Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1532/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 186
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej na rzecz skarżącego S. M. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Marszałek Województwa [...], po rozpatrzeniu wniosku S. M. w sprawie ustalenia odszkodowania w trybie art. 186 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne za szkodę polegającą na ponoszeniu opłat za wodę dostarczaną przez M. S.A. w K. do nieruchomości przy ul. [...] w K., to jest: wypłacenie kwoty 1314,16 zł tytułem opłat poniesionych za wodę oraz zobowiązanie A. S.A do ponoszenia przyszłych kosztów dostawy wody pod ww. adres, jako szkody będącej następstwem pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody podziemnej udzielonego H. decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1976 r. oraz H. [...] decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 – umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W uzasadnieniu wskazano, że pismem z dnia [...] listopada 2009 r. S. M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpił o ,,wszczęcie postępowania w sprawie odszkodowania w trybie art. 186 prawa wodnego celem naprawienia szkody wynikającej z użytkowania przez A. S.A. studni głębinowych na terenie osiedla K. w K. Wnoszący roszczenie podniósł zarzuty dotyczące postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem pozwolenia wodnoprawnego dla K. z dnia [...] maja 1976 r., w którym bez własnej winy nie brał udziału i prowadzonego z naruszeniem art. 36 i art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne. Wnioskodawca zarzucił również, że w przedmiotowej decyzji brak jest ustalenia obowiązku dostarczania wody przez K. do gospodarstw, których studnie wyschły. Ponadto podniósł, iż w postępowaniu administracyjnym zakończonym udzieleniem H. [...] S.A. w K. kolejnego pozwolenia na pobór wody podziemnej z ujęcia tzw. pasa [...] został pominięty i nie brał udziału jako strona. Wnioskodawca oświadczył dalej, że żądanie odszkodowania wiąże z pozwoleniem wodnoprawnym udzielonym decyzją z dnia [...] maja 1976 r. i poinformował, że do 1997 r. nieruchomość i gospodarstwo rolne położone w K. było bezpłatnie zaopatrywane w wodę przez H. [...] Według oceny wnioskodawcy szkoda, którą poniósł wynosi ok. 35,000 zł.

Wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 64 § 2 kpa do uzupełnienia złożonego wniosku o wyliczenia zgłoszonego roszczenia, przedstawienie dowodu na prowadzenie gospodarstwa rolnego w miejscu zgłoszonej szkody, oraz dowodów na poparcie twierdzenia o związku przyczynowo-skutkowym pomiędzy zanikiem wody w studni przydomowej, a pozwoleniem wodno prawnym udzielonym H. decyzją z dnia [...] maja 1976 r. W odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2010 r. wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 64 § 2 kpa i wniósł "o przesłuchanie wnioskodawcy ". Uwzględniając zgłoszony wniosek w dniu [...] lutego 2010 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna. W trakcie rozprawy administracyjnej wnioskodawca okazał kopie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział [...] z dnia [...] października 2007 r., stwierdzającego nabycie spadku po matce M. M. w całości wraz z gospodarstwem rolnym, nakaz płatniczy za 2010 r. dotyczący gospodarstwa: 14 – K., w którym ustalono wymiar podatku rolnego za grunty orne i budynek mieszkalny, a także pokwitowanie wpłaty składki polisy ubezpieczeniowej PZU. Jako dowód istnienia związku pomiędzy zgłoszoną szkodą, a pozwoleniem wodnoprawnym z 1976 r. przedstawiono jednostronicową opinię sporządzoną przez mgr inż. S. P. rzeczoznawcę w zakresie gospodarki wodnej.

Następnie A. S.A. w piśmie z dnia [...] lutego 2010 r. oświadczył, że realizując pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] maja 1976 r., a także kolejne pozwolenie z dnia [...] grudnia 2000 r. nie naruszył ich warunków. Pełnomocnicy spółki stwierdzają, że wnoszący roszczenie nie wykazał związku pomiędzy zgłoszoną szkodą a realizacją przez kombinat pozwolenia udzielonego kolejnymi decyzjami. Ponadto zgłoszona szkoda miała wystąpić w latach 50. ubiegłego wieku, lecz w tym czasie rejon K. był już zaopatrywany w wodę przez sieć wodociągową.

