Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1332/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skarg W. F., A. F., M. L. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C. (dalej: "organ", "organ I instancji") wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. z 2020 r., poz. 1990 z późn. zm., dalej: "ustawa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej w dniu wywłaszczenia oraz aktualnie w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 1 o pow. 0,1197 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność "A" sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w J.

W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek W.F. działającego w imieniu własnym i reprezentującego A.F., następnie M.L. (na dalszych etapach postępowania działający w imieniu własnym oraz reprezentujący A.L. i L.L.) wniósł o przyłączenie się do toczącego się postępowania. Organ ustalił, że działka nr 1 została wywłaszczona na rzecz Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...]r. znak [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu, utrzymanej w mocy przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] r. Nr [...]. Współwłaścicielami nieruchomości byli spadkobiercy J.L., za którą otrzymali odszkodowanie w wysokości 27.501,44 zł. Nieruchomość została wywłaszczona "na cel budowy motelu" zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydanej przez prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w C. z dnia [...] r. W dalszej części organ przywołał treść art. 136 ust. 3, art. 140 oraz art. 229 ustawy. Następnie wskazał, że wnioski w sprawie pochodzą od osób uprawnionych, tj. od spadkobierców poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, przywołując przy tym postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku (na podstawie którego spadek po J.L. nabyli: J.L., C.L., W.L.; spadek po J.L. nabyli: C.L. oraz W.L.), postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku (spadek po W.F. nabyli: W.F. oraz A.F.), postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. o stwierdzeniu nabycia spadku (spadek po C.L. nabyli: A.L., M.L., L.L.). W ocenie organu w sprawie zaistniała negatywna przesłanka wyłączająca uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zawarta w art. 229 ustawy, ponieważ w toku postępowania ustalono, że działka nr 1 została oddana w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Państwowemu "B" w O. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. znak [...] stwierdzającej przejście gruntów będących własnością Skarbu Państwa z dniem 5 grudnia 1990 r., z mocy prawa, w użytkowanie wieczyste zarządcy tych gruntów, wpisane w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] r. (aktualnie działka jest wpisana w księdze wieczystej nr [...] i stanowi własność "A" sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w J. Organ wyjaśnił, że sprzedaż lub ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1998 r.) i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej oznacza, że poprzedni właściciel utracił roszczenie domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nawet jeśli nieruchomość ta nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, cytując na poparcie swojego stanowiska orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2015 r. I OSK 1122/13, z dnia 20 kwietnia 2011 r. I OSK 904/10 oraz z dnia 28 lipca 2009 r. I OSK 648//08, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 września 2014 r. II SA/Gd 252/14 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2016 r. II SA/Kr 1417/15), zatem, w ocenie organu, badanie merytorycznych przesłanek określonych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy jest zbędne, gdyż wyłączenie roszczenia o zwrot określone w art. 229 ustawy stanowi samodzielną negatywną przesłankę zwrotu.

W dniu 5 lipca 2021 r. (data nadania przesyłką poleconą) M.L. złożył odwołanie od wyżej opisanej decyzji zarzucając jej nieuzasadnione stwierdzenie zaistnienia negatywnej przesłanki wyłączającej uwzględnienie wniosku o zwrot niewywłaszczonej nieruchomości zawartej w art. 229 ustawy. Skarżący podkreślił, że podejmując decyzję organ uwzględnił jedynie fakt ustanowienia i ujawnienia w księdze wieczystej nr [...] prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...]r. znak [...], pominął natomiast ustalenie, czy zgodnie z art. 229 ustawy stan taki obowiązywał w dniu wejścia w życie tej ustawy tj. w dniu 1 stycznia 1998 r. i dotyczył osoby trzeciej. Następnie zwrócił uwagę na konieczność analizy w tym przedmiocie: ujawnienia w księdze wieczystej 14095 Skarbu Państwa jako uprawnionego do dysponowania użytkowaniem wieczystym gruntu na podstawie Zarządzenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] r. w sprawie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, decyzji nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] r. w sprawie uznania przedsiębiorstwa państwowego "B" w O. za zlikwidowane, postanowienia Sądu Rejonowego w O. Wydział [...] z dnia [...] r. sygn. [...] w sprawie o wykreślenie przedsiębiorstwa, a także wykreślenie wpisów dotyczących wieczystego użytkowania na skutek konfuzji praw na podstawie wniosku z dnia 21 listopada 2003 r. Dodatkowo Skarżący podniósł, że w/w kwestia była już przedmiotem badania przez uprawniony organ, tj. Prezydenta Miasta C. w decyzji z dnia [...]r. nr [...] o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości - działek nr 2, 3 obręb [...] położonych przy ul. [...] w C., który nie stwierdził zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 ustawy.

