Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 407/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. M. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] stycznia 2004r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1962r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1962r. w sprawie przejęcia na rzecz Państwa bez odszkodowania parceli nr [...] pow. 17,5604 ha uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] pn. "C." i parceli nr [...] o pow. 5,7682 ha uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] pn. "K." stanowiących własności J. M. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. z 1989r. Nr 58, poz.348). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, że J. M. (matka skarżącego) w dniu 5 kwietnia 1958r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nie była w posiadaniu tej nieruchomości. Nieruchomość ta pozostawała zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w faktycznym władaniu Państwa, które przekazało ją do użytkowania Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "M." w M.. Wydanie decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości, jak twierdzi organ, było więc usankcjonowaniem stanu prawnego nieruchomości pozostającej w dniu 5 kwietnia 1958r. we władaniu Państwa.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik M. M. (następcy prawnego J. M.) domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2004r. naruszają przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, na podstawie którego została przejęta na własność Państwa przedmiotowa nieruchomość. Wydanie bowiem przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa decyzji z dnia [...] marca 1962r. zdaniem skarżącego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa - w szczególności ze względu na to, iż RSP "M." posiadała przedmiotową nieruchomość jedynie w formie dzierżawy. Było więc to posiadanie zależne, czyli nieprowadzące do władania gruntem.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Dlatego też działając na podstawie powyższego przepisu Sąd, z przyczyn które zostaną przedstawione poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo i w związku z tym decyzję obu instancji dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (t.j. Dz. U. 2000 nr 98, poz. 1071).

O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi art. 157 § 1 kpa. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji, od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organu załatwiającego tego typu sprawy. Kluczowym dla ustalenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji będzie ustalenie organu I i II instancji, do kompetencji których należałoby rozstrzygniecie merytoryczne w sprawie.

Kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja organu II instancji z dnia [...] maja 1962r. wydana przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. utrzymywała w mocy decyzję z dnia [...] marca 1962r. wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na podstawie kompetencji przyznanych temu organowi w art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17, poz.71). Powyższy przepis został zmieniony ustawą z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 10, poz. 56). Zgodnie z treścią art. 9 ust. 3 po jego nowelizacji, właściwymi do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego.

Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz.291 z późn. zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej.

Jak wynika natomiast z art. 5 pkt 7 lit b ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz.198 ze zm.) należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego zadania i kompetencje określone w ustawie z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, dotyczące orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa, przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej jako zadania własne. Ten ostatni artykuł skreślony został przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. nr 162, poz. 1126 ze zm.). Po dokonaniu tych zmian ustawodawczych omawiana kwestia orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa nie została przypisana żadnemu organowi. W obowiązującym systemie prawnym brak jest podstawy materialnoprawnej odpowiadającej art. 9 ust. 3 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958r.

Powołane powyżej okoliczności prowadzą do pojawienia się trudności w ustaleniu właściwego organu I i II stopnia, a co za tym idzie organu właściwego dla stwierdzenia nieważności zakwestionowanych przez skarżącego decyzji.

Zgodnie jednak z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.) do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowej rządowej administracji ogólnej. Dlatego też należy przyjąć, iż kompetencja do orzekania w omawianej kategorii spraw w I instancji przeszłaby obecnie na starostę, a odwołania od decyzji starosty byłyby rozpatrywane przez samorządowe kolegia odwoławcze. W myśl bowiem art.17 pkt 1 kpa, w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, w tym starosty, są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie, jak już wspomniano, brak jest jednak przepisów szczególnych, które stanowiłyby o właściwości innych organów.

Wskazówkę dla ustalenia organu właściwego mogą w tej sytuacji stanowić także przepisy Konstytucji RP. W art. 163 Konstytucji RP ustanowiono bowiem zasadę, iż zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych wykonywane są przez organy samorządu terytorialnego.

Przedstawione powyżej okoliczności wskazują na to, że organem właściwym do rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 1962r. wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 1962r. wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. jest, na podstawie art. 157 § 1 k.p.a., właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze - w tym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Dlatego też rozpoznanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku pełnomocnika skarżącego o stwierdzenie nieważności ww decyzji skutkowało tym, iż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co dotknięte są one z mocy art.156 § 1 pkt 1 wadą nieważności.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 119 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) postanowił jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.