Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1530/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w  części i skargę w tym zakresie oddalono
Powołane przepisy: article: art. 45, art. 77 § 1, art. 134
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych J. B., K. B. i A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 746/16 w sprawie ze skargi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2 (drugim), 3 (trzecim) i 4 (czwartym) i oddala skargę, 2. zasądza od Dyrektora Generalnego Służby Więziennej na rzecz J. B. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. zasądza od Dyrektora Generalnego Służby Więziennej na rzecz K. B. i A. B. solidarnie kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 746/16 (dalej wyrok z 9 marca 2017 r.) po rozpoznaniu na rozprawie skarg kasacyjnych A.B. i K.B., J.B. oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 746/16 (dalej wyrok z 16 września 2016 r.) w sprawie ze skargi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 746/16; 2. uchylił zaskarżone postanowienie; 3. zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Dyrektora Generalnego Służby Więziennej kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. stwierdził, że strony ponoszą koszty postępowania kasacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister) postanowieniem z [...] marca 2016 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] marca 2016 r.) [na podstawie art. 134 kpa] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania z 13 listopada 2015 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej (dalej Dyrektor Generalny) od decyzji z [...] października 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2015 r.) Wojewody [...] (dalej Wojewoda).

W uzasadnieniu postanowienia Minister wskazał, że decyzją z [...] października 2015 r. Wojewoda [...] stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...]", stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, nie podlegała pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej.

Odwołanie z 13 listopada 2015 r. od powyższej decyzji pełnomocnik Dyrektora Generalnego r. pr. J.R. złożył dnia 16 listopada 2016 r. Minister podniósł, że stroną tego postępowania był Dyrektor Generalny Służby Więziennej, reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. J.R. Decyzja z [...] października 2015 r. została skierowana do r. pr. "J." [winno być "J."] R. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki widnieje pieczątka Biura Prawnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej i pieczątka r. pr. "J." [winno być "J."] R. wraz z jego podpisem i datą 02 listopada 2015 r. Na skutek informacji adw. K.B. o rozbieżnościach co do daty doręczenia zaskarżonej decyzji r. pr. J.R., wynikających z porównania informacji zamieszczonej na stronie internetowej śledzenia przesyłek z treścią zwrotnego potwierdzenia wezwania, Minister poczynił ustalenia co do daty doręczenia przesyłki. Z ustaleń Ministra, dokonanych na podstawie pisma z 11 marca 2016 r. (dalej pismo z 11 marca 2016 r.) Biura Ładu Korporacyjnego i Zgodności Poczty Polskiej SA wynika, że przesyłka adresowana "J.R. [...]" została w dniu 26 października 2015 r. wydana do doręczenia. W tym samym dniu jej odbiór pokwitowała K.K. - osoba uprawniona. Operator podał, że w chwili doręczenia przesyłki nie uzyskano potwierdzenia jej odbioru na dołączonym blankiecie potwierdzenia odbioru. Blankiet ten został prawdopodobnie pozostawiony w dniu 26 października 2015 r. wraz z przesyłką u adresata, a w dniu 2 listopada 2015 r. odebrany. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że skuteczne doręczenie przesyłki nastąpiło w dniu 26 października 2015 r. W tym stanie rzeczy Minister, na podstawie art. 134 kpa, postanowieniem z [...] marca 2016 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania z 13 listopada 2015 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej od decyzji z [...] października 2015 r. Przewidziany w art. 129 § 2 kpa czternastodniowy termin na wniesienie odwołania od decyzji Wojewody, upłynął skarżącemu 9 listopada 2015 r. Odwołanie wniesiono 16 listopada 2015 r., tym samym nie został zachowany 14-dniowy termin wymagany art. 129 § 2 kpa.

Dyrektor Generalny Służby Więziennej, reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. J.R., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia postanowienia z [...] marca 2016 r., zarzucając naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 81 oraz art. 134 w zw. 40 § 2 i art. 129 § 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z 16 września 2016 r. I SA/Wa 746/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od Ministra i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy decyzja z [...] października 2015 r. została doręczona w dniu 2 listopada 2015 r., czy w dniu 26 października 2015 r. jak twierdzi organ, a tym samym do ustalenia czy skarżący wniósł odwołanie w terminie. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzję z [...] października 2015 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego r. pr. J.R. pod adresem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w dniu 2 listopada 2015 r. i to on podpisał odbiór przesyłki. Z ustaleń organu, dokonanych na podstawie pisma Biura Ładu Korporacyjnego i Zgodności Poczty Polskiej SA z 11 marca 2016 r. wynika, że przesyłka adresowana "J.R. [...]" została w dniu 26 października 2015 r. wydana do doręczenia. W tym samym dniu jej odbiór pokwitowała K.K. - osoba uprawniona. Operator podał, że w chwili doręczenia przesyłki nie uzyskano potwierdzenia jej odbioru na dołączonym blankiecie potwierdzenia odbioru. Blankiet ten został prawdopodobnie pozostawiony w dniu 26 października 2015 r. wraz z przesyłką u adresata, a w dniu 2 listopada 2015 r. odebrany. Te ustalenia pozwoliły organowi na stwierdzenie, że skuteczne doręczenie przesyłki pełnomocnikowi miało miejsce w dniu 26 października 2015 r. Z takimi ustaleniami organu nie zgodził się Sąd w wyroku z 16 września 2016 r. podnosząc, że skuteczne doręczenie skarżącemu decyzji z [...] października 2015 r. nastąpiło w dniu 2 listopada 2015 r. W konsekwencji termin wniesienia odwołania upływał w dniu 16 listopada 2015 r. (poniedziałek) i w tej dacie środek zaskarżenia wpłynął do organu I instancji. W rezultacie na skutek naruszenia art. 134 kpa, prowadzącego do nieprawidłowego stwierdzenia, że odwołanie było spóźnione i w związku z tym należało stwierdzić uchybienie terminu do jego wniesienia, zaskarżone postanowienie należało uchylić.