Odwołanie od w/w decyzji organu I instancji (data nadania: 19 lipca 2021 r.). zostało wniesione również przez W.F., działającego we własnym imieniu oraz jako pełnomocnik A.F. W przekonaniu Skarżącego art. 229 ustawy nie znajduje w sprawie zastosowania. Skarżący zgodził się, że przed dniem wejścia w życie przedmiotowej ustawy działka nr 1 została oddana w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Państwowemu "B" w O. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] r., jednak umowa użytkowania wieczystego została rozwiązana w dniu [...] r. i nieruchomość wróciła we władanie Skarbu Państwa. Skarżący, w powołaniu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 marca 2008 r. sygn. II SA/Ke 8/08, stwierdził, że negatywna przesłanka została w związku z tym usunięta. Skarb Państwa sprzedał przedmiotową nieruchomość w dniu [...] r. tj. po dniu wejścia w życie ustawy, zatem nowy nabywca nie korzysta już z ochrony art. 229 ustawy. Skarżący zauważył również, że w obiekcie nigdy nie było motelu, a taki właśnie był cel wywłaszczenia.

Wojewoda Śląski (dalej: "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a, art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzją z dnia [...]r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M.L., A.L., L.L., W.F. i A.F., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. art. 136 ust. 3, art. 137 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11, wskazując, że głównym zadaniem organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia oraz zbadanie ewentualnej zbędności nieruchomości na ten cel, jednak przed przystąpieniem do zbadania, czy w danej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w w/w przepisach organ prowadzący postępowania winien w pierwszej kolejności ustalić, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające roszczenie o zwrot przewidziane w art. 229 ustawy, zwracając uwagę na orzecznictwo sądowoadministracyjne. Organ odwoławczy ustalił, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego działki nr 1 na rzecz osoby trzeciej – Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. nastąpiło na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...], zatem niewątpliwie przed dniem 1 stycznia 1998 r., zaś ujawnienie prawa, na wniosek "B" z dnia [...]r. (wpływ do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądy Rejonowego w C. dnia [...] r.) w prowadzonej księdze wieczystej nr [...] nastąpiło dnia [...] r., tj. również przed datą określoną w art. 229 ustawy. Dalej Wojewoda zaakcentował, że dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w w/w przepisie, nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało, to niezależnie od przesłanek zwrotu wynikających z art. 136 ustawy, nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał poglądy wyrażone w wyrokach: Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2001 r. III CZP 20/01, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r. I OSK 870/16, z dnia 19 lipca 2017 r. I OSK 2674/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2020 r. II SA/Gl 11350/19. W odniesieniu natomiast do przywołanej przez Skarżącego decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości Wojewoda wskazał, że treść tego rozstrzygnięcia pozostaje bez wpływu na niniejsze postępowanie, w którym kontroli podlega odrębna indywidualna sprawa administracyjna. Stąd też decyzja organu I instancji została uznana za prawidłową.

