Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 83/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: Art. 39 (9) ust.1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: Art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: Art. 165 par.2 i par. 5, 6 i par. 7
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: Art. 130 par.1, art. 169 par. 3
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Ministra Sprawiedliwości oraz M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1209/09 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. odrzuca skargę kasacyjną M. K.; 2. oddala skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 września 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1209/09 uwzględnił skargę M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 2009 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską i uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu.

Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uchwałą z dnia 22 września 2008 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską M. K.. Kandydat na aplikanta uzyskał z testu wyboru 189 punktów, w sytuacji gdy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego mógł otrzymać kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. W tych okolicznościach organ uchwałodawczy Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. stwierdził, że M. K. zdał egzamin konkursowy na aplikację z wynikiem negatywnym.

W odwołaniu od tej uchwały M. K. wniósł o uznanie za prawidłowe udzielonych przez niego odpowiedzi na pytania o nr 98, 139, 193, 196, 206, 249 oraz 250 i o zmianę uchwały poprzez ustalenie, że uzyskał wynik pozytywny z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 22 kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zakwestionowaną uchwałę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Przyjęcie, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on co najmniej 190 punktów, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca.

Minister Sprawiedliwości odniósł się do zakwestionowanych przez stronę pytań testowych:

1. Pytanie nr 98, brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd."

Na powyższe pytanie kandydat udzielił odpowiedzi "A" zaś zgodnie z kluczem odpowiedzi należało zaznaczyć odpowiedź "C". Organ cytując treść art. 130 § 1 k.p.c. oraz art. 370 k.p.c., stwierdził, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c.). Zdaniem organu pytanie dotyczyło dokładnie takiej sytuacji, jak wyżej opisana, a odpowiedź nie wynika z przytoczonych przepisów i ich łączne powołanie w kluczu odpowiedzi było konieczne. Art. 1302 § 3 k.p.c., został tu zastosowany a contrario - dla podkreślenia, że tylko w przypadku, gdy apelację wnosi fachowy pełnomocnik, podlega ona odrzuceniu bez wzywania do uiszczenia opłaty. Istota pytania nr 98 sprowadzała się zatem do problemu, kogo wzywa się do uiszczenia opłaty: stronę, czy pełnomocnika.

2. Pytanie nr 139 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Kandydat zaznaczył w teście odpowiedź "A" zaś według klucza prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "B". Zarzut skarżącego w stosunku do pytania nr 139 organ uznał za chybiony. Zgodnie z art. 250 pkt 1 k.s.h., "prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje m.in. zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom". Z kolei stosownie do treści 252 § 1 k.s.h. "osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250 k.s.h., przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą."

3. Pytanie nr 193 brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie."

Na powyższe pytanie kandydat zaznaczył odpowiedz "C", podczas gdy z klucza odpowiedzi wynikało, że prawidłowa była odpowiedź "A". Według Ministra Sprawiedliwości treść tego pytania nie wzbudziła żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Należy mieć bowiem na uwadze, że wspomniane pytanie było sformułowane w jasny sposób i dotyczyło zasady wyrażonej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej.

4. Pytanie nr 196 brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, rozprawa w postępowaniu podatkowym:

A. odbywa się przed organem podatkowym pierwszej instancji,

B. odbywa się przed organem odwoławczym,

C. nie jest dopuszczalna ani przed organem pierwszej instancji, ani przed

organem odwoławczym."

Na powyższe pytanie skarżący udzielił odpowiedzi "A" zaś w kluczu zaznaczono jako prawidłową odpowiedź "B". W ocenie organu istota pytania nie dotyczyła tego, czy przeprowadzenie rozprawy w postępowaniu odwoławczym jest obligatoryjne. Organ wyjaśnił, że rozprawa nigdy nie odbywa się przed organem pierwszej instancji, gdyż żaden przepis nie przewiduje prowadzenia rozprawy przed organem podatkowym pierwszej instancji.