Wnioskodawca w kolejnym piśmie poinformował, że studnia na działce stanowiącej jego własność była nieczynna od 1955 r. i została zasypana w związku z budową domu na podstawie stosownego pozwolenia. Z kolei A. S.A. twierdzi, że nie były prowadzone postępowania związane z naruszeniem warunków decyzji wodnoprawnych. H. [...] nie dostarczała do nieruchomości S. M. wody, gdyż nigdy na niej nie spoczywał taki obowiązek. Z przedstawionego zestawienia spraw prowadzonych w latach 2004-2010 przed Sądem Rejonowym dla K. [...] przeciwko H. [...] wynika, że nie toczyły się postępowania z powództwa S. M.

Dalej organ stwierdza, że postępowanie zakończone niniejszą decyzją jest trzecim postępowaniem administracyjnym prowadzonym w przedmiocie ponoszenia opłat za wodę dostarczaną na ul. [...] wodociągiem komunalnym. Dwa poprzednie postępowania prowadzone przed Wojewodą z wniosków zbiorowych zostały zakończone wyrokami sądów administracyjnych, które zapadały na skutek skarg złożonych przez wnoszących roszczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2001 r. sygn. akt IV SA 517/99 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 5216-5218/02, IV SA 775-787/03).

W toku niniejszego postępowania roszczenie zgłoszone przez wnioskodawcę we wniosku z dnia [...] listopada 2009 r. ulegało kolejnym modyfikacjom. Ostatecznie w piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że S. M. nie domaga się odszkodowania za brak dostępu do wody, ale odszkodowania za ponoszenie opłat za wodę dostarczaną do posesji przy ul. [...], co w opinii wnoszącego roszczenie powinno obciążać A. S.A. Zgodnie z pismem z dnia [...] marca 2010 r. wnioskodawca zgłasza szkodę na kwotę 1314.16 zł wraz z odsetkami, oraz domaga się rozstrzygnięcia w sprawie przyszłych roszczeń z tytułu opłat za wodę dostarczoną z wodociągu komunalnego przez M. S.A. w K.

Zgłoszone roszczenie rozpatrywano na podstawie art. 186 ust. 3 i art. 204 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w związku z pozwoleniem wodnoprawnym udzielonym H. na pobór wód podziemnych z ujęcia w pasie "[...]", które zostało udzielone decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1976 r. z terminem ważności do 2000 r. oraz kolejnym pozwoleniem wodnoprawnym z terminem ważności do dnia [...] listopada 2010 r., udzielonym H. [...] S.A. w K. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 r. Obydwa ww. pozwolenia wodnoprawne zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne. Pierwsze pozwolenie wodnoprawne nie zawierało żadnych dodatkowych warunków, drugie w punkcie II podpunkt 7 zastrzegało "Pokrywane ewentualnych szkód spowodowanych eksploatacją ujęcia".

Organ stwierdza, że nieruchomość znajdująca się pod obecnym adresem przy ul. [...] w K. [...] w 1974 r. posiadała dostęp do wody pitnej z wodociągu komunalnego biegnącego w tej ulicy. Dowodem na to są dokumenty zgromadzone w pierwszym postępowaniu w sprawie, prowadzonym przed Wojewodą [...] w 1998r. Z oświadczeń i dokumentów składanych w toku niniejszego postępowania wynika, że studnia gospodarcza (z której jak należy domniemywać czerpano wodę) została zasypana w związku z budową domu (pismo z dnia [...] lutego 2010 r. wraz z załącznikami). W momencie udzielenia H. pozwolenia na pobór wód podziemnych z pasa "[...]" nieruchomość była podłączona do wodociągu biegnącego w obecnej ul. [...]. Na terenie nieruchomości nie istniało już lokalne urządzenie do poboru wody - studnia gospodarska, którą zasypano w związku z budową domu. Ponieważ właściciel posiadał dostęp do wody pitnej z urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę nie istniały podstawy do nakładania na użytkownika pozwolenia (H.) obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w trybie art. 27, gdyż urządzenie takie (wodociąg) zostało wykonane wcześniej. Również w kolejnym pozwoleniu wydanym w 2000r. poza standartowym określeniem o pokrywaniu "ewentualnych szkód", Wojewoda nie nałożył na H. [...] S.A. w K., żadnych obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym w stosunku do osób trzecich. Oznacza to, że w ciągu 24 lat eksploatacji ujęcia na podstawie pierwszego pozwolenia wodnoprawnego nie były zgłaszane żadne roszczenia związane z poborem wody, które wymagałyby uregulowania w formie skonkretyzowanego zobowiązania w pozwoleniu udzielonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 r.