Od wyroku z 16 września 2016 r. skargi kasacyjne wnieśli: A.B. i K.B.; J.B. oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

A.B. i K.B. (dalej skarżący kasacyjnie) zaskarżyli w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 września 2016 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na naruszeniu art. 91 § 2 oraz art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 67 § 5 ppsa przez przesłanie pełnomocnikowi skarżących kasacyjnie przesyłki zawierającej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie i zawiadomienie o terminie posiedzenia na nieprawidłowy adres, a tym samym brak zawiadomienia skarżących o: toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym; wyrażonym w skardze do WSA stanowisku Dyrektora Generalnego Służby Więziennej; terminie posiedzenia w tej sprawie, pozbawiające skarżących możności obrony swoich praw, stanowiące także przesłankę nieważności postępowania, określoną w art. 183 § 2 pkt "6" [winno być "5"] ppsa i naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez niezastosowanie art. 151 ppsa i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, przez nieuzasadnione uwzględnienie skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2016 r. znak [...], oparte na niewłaściwym uznaniu, że w wyniku postępowania przed organem administracyjnym II instancji nie podważono treści dokumentu zwrotnego potwierdzenia doręczenia przesyłki pocztowej pełnomocnikowi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, podczas gdy w rzeczywistości dokumentacja zgromadzona w sprawie jednoznacznie świadczy o wskazaniu na tym potwierdzeniu nieprawidłowej daty doręczenia przesyłki, co rodziło konieczność oddalenia skargi. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 września 2016 r. I SA/Wa 746/16 w całości i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd na podstawie art. 185 § 1 ppsa.

J.B. (dalej skarżąca kasacyjnie) zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 września 2016 r. I SA/Wa 746/16.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: naruszenie prawa procesowego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ppsa w związku z art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016, poz. 23, dalej kpa) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 45 i 134 kpa; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego prowadzi do wniosku, że osobą uprawnioną do odbioru pism, zgodnie z art. 45 kpa, u adresata przesyłki była K. "K." [winno być "K."] a nie r. pr. J.R.; z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że K. "K." [winno być "K."] odebrała pismo w dniu 26 października 2015 r.; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego winno prowadzić do wniosku, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, że uchybiono terminowi do wniesienia odwołania i słusznie zastosował art. 134 kpa.

W przypadku gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą skargę kasacyjną nie podzieli zarzutu zawartego w pkt 1, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 76, 77 § 1 i art. 80 kpa, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez błędne zanegowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji, w zakresie momentu doręczenia przesyłki pocztowej na dzień 2 listopada 2015 r., podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że przesyłka została doręczona w dniu 26 października 2015 r.; błędne zanegowanie ustaleń faktycznych wynikało z naruszenia art. 7, 76, 77 § 1 i art. 80 kpa przez przyjęcie, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie pozwalają na obalenie domniemania wynikającego z dokumentu urzędowego wskazującego na doręczenie przesyłki adresatowi w postaci decyzji z [...] października 2015 r. Wojewody [...] w dniu 2 listopada 2015 r.; prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że doręczenie przesyłki nastąpiło w Kancelarii Centralnego Zarządu Służby Więziennej a jej odbiór pokwitowała K.K. - osoba uprawniona w dniu 26 października 2015 r.

W przypadku gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą skargę kasacyjną nie podzieli zarzutu zawartego w pkt 2, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 153 ppsa w zw. z art. 10 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 10 kpa; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego prowadzi do wniosku, że sąd administracyjny kontrolujący działanie administracji w przypadku w którym ustalił, że w sprawie istnieje szereg dowodów wskazujących na różne daty doręczenia winien uchylić postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, celem zbadania tych dowodów w postępowaniu administracyjnym; Sąd uchylając postanowienie i rozstrzygając sprawę merytorycznie w związku z art. 153 ppsa uniemożliwił skarżącej kasacyjnie czynny udział w sprawie. Wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 września 2016 r. I SA/Wa 746/16, zarzucając wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1, art. 76 § 1 i 3 oraz art. 77 § 1 kpa przez błędne przyjęcie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalając datę doręczenia skarżącemu decyzji z [...] października 2015 r. wadliwie przyznał wyższą moc dowodową pismu operatora pocztowego z 11 marca 2016 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało bezpodstawnym uchyleniem postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2016 r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 134 kpa przez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało bezpodstawnym uchyleniem postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2016 r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z 29 kwietnia 2016 r.; zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 179a w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak [w punktach 1 i 2] sentencji wyroku z 9 marca 2017 r. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 179a ppsa.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej ppsa), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sąd pierwszej instancji stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Przepis ów wprowadzono ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658, dalej nowelizacja kwietniowa). Stosownie do art. 2 nowelizacji kwietniowej ma on zastosowanie również do spraw wszczętych przed wejściem ustawy zmieniającej. Art. 179a ppsa zawiera dwie przesłanki. Sąd I instancji może stwierdzić, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Przesłanki unormowane w art. 179a ppsa są od siebie niezależne i stosuje się je rozłącznie, wystarczy, by ziściła się tylko jedna z nich.

W ocenie Sądu I instancji w sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania. Pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa. Dla ziszczenia się ww. przesłanki nieważnościowej strona nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania, a wynikiem sprawy. Odnosząc się do tak rozumianej podstawy zastosowania trybu określonego w art. 179a ppsa, w warunkach rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że wskazane wyżej wymogi ziściły się. Jak zasadnie wywodzą uczestnicy postępowania A.B. i K.B., nie zostali oni prawidłowo zawiadomieni o terminie rozprawy wyznaczonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie na dzień 16 września 2016 r. zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 34, 35 § 1 i art. 67 § 5 ppsa. Jej przeprowadzenie pod nieobecność ww. strony świadczyło o zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu o naruszeniu art. 183 § 2 ppsa. W konsekwencji, w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie zaszła nieważność postępowania sądowego. Dokonaniu w rozpatrywanej sprawie autokontroli nie stoi na przeszkodzie fakt wniesienia trzech skarg kasacyjnych, z których tylko jedna - A.B. i K.B. zasługuje na uwzględnienie, podczas gdy pozostałe skargi kasacyjne J.B. i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zasługiwały na uwzględnienie. Nie może budzić wątpliwości, że w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności wojewódzki sąd administracyjny winien zawsze zastosować autokontrolę, niezależnie od tego czy od wyroku została wniesiona jedna czy więcej skarg kasacyjnych. Brak jest w tym zakresie wyraźnego zakazu, a za zastosowaniem autokontroli, także w takim przypadku, przemawia główny cel wprowadzenia instytucji autokontroli, a więc usprawnienie, uproszczenie i zapewnienie szybkości postępowania przed sądami administracyjnymi. W sytuacji gdy tylko jedna z wniesionych skarg kasacyjnych jest oczywiście uzasadniona, prawa strony, która wniosła drugą, nieuwzględnioną skargę kasacyjną, nie są naruszone, bowiem przysługuje jej skarga kasacyjna od wyroku, który zostaje wydany w następstwie rozpoznania sprawy w ramach autokontroli.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wydane na podstawie art. 134 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Stosownie do art. 129 § 1 i 2 kpa odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zostało ono wydane z powodu uznania przez organ, że wniesione przez skarżącego odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 129 kpa do jego wniesienia. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy decyzja z [...] października 2015 r. została doręczona w dniu 2 listopada 2015 r., czy też w dniu 26 października 2015 r., jak twierdzi organ, a tym samym do ustalenia czy skarżący wniósł w terminie odwołanie.