Z rozstrzygnięciem nie zgodzili się Skarżący wnosząc odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący W.F. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A.F. podniósł zarzuty: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 229 w zw. w art. 136 ust. 3 ustawy poprzez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki wyłączające roszczenie o zwrot, w sytuacji gdy te przesłanki nie występują, a także naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, brak odniesienia się do całości zarzutów wskazanych w odwołaniu, a ponadto poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie Skarżącego organ niezasadnie zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 229 ustawy. W tym zakresie Skarżący potrzymał argumentację przedstawioną na etapie wnoszonego odwołania. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. II SA/Gl 1332/21.

Skarżący M.L. podniósł zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. polegający na błędnym ustaleniu stanu faktycznego oraz niedostatecznym rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego w sprawie poprzez nieprawdziwe stwierdzenie o wykreśleniu wpisu użytkowania wieczystego Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. na skutek fuzji praw [...] r., w sytuacji gdy z zebranego w toku postępowania materiału wynika, że takie zdarzenie nie miało miejsca, a także poprzez nieuwzględnienie zmian w okresie od ustanowienia na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego do wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. wpisania 3 czerwca 1997 r. Skarbu Państwa, na podstawie wniosku z dnia 13 stycznia 1997 r., jako uprawnionego do dysponowania użytkowaniem wieczystym gruntu w miejsce Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. w związku z uznaniem, decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] r., przedsiębiorstwa tego za zlikwidowane, jak również wykreślenia wpisów dotyczących wieczystego użytkowania, z uwagi na konfuzję praw [...] r. na podstawie wniosku z dnia 21 listopada 2003 r. Ponadto sformułował zarzut naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji wskazania przyczyn, z powodu których organ nie odniósł się do głównego argumentu zawartego w treści odwołania, tj. błędnego stwierdzenia zaistnienia w sprawie przesłanek z art. 229 ustawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący poza stanowiskiem przedstawionym na poprzednim etapie postępowania wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do większości z postawionych zarzutów decyzji organu I instancji. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. II SA/Gl 1335/21.

W odpowiedzi na wniesione skargi Wojewoda Śląski wniósł o ich oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie, podkreślając, że z aktu notarialnego z dnia [...] r. wynika, że umowa oddania mienia do odpłatnego korzystania spółce "B" została zawarta w dniu [...] r. i obejmowała m.in. prawo użytkowania działki nr 1 położonej w C., a rozwiązanie umowy nastąpiło dopiero w dniu [...] r. i wówczas wygasło prawo użytkowania wieczystego. Organ nadmienił również, że w treści uzasadnienia omyłkowo wskazał datę "[...]2004 r." zamiast "[...] 2003 r.".

Zarządzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dnia 24 listopada 2021 r. sprawa o sygn. II SA/Gl 1335/21 ze skargi M.L. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została połączona ze sprawą o sygn. II SA/Gl 1332/21 ze skargi W.F. oraz A.F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości celem ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Pismem z dnia 20 stycznia 2022 r. uczestniczka – "A" sp. z o. o. sp. k. z/s w J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi w całości. W ocenie Uczestniczki przesłanki wymienione w art. 229 ustawy zostały spełnione - ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz osoby trzeciej nastąpiło na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r., a jego ujawnienie w dniu [...] r., więc przed 1 stycznia 1998 r., natomiast w dacie wejścia w życie ustawy spółka "B" sp. z o.o. była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości oraz nabyła to prawo w dobrej wierze, co powinno podlegać ochronie na gruncie art. 229. Podkreśliła, w odniesieniu do zarzutów skargi, że rozwiązanie umowy oddania mienia do odpłatnego korzystania spółce "B" sp. z o.o. nastąpiło dopiero w dniu [...] r. i wówczas wygasło również prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. Dodatkowo zwróciła uwagę, że ewentualna decyzja o zwrocie nieruchomości byłaby niewykonalna z uwagi na brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać na regulację art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia rozstrzygnięć organów administracji publicznej Sąd uznał, że zaskarżone decyzje organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu. Przeprowadzona przez Sąd analiza doprowadziła do wniosku, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, brak bowiem dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego bądź naruszeniem przepisów procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też z naruszeniem skutkującym wznowienie postępowania, a tylko takie naruszenia uzasadniają zastosowanie uprawnień kasatoryjnych określonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, jest zaskarżona decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]r. nr [...] Prezydenta Miasta C. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej w dniu wywłaszczenia oraz aktualnie w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 1 o pow. 0,1197 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność "A"sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w J.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 229 ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Sąd na podstawie akt administracyjnych przedłożonych do sprawy ustalił, iż decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...]r. znak [...] na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości orzekło o wywłaszczeniu w stanie wolnym od obciążeń na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni 1197 m2 położonej w C. pgr. [...] będącej własnością spadkobierców J.L. (akta administracyjne, karta bez numeru). Następnie decyzją Urzędu Wojewódzkiego w C. z dnia [...]r. nr [...] stwierdzono, że grunty będące własnością Skarbu Państwa położone w C. przy [...] i ul. [...] zapisane w księdze wieczystej w Sądzie Rejonowym w C. nr [...] oznaczone w ewidencji gruntów jako: nr 4, nr 1, 2, 3, 5, 6 stały się z dniem [...] r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego zarządcy tych gruntów, tj. Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O., oraz w dniu [...] r. dokonano wpisu użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] (akta administracyjne, karty bez numeru). Na tym tle, bezspornym pozostawało w sprawie, że decyzją z dnia [...] r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i odszkodowaniu.