W obu ustawach Prawo wodne z 1974 r. i 2001 r. brak jest podstaw prawnych, pozwalających ustalić w stosunku do użytkownika pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody podziemnej bezterminowego zobowiązania o jakie występuje S. M., gdyż nie jest szkodą w rozumieniu przepisów ww. ustaw konieczność ponoszenia opłat za wodę dostarczaną zbiorczym wodociągiem, na rzecz podmiotu wykonującego taką usługę. Art. 128 ust. 1 pkt 7a) ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne mówi o możliwości nałożenia obowiązku "wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom lub zmniejszającym negatywne skutki udzielanego pozwolenia". Szkoda związana z eksploatacją ujęcia wód podziemnych może być związana z obniżeniem zwierciadła wody eksploatowanego poziomu wodonośnego, co w konsekwencji może prowadzić do trwałej lub okresowej utraty wody w studni znajdującej się w zasięgu oddziaływania takiego ujęcia.

Organ stwierdza, że dla zapewnienia dostępu do wody mieszkańcom wsi w granicach [...] zdecydowano o budowie wodociągów, w tym wodociągu w obecnej ul. [...]. Wodociąg ten powstał przed wydaniem pozwolenia na pobór wody z pasa "[...]" i w tym zakresie naprawił szkody ujawnione w środowisku wodnym.

Zarówno w 1976 r. w chwili udzielania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody z pasa [...], jak też w 2000 r. w momencie wydawania kolejnego pozwolenia wodnoprawnego, na terenie nieruchomości skarżącego nie istniała studnia gospodarska. Ponadto w całym tym okresie mieszkańcy posesji posiadali dostęp do wody podawanej wodociągiem w ul. [...], a więc nie byli pozbawieni dostępu do wody pitnej w związku z wykonywaniem uprawnienia udzielonego tymi pozwoleniami.

Wskutek odwołania wniesionego przez S. M. Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej decyzją z dnia [...] lipca 2011r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2010r.

W uzasadnieniu podniesiono, że w art. 186 ust. 3 Prawa wodnego został określony szczególny sposób ustalania wysokości odszkodowania, które jest ustalane w drodze decyzji administracyjnej właściwego organu, wydanej na żądanie poszkodowanego.

W ocenie Prezesa KZGW analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, że organ I instancji zasadnie uznał, iż przedstawiona przez stronę szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody podziemnej z ujęcia w pasie "[...]" zarówno udzielonego H., jak i H. [...]. Zdaniem organu prawidłowo zostało ustalone żądanie strony, co wynikało także m. in. z wyroków NSA w Warszawie z dnia 16.05.2001 r., sygn. akt IV SA 517/99 oraz WSA w Warszawie z dnia 08.04.2004 r. sygn. akt IV SA 5216-5218/02, IV SA775-787/03 wydanych na tle analizowanej sprawy.

