Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1734/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7; art. 11; art. 107 par 3; art. 77 par 1; art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzje własną z [...] maja 2018 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

W dniu 15 marca 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie ma środków finansowych na spłatę zaległości składkowych. Otrzymuje emeryturę w wysokości 750,00 zł. Z uzyskiwanych środków opłaca energię elektryczną, wodę, gaz i zakupuje opał.

Ponadto oświadczył, że ma 62 lata i nie ma siły aby podjąć zatrudnienie. Ma problemy zdrowotne związane z sercem i żołądkiem. W najgorszym przypadku korzysta ze wsparcia rodziny.

Do wniosku zostało dołączone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, PIT-11A za rok 2017, umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia ....08.1979r. wraz z wykazem składników majątkowych.

Natomiast w dniu 19 marca 2018 r. do akt sprawy skarżący dołączył dowód wpłaty z dnia [...].12.2017 r. na rzecz Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...], fakturę dnia 18.12.2017 r. za dostarczenie wody (okres rozliczeniowy 29.08.2017-18.12.2017), z fakturę VAT z dnia ....11.2017r. za energię elektryczną (okres rozliczeniowy 15.09.2017-23.11.2017).

Zakład przeprowadził własne postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych, że skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0360 ha położonej w [...] Nr KW [...]. Nieruchomość obciążona jest wpisem hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] Inspektorat [...] obejmującej zobowiązania z tytułu nieopłaconych należności składkowych na FUS za okres 04/2000-05/2000, 11/2000, 04/200110/2001, 07/2003-11/2003, na FUZ za okres 01/2000, 03/2000-04/2000, 10/2000-11/2000, 04/2001-10/2001, 07/2003- 11/2003 oraz na Fundusz Pracy za okres 01/2000, 03/2000-04/2000, 07/2000, 10/2000-11/2000, 04/2001-10/2001, 07/2003-11/2003.

Decyzją z [...] maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2018 r.

Zdaniem organu żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Podniósł, iż przede wszystkim nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie można orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia, bowiem wobec skarżącego Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] jako organ egzekucyjny nie wszczął postępowania egzekucyjnego.

Wskazał, że o braku możliwości zastosowania przesłanki nieściągalności świadczy także fakt, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w N.. Wyjaśnił, że na posiadanej nieruchomości Zakładowi przysługuje prawo dokonania kolejnego zabezpieczenia należności składkowych wpisem hipoteki.

Podkreślił również, iż uwzględniając przesłanki powołane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład nie ma możliwości orzeczenia nieściągalności. Podniósł, że ocena braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego egzekucję.

W opinii Zakładu w sprawie nie występują również podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozpatrywane w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Organ podniósł, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne w wysokości 750,17 zł, wobec czego średniomiesięczny dochód skarżącego jest niższy od minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w wysokości 1123,30 zł.

Wskazał, że z uzyskiwanych środków finansowych skarżący ponosi koszty utrzymania związane z opłatami eksploatacyjnymi w wysokości 250,00 zł oraz kosztami związanymi z leczeniem w kwocie 150,00 zł. Łączna kwota wydatków wynosi 400,00 zł miesięcznie.

Po analizie wysokość uzyskiwanych dochodów, w kontekście ponoszonych opłat i minimum socjalnego, w którym uwzględnione zostały wydatki związane z m.in. zakupem odzieży i obuwia, ochrony zdrowia, higieny osobistej, transport i łączność, organ zauważył, iż koszty utrzymania znacznie przekraczają wysokość udokumentowanych dochodów wobec czego skarżący posiada środki finansowe, z których reguluje powyższe wydatki.

Podniósł, iż fakt korzystania ze wsparcia rodziny w przypadku zaistnienia takiej okoliczności, na co powołał się skarżący w uzasadnieniu wniosku, nie może być poddany ocenie w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Organ zauważył również, że skarżący nie korzysta ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej oraz innych form pomocy.

