Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1016/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1  lit.  ai c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 17
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...]r. nr. [...]


UZASADNIENIE

M. K. (dalej: "skarżąca") wnioskiem z dnia 31.07.2018 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. K. (ur. [...]r.).

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W jej uzasadnieniu wskazał na treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej w skrócie: "u.ś.r."), opisał stan faktyczny i podał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki skarżącej powstała w wieku 68 lat.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z treści podjętego rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po zapoznaniu się z treścią odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji z dnia [...]Po dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznało, że art. 1 ust. 1 u.ś.r. określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. W myśl art. 2 pkt 2 u.ś.r. świadczeniami rodzinnymi są między innymi świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

lb. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z ust. 5 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

6. Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że A. K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ta niepełnosprawność istnieje od dnia 19 listopada 2009 r. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że A. K. prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe, a skarżąca jako ich córka sprawuje opiekę nad rodzicami. Mąż A.K. nie może sprawować opieki nad żoną ze względu na zły stan zdrowia. Nie przedstawiono jednak orzeczenia o niepełnosprawności E. K. Nadto, w dniu 17 września 2018 r. skarżąca oświadczyła, że jej ojciec nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prezentowane przez Kolegium do tej pory stanowisko odnośnie art. 17 ust. 1b u.ś.r. uległo zmianie w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Natomiast, w myśl wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016 r.: "Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać /wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialno-prawnej sprawy/ bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć." (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS").

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16 (CBOS) stwierdził, iż: " ...w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium". Jednakże w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze biorąc pod uwagę powyższy przepis oraz stan faktyczny prawy stwierdza zatem, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką, bowiem jej mąż (ojciec skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca złożyła skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której zaznaczyła, że obecnie opiekuje się obojgiem rodziców, bowiem jej ojciec zachorował i nie jest w stanie opiekować się żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co więcej rodzice potrzebują jej pomocy we wszystkich czynnościach życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 17 stycznia 2019 r. (data wpływu do Biura Podawczego Sądu) skarżąca poinformowała, że w dniu 12.12.2018 r. wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu jej ojca (E. K.) od dnia 22.10.2018 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności (k. 18 akt sądowoadministracyjnych).

Na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. skarżąca domagała się zmiany niekorzystnej dla niej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zdaniem składu orzekającego, w rozpoznawanej sprawie konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej, zważywszy na uzasadnienie decyzji organu I instancji z dnia [...]r., w której jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano wiek powstania niepełnosprawności u jej matki (68 lat).

W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna również musi być uznana za wadliwą.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, dlatego w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał Konstytucyjny nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Analiza wskazanych przepisów Konstytucji w związku z zasadami: państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. Konstytucji RP) oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" z 2002, zeszyt 1, str. 6). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wiążą bowiem wszystkich adresatów bez wyjątku i winny być przez nich respektowane.

Zauważyć należy, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, była przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 14.06.2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, CBOS) podnosi się, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem zaprezentowanym w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nadto, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK 1578/16, CBOS), wskazał, że: "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (...). Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".

Odnosząc się do stanowiska organu odwoławczego, któremu znany był analizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, podnieść należy, że wskazania zawarte w uzasadnieniu tego wyroku, co do jego wykonania, nie wyłączają w żadnym zakresie zasad wynikających z przepisów ustawy zasadniczej, stanowiąc o skutkach prawnych tego wyroku dla ukształtowanych po jego ogłoszeniu sytuacji prawnych. Uzasadnienie analizowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie stanowi ono jednak w jakimkolwiek zakresie uzupełnienia tego rozstrzygnięcia, gdyż nie stanowi jego treści (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16 i wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2370/16, CBOS).

W kontekście powyższych rozważań ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptowana również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyroki WSA: z dnia 11.10.2018 r. sygn. akt III SA/Gd 651/18; z dnia 11.04.2018 r. sygn. akt II SA/Rz 298/18; z dnia 10.04.2018 r. sygn. akt II SA/Lu 82/18; nieprawomocny z dnia 8.11.2018 r. sygn. akt II SA/Ke 629/18, CBOS).

Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, organy administracji obu dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż nie wzięły pod uwagę treści przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, który ponownie rozpatrywał sprawę i dostrzegł nie zawsze spójną linię orzeczniczą w podobnych sprawach, a jako podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wyróżnił inną okoliczność, czyli fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego matki i ojca skarżącej, który sam nie dysponował na dzień wydania zaskarżonej decyzji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., ale mimo to utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji z dnia [...] wydaną w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Stwierdzone naruszenie ma istotne znaczenie dla treści obu podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć, co skutkowało wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego.

Odnosząc się do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji istota sprawy sprowadza się do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Jak już wcześniej podniesiono, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśnić należy, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 682, dalej w skrócie: "K.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu, jak i orzecznictwo.

Akcentuje się wręcz nawet, że: "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego", oraz: "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego" (por. np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz: Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem Wyd. Prawn. Warszawa 1990 str. 131 i 132). Nie można zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy rozpatrywać wyłącznie w kontekście art. 128 i nast. K.r.o.

Ustawodawca posługując się w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie wyłączył współmałżonków.

W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, iż normuje przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

W tym miejscu należy zaakcentować, że rozstrzygając sprawę organ odwoławczy podniósł okoliczność, iż w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że matka z ojcem skarżącej prowadzi z nim wspólnie gospodarstwo domowe, a skarżąca jako ich córka sprawuje opiekę nad rodzicami i nie przedstawiono w toku postępowania orzeczenia o niepełnosprawności jej ojca. Nadto, w dniu 17 września 2018 r. skarżąca oświadczyła, że jej ojciec nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Tymczasem w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] takie orzeczenie nie istniało, ale już w dacie orzekania Sąd nim dysponuje, bowiem w dniu 12.12.2018 r. wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu ojca skarżącej od dnia 22.10.2018 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności, zatem cztery dni po dacie wniesienia skargi za pośrednictwem organu odwoławczego (por. prezentata wpływu 18.10.2018 r., k. 2 akt sądowoadministracyjnych).

Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji uwzględnią powyżej zaprezentowaną argumentację, a także rozważą, czy ojciec skarżącej z uwagi na stan zdrowia mógł realnie sprawować opiekę nad swoją żoną, w dacie wniesienia przez skarżącą wniosku z dnia 31.07.2018 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, a także czy skarżąca spełnia pozostałe warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia, na podstawie art. 17 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i orzekł, jak w sentencji.