Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 720/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Asesor WSA Krzysztof Gruszecki, Protokolant Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 19 maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu wyznaczonego na dostarczenie towaru do urzędu celnego przeznaczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy postanowienie stwierdzające nieważność postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego

z dnia 22 marca 2002 r. o przywróceniu terminu do dostarczenia towaru.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w dniu 1 marca 2002 r. towar w postaci samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 1988, został przedstawiony w Oddziale Celnym, a następnie objęty procedurą tranzytu zgodnie z dokumentem SAD z 1 marca 2002 r. Jako ostatni dzień terminu przewidzianego na dostarczenie towaru do Urzędu Celnego wskazano w polu D w/w noty tranzytowej datę 4 marca 2002 r.

Przedmiotowy towar nie został jednakże przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie, natomiast M. Z. w dniu 22 marca 2002 r. równocześnie z przedstawieniem towaru złożył w Urzędzie Celnym Oddział Celny "[...]" wniosek o przywrócenie terminu wyznaczonego na dostarczenie towaru do urzędu celnego przeznaczenia.

W wyniku rozpatrzenia wniosku strony organ celny pierwszej instancji postanowieniem z dnia 22 marca 2002 r. przywrócił termin na dostarczenie przedmiotowego pojazdu określony w nocie tranzytowej z dnia 1 marca 2002 r. Jako uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia przyjęto potwierdzony zaświadczeniem nr [...] z dnia 4 marca 2001 r. wydanym przez Komisariat VIII Policji fakt kradzieży towaru, który M. Z. zdołał odzyskać i następnie przedstawił go w urzędzie celnym przeznaczenia. W konsekwencji przywrócenia wyżej wskazanego terminu przedmiotowy samochód został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu, zgodnie ze zgłoszeniem celnym SAD z 22 marca 2002 r. z zastosowaniem elementów kalkulacyjnych właściwych na dzień 4 marca 2002 r. Skutkiem przyjęcia, iż towar został dostarczony w terminie było w szczególności zastosowanie stawki podatku akcyzowego wynikającej z przepisów obowiązujących przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 marca 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 18 poz. 175). Zgodnie z przepisem § 2 powyższego rozporządzenia w stosunku do pojazdów samochodowych objętych procedurą tranzytu przez graniczny urząd celny przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, i przedstawionych w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia, stosować należało przepisy rozporządzenia Ministra Finansów.

Podniósł również Dyrektor Izby Celnej, że biorąc pod uwagę zaistniały stan faktyczny należy podkreślić, iż bez względu na okoliczności, które się do tego przyczyniły, nie sposób przyjąć, iż przedmiotowy samochód został przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym przez urząd celny wyjścia terminie.

Niedopuszczalność podjęcia w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia o przywróceniu terminu wynika z wyrażonej w przepisie art. 162 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa zasady, zgodnie z którą instytucja przywrócenia terminu odnosi się wyłącznie do terminów procesowych, nie zaś do terminów wynikających z przepisów prawa materialnego.

Doktryna prawa i orzecznictwo NSA wprowadza rozróżnienie pomiędzy tymi dwiema kategoriami terminów, jako przykład można tu przytoczyć wyroki I SA/Ka 660/98 z 12 września 2000 r. i V SA 46/00 z 11 października 2000 r.

W uzasadnieniu pierwszego z w/w wyroków Sąd wskazał, że jeżeli pojęcie "termin proceduralny" łączymy z terminem "przepis proceduralny" to oznacza, że kwalifikacja przepisu jako proceduralnego przesądza o kwalifikacji terminu zeń wynikającego. Jeżeli procedura to synonim postępowania, to przepisami proceduralnymi są te i tylko te przepisy, które regulują sytuację prawną organu podatkowego oraz stron postępowania, tj. od chwili wszczęcia postępowania do jego zakończenia - w postępowaniu jurysdykcyjnym - decyzją ostateczną. Inne przepisy, a w konsekwencji i terminy z nich wynikające, mają charakter materialnoprawny ".