Bezsporne jest, że decyzję I instancji wysłano do skarżącego pocztą. To oznacza, że jej doręczenie winno nastąpić zgodnie z przepisami działu I rozdziału 8 kpa regulującymi zasady doręczania przesyłek w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 39 kpa organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego, w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529 oraz z 2015 r. poz. 1830, dalej pp) i wydanego na jej podstawie rozporządzania Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych przez operatora wyznaczonego (Dz. U. z 2013 r., poz. 545 ze zm., dalej rozporządzenie). Zgodnie z art. 3 pkt 23 pp przesyłka rejestrowana jest to przesyłka przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczona za pokwitowaniem odbioru. Stosownie do § 21 ust. 1 i 3 rozporządzenia przesyłki rejestrowane (...) doręcza się zgodnie z art. 37 ustawy za pokwitowaniem odbioru, po stwierdzeniu tożsamości osoby uprawnionej do odbioru. Pokwitowanie odbioru przesyłki rejestrowanej (...) powinno zawierać czytelny podpis odbioru i datę odbioru. Rozporządzenie normuje zasady doręczania przesyłek przez operatora publicznego. Regulacje te mają na celu zapewnienie gwarancji poziomu jakości usług świadczonych przez operatora pocztowego i co do zasady określają obowiązki, do których stosowania zobligowany jest pracownik poczty dokonujący doręczenia, który wydając przesyłkę rejestrowaną winien zadbać o jej prawidłowe podpisanie. Ów przepis wskazuje, że elementem doręczenia pisma w postępowaniu administracyjnym jest pokwitowanie jego odbioru. Przez pokwitowanie należy rozumieć potwierdzenie doręczenia pisma przez odbierającego pismo swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia (art. 46 § 1 kpa). Własnoręczny podpis odbierającego pismo potwierdza nie tylko jego odbiór, ale i datę doręczenia; wskazanie przez odbierającego daty doręczenia jest najlepszą rękojmią, że data ta jest zgodna z rzeczywistością (A. Wróbel, M. "Jaśkowiak" [winno być "Jaśkowska"], Komentarz aktualizowany do art. 39 Kodeksu postępowania administracyjnego, opubl. w Systemie Informacji Prawnej "Lex"). Obligatoryjnym elementem prawidłowego doręczenia pisma w postępowaniu administracyjnym jest potwierdzenie w sposób określony w kpa jego przyjęcia przez adresata lub osoby upoważnione do odbioru pism. Nie może odnieść prawnego skutku doręczenie bez odpowiedniego pokwitowania (wyrok WSA w Warszawie z 22.7.2004 r. II SA 1669/03).

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzję z [...] października 2015 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego r. pr. J.R. pod adresem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w dniu 2 listopada 2015 r. i to on podpisał odbiór przesyłki. Z ustaleń organu, dokonanych na podstawie pisma Biura Ładu Korporacyjnego i Zgodności Poczty Polskiej SA z 11 marca 2016 r. wynika, że przesyłka adresowana "J.R. [...]" została w dniu 26 października 2015 r. wydana do doręczenia. W tym samym dniu jej odbiór pokwitowała K.K. - osoba uprawniona. Operator podał, że w chwili doręczenia przesyłki nie uzyskano potwierdzenia jej odbioru na dołączonym blankiecie potwierdzenia odbioru. Blankiet ten został prawdopodobnie pozostawiony w dniu 26 października 2015 r. wraz z przesyłką u adresata, a w dniu 2 listopada 2015 r. odebrany. Te ustalenia organ poczynił po poinformowaniu przez adw. [K.B. reprezentującego] A.B. o rozbieżnościach co do daty doręczenia zaskarżonej decyzji r. pr. J.R., wynikających z porównania informacji zamieszczonej na stronie internetowej śledzenia przesyłek z treścią zwrotnego potwierdzenia wezwania. Pozwoliły one organowi na stwierdzenie, że skuteczne doręczenie przesyłki pełnomocnikowi miało miejsce w dniu 26 października 2015 r.

