Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 7/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi N. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. na rzecz skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem N. N. (dalej: wnioskodawca , strona, skarżąca) z dnia 14 kwietnia 2016 r. adresowanym do Burmistrza Miasta L. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 6.086,66 zł za okres od października 2010 r. do września 2015 r. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie miała wiedzy o obniżeniu wysokości zasądzonych alimentów, albowiem sprawa sądowa odbyła się "zaocznie" bez jej udziału. Powołała się na swoją trudną sytuację majątkową, o czym świadczy - jej zdaniem - sam fakt wypłacania alimentów przez organ pomocy społecznej. Wskazała, że nie ma środków finansowych na spłatę zobowiązań.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. - działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta L. - orzeczono o odmowie umorzenia skarżącej kwoty 11 086,66 zł podlegającej zwrotowi świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2010 r. do września 2015 r. W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej organ poczynił następujące ustalenia :

- decyzjami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], orzeczono od skarżącej zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 11.086,66 zł za okres od października 2010 r. do września 2015 r.

- strona stałe zamieszkuje w L. pod adresem ul. [...], jednak w związku z kontynuowaniem nauki przebywa w K. pod adresem ul. [...],

- skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą K. N. , która przebywa wraz z nią w K. oraz matką W. N., która nie zamieszkuje wraz z nimi ,

- na dochód gospodarstwa domowego składają się: dochody K. N. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia - 1.400,00 zł, dochody W. N. z tytułu zatrudnienia na terenie Niemiec w wysokości 450 euro, tj. około 1890 zł miesięcznie oraz stypendium socjalne otrzymywane przez stronę w wysokości 850,00 zł.,

- łączny dochód rodziny wynosi 4170,00 zł i w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej,

- łączne wydatki rodziny stanowi kwota 2.800 zł, zatem rodzinie do dyspozycji pozostaję co miesiąc kwota 1.370,00 zł, a w okresie wakacji ok. 490 zł.

Według organu pierwszej instancji strona nie znajduje się w trudnej sytuacji dochodowej , ma możliwość ratalnej spłaty należności i z tego powodu nie znaleziono podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji strona podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego , a to :

- art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnie, albowiem organ błędnie uznał, że w skład rodziny w rozumieniu tejże ustawy wchodzi matka strony W. N.,

-art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , albowiem organ nie wziął pod uwagę, że w niniejszej sprawie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Ponadto odwołująca podniosła zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez m.in. przyjęcie ,że prowadzi gospodarstwo domowe z matką oraz nie wzięcie przez organ pod uwagę szczególnych okoliczności sprawy dotyczących momentu i okoliczności powzięcia przez nią wiedzy o nienależnie wypłacanych świadczeniach alimentacyjnych. Odwołująca wywodziła ,że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z siostrą K. N., a ich łączny dochód wynosi 2.650 zł miesięcznie a w okresie wakacji 1.800 zł.

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytaczając brzmienie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , stwierdził ,że wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, iż w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest do dochodzenia zwrotu tych należności, a zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 23 ust. 8 tej ustawy oraz jej wysokość uzależnione są - w drugiej kolejności - przede wszystkim od wystąpienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem nie wystarczą do ziszczenia się tej przesłanki same uzasadnione okoliczności a wyłącznie te, które są "szczególnymi", czyli wyjątkowymi. Przy czym Kolegium wskazało , że ustawodawca nie zawierał w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację osoby i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest ciężka, niejako nie rokująca poprawy. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Organ wskazał ,że wnioskodawczym jest osobą młodą (data urodzenia 1993 r), na początkowym etapie swojej kariery zawodowej, studiuje na politechnice i niewątpliwie istnieje możliwość spłaty nienależnie pobranych świadczeń w przyszłości, w szczególności, że zobowiązana posiada wyższe wykształcenie i możliwości do znalezienia dobrze płatnej pracy. Natomiast z wniosku o umorzenie oraz odwołania nie wynika, aby w sprawie zachodziły jakieś szczególnie uzasadnione okoliczności typu choroba, niepełnosprawność, zdarzenie losowe, brak możliwości zarobkowania, itp. Trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (albowiem osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z reguły jest w trudnej sytuacji finansowej), a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane , kiedy sytuacja rodzinna i dochodowa jest tak trudna i nie rokuje zmian w przyszłości, że odmowa uwzględnienia wniosku doprowadziłaby do nieodwracalnych, ciężkich strat dla rodziny. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził ,że sama wnioskodawczym w piśmie z dnia 19 czerwca 2016 r. do swojej rodziny zaliczyła zarówno siostrę, jak i swoją mamę W. N., jak również w piśmie z dnia 11 lipca 2016 r. podała, że mama pomaga jej finansowo, a ponadto do dochodu rodziny zaliczyła dochód mamy. Poza tym zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez rodzinę należy rozumieć następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567 oraz z 2015 r. poz. 1240 i 1359), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się:

a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego,

b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim,

c) (uchylona)

d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz;