Odpowiedzialność podmiotu legitymującego się pozwoleniem wodnoprawnym za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej w trybie art. 186 ust. 3 ustawy Prawo wodne może być tylko orzeczona w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem realizacji tego pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z jego warunkami. Natomiast w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem bezprawnego działania polegającego na realizacji pozwolenia niezgodnie z jego treścią, a więc niedotrzymania jego warunków, a nie jego realizacji, dla jej dochodzenia nie jest właściwy przedsądowy tryb postępowania administracyjnego określony w art. 185 i 186 Prawa wodnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.02.2008 r., sygnatura akt III CSK 252/07). Z akt sprawy wynika, że beneficjent pozwoleń wodnoprawnych nie naruszył określonych w nich warunków, które nie nakładały na niego obowiązku polegającego na zapewnieniu bezpłatnego dostarczania wody do nieruchomości należącej do strony.

Z dokumentów dostarczonych m. in. przez stronę wynika, iż sieć wodociągowa istniała już przed wydaniem [...] pozwolenia wodnoprawngo z [...] maja 1976 r., a przed tą datą na terenie jej nieruchomości nie istniało już, a nie było czynne od 1955 r., urządzenie do poboru wody (studnia gospodarska). W tej sytuacji nie było podstaw do nakładania powołanych wyżej obowiązków na hutę. W aktach sprawy brak jest także dokumentów, z których mógłby ten obowiązek wynikać. Nie udało się także potwierdzić stanowiska strony, które sprowadzało się de facto do stwierdzenia, że huta w ramach odszkodowania za szkody, które wyrządziła swoim działaniem polegającym na poborze wody zobowiązała się nie tylko do budowy sieci wodociągowej, ale i bezterminowego i bezpłatnego dostarczania wody mieszkańcom osiedla. Z akt sprawy wynika jedynie, że prawdopodobnie na obniżenie poziomu wody w istniejących w latach 50. i 60. studniach na terenie osiedla K. mogło mieć wpływ eksploatowanie ujęcia wody przez hutę, co w konsekwencji skutkowało podjęciem przez ówczesne władze przedsiębiorstwa decyzji o wybudowaniu sieci wodociągowej jeszcze przed wydaniem pozwolenia wodoprawnego.

W okresie obowiązywania kolejnych pozwoleń wodnoprawnych strona posiadała dostęp do wody, a nie pobieranie stosownych opłat z tego tytułu nie wynikało wprost z decyzji administracyjnych, czy wyroków sadów powszechnych. Decyzją z dnia [...].06.1971 r. wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Wodnej i Ochrony Powietrza w K. z uwagi na spowodowanie szkód w środowisku naturalnym został nałożony na H. obowiązek dostarczania mieszkańcom [...] ,,wody pitnej własnym staraniem i na własny koszt przez wykonanie odpowiedniej ilości zdrojów wodociągowych dla całego [...]", kolejną decyzją z dnia [...].05.1973 r. na hutę został nałożony "zbiorowego zaopatrzenia w wodę poprzez budowę rurociągu i zabudowanie zdrojów czerpalnych". Tym samym żadne z tych rozstrzygnięć nie zawierało zapisu o obciążeniu huty bezterminowym obowiązkiem ponoszenia opłat za wodę.

Na zakończenie organ stwierdza, że gdy żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, postępowanie administracyjne wszczęte takim żądaniem, jako bezprzedmiotowe, powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W przepisach materialnego prawa administracyjnego brak jest normy kompetencyjnej upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia, a należy mieć na uwadze, że ingerencja w formie decyzji dopuszczalna jest jedynie w oparciu o wyraźną normę kompetencyjną zawartą w przepisach powszechnie obowiązujących.

Wobec powyższego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. organ I. instancji zasadnie umorzył postępowanie.

Skargę na powyższą decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] lipca 2011 r. wniósł S. M. Zawnioskował o uchylenie zarówno decyzji Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki, jak i poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] września 2010 r.

Zakwestionował sposób podpisania zaskarżonej decyzji. Mianowicie nie zawiera ona pieczątki osoby upoważnionej do parafowania w imieniu organu decyzji administracyjnych, a jedynie ktoś odręcznie w sposób zupełnie nieczytelny coś napisał lub narysował. Wobec tego skarżący twierdzi, że akt ten narusza treść art. 107 kpa w zakresie elementów decyzji tj. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jej wydania.

