbowi Państwa. Nigdy też, po przejęciu gospodarstwa A. B. nie domagała się jego zwrotu, w szczególności nie podnosiła kwestii braku wypłacenia emerytury w zamian za przejęte nieruchomości.

Zdaniem Ministra, okoliczności te w powiązaniu z faktem, że ZUS do 1988 r. posiadał akta emerytalne A. B., pozwalają przyjąć, że w konsekwencji przekazania gospodarstwa Państwu uprawniona otrzymała należną jej emeryturę. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że pobieranie przez A. B. emerytury w zamian za przekazane gospodarstwo stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji ma bowiem skutek ex tunc, a zatem należałoby przyjąć fikcję prawną jakoby decyzja Prezydenta Miasta S. nigdy nie została wydana, a w konsekwencji jakby A. B. otrzymała bezpodstawnie korzyść majątkową (świadczenie z ubezpieczenia społecznego) od Skarbu Państwa.

Zdaniem Ministra z uwagi na to, że A. B. nie żyje od [...] roku oraz ze względu na treść przepisów Kodeksu Cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu, nie jest możliwe odwrócenie skutku prawnego wywołanego przez decyzję Prezydenta Miasta S.. Minister uznał zatem, iż pomimo wadliwego uzasadnienia decyzja Wojewody odpowiada przepisom prawa.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję z dnia [...] marca 2019 r. skarżący wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:

1) art. 158 § 2 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię;

2) art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także 8 i 9 k.p.a. w szczególności poprzez nieuwzględnienie interesu społeczny i słusznego interesu obywateli, podważenie zaufania do władzy publicznej, odstąpienie od czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż organ odwoławczy, jak i organ I instancji nie rozważyły należycie, jakie skutki prawne wywołała kwestionowana decyzja z [...] maja 1980 r., będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego. Podkreślił, iż skutkiem prawnym decyzji z dnia [...] maja 1980 r. nie było przyznanie A. B. świadczenia emerytalnego. Przyznanie świadczenia emerytalnego było bowiem (o ile faktycznie do tego doszło, bowiem organy nie wykazały żadnych dowodów na potwierdzenie tego faktu, a jedynie domniemania) skutkiem prawnym decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu tegoż świadczenia.

Skarżący podniósł, iż kwestionowana decyzja nie wywołała skutku w postaci przyznania świadczenia emerytalnego, gdyż przyznanie emerytury A. B. nie jest bezpośrednim i nieuniknionym skutkiem prawnym decyzji o przejęciu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, lecz kolejnym zdarzeniem prawnym. Przyznanie uprawnień emerytalnych nie wynika bowiem z decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Po przejęciu nieruchomości A. B. nie otrzymała automatycznie emerytury. Decyzja ta pozwoliła jej na uzyskanie kolejnej decyzji - o przyznaniu emerytury.

Skarżący za błędne i pozbawione logiki uznał zatem stwierdzenie, iż pobieranie emerytury przez A. B. stanowi nieodwracalny skutek prawny kwestionowanej decyzji Prezydenta Miasta S., o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Uzyskanie - i ewentualne pobieranie świadczenia emerytalnego - jest skutkiem prawnym domniemanej decyzji o przyznaniu świadczenia emerytalnego. Jedynym skutkiem prawnym decyzji z [...] maja 1980 r. jest przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości, którą nie mogła dysponować A. B.. W ocenie skarżącego nie można mówić o tym, iż zaistniał nieodwracalny skutek prawny decyzji z dnia [...] maja 1980 r., niepozwalający na stwierdzenie nieważności tejże decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w przedmiotowej sprawie, wniósł o jej oddalenie. Podniósł, iż w sprawie należy uznać, że A. B. nabyła prawa emerytalne w następstwie wydanej z naruszeniem prawa decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r., a następnie pobierała świadczenia emerytalne z tego tytułu na podstawie nieodnalezionej decyzji ZUS wyznaczającej wysokość tego świadczenia. W konsekwencji zasadne jest przyjęcie, że związek faktyczny między przejęciem gospodarstwa przez Państwo za emeryturę, a przyjmowaniem przez A. B. świadczenia emerytalnego z tego tytułu istniał i doprowadził do pojawienia się nieodwracalnych skutków prawnych w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych ustawowych kryteriów stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2015 r. orzekającą o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego należącego do A. B..