W świetle powyższego niewątpliwe jest, iż termin na dostarczenie towaru do urzędu celnego przeznaczenia, który jest wyznaczany przez urząd celny wyjścia na podstawie § 38 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 września 2001 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz. U. Nr 117 poz. 1250 z późn. zm.), zgodnie z instrukcją wypełniania i stosowania dokumentu SAD, stanowiącej załącznik do ww. rozporządzenia, jest określony na podstawie przepisów materialnych.

W niniejszej sprawie doszło zatem do przywrócenia terminu prawa materialnego, czyli do podjęcia rozstrzygnięcia, które nie znajduje podstawy w obowiązujących przepisach prawa. W szczególności takiej podstawy nie daje, jak to zostało wyjaśnione wyżej, powołany w podstawie prawnej postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 22 marca 2002 r. przepis art. 162 Ordynacji podatkowej.

Konkludując należy stwierdzić, iż powyżej wskazane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało wydane bez podstawy prawnej, a zatem zawierało wadę kwalifikującą je do stwierdzenia nieważności.

Zgodnie natomiast z art. 219 w związku z art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ celny stwierdza nieważność postanowienia, które zostało wydane bez postawy prawnej. Wobec powyższego należało stwierdzić nieważność postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 22 marca 2002 r. jako zawierającego bezpodstawne rozstrzygnięcie. Stwierdzenie nieważności aktu prawnego dotkniętego kwalifikowaną wadliwością ma charakter obligatoryjny dla organu administracji państwowej.

Przeprowadzenie bowiem dowodu zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w treści art. 247 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, wywołuje obowiązek właściwego organu wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności. Mając powyższe na uwadze - orzeczono jak w sentencji.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł M. Z. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi M. Z. wskazał, że w dniu 1 marca 2002 r. przedstawił w Urzędzie Celnym do oclenia samochód osobowy marki [...], następnie pojazd ten został objęty procedurą tranzytu na podstawie dokumentu [...] z dnia 1 marca 2002 r. celem dostarczenia go do odprawy celnej w Urzędzie Celnym. Jako ostateczny termin dostarczenia pojazdu do tego Urzędu, Urząd Celny wyznaczył datę 4 marca 2002 r. W związku z faktem, iż 4 marca 2002 r. pojazd ten został skradziony nie mógł przedstawić go do oclenia w wyżej zakreślonym terminie.

W wyniku dochodzenia prowadzonego przez policję odzyskał przedmiotowy pojazd i niezwłocznie przedstawił go do oclenia w Urzędzie Celnym w dniu 22 marca 2002 r., składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia go do odprawy celnej. Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 22 marca 2002 r. przywrócił w/w termin. Z kolei Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 19 marca 2003 r. stwierdził nieważność Postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego w sprawie przywrócenia terminu zarzucając, iż zostało ono wydane bez podstawy prawnej albowiem jako podstawę jego wydania wskazano na przepis art. 162 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej do przywrócenia terminu do zgłoszenia towaru do odprawy celnej ponieważ zgodnie z § 4 art. 162 Ordynacji podatkowej instytucja przywrócenia terminu określona w tym artykule odnosi się tylko do terminów procesowych. Zdaniem skarżącego przyjęta w zaskarżanym Postanowieniu interpretacja przepisów prawa jest dla niego wysoce krzywdząca.