W odniesieniu natomiast do ustalenia stron postępowania, Sąd na podstawie akt sprawy zważył, iż zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku (na podstawie którego spadek po J.L. zmarłym w dniu [...] r. nabyli: w zakresie majątku osobistego – małżonka J.L. (po której spadek nabyli: C.L. i W.L.) oraz dzieci C.L. i W.L., natomiast w zakresie pozostałego majątku: C.L. (po którym spadek nabyli: A.L., M.L. i L.L. postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia [...]r. sygn.[...] o stwierdzeniu nabycia spadku) oraz W.F. po której spadek nabyli: W.F. i A.F. (postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku), zatem organy orzekające w sprawie prawidłowo dokonały zbadania wniosków pod kątem ustalenia czy pochodzą od uprawnionych podmiotów, tj. poprzedniego właściciela bądź jego spadkobiercy.

Wracając do kwestii podstawy normatywnej zaskarżonych rozstrzygnięć, Sąd w tym miejscu wskazuje, że podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym co do zwolnienia organu administracji publicznej z obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji ustalenia, że w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 229 ustawy, stąd też stanowisko organów orzekających w sprawie, co do tego zagadnienia, należy uznać za prawidłowe. Powyższe wynika z ugruntowanego orzecznictwa w tym zakresie (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2019 r. I OSK 2643/18). Przepis art. 229 ustawy ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości, stanowiąc jednocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r. I OSK 679/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2020 r. II SA/Kr 563/20).

Sąd rozpoznający sprawę podziela również stanowisko, iż dla oceny spełnienia przesłanek zawartych w art. 229 ustawy ważne pozostaje ustalenie: powstania prawa użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998 r., ujawnienia prawa w księdze wieczystej, ustanowienia prawa na rzecz osoby trzeciej oraz ustalenie, że stan ten istniał na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 1 stycznia 1998 r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2019 r. II SA/Gd 878/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2020 r. I OSK 1284/18, Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2021 r. II SA/Gd 399/21). W sprawie spełnienie pierwszych trzech przesłanek nie budziło wątpliwości. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. na w/w nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego działki nr 1 na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. (akta administracyjne, karta bez numeru). Prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] dnia [...]r. (wyciąg z księgi wieczystej nr [...], karta bez numeru akt administracyjnych). Prawo zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej, tj. Przedsiębiorstwa Państwowego "B" w O. ("przedsiębiorstwo państwowe jest osobą trzecią odrębną od Skarbu Państwa" zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia24 listopada 2021 r. II SA/Gd 436/21). Okoliczności te nie były kwestionowane w toku postępowania. Sporne pozostawało natomiast, czy stan ten trwał również na dzień wejścia w życie ustawy tj. na dzień 1 stycznia 1998 r. Sąd zauważa, że z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, okoliczność ta nie wynika jednoznacznie, co dotyczy w szczególności zapisów aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep [...] oraz niepełnego wyciągu z księgi wieczystej nr [...] (akta administracyjne, karty bez numeru, z księgi wieczystej wynika część wpisu: "wykreślenie wpisu dotyczącego wieczystego użytkowania na skutek konfuzji praw", natomiast oświadczenie o rozwiązaniu umowy na skutek konfuzji zgodnie z treścią § 1 w/w aktu notarialnego zostało złożone w dniu [...] r.) Powyższa okoliczność objęta została również zarzutem skargi M.L.. Sąd uznał jednak, że na gruncie niniejszej sprawy brak było potrzeby dalszego wyjaśniania tej kwestii. Konieczność poczynienia ustaleń w tym przedmiocie nie mogła bowiem mieć istotnego znaczenia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy oraz do jej końcowego rozstrzygnięcia.