W orzecznictwie [sądowo]administracyjnym utrwalił się pogląd, że pocztowy dowód doręczenia przesyłki prawidłowo wypełniony i podpisany przez doręczyciela Poczty Polskiej jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 kpa, co oznacza, że stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone (postanowienie NSA z 7.6.2011 r. II OSK 1037/11, Lex 1083493). Domniemanie to może być obalone, ale tylko w przypadku skutecznego przeprowadzenia dowodu przeciwko dowodowi z dokumentu (art. 76 § 1 kpa). Organ odwoławczy uznał, że tymi dowodami obalającymi prawdziwość dowodu doręczenia decyzji z [...] października 2015 r. jest pismo Poczty Polskiej SA z 11 marca 2016 r. i informacja wygenerowana z systemu śledzenia przesyłek znajdującego się na stronie internetowej Poczty Polskiej. Co do zasady takie dowody są dopuszczalne (art. 75 § 1 kpa). Jednak dowody te nie obaliły - zdaniem Sądu I instancji - domniemania wynikającego z dowodu doręczenia decyzji z [...] października 2015 r. podpisanego przez pełnomocnika skarżącego r. pr. J.R., na którym widnieje data doręczenia 2 listopada 2015 r. Pismo Biura Ładu Korporacyjnego i Zgodności Poczty Polskiej SA z 11 marca 2016 r. z którego wynika, że przesyłka adresowana "J.R. [...]" została w dniu 26 października 2015 r. wydana do doręczenia, zaś blankiet odbioru przesyłki został prawdopodobnie pozostawiony w tym dniu u adresata, daje podstawę wyłącznie do wnioskowania na poziomie prawdopodobieństwa a więc domniemania, a nie pewności. Fakt doręczenia może być obalony dowodem przeciwnym, jednak obowiązują tu ogólne reguły dowodowe i nie można przyjmować w tym zakresie domniemań. Poza tym - zdaniem Sądu I instancji - system śledzenia przesyłek dostępny na stronie internetowej Poczty Polskiej SA ma jedynie charakter wewnętrzny i daty tam umieszczane są datami wprowadzania danych do systemu, a nie danymi stanowiącymi dowód doręczenia przesyłki zgodnie z regułami zawartymi w art. 46 § 1 kpa. Pismo Poczty Polskiej z 11 marca 2016 r. nie wskazuje także, że K.K. potwierdziła odbiór decyzji z [...] października 2015 r. w dniu 26 października 2015 r. W konsekwencji nie można uznać (jak to uczynił organ odwoławczy), że skuteczne doręczenie skarżącemu decyzji z [...] października 2015 r. nastąpiło w dniu 26 października 2015 r., a nie jak wynika to ze zwrotnego odbioru tej decyzji - w dniu 2 listopada 2015 r. Tym samym termin wniesienia odwołania upływał w dniu 16 listopada 2015 r. (poniedziałek) i w tej dacie środek zaskarżenia wpłynął do organu I instancji. Do uznania, że przesyłka została skutecznie doręczona należy dysponować dowodem doręczenia tj. zwrotnym poświadczeniem odbioru konkretnej przesyłki z podpisem adresata i datą doręczenia. Sąd stwierdził, że w świetle wyżej opisanej argumentacji - wydruk elektronicznego śledzenia przesyłek Poczty Polskiej i pismo Poczty Polskiej z 11 marca 2016 r. nie może stanowić podstawy do oceny prawidłowości doręczenia, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie odbioru decyzji z 2 listopada 2015 r. W rezultacie na skutek naruszenia omówionych wyżej przepisów kpa, prowadzącego do nieprawidłowego stwierdzenia, że odwołanie było spóźnione i w związku z tym należało stwierdzić uchybienie terminu do jego wniesienia, należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 134 kpa i wyżej opisanych przepisów kpa.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem w efekcie doprowadziły do formalnego zakończenia postępowania, bez merytorycznego rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Skutkiem uchylenia zaskarżonego postanowienia jest powrót sprawy do etapu postępowania przed organem odwoławczym. Kierując się przedstawioną oceną prawną Sądu, organ winien rozpoznać odwołanie merytorycznie.

Od wyroku z 9 marca 2017 r. skargi kasacyjne wnieśli: A.B. i K.B.; J.B.

A.B. i K.B., obaj reprezentowani przez adw. K.B., zaskarżyli wyrok z 9 marca 2017 r. w części - w zakresie punktów 2, 3 i 4 tego wyroku.

Wyrokowi z 9 marca 2017 r. zarzucili na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez niezastosowanie art. 151 ppsa i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 77 § 1 i art. 134 kpa, przez nieuzasadnione uwzględnienie skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2016 r. znak [...], oparte na niewłaściwym uznaniu, że w wyniku postępowania przed organem administracyjnym II instancji nie podważono treści dokumentu zwrotnego potwierdzenia doręczenia przesyłki pocztowej pełnomocnikowi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, podczas gdy w rzeczywistości dokumentacja zgromadzona w sprawie jednoznacznie świadczy o wskazaniu na tym potwierdzeniu nieprawidłowej daty doręczenia przesyłki, co rodziło konieczność oddalenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2017 r. I SA/Wa 746/16 w części - w zakresie punktów 2, 3 i 4 tego wyroku i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd na podstawie art. 185 § 1 ppsa; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; zasądzenie od Dyrektora Generalnego Służby Więziennej na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa.

J.B., reprezentowana przez r. pr. J.D., zaskarżyła wyrok z 9 marca 2017 r. w części - w punkcie 2 sentencji wyroku.

Skarżąca kasacyjnie na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ppsa w zw. z art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 45 i 134 kpa; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego prowadzi do wniosku, że osobą uprawnioną do odbioru pism, zgodnie z art. 45 kpa u adresata przesyłki była K. "K." [winno być "K."] a nie radca prawny J.R.; z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że K. "K." [winno być "K."] odebrała pismo w dniu 26 października 2015 r.; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego winno prowadzić do wniosku, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, że uchybiono terminowi do wniesienia odwołania i słusznie zastosował art. 134 kpa;

w przypadku gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą skargę kasacyjną nie podzieli zarzutu zawartego w punkcie 1, zarzuciła naruszenie:

2. 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 76, 77 § 1 i art. 80 kpa, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez błędne zanegowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji, w zakresie momentu doręczenia przesyłki pocztowej na dzień 2 listopada 2015 r., podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że przesyłka została doręczona w dniu 26 października 2015 r.; błędne zanegowanie ustaleń faktycznych wynikało z naruszenia art. 7, 76, 77 § 1 i art. 80 kpa przez przyjęcie, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy nie pozwalają na obalenie domniemania wynikającego z dokumentu urzędowego wskazującego na doręczenie przesyłki adresatowi w postaci decyzji z [...] października 2015 r. w dniu 2 listopada 2015 r.; prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że doręczenie przesyłki nastąpiło w Kancelarii Centralnego Zarządu Służby Więziennej, a jej odbiór pokwitowała K.K. - osoba uprawniona w dniu 26 października 2015 r.;

w przypadku gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą skargę kasacyjną nie podzieli zarzutu zawartego w punkcie 2, zarzuciła naruszenie:

3. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 153 ppsa w zw. z art. 10 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 10 kpa; prawidłowe zastosowanie prawa procesowego prowadzi do wniosku, że sąd administracyjny kontrolujący działanie administracji w przypadku w którym ustalił, że w sprawie istnieje szereg dowodów wskazujących na różne daty doręczenia winien uchylić postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, celem zbadania tych dowodów w postępowaniu administracyjnym; Sąd uchylając postanowienie i rozstrzygając sprawę merytorycznie w związku z art. 153 uniemożliwił skarżącej czynny udział w sprawie.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w części uchylającej postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2016 r. nr [...] (punkt 2 wyroku) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami; zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie.