Według organu odwoławczego ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania . Tym samym organ pierwszej instancji miał podstawy do uznania, że rodzina wnioskodawczym jest trzy osobowa, a łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 4.170 zł ( a w okresie wakacji - 3.290 zł.), natomiast miesięczne wydatki wynoszą kwotę 2.800 zł. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na to , że w okresie od stycznia do czerwca 2016 r. N. N. otrzymała od ojca alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie, zaś w miesiącu sierpień 2016 r. kwotę 600 zł. Rodzina wnioskodawczym spłaca miesięczne zobowiązanie kredytowe w kwocie 271,35 zł miesięczne, a zatem powinna również móc spłacać w ratach zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, albowiem należności publicznoprawne nie mogą być traktowane jako zobowiązania gorszej kategorii niż na przykład zobowiązania kredytowe.

Końcowo organ odwoławczy stwierdził ,że nawet przyjmując, iż w skład rodziny wnioskodawczyni nie wchodzi matka W. N., co jest mało prawdopodobne biorąc pod uwagę, że strona jest studentką, niepracującą, a więc już tylko z tego powodu matka powinna pomagać córce finansowo, okoliczność ta nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, albowiem wnioskodawczyni ma możliwość spłacenia zadłużenia w ratach z uzyskiwanego dochodu. Jak sama podnosi w odwołaniu w sytuacji takiej łączny dochód jej i siostry wynosi kwotę 2.650 zł miesięcznie, zaś w okresie wakacji kwotę 1.800 zł.

Zdaniem Kolegium taki dochód również umożliwia wnioskodawczym spłatę zadłużenia w ratach ,zaś sytuacja dochodowa wnioskodawczym nie jest sytuacją nadzwyczajną, jest zbliżona do sytuacji innych rodzin korzystających z alimentów i nie jest na tyle trudna, ażeby uniemożliwiała, przy racjonalnym gospodarowaniu dochodem, wypełnić zobowiązanie. Obowiązkiem strony jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na niej obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zważywszy ,że wnioskodawczyni jest osobą młodą, w pełni sprawną, studiującą na ostatnim roku politechniki , posiadającą potencjał do podjęcia w najbliższym czasie zatrudnienia .

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia przepisu art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, albowiem organ nie wziął pod uwagę, że w niniejszej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, uzasadniające umorzenie długu skarżącej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń

Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a to:

- art. 6 i 8 k.p.a. ,

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji dowolnych i nieprawdziwych ustaleń faktycznych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przy ocenie możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami organ powinien brać pod uwagę przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego . W tym zakresie skarżąca wywodziła ,że w niniejszej sprawie przyczyny i okoliczności powstania przedmiotowego zadłużenia zasługują na szczególne uwzględnienie. Skarżąca bowiem nie wiedziała o tym, że pobiera świadczenie nienależne przez cały wskazany okres - była przekonana, że świadczenia te przysługują jej zgodnie z orzeczeniem Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 5 czerwca 2007 r . Zaoczny wyrok obniżający świadczenia alimentacyjne do kwoty 200 zł miesięcznie został wydany w dniu 14 grudnia 2010 r. bez jej udziału w postępowaniu sądowym przez Sąd Rejonowy w Lubaniu, sygn. akt [...]. Ojciec skarżącej, choć utrzymywał z nią sporadyczne kontakty, zataił przed nią fakt wszczęcia postępowania, nie powiadomił jej również o jego zakończeniu. Skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, gdyż jako adres jej zamieszkania wskazano adres podany przez jej matkę podczas innego, wcześniejszego postępowania jako adres do korespondencji. Skarżąca nie miała wiedzy ani o toczącym się postępowaniu, ani o wydanym orzeczeniu - dowiedziała się o tym dopiero pod koniec roku 2015. Z kolei uzyskawszy wiedzę o wspomnianych okolicznościach skarżąca podjęła próbę ochrony swych praw - wraz ze sprzeciwem od wyroku zaocznego wniesiony został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego sprzeciwu, który jednak wniosek nie został uwzględniony. Tym samym skarżąca nie miała świadomości, że świadczenie alimentacyjne w wysokości 400 zł jej nie przysługuje. Powyższe stanowi przesłankę do stwierdzenia, że w tych okolicznościach sprawy wątpliwości budzi samo uznanie świadczenia za pobrane nienależnie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia oceny zasadności wywiedzionej skargi przytoczyć należy brzmienie przepisu art. 29 ust.2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 859), (zwanej dalej u.p.o.u.a.) , wedle którego w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych . Przepisy art.23 stosuje się odpowiednio.