Zdaniem organu w sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. poprzez :

1. dowolne i arbitralne uznanie, że w niniejszej sprawie należało wydać decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na rzecz ZUS, co w konsekwencji skutkowa przekroczeniem granic uznania administracyjnego bez jednoczesnego nie rozważenia indywidualnego interesu skarżącego,

2. niewłaściwe ustalenie przez organ rentowy, że skarżący ma możliwości w uregulowaniu nieopłaconych przez niego składek na rzecz ZUS, bez jednoczesnego nie rozważenia jego sytuacji majątkowej oraz zdrowotnej, uzyskiwanych dochodów, stałych miesięcznych kosztów jego utrzymania, warunków jego życia, co z konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że brak jest przesłanek do umorzenia tych należności,

3. pominięcie przy rozpatrywanej sprawie istnienia abolicji ZUS w zakresie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie nieopłaconych przez skarżącego składek za rok 2007, która to w istocie ma wpływ na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu przy uwzględnieniu słusznego interesy skarżącego, który nie mając świadomości o tym, że posiada jakiekolwiek zadłużenie w ZUS nie złożył stosownego wniosku w ustawowym terminie, a o swoich zobowiązaniach dowiedział się dopiero z decyzji wydanej w dniu[...].01.2015 roku o ustaleniu jego podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu,

4. zaniechanie przeprowadzenia rzetelnej oceny dowodów w niniejszej sprawie, co doprowadziło do uznania przez ZUS z jednej strony, że skarżący żyje w ubóstwie, a z drugiej uznano, że nie może to stanowić przesłanki do umorzenia składek, albowiem nie korzysta on z pomocy opieki społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi jest odmowa umorzenia Skarżącemu należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w kwocie 9162,86 zł.

Sąd wskazuje, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13).

Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie ocenił rzetelnie i wnikliwie faktycznych aktualnych możliwości płatniczych Strony. Zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia przedmiotowych należności w kontekście przedstawionej przez Stronę sytuacji majątkowej i życiowej, pozostaje w logicznej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty skargi, iż przedstawione przez Skarżącego fakty wymagały od organu pogłębionej refleksji w tym przedmiocie.

Sąd zwraca uwagę, że organ całkowicie pominął sytuację zdrowotną Skarżącego w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na którą Skarżący wskazuje w odwołaniu od decyzji. Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie Zakład, w odniesieniu do przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia stwierdził, że fakt, iż Skarżący pobiera emeryturę oznacza, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia nie ma zastosowania. Natomiast oceniając sytuację materialną Skarżącego Zakład stwierdził, że wydatki miesięczne, w łącznej kwocie przekraczającej wysokość świadczenia emerytalnego (co wynika z zsumowania przedstawionych w uzasadnieniu decyzji kwot wydatków) nie uzasadniają spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Organ wprawdzie wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że uzyskiwany miesięczny dochód gospodarstwa domowego Skarżącego jest niższy od minimum socjalnego, przewidzianego dla jedno osobowego gospodarstwa domowego, to jednak zaprzecza by świadczyło to o zaistnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, tj. okoliczności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – na którą powołuje się Skarżący w skardze. Stanowisko organu w powyższym zakresie jest nieuzasadnione, ponieważ nieosiąganie przez Skarżącego dochodów na poziomie granicy egzystencjonalnej świadczy o zaistnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Wskazywana przez Zakład rozbieżność co do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie musi oznaczać, że skarżący ukrywa źródła swoje dochodu, a jak sam wskazuje w razie konieczności wspiera go rodzina. To oznacza, że skarżący nie musi korzystać z Ośrodka Pomocy Społecznej, co jak wynika z uzasadnienia decyzji dla organu jest przesłanką negatywną do umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek.

Wskazać należy, że decyzja odmowna może spowodować konieczność po stronie skarżącego do sięgnięcia do takiej pomocy, co będzie oznaczać, że środki uzyskane od skarżącego powrócą do niego w formie uzyskanej pomocy i mogą przekraczać odzyskaną kwotę należności.

Należy wskazać, że decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenia miały miejsce w rozpoznawanej sprawie, organ pozostawił bowiem poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez Stronę pomijając istotny dla rozstrzygnięcia fakt złego stanu zdrowia Skarżącego. Natomiast oceny sytuacji materialnej w kontekście przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia organ dokonał wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd podkreśla, że z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2001 r. sygn. akt I SA 1110/01). Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie został właściwie rozpatrzony i oceniony, co narusza art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ niedostatecznie bowiem wziął pod uwagę specyficzną indywidualną, obiektywnie trudną sytuację Skarżącego.

Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz nosi cechy dowolności, a ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone.

Ponownie rozpoznając sprawę organ - mając na uwadze wskazania Sądu - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia, dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy p. p. s. a., orzekł jak w sentencji wyroku.