W odpowiedziach na obie skargi kasacyjne, Dyrektor Generalny Służby Więziennej, reprezentowany przez r. pr. J.R., wniósł o oddalenie każdej z tych skarg kasacyjnych i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

I. W pierwszej kolejności należało rozpoznać skargę kasacyjną A.B. i K.B., jako dalej idącą.

Zarzut naruszenia art. 151 ppsa przez jego niezastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 77 § 1 i art. 134 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie, zasługiwał na uwzględnienie.

Nietrafnie Sąd I instancji uznał, że dowody zebrane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie obaliły domniemania wynikającego ze zwrotnego dowodu doręczenia decyzji z [...] października 2015 r. Sąd I instancji przeinaczył dowód z dokumentu - pisma z 11 marca 2016 r. nr [...] Biura Ładu Korporacyjnego i Zgodności Działu Operacyjnego w Warszawie Poczty Polskiej SA (mimo jego pięciokrotnego przywołania – s. 1, 2, 8/9, 9 i 10 uzasadnienia wyroku z 9 marca 2017 r.). Pismo to jednoznacznie identyfikuje przesyłkę rejestrowaną z potwierdzeniem odbioru nr [...]; wskazuje, że przesyłka była adresowana: J.R., [...]; w dniu 26 października 2015 r. została wydana do doręczenia; tego samego dnia przesyłkę doręczono do Kancelarii Centralnego Zarządu "Służb Więziennych" [winno być "Służby Więziennej"], a jej odbiór pokwitowała K.K. – osoba uprawniona (pismo w aktach administracyjnych). Skoro "w dniu 26.10.2015 r. wydana do doręczenia. Tego samego dnia przesyłkę doręczono do Kancelarii Centralnego Zarządu Służb Więziennych, a jej odbiór pokwitowała K.K. – osoba uprawniona", to nie sposób uznać - jak błędnie uczynił to Sąd I instancji - że "Pismo Poczty Polskiej z dnia 11 marca 2016 r. nie wskazuje także, że K.K. potwierdziła odbiór decyzji z dnia [...] października 2015 r. w dniu 26 października 2015 r." (s. 10 uzasadnienia wyroku z 9 marca 2017 r.). Jest wręcz przeciwnie - K.K., będąc osobą uprawnioną, pokwitowała dnia 26 października 2015 r. odbiór tej właśnie przesyłki rejestrowanej, opatrzonej tym właśnie numerem, w której Wojewoda przesłał pełnomocnikowi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej decyzję z [...] października 2015 r. Oświadczenie wiedzy, zawarte w piśmie z 11 marca 2016 r., jest jednoznaczne i nie nasuwa wątpliwości.

Dowód z dokumentu - pisma z 11 marca 2016 r. - jest zgodny, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, z treścią pisma z 12 lutego 2016 r. nr [...] Naczelnika Urzędu [...] (w aktach administracyjnych - z naruszeniem art. 133 § 1 ppsa pominiętego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku z 9 marca 2017 r.) i z wydrukiem z 9 lutego 2016 r. strony Śledzenie przesyłek – Tracking emonitoring. poczta-polska.pl, dla listu poleconego ekonomicznego nr [...], nadanej dnia 26 października 2015 r.

Nietrafnie Sąd I instancji odwołał się do postanowienia NSA z 7.6.2011 r. II OSK 1037/11, jako przemawiającego za uznaniem zwrotnego potwierdzenia odbioru za dokument urzędowy, stanowiącego dowód tego, co zostało w nim urzędowo potwierdzone (s. 9 uzasadnienia wyroku z 9 marca 2017 r.).

Analiza postanowienia II OSK 1037/11 prowadzi do odwrotnego wniosku, niż przyjęty przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty skargi kasacyjnej, zgodziwszy się z twierdzeniem, że w sprawie II OSK 1037/11 Sąd I instancji nie miał podstaw do przyjęcia, iż znajdujące się w aktach administracyjnych zwrotne potwierdzenie odbioru oznaczone numerem [...] dotyczyło zarówno oznaczonego tym samym numerem postanowienia z dnia [...] lipca 2010 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, jak i zaskarżonej decyzji, wydanej w tej samej dacie, ale oznaczonej numerem [...]. W postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu sądowym, ustawodawca wiąże z doręczeniem rozstrzygnięć doniosłe skutki procesowe, bowiem od daty doręczenia liczyć należy terminy do dokonania określonych, przewidzianych prawem czynności, w tym do wystąpienia z odwołaniem, zażaleniem czy skargą do sądu administracyjnego. Oczywistym jest zatem, że zwrotne potwierdzenie odbioru pisma organu musi być sporządzone tak, żeby w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzało doręczenie tego pisma. Tylko w takiej sytuacji możliwe jest określenie terminu doręczenia przesyłki, terminu do dokonania związanej z tym czynności procesowej, a także ewentualne określenie negatywnych skutków procesowych uchybienia terminu. W niniejszej sprawie, zwrotne potwierdzenie odbioru, przyjęte przez Sąd I instancji jako dowód doręczenia zaskarżonej decyzji, takich warunków nie spełnia. Jak już wyżej wskazano, zwrotne potwierdzenie odbioru opatrzone zostało jedynie numerem [...], bez sprecyzowania czy dotyczy postanowienia, decyzji czy jakiegokolwiek innego pisma znajdującego się w aktach sprawy i oznaczonego tym znakiem. Jak stwierdził Sąd I instancji, zaskarżona decyzja została oznaczona numerem [...], ale w otwartej kopercie znajdującej się w aktach administracyjnych i adresowanej do skarżącej (przesyłka została zwrócona wobec niedokładnego adresu) znajduje się decyzja identycznej treści, ale oznaczona numerem [...]. Uwzględniając wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną i dotyczące jednolitego sposobu oznaczania pism w postępowaniu administracyjnym, domniemywać można, że decyzja znajdująca się w aktach sprawy omyłkowo została oznaczona innym numerem niż postanowienie. W żaden jednak sposób nie dowodzi to, że znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru dotyczyło zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji, jak również, że decyzję tę zawierała przesyłka, do której załączono przedmiotowe zwrotne potwierdzenie odbioru. Powyższego wniosku nie uzasadnia również okoliczność, że w aktach sprawy znajduje się otwarta koperta zawierająca przesyłkę adresowaną do skarżącej.