5. Pytanie nr 206 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem."

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", zaś zgodnie kluczem prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A". Odnosząc się do zarzutu skarżącego w odniesieniu do ww. pytania organ stwierdził, że z treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Pod lit. a) ustawodawca wprost w ustawie zawarł stwierdzenie, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty. Organ podkreślił, że odpowiedź na pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyżej przytoczone okoliczności Minister Sprawiedliwości w wyniku ponownego sprawdzenia poprawności udzielonych przez odwołującego się na arkuszu egzaminacyjnym odpowiedzi oraz przeliczenia uzyskanych punktów stwierdził, że skarżący uzyskał z testu 189 punktów.

Dokonując oceny wniesionej przez skarżącego skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 2009 r. Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego.

Według Sądu I instancji pytanie nr 100 testu egzaminacyjnego budzi wątpliwości co do sposobu jego sformułowania. Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza poprawną odpowiedzią była odpowiedź "C", oparta na treści art. 130 § 1 k.p.c. oraz art. 169 § 3 k.p.c. W ocenie Sądu ww. przepisy nie dają podstawy do udzielenia na tak skonstruowane pytanie prawidłowej odpowiedzi. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. stanowi, że równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej. Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1, jeśli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku, nie przemawia literalnie brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. Sąd I instancji podniósł, że to orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (podobnie: I CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i II CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

Sąd I instancji uznał także za trafny zarzut skarżącego dotyczący wadliwego skonstruowania pytania nr 139. Wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji stwierdził, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny

Sąd uznał także za trafny zarzut skarżącego odnośnie pytania nr 193, w którym żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, nawet wskazana przez organ odpowiedź "A". Według Sądu I instancji nie zawsze - zgodnie z ustawą Ordynacja Podatkowa - wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Skoro organowi chodziło o tzw. zasadę, to powinna była ona znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania. Z tych względów nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie powinno obciążać skarżącego.

W przypadku omawianego pytania naruszona została zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź.

Jeżeli chodzi o zarzuty odnoszące się do pytań o numerach 98, 196, 206, 249 i 250 Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo tj. w sposób wszechstronny i przekonujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 460/2008 z dnia 22 września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie było uzasadnione.

W związku z tym, że pytania o numerach 100, 139 i 193 zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister Sprawiedliwości oraz M. K. wnieśli skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji błędnej oceny ich zastosowania przez organ administracji, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi – przez uwzględnienie skargi M. K. w sytuacji, gdy zakwestionowana decyzja Ministra Sprawiedliwości nie naruszała przepisów prawa materialnego, a zwłaszcza art. 33 1 i art. 33 9 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1361), które to naruszenie miałoby polegać na sformułowaniu pytań nr 100, 139 i 193 testu konkursowego na aplikację radcowską w sposób sprzeczny z ww. przepisami.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji dotyczącym nieprawidłowości pytania nr 100. Organ podniósł, że zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy w kwestii poruszonej w tym pytaniu nie oznacza automatycznie, że zagadnienie jest kontrowersyjne a przepis niejasny. Powoływane przez Sąd I instancji orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w odmiennym stanie prawnym, tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Wydanie orzeczenia przez Sąd Najwyższy nie oznacza automatycznie, że pojawiło się istotne zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Jeżeli chodzi o pytanie nr 139, to zdaniem organu art. 250 k.s.h. wyraźnie wymienia podmioty uprawnione do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników, w tym także m.in. zarząd spółki, członków spółki. Zatem uprawnienie to przysługuje wyłącznie osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Na poparcie tego stanowiska organ skarżący powołał się na uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. wydaną w tej materii. Wspomniana uchwała została wpisana do księgi zasad prawnych, zaś jej treść jest literalnym odzwierciedleniem przepisu art. 250 k.s.h. Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z argumentacją Sądu I instancji odnoszącą się do pytania testowego nr 193. W ocenie organu sporne pytanie nie zawierało zastrzeżenia, że chodzi o wyjątki określone w ustawie – Ordynacja podatkowa. Jakkolwiek art. 165 § 5 i 7 ustawy Ordynacja podatkowa przewiduje cztery wyjątki od zasady wszczynania postępowania podatkowego z urzędu w formie postanowienia, to żaden z tych wyjątków nie został uwzględniony w pytaniu jak również nie dotyczyła go żadna z sugerowanych odpowiedzi. W tym przypadku Sąd I instancji doszedł zatem do mylnego przekonania, że pytanie nr 193 nie zawierało wyłącznie jednej poprawnej propozycji odpowiedzi.