Skarżący wywodzi, że na swojej posesji miał dostęp do wody gruntowej, z której korzystał bezpłatnie. Woda w studni zanikła, studnia została zasypana jako bezużyteczna. Tym samym wnioskodawca nie ma dostępu do darmowej wody gruntowej w związku z działaniem kombinatu. Musi kupować wodę od podmiotu, który taką usługę świadczy w związku z tym jest finansowo stratny - ponosi rzeczywistą i wymierną szkodę. Wybudowanie wodociągu z odpłatną wodą naprawia szkodę, jeśli wcześniej poszkodowany płaciłby za dostarczaną wodę. Jeśli organy rozpoznające sprawę stwierdzają, że aktualnie nie ma szkody to tak jakby stwierdziły, że woda na gruncie wnioskodawcy powróciła i jest możliwa jej eksploatacja, a tym samym nie ma potrzeby kupowania wody z wodociągów, co jest oczywistą nieprawdą.

W dalszej części skargi stwierdza, że organ pierwszej instancji naruszył zasady postępowania dowodowego wyrażone w kpa tj. naruszono art. 7 i 77 kpa (obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zasada dogłębnego wyjaśnienia stanu faktycznego). W odwołaniu od decyzji Marszałka wskazano, iż organ nie oparł się na dokumentach źródłowych, tymczasem Prezes pominął tę kwestię. Skarżący wskazuje, że Marszałek wydając decyzję nie ściągnął wszystkich dokumentów zebranych wcześniej.

Marszałek wskazał, iż wniosek o wszczęcie postępowania został złożony w 2009 r. Organ pominął fakt, iż postępowanie toczyło się już wcześniej. W sprawie tej w dokumentacji źródłowej jest m.in. szereg oświadczeń świadków, którzy dokumentują związek przyczynowy pomiędzy zanikiem wody, a działalnością [...] - dysponują wiedzą w niniejszej sprawie. Organ nie przesłuchał tych świadków.

Woda w studni skarżącego znajdowała się na poziomie ok. 4,5 metrów (głębokość studni to pięć kręgów tj. ok. 5 metrów). Fakt ten można ustalić na podstawie zeznań skarżącego złożonych w oparciu o art. 86 kpa oraz zeznań innych osób z terenu K., którzy powiedzieliby na jakiej głębokości była woda. Organ miał więc obowiązek sprawdzić jaki jest poziom głębokości zwierciadła wody aktualnie co m.in. można ustalić na podstawie wizji lokalnej.

[...] działa na podstawie decyzji zezwalającej na pobór wody, w ocenie S. M. konieczne jest sięgnięcie do dokumentów tamtych postępowań. Te dokumenty i ustalenia w nich zawarte powinny znaleźć swoje odniesienie i komentarz w decyzji Marszałka. Organy nie wypełniły więc wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 8 kwietnia 2004 r. w zakresie art. 7 i 77 kpa.

Organy obydwu instancji błędnie ustaliły, iż szkoda nie jest wynikiem realizacji pozwolenia wodnoprawnego na skutek błędów w postępowaniu dowodowym i nie uwzględnieniu wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Kolejny argument wskazujący na niezgodność z prawem to kwestia zastosowania art. 105 kpa. Organ rozstrzygnął merytorycznie sprawę i de facto wydał decyzję odmowną, a praktycznie zastosował sprzecznie z prawem art. 105 kpa, opierając się na wynikającej z tego przepisu przesłance bezprzedmiotowości. Aktualne więc pozostają wszystkie argumenty które zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 8 kwietnia 2004 r. w tym zakresie.

Organ 2. instancji wskazuje jako właściwą dla niniejszego roszczenia drogę cywilną. Tymczasem skarżący ma prawo do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja naruszyła przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim jako trafny należało uznać zarzut skargi zastosowania przez organy art. 105 § 1 kpa. Przepis ten nakazuje umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego, gdy żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji. Jeżeli zatem nie istnieje w systemie prawa norma kompetencyjna upoważniająca organ do podjęcia rozstrzygnięcia, postępowanie w takiej sprawie należy umorzyć.