Zakwestionowany przez Izbę Celną przepis art. 162 Ordynacji podatkowej, jako podstawa prawna Postanowienia o przywróceniu terminu oznacza, iż strona, która z uzasadnionych przyczyn nie mogła wywiązać się z nałożonego na nią obowiązku nie ma praktycznie żadnych podstaw prawnych do wystąpienia z wnioskiem o powrócenie terminu. Takich podstaw nie daje również powołane w zaskarżanym Postanowieniu rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 7 września 2001 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz. U. Nr 177 poz. 1250). W tej sytuacji zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego "do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia - Ordynacja podatkowa z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego". Zdaniem skarżącego, twierdzenie zawarte w zaskarżanym Postanowieniu, że w niniejszej sprawie doszło do przywrócenia terminu prawa materialnego określonego w § 38 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 września 2001 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych jest dyskusyjne. Należy zauważyć, że Ordynacja podatkowa nie zawiera definicji "termin procesowy". Za termin procesowy należy uznać termin określony dla dokonania określonej czynności przez uczestników postępowania. Urząd Celny wyznaczył w oparciu o przepis § 38 ust. 4 powołanego wyżej rozporządzenia trzydniowy termin na ostateczne zgłoszenie o odprawie celnej wymienionego pojazdu. Termin ten nie wynika wprost z tego przepisu. Uregulowanie zawarte w § 38 ust. 4 daje raczej podstawę do zakreślenia przez organ celny terminu urzędowego, dowolnie ustalonego przez ten organ. Nosi on więc charakter terminu proceduralnego w szczególności w kontekście zapisu art. 262 Kodeksu celnego.

Odrębną kwestią jest fakt, że strona nie może ponosić ujemnych skutków spowodowanych nieprawidłowym działaniem organów administracji publicznej, w przeciwnym razie zostanie naruszona jedna z podstawowych zasad określonych w Ordynacji podatkowej tj. zasada zaufania obywateli do organów podatkowych. Art. 121 Ordynacji zobowiązuje organy podatkowe do prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.

W tym stanie rzeczy wniesienie niniejszej skargi jest w pełni uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz, 1270).

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej... pod względem zgodności z prawem, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości, kwestią sporną jest czy termin dostarczenia towaru do Urzędu Celnego (tj. urzędu celnego przeznaczenia) wskazany przez graniczny Urząd Celny w polu D noty tranzytowej jako 4 marca 2002 r., mógł być przywrócony na wniosek skarżącego z dnia 22 marca 2002 r.

Kwestię możliwości przywracania terminów określonych w przepisach prawa celnego reguluje art. 11 Kodeksu celnego. Przepis ten stanowi, iż terminy określone w przepisach prawa celnego nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa, wprowadza zatem zasadę nieprzywracalności terminów prawa celnego (poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa). Zasada ta odnosi się przy tym nie tylko do terminów określonych w ustawie Kodeks celny, ale do wszelkich aktów z zakresu prawa celnego, na co wskazuje użycie zwrotu "w przepisach prawa celnego". Przy czym przepis art. 11 Kodeksu celnego odnosi się do przepisów materialnych prawa celnego, bowiem terminy proceduralne są objęte regulacją przepisów działu IV postępowanie podatkowe Ordynacji podatkowej na mocy art. 262 Kodeksu celnego.

Natomiast kwestię terminów w procedurze tranzytu reguluje przepis art. 97 § 2 Kodeksu celnego oraz § 38 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 września 200Ir. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz. U. Nr 117, poz. 1250 ze zm.) wydanego na podstawie m. in. przepisu art. 97 § 5 Kodeksu celnego.

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu celnego objęcie towaru procedurą tranzytu w tym dotyczącą przewozu towaru między urzędem celnym granicznym i wewnętrznym nie może trwać dłużej niż 14 dni niezależnie od tego, ile razy towar był objęty tą procedurą a zatem przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków (poza przewidzianymi w umowach międzynarodowych) pozwalających na przekroczenie 14 dniowego terminu i zgodnie z przepisem art. II Kodeksu celnego nie podlega przywróceniu, jako termin prawa materialnego.

Mając zatem na uwadze, iż towar w postaci samochodu został objęty procedurą tranzytu w dniu 1 marca 2002 r. a przedstawiony w urzędzie celnym przeznaczenia w dniu 22 marca 2002 r., to brak było, w sprawie, podstawy prawnej do przedłużenia terminu przedstawienia towaru w urzędzie celnym przeznaczenia, niezależnie od okoliczności powodujących niedostarczenie towaru w terminie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 cyt. wyżej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.