Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 478/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-09-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów,ustanowiono adwokata
Powołane przepisy: article: Art. 239 pkt 1 lit. a) i art. 161 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 , art. 243 par. 1, art. 252 par. 2, art. 246 par. 1 pkt 2 i art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka.


UZASADNIENIE

M. P. w piśmie zatytułowanym "Skarga – postępowanie odwoławcze – do wielokrotnego zastosowania" wskazał, że zaskarża 49 (czterdzieści dziewięć) decyzji SKO nadmieniając, że w związku z tym domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (vide: str. 7 pisma).

W dniu 25 maja 2010 r. Przewodnicząca Wydziału III WSA w Krakowie zarządziła rozłączenie skargi rzeczonego i zarejestrowanie poszczególnych spraw pod sygnaturami III SA/Kr od nr 444/10 do nr 492/10. Zarządzeniem z tego samego dnia wezwała też skarżącego o wypełnienie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF".

Wezwanie to wraz z 49 egzemplarzami urzędowych formularzy PPF, odpisem zarządzenia o rozłączeniu skargi, odpowiedzią organu i wezwaniem o usunięcie braków formalnych skargi przesłano skarżącemu z sądu w jednej przesyłce. Doręczenia dokonano w dniu 9 czerwca 2010 r. (dowód: potwierdzenie odbioru).

W ostatnim dniu terminu tj. 16 czerwca 2010 r. skarżący nadał za pośrednictwem poczty przesyłkę rejestrowaną nr "[...]" (dowód: koperta) w której umieścił 2 pisma (jedno do sądu a drugie do Przewodniczącej Wydziału III) i wypełniony formularz wniosku PPF (dowód: pieczęć prezentaty WSA wraz z adnotacjami urzędowymi) - oryginał wniosku sporządzonego na formularzu PPF znajduje się w aktach III SA/Kr 444/10.

W piśmie kierowanym do Przewodniczącej Wydziału III poprosił o uwzględnienie we wszystkich jego sprawach wypełnionego i podpisanego wniosku o prawo pomocy sporządzonego na otrzymanym z sądu urzędowym formularzu PPF bez konieczności wielokrotnego przepisywania jego treści. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną z dysfunkcją kończyn i ograniczoną sprawnością psychofizyczną a jak dotąd w innych sprawach, sąd rozpoznawał jego wnioski o prawo pomocy na podstawie jednego dokumentu mimo, że dotyczył on wielu zaskarżonych decyzji SKO. Jednocześnie w rubryce 1 formularza PPF zaznaczył wyraźnie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy spraw którym nadano sygnatury akt od III SA/Kr 444/10 do III SA/Kr 492/10.

Formułując żądania wniosku o prawo pomocy zakreślił w rubryce 4, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem.

Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi 65 metrowe mieszkanie. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych.

Uzasadniając swoje starania podniósł, że od 1993 r. pozostaje w stałym leczeniu farmakologicznym i rehabilitacji. Zaakcentował, że jest osobą niepełnosprawną i samotnie gospodarującą. Jak podał źródłem jego utrzymania jest otrzymywana z ZUS renta inwalidzka w kwocie 486,55 zł miesięcznie. Nie starcza ona jednak na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych skarżącego a w szczególności: leczenia farmakologicznego, rehabilitacji oraz uregulowanie czynszu w spółdzielni i opłat za zużycie energii elektrycznej oraz gazu. Powiada, że na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji oraz spłaty części zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej pozaciągał u osób trzecich pożyczki w wysokości ogółem 45.000 zł, których samodzielnie nie jest w stanie spłacić z renty. Wysokość czynszu określił na 421 zł, koszty zużycia energii elektrycznej i gazu na 180 zł. Zakup żywności szacuje na 300 zł zaś koszty leczenia i rehabilitację szacuje na 700 zł. Twierdzi, że znajduje się na pograniczu ubóstwa. Wywodzi, że nie ma środków nawet na wykupienie leków przeciwbólowych. Powiada, że wielokrotnie nie wykupił leków nawet gdy leżał obłożnie chory. Ze względu na stan zdrowia i problemy zdrowotne nie może podjąć pracy zarobkowej. Ubiega się o wsparcie przed organami pomocy społecznej lecz te nie zawsze reagują na jego prośby. Z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej nie jest w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania opłacić samodzielnie honorarium pełnomocnika z wyboru. Zarazem sytuacja życiowa nie pozwala mu stawić się na rozprawie przed sądem. Z tych wszystkich względów prosi o danie mu równych szans w postępowaniu sądowym i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Z urzędu stwierdza się, że w dniu 22 kwietnia 2010 r. skarżący złożył plik dokumentów pośród których znajdują się m.in. kopie zaświadczeń lekarskich stwierdzające, że znajduje się on w stałym leczeniu oraz że z uwagi na stan zdrowia skarżącemu zalecono leczenie farmakologiczne i zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne, kopie recept, opracowane przez skarżącego zestawienie faktur wykupionych leków, kopia decyzji ZUS o ponownym ustaleniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazująca iż do wypłaty otrzymuje 467,62 zł, kopie pism Spółdzielni Mieszkaniowej do której należy skarżący wskazujące na zadłużenie czynszowe a także monity od dostawców mediów.

Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje:

Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej "ppsa" prawo pomocy może być przyznane stronie tylko na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku. Wniosek o prawo pomocy zgodnie z art. 252 §2 ppsa składa się na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. 03/227/2245). Zauważyć też trzeba, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uchwale z dnia 21 kwietnia 2008 r. (sygn. I OPS 1/08) niezachowanie określonego w art. 252 § 2 ppsa wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 ppsa w związku z art. 257 ppsa, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawne (ONSAiWSA 2008/5/74, ZNSA 2008/5/123, Prok.i Pr.-wkł. 2008/11/54). Powołane przepisy milczą jednak na temat tego, czy w sytuacji gdy strona inicjuje kilka postępowań sądowo administracyjnych albo też są one wynikiem rozdzielenia skargi – jak ma to miejsce w realiach niniejszego przypadku - powinnością strony ubiegającej się o prawo pomocy jest wypełnienie i złożenie adekwatnej ilości wypełnionych formularzy czy też działaniem dopuszczalnym a zarazem wystarczającym jest wypełnienie jednego formularza PPF, ze wskazaniem w jego rubryce 1 sygnatur akt spraw przy których strona czyni starania o przyznanie prawa pomocy? Wydaje się, że przyjęcie stanowiska pierwszego a więc nałożenie na stronę pozanormatywnego wymogu wielokrotnego przepisywania tych samych treści wniosku albo sporządzenia we własnym zakresie większej ilości kopii, w przypadku osób niezamożnych, dotkniętych różnymi dysfunkcjami z uwagi na stan zdrowia narusza rozsądną relację proporcjonalności pomiędzy stosowanym środkiem a celem prawa pomocy, którym jest umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w procesie, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni korzystać z przysługujących uprawnień. Inaczej mówiąc obarczone jest nazbyt dużym ryzykiem naruszenia gwarantowanego w Konstytucji (art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2) i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela (art. 6) prawa do sądu. Skoro więc w realiach rozstrzyganego przypadku skarżący na wezwanie, w ostatnim dniu terminu tj. 16 czerwca 2010 r. nadał za pośrednictwem poczty przesyłkę rejestrowaną nr "[...]" w której zamieścił wypełniony formularz wniosku PPF zaznaczając w jego rubryce 1, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy spraw którym nadano sygnatury akt od III SA/Kr 444/10 do III SA/Kr 492/10 to przyjąć należy, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie, która umożliwia nadanie mu biegu w każdej ze spraw rozpisanych po rozdzieleniu jego skargi. Jest to zresztą zgodne z wcześniejszą praktyką Wydziału III na którą skarżący zwrócił uwagę (por. sygn. akt. III SA/Kr 17/08-30/08; III SA/Kr 635/08-642/08; III SA/Kr 729-739/08; III SA/Kr 903/08-919/08; III SA/Kr 407/09-413/09). Okoliczność nadesłania niewykorzystanych formularzy PPF jest natomiast prawnie nierelewantna (vide: pismo z 30.07.2010 r. wraz z załącznikami) podobnie jak i inne wystąpienia skarżącego. Skoro bowiem skarżący wykonał zarządzenie przewodniczącej to w istocie brak było podstaw do jego uchylenia czy zmiany (vide: pismo z dnia 9.08.10 nr INF IV 5010/18/10 i pismo z dnia 7.07.10 r. nr INF IV 5010/18/10).

Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest odmowa przyznania skarżącemu przez organy świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jego wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa

Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa).

Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Podnoszone przez niego okoliczności znajdują częściowe potwierdzenie w przedstawionych kopiach dokumentów. Mimo specyficznej formy są konsekwentne, korespondują ze składanymi wcześniej przed organami oraz w innych postępowaniach. Pewne, nieścisłości czy nadinterpretacje należy położyć na karb nieporadności skarżącego. Przykładowo chociaż wysokość wydatków na leczenie i rehabilitację szacuje na ok. 700 zł to równocześnie nie można tracić z pola widzenia tej części jego wyjaśnień gdzie podaje że bywa iż z uwagi na brak środków nie był w stanie wykupić lekarstw. Skarżący miewał też problemy z opłacaniem mieszkania czy mediów. Okoliczność, że jak to ustaliły organy skarżący w ubiegłym roku spłacił część zadłużenia czynszowego i dokonał wymiany okien nie powinna sama w sobie być rozstrzygającą na niekorzyść skarżącego. Równocześnie podaje bowiem, że między innymi z tego tytułu posiada znaczne zadłużenie u osób prywatnych, którego nie jest w stanie spłacić z renty. Potwierdzeniem niełatwej sytuacji skarżącego jest zresztą w pewnym sensie i to, że permanentnie ubiega się o pomoc społeczną. A choć w orzecznictwie podniesiono, że okoliczność ta sama w sobie nie jest rozstrzygająca to jednak nie można tracić z pola widzenia, że daje pewne wskazówkę co do oceny sytuacji strony. Z kolei biorąc pod uwagę sygnalizowany przez skarżącego stan zdrowia trudno czynić mu zarzut, że nie stara się poprawić swej sytuacji. W aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej nie jest to łatwe nawet dla osób zdrowych. Okoliczność posiadania przez skarżącego majątku w postaci mieszkania także nie zmienia tego spojrzenia. Mimo, że mieszkanie to posiada pewną wartość sprzedażną lub podkładową to jednak trudno wymagać od skarżącego jego zbycia lub obciążenia celem pozyskania środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Mieszkanie stanowi podstawę bytowania tego człowieka. Co za tym idzie jego sprzedaż lub obciążenie w celu zdobycia środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru stanowiłoby w istocie pozbawienie skarżącego koniecznego utrzymania. Biorąc to wszystko pod uwagę udzielono skarżącemu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na jego rzecz adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego.

Z tych względów orzeczono jak w punkcie drugim na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.