Z wymienionych względów Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

M. K. zarzucił w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w zakresie pytania nr 98 w postaci art. 33 1 ust. 3 ustawy o radcach prawnych przez błędną wykładnię art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie na tej podstawie, że przy weryfikacji legalności wydanej w sprawie decyzji Ministra Sprawiedliwości Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. błędnie dokonał kontroli decyzji administracyjnej wadliwie interpretując treść art. 33 1 ust. 3 ustawy o radcach prawnych błędnie przyjmując, iż zgodne z przedmiotowym przepisem jest sformułowanie pytania konkursowego w postaci kazusu oraz dokonał wadliwego zestawienia realiów faktyczno – prawnych pytania konkursowego o numerze 98 niewłaściwie stosując art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i nie doszukując się naruszenia przez organ administracji publicznej przedmiotowego przepisu prawa (prawidłowo interpretowanego przez Sąd I instancji), pomimo szeregu okoliczności wiadomych Sądowi I instancji a potwierdzających wadliwość przedmiotowego pytania tj. w szczególności :

a) okoliczności nieprawidłowo sformułowanej treści pytania powodującej możliwość dwojakiego rozumienia stanu faktyczno - prawnego pytania, a zatem także - możliwość udzielenia dwóch poprawnych odpowiedzi;

b) nieprawidłowo (niekodeksowo) sformułowanej rzekomo wyłącznie prawidłowej odpowiedzi;

c) okoliczności skonstruowania pytania konkursowego, którego zakres przedmiotowy wymaga opowiedzenia się po stronie jednego z dwóch poglądów doktrynalnych w procesie udzielania odpowiedzi, w sytuacji gdy tylko jeden z tych poglądów jest uznany wyłącznie za prawidłowy.

W zakresie pytania nr 206 skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną wykładnię. Na tej podstawie przy weryfikacji legalności wydanej decyzji w sprawie decyzji Ministra Sprawiedliwości Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. błędnie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej błędnie zinterpretował art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i nie doszukał się naruszenia przez organ administracji tego przepisu prawa pomimo sformułowania pytania, które wymaga od skarżącego wybrania odpowiedzi "najlepszej, najbardziej oczywistej" oraz nie uwzględnił okoliczności takiego sformułowania pytania powodującego, że prawidłowa odpowiedź jest inna, aniżeli wynikająca z klucza odpowiedzi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, M. K. przedstawił rozbudowaną argumentację na poparcie wymienionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. K. Minister Sprawiedliwości podniósł, że zarzuty skarżącego są nieuzasadnione i wniósł o jej oddalenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości M. K. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzuconego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytania nr 139 i 193 nie spełniają wymagań określonych w tym przepisie. Ma on następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach.

Minister Sprawiedliwości niezmiennie wskazywał, że prawidłowa odpowiedź "B" na pytanie nr 139 znajduje jednoznaczne potwierdzenie w treści art. 250 pkt 1 w związku z art. 252 § 1 k.s.h. Pierwszy z nich stanowi, że prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom, natomiast w świetle drugiego przepisu osobom lub organom spółki wymienionym w art. 250 przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. W ocenianym pytaniu przyjęto założenie, że chodzi o legitymację odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niebędącego jej wspólnikiem, do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. W obu wymienionych przepisach k.s.h. nie określono natomiast uprawnień takich osób, które po odwołaniu ze składu organów spółki nie są już jej wspólnikami.