Pozostaje poza sporem w badanej sprawie fakt ,że kwestia zwrotu przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 11.086,66 za okres od października 2010 r. do września 2015 r. została przesądzona decyzjami ostatecznymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...]. Z powołanych wyżej decyzji wynika, że brak podstaw do świadczenia alimentacyjnego w dotychczasowej wysokości ma charakter obiektywny i łączy się z faktem obniżenia obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego do alimentów ojca skarżącej . O ile jednak okoliczność niewiedzy skarżącej o zmniejszeniu zobowiązań dłużnika alimentacyjnego nie miała znaczenia w sprawie będącej przedmiotem w powołanych wyżej decyzjach ostatecznych , to w niniejszej sprawie kwestia ta może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. , wedle którego organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wskazać w tym miejscu należy ,że przywołane wyżej normy prawne określone w przepisach art. 23 ust. 1 i ust. 8 u.p.o.u.a., powinny być interpretowane wraz z innymi przepisami ustawy, w kontekście jej celów i charakteru instytucji świadczeń z funduszu alimentacyjnego służących wszakże pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Preambuła u.p.o.u.a. stanowi o tym , że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, zaś konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Natomiast wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

W tym zatem kontekście właściwy organ winien również rozpatrywać sprawę związaną z wnioskiem skarżącej o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Przy czym zgodnie z dyspozycją art. 25 u.p.o.u.a., organy zobowiązane były rozpatrzyć sprawę z uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego uregulowanych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Oczywistą zasadą ( o czym była już mowa na wstępie) jest, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia publiczne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z przepisów u.p.o.u.a. wynika wprost, że za nienależnie pobrane mogą być uznane świadczenia w bardzo odmiennych sytuacjach faktycznych oraz prawnych. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Powyższy ustawowy katalog sytuacji uzasadniających przypisanie pobranemu świadczeniu waloru nienależnie pobranego zawiera zatem zarówno przypadki świadomego, celowego wprowadzenia organu w błąd, czy też zatajenie informacji wpływających na przyznanie lub utratę prawa do świadczeń, jak również zupełnie odmienne sytuacje, zaistniałe niezależnie od woli czy też wiedzy osoby, która pobierała świadczenia z funduszu przyznane na mocy decyzji administracyjnej.

Ma rację organ odwoławczy , kiedy wywodzi ,że ustawodawca używając w analizowanym przepisie art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 336/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, Lex nr 47243) Sąd ten stwierdził, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki jego badania. Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, Lex nr 149543) NSA zwrócił uwagę, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych.

Podsumowując te część rozważań stwierdzić należy ,że analiza treści przepisu art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. wskazuje na to że, po pierwsze – decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione".

Przy czym wskazać należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ma rację zatem organ II instancji , kiedy wywodzi ,że ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy (rozumianą jako sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny czy zdolność podjęcia zatrudnienia). Zgodnie z ugruntowaną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. znaczenie mają również przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia (wyroki NSA : z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 2440/11, LEX nr 1109583 ; z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 1593/13, LEX nr 1769213). Podobny pogląd został wyrażony również w wyroku WSA w Warszawie z 8 stycznia 2013r. sygn. I SA/Wa 973/13 LEX nr 1366904) . Ten ostatni aspekt nie był w ogóle brany pod uwagę przez oba organy orzekające w sprawie.