Sąd doszedł do przekonania, że niezależnie od zaistnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Nie jest bowiem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, w sytuacji, gdy nieruchomością nie włada Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Powyższe wynika wprost z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. I OPS 3/14, w uzasadnieniu której Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwy jest w sytuacji łącznego spełnienie następujących przesłanek: "nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością", wskazując dalej, że "brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna". Podobnie: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2016 r. I OSK 2118/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 września 2021 r. II SA/Kr 579/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2018 r. II SA/Bk 16/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2021 r. I OSK 829/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lipca 2021 r. II SA/Gl 374/21). Jak wynika natomiast z wyciągu z księgi wieczyste nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, zarówno na dzień złożenia wniosku w niniejszej sprawie, jak również na dzień orzekania przez organy, w Dziale II księgi wieczystej widniała spółka – "A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w J. Brak było zatem możliwości innego rozstrzygnięcia sprawy przez organy rozpoznające sprawę. Warto w tym miejscu odnotować, iż w uzasadnieniu przywołanej wyżej uchwały z dnia 13 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że z konstytucyjnej ochrony własności określonej w art. 64 Konstytucji RP powinno korzystać także prawo nabywcy wywłaszczonej nieruchomości, a oceny tej "nie może zmieniać niepowiadomienie byłego właściciela nieruchomości lub jego następcy prawnego o zamiarze przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż cel wywłaszczenia. Ocena, czy umowa cywilnoprawna zawarta z naruszeniem tego obowiązku jest umową nieważną, należy do sądu powszechnego, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następca wystąpią z takim żądaniem".

Powyższe rozważania zawierają już odniesienie się do zarzutów skargi M.L., które Sąd z w/w względów uznał za niezasadne. W odniesieniu natomiast do zarzutów skargi W.F., Sąd w pełni podziela stanowiska wyrażone m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 października 2018 r. II SA/Łd 445/18, zgodnie z którym dla oceny ziszczenia się przesłanek o których mowa w art. 229 ustawy nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części (podobnie: por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2019 r. II SA/Gd 878/18).

W tak przeprowadzonych ustaleniach sprawy Wojewoda słusznie nie dopatrzył się nieprawidłowości mogących świadczyć o zaistnieniu podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczająca podstawę do poczynienia ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Materiał został zgromadzony zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., szczegółowo zbadany oraz prawidłowo oceniony (art. 80 k.p.a.), zdaniem Sądu nie wymagał uzupełnienia. Wnioski przedstawione przez organy korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zachowując charakter wniosków logicznych i poprawnych. Organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do argumentacji Skarżących sformułowanej na etapie składanych odwołań od decyzji organu I instancji, a uzasadnienie czyni zadość regułom wynikającym z treści art. 107 § 3 k.p.a., Sąd nie podziela zarzutów Skarżących w tym zakresie.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza zatem przepisów procesowych ani też przepisów materialnoprawnych, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.