Ustalając początek biegu terminu do wniesienia skargi Sąd I instancji nie może opierać się na przypuszczeniach, lecz musi dysponować jednoznacznym dokumentem potwierdzającym doręczenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stąd też uzasadnionym okazał się zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 53 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 2 ppsa, bowiem błędnie, bez pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, Sąd I instancji odrzucił skargę uznając, że została wniesiona po upływie ustawowego terminu.

Drugi z zarzutów okazał się częściowo uzasadniony, w zakresie w jakim dotyczy błędnego zastosowania art. 58 § 1 pkt 2 ppsa wskutek błędnych ustaleń faktycznych i wadliwej oceny materiału dowodowego. Rację ma strona skarżąca stwierdzając, że pocztowy dowód doręczenia przesyłki prawidłowo wypełniony i podpisany przez doręczyciela Poczty Polskiej jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 kpa w związku z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. nr 130, poz. 1188 ze zm.), co oznacza, że stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Niemniej jednak, przepis art. 76 § 1 kpa dotyczy postępowania administracyjnego i nie jest bezpośrednio stosowany przez sąd administracyjny, a zarzut jego naruszenia może być podniesiony wyłącznie w kontekście wadliwej oceny przez sąd administracyjny zastosowania tego przepisu przez organ administracji (uzasadnienie postanowienia II OSK 1037/11).

W dawniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki sądowej jest urzędowym dokumentem potwierdzającym fakt i datę doręczenia. Osoba, która twierdzi, że doręczenia dokonano w innej dacie, winna tę okoliczność udowodnić (postanowienie SN z 30.4.1998 r. III CZ 51/98, OSNC 1998/11/189).

Postanowienie II OSK 1037/11 zapadło pod rządem dawnego Prawa pocztowego – ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. (Dz. U. nr 130, poz. 1188 ze zm., dalej dpp). Użyte w ustawie określenia oznaczają:... 20) przesyłka rejestrowana - przesyłkę przyjętą za pokwitowaniem przyjęcia i doręczaną za pokwitowaniem odbioru; (art. 3 pkt 20 dpp). Potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę operatora publicznego ma moc dokumentu urzędowego (art. 45 dpp).

W dacie doręczenia decyzji z [...] października 2015 r. obowiązywała ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529 – w pierwotnym brzmieniu). Użyte w ustawie określenia oznaczają:... 23) przesyłka rejestrowana - przesyłkę pocztową przyjętą za pokwitowaniem przyjęcia i doręczaną za pokwitowaniem odbioru; (art. 3 pkt 23 pp). Potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego (art. 17 pp; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 442, nb 5).

Jednakże Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, że takiej mocy dowodowej ustawodawca nie nadał zwrotnemu potwierdzeniu dowodu doręczenia przesyłki rejestrowanej. W doktrynie trafnie wskazuje się, że we wszystkich wskazanych przykładach (art. 17 pp; art. 95 ust. 1 i 1a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe – Dz. U. z 2012 r., poz. 1376 ze zm.; art. 194 ust. 1 i 2 ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych – Dz. U. z 2014 r., poz. 157; art. 2 § 2 ustawy z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) jednoznacznie określone są podmioty, którym przysługuje kompetencja tworzenia dokumentów o mocy dokumentu urzędowego. Dokumenty, które korzystają z mocy dokumentów urzędowych, muszą być - jako stanowiące wyjątek od reguły - ściśle określone pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Nie są to dokumenty urzędowe, ale o mocy dokumentu urzędowego bądź posiadają charakter takiego dokumentu. Trafnie podnosi się w nauce prawa, że wpisów w dzienniku budowy dokonują takie podmioty jak inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant, kierownik budowy, kierownik robót budowlanych, osoby wykonujące czynności geodezyjne. Wszystkie te podmioty, dokonując wpisów w dzienniku budowy, nie działają jako osoby publiczne w rozumieniu art. 76 § 1 i 2 kpa. W żadnym razie nie można twierdzić zasadnie, że dziennik budowy stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 kpa. Podlega on w pełni swobodnej ocenie (B. Adamiak - op. cit., s. 442-443, nb 5). Skoro ustawodawca w art. 17 pp jednoznacznie wskazał, że moc dokumentu urzędowego ma potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego, to mocy tej nie ma dowód doręczenia przesyłki rejestrowanej za pokwitowaniem odbioru.

Prócz językowej wykładni wskazanych przepisów, przemawia za tym także to, że w rozpatrywanym przypadku nie doszło do pokwitowania odbioru przez r. pr. J.R. w warunkach pozwalających na przyjęcie, że doręczenie przesyłki nastąpiło dnia 2 listopada 2015 r. Do odpowiedniego (w rozumieniu § 21 ust. 1 i 3 rozporządzenia) pokwitowania odbioru przesyłki dochodzi wyłącznie wówczas, gdy złożenie podpisu przez odbierającego przesyłkę i umieszczenie przezeń daty następuje wówczas, gdy dzieje się to w obecności odpowiednio przeszkolonego pracownika operatora, który czuwa nad prawidłowością wpisania daty odbioru przez odbierającego pismo i nad prawidłowością złożenia podpisu przez odbierającego. W kontrolowanej sprawie doszło do zerwania zasady jedności czasu i miejsca tych zdarzeń. Pracownik operatora dokonał skutecznego doręczenia przedmiotowej przesyłki w dniu 26 października 2015 r. - w siedzibie jednostki organizacyjnej – w Kancelarii Centralnego Zarządu Służby Więziennej przy ul. [...] w [...] – odbiór przesyłki pokwitowała osoba uprawniona - K.K. Owo pokwitowanie odbioru przesyłki miało miejsce w obecności pracownika operatora. Błędnie nie doszło do pokwitowania odbioru na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, lecz nie wpływa to na skuteczność doręczenia. Następnie pracownik operatora stracił jakąkolwiek kontrolę nad zwrotnym potwierdzeniem odbioru na okres 7 dni, zatem nie mógł kontrolować ani losu zwrotnego potwierdzenia odbioru, ani umieszczenia daty (2 listopada 2015 r.) i podpisu r. pr. J.R. po upływie 7 dni od dnia skutecznego doręczenia (26 października 2015 r.). Wobec skutecznego doręczenia przesyłki do rąk osoby uprawnionej dnia 26 października 2015 r., data 2 listopada 2015 r. świadczy jedynie o tym, kiedy w ramach wewnętrznego obiegu dokumentów w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej, ową przesyłkę dostarczono z Kancelarii Centralnego Zarządu Służby Więziennej, do rąk r. pr. J.R., nie później niż 2 listopada 2015 r.