W zależności od rodzaju zastosowanej wykładni tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie zaznaczyły się wyraźnie rozbieżności na tle istnienia lub braku legitymacji do wytoczenia takiego powództwa przez osoby, które oprócz odwołania ich ze składu organów spółki nie są także jej wspólnikami. Przykładowo stosując wykładnię systemową Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 13 lutego 2004 r. II CK 438/02, z dnia 25 listopada 2004 r. III CK 592/03 i z dnia 15 grudnia 2005 r. II CSK 19/05 przyjmował, że byli członkowie zarządu lub rady nadzorczej spółki niebędący wspólnikami mają legitymację do wytoczenia powództwa z art. 252 k.s.h. o stwierdzenie nieważności uchwały o odmowie udzielenia absolutorium tym organom za okres, w którym byli ich członkami. W tych wyrokach podkreślono, że rezultat wykładni językowej jest tylko wówczas rozstrzygający, gdy nie podważają go wyniki uzyskane w drodze innych metod wykładni. Dając prymat wykładni językowej, w uchwale z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06 (OSNC 2007/7-8/95) Sąd Najwyższy z kolei uznał, że osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą (art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 1 k.s.h.). Mimo nadania tej uchwale mocy zasady prawnej, spotkała się ona w pięciu glosach z wysoce zróżnicowaną oceną, także krytyczną. W zaskarżonym wyroku trafnie więc stwierdzono, że na oceniane pytanie możliwe było udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi przy wskazaniu źródła przyjętej argumentacji. Przy tak skonstruowanym pytaniu jedna prawidłowa odpowiedź nie wynikała wprost ze wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości art. 250 pkt 1 w związku z art. 252 § 1 k.s.h.

Nie są uzasadnione zarzuty Ministra Sprawiedliwości co do przyjęcia w motywach zaskarżonego wyroku, że w pytaniu nr 193 nie zawarto żadnej propozycji prawidłowej odpowiedzi. Od przewidzianego w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej wszczynania postępowania podatkowego z urzędu w formie postanowienia przewidziano w jego § 5 wyjątki dotyczące:

– ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie przy niezmienionym stanie faktycznym,

– umorzenia zaległości podatkowych w przypadkach objętych art. 67d § 1,

– nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Nie wszczyna się również w tej formie postępowania podatkowego w sprawach określonych w art. 165 § 6 i 7 Ordynacji podatkowej. Przy tak zróżnicowanej procedurze zawartej w jednym artykule, treść pytania i propozycje odpowiedzi nie spełniały wymogów określonych w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Bez wprowadzenia do nich założenia, że chodzi o zasadę albo o przewidziane do niej wyjątki, nie istniały wyraźnie określone kryteria, według których możliwe było dokonanie obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut Ministra Sprawiedliwości odnoszący się do zakwestionowanego przez Sąd I instancji pytania testowego nr 100 dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z przepisów k.p.c. powołanych w kluczu odpowiedzi: art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c. nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Nawet gdyby przyjąć, że odpowiedź zaproponowana w kluczu na to pytanie była prawidłowa, to nie miało to wpływu na wynik sprawy, gdyż uczestnik postępowania na skutek wyroku Sądu I instancji, w którym zakwestionowano dwa pytania testowe, uzyskałby pozytywny wynik z egzaminu na aplikację radcowską w liczbie 191 punktów.

W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. obowiązany był uchylić wymienioną decyzję Ministra Sprawiedliwości, ponieważ M. K. spełnił warunki przewidziane w art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych dla pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, uzyskując z testu co najmniej 190 punktów. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną M. K. z powodu niedopuszczalności jej wniesienia od samego uzasadnienia wyroku, którego niepodzielna sentencja dotyczyła wyniku egzaminu konkursowego a nie oceny prawidłowości odpowiedzi na poszczególne pytania i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. art. 193 p.p.s.a. orzekł w pkt 1 jak w sentencji.