Jednocześnie zastosowanie powyższej normy w sytuacji, gdy wniosek strony dotyczy żądania ustalenia odszkodowania na podstawie art. 186 ust. 3 prawa wodnego powinno następować po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego i precyzyjnym określeniu żądania zgłoszonego do organu. Taka teza znajduje usprawiedliwienie ze względu na odmienny sposób zaskarżenia decyzji umarzającej postępowanie i decyzji orzekającej w przedmiocie odszkodowania (orzeczenia merytorycznego). Analiza zapisu art. 186 ust. 3 i 4 prawa wodnego pozwala na postawienie tezy, że nie tylko decyzja pozytywna dla zgłaszającego żądanie, lecz także decyzja odmawiająca ustalenia odszkodowania podlegają zaskarżeniu do sądu powszechnego. Wskazane w art. 186 ust. 4 ustawy Prawo wodne wyłączenie przewidzianej w art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego dotyczy bowiem decyzji ustalających wysokość odszkodowania, a za takową należy, zdaniem Sądu, przyjąć także decyzję odmawiającą przyznania odszkodowania. W konsekwencji jedynie decyzja umarzająca postępowanie o ustalenie odszkodowania podlega zaskarżeniu w drodze administracyjnej tj. odwołania do organu wyższego stopnia, którym stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy Prawo wodne jest Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wydał orzeczenie procesowe oparte na dyspozycji art. 105 § 1 kpa, następnie zostało ono zaskarżone odwołaniem, które rozpoznał organ odwoławczy i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Marszałka Województwa. Zastosowana droga weryfikacji takiej decyzji w trybie administracyjnym skutkować mogła zatem wniesieniem skargi do sądu administracyjnego.

Obecnie zatem kognicji sądu administracyjnego została poddana decyzja o charakterze procesowym. Akt taki w założeniu nie załatwia sprawy co do meritum, a jedynie z powodów formalnych stwierdza, że postępowanie administracyjne z określonych powodów nie może się toczyć i zakończyć decyzją merytoryczną. Sąd przeanalizował powody podane w zaskarżonej decyzji (oraz decyzji Marszałka Województwa [...]), które zdaniem organu uzasadniają umorzenie postępowania i doszedł do przekonania, że wskazana tamże motywacja dotyczyć mogłaby innego rodzaju rozstrzygnięcia tj. decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania. Organy bowiem przeprowadziły analizę stanu faktycznego sprawy w kontekście ewentualnych podstaw do przyznania odszkodowania i wywiodły, że wykonywanie przez podmioty uprawnione zgodnie z prawem pozwoleń wodnoprawnych na pobór wody podziemnej (decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1976 r. oraz Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000r.) nie spowodowało szkody, którą powoływał skarżący we wniosku wszczynającym przedmiotowe postępowanie. Sąd zatem stwierdza, że organ wydał wadliwe rozstrzygnięcie bowiem dopuścił się naruszenia art. 105 § 1 kpa.

Jak zasadnie podniósł skarżący, organ dokonał oceny merytorycznej zgłoszonego roszczenia w świetle przesłanek art. 186 ustawy Prawo wodne, co uniemożliwiało mu wydanie decyzji o umorzeniu postępowania. Decyzja w takim wypadku powinna mieć charakter merytoryczny tj. odmawiający ustalenia odszkodowania.