Prawidłowość ustaleń Ministra w tej materii potwierdza chronologia zdarzeń. Przesyłkę z decyzją z [...] października 2015 r. nadano w nadawczym Urzędzie Pocztowym [...] dnia 23 października 2015 r. (pieczęć okrągła nadawczego Urzędu Pocztowego [...] na zwrotce). UP [...] nadał przesyłkę do oddawczego Urzędu Pocztowego [...] dnia 26 października 2015 r. o godz. 846. Przekazano przesyłkę do doręczenia w oddawczym Urzędzie Pocztowym [...] dnia 26 października 2015 r. o godz. 1012. Pracownik operatora doręczył przesyłkę osobie uprawnionej - K.K. dnia 26 października 2015 r. o godz. 1310. Prawidłowo doręczona przesyłka wraz z niewypełnionym i niepodpisanym zwrotnym potwierdzeniem odbioru pozostawały w dyspozycji Centralnego Zarządu Służby Więziennej do dnia 2 listopada 2015 r. (treść pisma z 11 marca 2016 r.; treść pisma z 12 lutego 2016 r. Naczelnika UP [...]; pieczęcie i podpis wraz z datą na zwrotnym potwierdzeniu odbioru; wydruk strony Śledzenie przesyłek – Tracking). Owe dokumenty są ze sobą zgodne.

Utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest, że nieoddanie przesyłki uprawnionej osobie w ramach wewnętrznych struktur adresata, w sytuacji gdy spółka zdecydowała się upoważnić konkretną osobę do odbioru korespondencji, wskazuje na brak wystąpienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu (postanowienie NSA z: 28.5.2005 r. FZ 329/04; 31.3.2005 r. II FZ 155/05; 16.5.2005 r. II FZ 264/05; 4.1.2012 r. II OZ 1334/11, aprobowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 522, nb 6 p. 24). Nie tylko spółki, ale także kancelarie (tamże - s. 521, nb 6 p. 11, 12) i państwowe jednostki organizacyjne, obowiązane są tak zorganizować pracę obsługi administracyjnej, by dana przesyłka, odebrana przez osobę upoważnioną, dotarła do konkretnego pracownika jednostki - w tym do radcy prawnego, obsługującego jednostkę. Do jednostek organizacyjnych ma zastosowanie jedna forma, stanowiąca doręczenie właściwe. Upoważnienie do odbioru pism winno być imienne, albo wynika z podziału czynności w biurze danej jednostki organizacyjnej... np. pracownik kancelarii (biura). Organ administracyjny nie ma obowiązku sprawdzania, czy osoba kwitująca odbiór pisma, doręczanych zgodnie z art. 45, ma do tego formalne uprawnienia, obowiązkiem organów jednostki organizacyjnej jest prawidłowe zorganizowanie jej działania. Pojęcie prowadzenia spółki prawa handlowego obejmuje sobą podejmowanie decyzji, działań wewnętrznych o charakterze organizacyjnym i działań faktycznych (S. Sołtysiński w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja, Kodeks handlowy, s. 47. Pogląd ten można w pełni odnieść do spółek handlowych działających na podstawie KSH... (J. Borkowski/B. Adamiak – op. cit., s. 326-327, nb 4, 8).

Wskazanie przez pełnomocnika Dyrektora Generalnego, "że od wielu lat w Służbie Więziennej obowiązuje praktyka, zgodnie którą nikt nie jest upoważniony do potwierdzania na zwrotce odbioru przesyłki adresowanej do pełnomocnika – może ją potwierdzić wyłącznie pełnomocnik", (oświadczenie r. pr. J.R. na rozprawie dnia 2 kwietnia 2019 r.; k. 331-331v akt sądowych), nie są prawnie skuteczne i prowadziłyby do obejścia art. 45 kpa. Trafnie Minister w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podniósł, że r. pr. J.R. nie wskazał adresu do doręczeń [przedkładając dnia 9 października 2015 r. pełnomocnictwo z dnia 13 maja 2015 r. – w wiśniowym skoroszycie], zatem Wojewoda słusznie przyjął, że adres pełnomocnika jest tożsamy z adresem organu i na ten adres kierował m. in. zawiadomienie z 28 września 2015 r. o zebraniu materiału dowodowego na adres przy ul. [...], które skutecznie doręczono r. pr. J.R., co prowadzi do wniosku, że skierowanie przez Wojewodę korespondencji na ten adres było prawidłowe. Także doręczenie decyzji z [...] października 2015 r. było skuteczne dnia 26 października 2015 r. pod tym adresem.

Mimo że pismo z 11 marca 2016 r. nie jest odpowiedzią na reklamację w rozumieniu art. 92 ust. 1 pp, wbrew stanowisku pełnomocnika Dyrektora Generalnego, zaprezentowanemu w odpowiedzi na skargę kasacyjną, to pismo z 11 marca 2016 r. jest dowodem z dokumentu w rozumieniu art. 75 § 1 kpa, całkowicie wystarczającym dla obalenia domniemania z art. 76 § 1 (art. 76 § 3 kpa). Ponieważ art. 17 pp nie obejmuje zwrotnego potwierdzenia dowodu doręczenia przesyłki rejestrowanej, przeto ustalenia poczynione przez organ odwoławczy zostały prawidłowo dokonane na zasadach ogólnych.