Jak wynika materiału aktowego badanej sprawy strona we wniosku z dnia 14 kwietnia 2016r. inicjującym przedmiotowe postępowanie podniosła, że do zaistniałej sytuacji (wypłaty świadczeń) doszło zupełnie bez jej winy i wskazała konkretne okoliczności , mające uzasadniać to twierdzenie Wątek ten rozwinęła następnie w odwołaniu , akcentując ponownie brak swojej winy w pobieraniu świadczeń, co usprawiedliwiła okolicznością zupełnej niewiedzy o obniżeniu zobowiązań alimentacyjnych jej ojca. Skarżąca podniosła również fakt niewiedzy organu w tym względzie, który nienależne świadczenia jej wypłacał. Potwierdzeniem tej szczególnie uzasadnionej okoliczności jest - według skarżącej- dokument znajdujący się w aktach sprawy tj. postanowienie Sądu Rejonowego w Lubaniu z 27 stycznia 2016r. sygn. akt [...] potwierdzające, jej zdaniem , że w momencie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie miała żadnej wiedzy o obniżeniu alimentów. Co więcej , wiedzy takiej nie miał również organ wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego . Jak utrzymuje skarżąca, ojciec nie poinformował jej o obniżeniu jego zobowiązań alimentacyjnych wobec niej , co mogło wynikać z tego, że nie utrzymywała z nim stałych kontaktów. Tymczasem zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę zupełnie pominął - w aspekcie przesłanki uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny skarżącej- akcentowanych przez skarżącą, istotnych okoliczności samego powstania zobowiązania z tytułu pobranych świadczeń , związanych z brakiem jakiejkolwiek wiedzy skarżącej o obniżeniu wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego . Organ odwoławczy nie ustalił , czy opisana sytuacja miała miejsce, w szczególności kiedy skarżąca dowiedziała się o fakcie obniżenia należnych jej od ojca alimentów. Wreszcie, czy relacje rodzinne ze zobowiązanym do alimentów, w szczególności nieutrzymywanie z nim kontaktów przez rodzinę skarżącej , były przyczyną pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w zawyżonej wysokości . Te wszystkie okoliczności mogą mieć wpływ na rozstrzygniecie sprawy, bowiem mogą wpływać na ocenę czy w związku z obniżeniem świadczeń alimentacyjnych , o którym - jak twierdzi skarżąca - nie wiedziała, sytuacja jej rodziny stała się na tyle szczególna, że uzasadnione byłoby rozważenie podstaw do umorzenia należności na rzecz osoby uprawnionej do ich pobranych.

Organ pominął zupełnie konieczność poddania ocenie i odniesienia się do argumentów strony podnoszonych w odwołaniu, wywodzących że bez jej winy doszło do pobrania nienależnych świadczeń. Organ mimo jednoznacznych zarzutów odwołania, nie skorzystał z wynikającej z art. 136 k.p.a. możliwości i obowiązku uzupełnienia postępowania dowodowego, przykładowo nie przeprowadził możliwych dowodów z akt postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji , aby zweryfikować prawdziwość twierdzeń skarżącej, że o obniżeniu zobowiązań dłużnika alimentacyjnego w trakcie pobierania świadczeń nie wiedziała. Organ odwoławczy nie wezwał skarżącej do złożenia stosownych wyjaśnień, poprzestał jedynie na ustaleniach organu I instancji. Co więcej, nawet w odpowiedzi na skargę nie odniósł się do okoliczności powołanej przez skarżącą, która w jej uznaniu stanowiła przesłankę szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny skarżącej.

Tym samym nie można uznać, aby organy wszechstronnie rozważyły sytuację rodzinną wnioskodawczyni, uwzględniając przy tym przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia , do czego były zobowiązane w świetle dyspozycji art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Dokonana analiza i ocena nie były dostateczne i nie pozwalały na prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącej. Odmienną kwestią pozostaje natomiast uznaniowość decyzji organu , nawet w przypadku spełnienia powyższej ustawowej przesłanki, co jednakże wymaga zdecydowanie odmiennego, zindywidualizowanego uzasadnienia, niż uzasadnienie decyzji poddanej sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu.

W związku z tym pod adresem organów obu instancji musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakazujących organom administracyjnym wszechstronne wyjaśnić okoliczności sprawy i dopiero w ich świetle konkretyzować normę prawa materialnego.

Konkludując powyższe stwierdzić należy ,że zaskarżona decyzja , jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji , zostały wydane w oparciu o niepełną wykładnię prawa materialnego tj. art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. , co skutkowało przeprowadzeniem postępowania i wydaniem decyzji z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien uwzględnić wskazaną wyżej wykładnię przepisu art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. oraz wskazania co do zakresu postępowania wyjaśniającego , w szczególności winien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do dokonania pełnej oceny sytuacji rodziny skarżącej, również w aspekcie , o jakim była mowa wyżej , stanowiącym równorzędną przesłankę umorzenia należności alimentacyjnych. Dokonana ocena materiału dowodowego i podjęta na tej podstawie decyzja uznaniowa, winna zostać uzasadniona zgodnie z wymogami prawa.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako zasadne , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. 2015 , poz.1804 z późn.zm.) .