Na wstępie należy wskazać, że rozpoznawana obecnie sprawa była już przedmiotem oceny sądów administracyjnych. WSA w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 września 2004 r., sygn. akt IV SA 3848/03 uchylił wcześniejsze decyzje organów nadzoru (z 26 czerwca 2003 r. i 30 stycznia 2003 r.) odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1980 r. Z kolei wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2570/13 WSA w Warszawie uchylił decyzje organów nadzoru z [...] sierpnia 2013 r. oraz z [...] października 2012 r. W rozstrzygnięciu tym Sąd przesądził, iż A. B. nie była uprawniona samodzielnie do przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa, ponieważ nieruchomość nie stanowiła jej wyłącznej własności. W związku z tym Sąd uznał, iż jest to rażące naruszenie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32 poz. 140), ale również art. 199 w zw. z art. 1035 Kodeksu cywilnego poprzez zadysponowanie całą nieruchomością pomimo braku zgody pozostałych współwłaścicieli. Nadto Sąd stwierdził, iż przejęcie wyłącznie części gospodarstwa jest oczywiście sprzeczne z treścią art. 46 ww. ustawy z 27 października 1977r., jak również z celem jakiemu miał służyć przewidzianym w tym akcie system zabezpieczenia emerytalnego rolników. Uchybienia te stanowią o rażącym naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie Sąd zobowiązał organ nadzoru do oceny czy w świetle art. 156 § 2 k.p.a. jest możliwe wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] maja 1980r. z uwagi na to że skutkiem tej decyzji było przyznanie na jej podstawie świadczenia emerytalnego w wysokości ustalonej z uwagi na charakter przejętego gospodarstwa.

Przypomnienie zapadłych w sprawie wyroków jest konieczne, aby wykazać szczególny kontekst tej sprawy, wynikający właśnie z treści zapadłych w tej sprawie wyroków i wynikające z nich związania określone w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. NSA w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 (publik. CBOSA) sformułował pogląd, wedle którego związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Z tego powodu ocena wyrażona w wyroku sądu o sygn. akt I SA/Wa 2570/13, co do rażącego naruszenia prawa przez decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. pozostaje obecnie poza rozważaniami Sądu i jest w niniejszej sprawie wiążąca. Zakres problematyki będącej przedmiotem kontroli na obecnym etapie ograniczony jest jedynie do kwestii zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych ww. decyzją.

Należy wskazać, iż nieodwracalne skutki prawne, o jakich mowa w art. 156 § 2 k.p.a. to takie, których wystąpienia nie może anulować organ administracji w ramach służących mu kompetencji, przy czym chodzi tu o skutki, które wywołało orzeczenie dotknięte wadą nieważności (por. uchwała NSA z 20 III 2000 r., OPS 14/99). Tak też w wyrokach z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 755/06; z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 327/07; z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 923/10; z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1727/11 (wszystkie publik. CBOSA). Nieodwracalność skutku prawnego nie polega na tym, że w wyniku stwierdzenia nieważności następuje przywrócenie stanu prawnego istniejącego poprzednio, bowiem nie idzie o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, a tylko takich, które wywoła sama nieważna decyzja.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw do podzielenia stanowiska Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że pobieranie przez A. B. świadczenia emerytalnego stanowiło nieodwracalny skutek prawny decyzji Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 5683 m2 należącego do A. B.. Sąd zgadza się ze stanowiskiem przedstawionym przez skarżącego, iż wyłącznym skutkiem prawnym wskazanej decyzji z [...] maja 1980 r. było przejęcie wskazanego gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Natomiast przyznanie świadczenia emerytalnego to skutek prawny odrębnej decyzji wydanej przez organ ZUS/KRUS właściwy do spraw zaopatrzenia emerytalnego.

Jak już wskazano powyżej, nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu. W rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie zachodzi. Będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego decyzja dotyczy bowiem przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa, a nie nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Jednocześnie Sąd zauważa, iż organ nie może w toczącym się postępowaniu nieważnościowym oceniać i brać pod uwagę, czy istnieje prawna możliwość zwrotu ewentualnie wypłaconych na rzecz A. B. świadczeń emerytalnych. Ta kwestia ma bowiem charakter stricte cywilny.

Tym samych, w ocenie Sądu, decyzja Prezydenta Miasta S. z [...] maja 1980 r. jako wydana z rażącym naruszeniem prawa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Skoro nieodwracalne skutki prawne nie wystąpiły, nie ma przeszkód do stwierdzenia jej nieważności. Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające będą zobowiązane uwzględnić powyższe stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.