Nietrafnie Sąd I instancji uznał, że dowody dopuszczalne w oparciu o art. 75 § 1 kpa, "nie obaliły... domniemania wynikającego z dowodu doręczenia decyzji z dnia [...] października 2015 r., podpisanego przez pełnomocnika skarżącego r. pr. J.R., na którym widnieje data 2 listopada 2015 r." i że zwrot zawarty w piśmie z 11 marca 2016 r. "blankiet odbioru przesyłki został prawdopodobnie pozostawiony w tym dniu u adresata, daje podstawę wyłącznie do wnioskowania na poziomie prawdopodobieństwa a więc domniemania, a nie pewności" (s. 9 uzasadnienia wyroku z marca 2017 r.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że domniemanie faktyczne określone w art. 231 kpc może znaleźć zastosowanie także przy ustalaniu okoliczności i terminu nadania pisma procesowego do sądu (postanowienie SN z 22.5.1997 r. III CKN 36/97, OSNC 1997/10/159; R. Pr. 1997/6/97). Także ustalenie treści doręczonego stronie przez sąd zarządzenia może być oparte na domniemaniu faktycznym (postanowienie SN z 21.6.2001 r. IV CZ 58/01, OSNC 2002/2/24; Mo.Pr. 2001/21/1077, R. Pr. 1997/6/97 - oba aprobowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, wydanie wymiennokartkowe, LexisNexis 2004, Zestaw Nowelizujący 55, s. 231/6 i 7).

Fakt domniemany nie wymaga dowodu, wymagają go natomiast fakty składające się na podstawę faktyczną domniemania (art. 231 kpc; wyrok SN z 12.10.1999 r. III CKN 436/98, aprobowany przez J. Gudowskiego – op. cit., s. 231/7). Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa (art. 231 kpc; Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 223, uw. 5b; E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 158, uw. 9). Domniemanie faktyczne jest trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów ułatwiającym ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, mieszczącego się w sferze postępowania dowodowego. Jest ono formułowane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a jego punktem wyjścia jest fakt pośredni. Podstawą domniemania faktycznego są zasady doświadczenia życiowego. Sąd zmuszony byłby stosować tę metodę, nawet gdyby nie było [przepisu art. 241 dawnego kpc] w ustawie. Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania. Jest ono trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów. Ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). U jego podstaw spoczywa przy tym niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 515, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody). Taka właśnie sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu co do daty i okoliczności złożenia podpisu i wpisania daty (2 listopada 2015 r.) przez r. pr. J.R. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki - pod nieobecność pracownika operatora.

Mimo że przepisy kpa nie przewidują wprost możliwości ustalenia określonej okoliczności faktycznej na podstawie domniemania faktycznego, to zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie dostrzega się konieczność ich stosowania w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z: 14.7.2009 r. II GSK 1078/08; 22.3.2013 r. II OSK 2267/11, aprobowane przez P. Daniela, Administracyjne postępowanie dowodowe, PRESSCOM 2013, s. 38-41). Przykładowo - w sprawach dotyczących rewindykacji nieruchomości na podstawie dekretu z 1949 r., za stosowaniem domniemania faktycznego co do wydania opinii organu wojewódzkiego opowiedział się Mirosław Gdesz, wskazując, że jeżeli w zezwoleniu PKPG była wzmianka o wydaniu opinii przez organ wojewódzki, to należy domniemywać, że taka opinia została wydana (M. Gdesz, Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z 26 kwietnia 1949 r., Pal. 2003/9-10/s.36, akapit 2). Z wyżej przedstawionych przyczyn wynika, że w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że z faktu naniesienia przez r. pr. J.R. daty 2 listopada 2015 r. na zwrotnym potwierdzeniu doręczenia przesyłki wynika domniemanie doręczenia przesyłki dnia 2 listopada 2015 r., tym bardziej, że Minister prawidłowo ustalił, że doręczenie przesyłki zawierającej decyzję z [...] października 2015 r. nastąpiło dnia 26 października 2015 r. w trybie art. 45 zd. 1 kpa.

II. Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej J.B., Naczelny Sąd Administracyjny uznał za usprawiedliwony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 45 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 45 i 134 kpa.

Ustawodawca wprost określił, że jednostkom organizacyjnym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przepis art. 44 stosuje się odpowiednio (art. 45 kpa). Skoro prawidłowo ustanowiony, profesjonalny pełnomocnik Dyrektora Generalnego Służby Więziennej nie wskazał innego adresu do doręczeń niż adres Centralnego Zarządu Służby Więziennej, to Wojewoda prawidłowo wysłał decyzję z [...] października 2015 r. do pełnomocnika r. pr. J.R. na adres: ul. [...],[...]. Doszło zatem do prawidłowego doręczenia przesyłki dnia 26 października 2015 r. do rąk osoby uprawnionej - K.K. (art. 45 zd. 1 kpa). Przepis art. 45 zd. 2 kpa okazał się nierelewantny.

Uznając zarzut 1 skargi kasacyjnej za zasadny, zbędnym było badanie zarzutów 2 i 3 skargi kasacyjnej, zgłoszonych jedynie "w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny... nie podzieli zarzutu zawartego w pkt. 1... w pkt 2" (s. 2 skargi kasacyjnej J.B.).

Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 45 i 134 kpa uchylił zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa, uchylił wyrok z 9 marca 2017 r. I SA/Wa 746/16 w punktach 2, 3 i 4, i rozpoznał skargę.

Wobec prawidłowego zgromadzenia dowodów w sprawie i trafnej ich oceny (art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi trafnie ustalił, że prawidłowo doręczono pełnomocnikowi Dyrektora Generalnego Służby Więziennej decyzję z [...] października 2015 r. dnia 26 października 2015 r. (art. 45 zd. 1 kpa), a odwołanie datowane 13 listopada 2015 r. od decyzji z 22 października 2015 r. zostało przez skarżącego wywiedzione dnia 16 listopada 2015 r. (po upływie dnia 9 listopada 2015 r. terminu do wywiedzenia odwołania; art. 129 § 1 i 2 kpa), zatem organ II instancji obowiązany był na podstawie art. 134 kpa stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Czyni to zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, co skutkuje oddaleniem skargi (art. 151 ppsa). Na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.