Art. 186 ust. 1 Prawa wodnego przewiduje w sprawach naprawienia szkód innych niż określone w art. 16 ust. 3 i art. 17 ust. 1 właściwość sądów powszechnych po wyczerpaniu trybu, o którym mowa w ust. 3 tj. po wydaniu decyzji ustalającej odszkodowanie. W pierwszej kolejności zatem należało zbadać, czy charakter sprawy pozwalał na zastosowanie w niniejszej sprawie art. 186 ust. 3. Jak wynika bowiem z zaskarżonej decyzji rozważania organu i przeprowadzony sposób rozumowania opiera się na tej normie prawnomaterialnej. Mianowicie organy obydwu instancji uznały, że przedstawiona przez stronę szkoda nie jest następstwem pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody podziemnej z ujęcia w pasie "[...]" zarówno udzielonego H. decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1976 r., jak i H. [...] decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 r. Jednocześnie prawidłowo przyjęły, iż odpowiedzialność podmiotu legitymującego się pozwoleniem wodnoprawnym za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej w trybie art. 186 ust. 3 ustawy Prawo wodne może być tylko orzeczona w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem realizacji tego pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z jego warunkami. Natomiast w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem bezprawnego działania polegającego na realizacji pozwolenia niezgodnie z jego treścią, a więc niedotrzymania jego warunków, dla jej dochodzenia nie jest właściwy tryb postępowania administracyjnego określony w art. 185 i 186 Prawa wodnego (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.02.2008 r., sygn. akt III CSK 252/07).

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że obydwa pozwolenia wodnoprawne (1976r i 2000r.) są prawidłowo, zgodnie z ich postanowieniami realizowane, tym samym podstawą odpowiedzialności za szkodę, która wynikła z takich pozwoleń jest norma art. 186. Jednakże organ nie dopatrzył się, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zgłoszoną przez S. M. szkodą, a pozwoleniem wodnoprawnym na pobór wody podziemnej z ujęcia w pasie "[...]" udzielonym najpierw H. decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 1976 r., a następnie H. [...] decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 r. Taki sposób argumentacji oznacza, że żądanie zostało rozpatrzone co do istoty, a podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia należy upatrywać w normie art. 186 ust. 3 ustawy Prawo wodne, nie zaś art. 105 § 1 kpa.

Jednocześnie Sąd na tym etapie postępowania nie jest uprawniony do wypowiedzenia się czy argumentacja ta jest usprawiedliwiona i znajduje oparcie w materiale dowodowym oraz przepisie prawa materialnego tj. art. 186 ust. 3 ustawy. Jakiekolwiek bowiem rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym, a takowe w istocie zapadło, stosownie do art. 186 ust. 4 ustawy Prawo wodne podlega weryfikacji w drodze powództwa przed sądem powszechnym. Zatem wyłącznie ten sąd jest legitymowany do oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu odszkodowania.

Jednocześnie sąd zauważa, co zostało zasygnalizowane w decyzji organu pierwszej instancji, że zapadły wyroki sądów administracyjnych dotyczące tej sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2001 r. sygn. akt IV SA 517/99 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 5216-5218/02, IV SA 775-787/03). Skarżący przywołał te wyroki twierdząc, że mają one znaczenie w sprawie. Sąd jednak zauważa, że postępowanie będące przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pod sygn. akt IV SA 5216-5218/02, IV SA 775-787/03 toczyło się z wniosku innych podmiotów. Nadto w przywołanym wyroku WSA w Warszawie stwierdził, że organ ma obowiązek ustalić jaki jest przedmiot tego postępowania. Do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne, w którym zapadł wyrok WSA z dnia 8 kwietnia 2004r. nie zakończyło się, nie jest także wiadomo jaki w konsekwencji obejmuje ono przedmiot. Z tych względów nie istnieją przesłanki, aby obydwa te postępowania administracyjne traktować jako jedno dotyczące tego samego żądania. Tym samym obecnie prowadzone postępowanie zakończone decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] września 2010r. jest formalnie nowym postępowaniem, co oznacza, że organy nie są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przywołanych wyrokach sądów administracyjnych. Zasada powyższa, znajdująca normatywną regulację w art. 153 p.p.s.a. obowiązuje w tym postępowaniu, w którym został wydany wyrok. Skoro obecnie prowadzone postępowanie jest odrębnym i nie stanowi kontynuacji tamtego, zakończonego wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2004r. organ proceduje bez żadnych ograniczeń zarówno dowodowych, jak i stosowania przepisów prawa materialnego.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu pierwszej instancji naruszyły art. 105 § 1 kpa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 §1 p.p.s.a.