Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 203/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

IV SA/Wr 203/04 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 30 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Bogumiła Skrzypczak po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2004 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; -oddala skargę.


UZASADNIENIE

IV SA/Wr 203/04

2

Uzasadnienie.

J.. C. (poprzednie nazwisko J.) zgłosił wniosek o dokonanie weryfikacji jego uprawnień kombatanckich, które uzyskał z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej w okresie od [...] r. do [...] roku. Wnioskodawca w życiorysie sporządzonym w postępowaniu przed dawnym ZBoWiD podał także, że w roku [...] został powołany do odbycia służby wojskowej. Służbę tę odbył w WOP w S.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwum Straży Granicznej w S. w sprawie wyjaśnienia okresu i charakteru służby wojskowej J. C. IPN odpowiedział, że nie posiada żadnych akt skarżącego, zaś Archiwum Staży Granicznej w S. pismem z dnia [...] roku (Nr [...]) poinformowało, że P. Brygada WOP w okresie od [...] r. do [...] roku nie walczyła z oddziałami UPA i Wehrwolfu, a jedynie [...] roku doszło do starcia z około 20-to osobową grupą przestępców.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) - powołując się na art. 25 ust. 2 pkt. 2 i art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) - pozbawił J. C. uprawnień kombatanckich.

Organ stwierdził, że J. C. nabył te uprawnienia wyłącznie z tytułu służby w MO, jako uczestnik działań mających na celu utrwalanie władzy ludowej. Organ uznał też, że wskazany przez skarżącego okres służby wojskowej nie może decydować o zachowaniu uprawnień kombatanckich, gdyż służba ta miała miejsce poza okresem ustawowym, a brak jest dowodów udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA lub Wehrwolfem. W związku z tym organ uznał, że w tej sprawie nie może mieć zastosowania art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 19991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371).

IV SA/Wr 203/04

3

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wskazywał na to, że sam zgłosił wniosek o weryfikację, będąc pewny pozytywnego rozstrzygnięcia. Jednocześnie zarzucił, że w MO służył w jednostce do zwalczania UPA, a także, iż na terenie województwa k. także miały miejsce walki z grupami Wehrwolfu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] roku.

Organ podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu poprzedniej decyzji. W szczególności powołując się na art. 25 ust. 2 pkt. 2 i art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) wskazał, że osoby, które nabyły uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej tracą je pod rządami ustawy obowiązującej obecnie. J. C. nabył te uprawnienia z tytułu służby w organach Milicji Obywatelskiej jako uczestnik działań mających na celu utrwalanie władzy ludowej i dlatego organ był zobowiązany w postępowaniu weryfikacyjnym pozbawić wnioskodawcę tych uprawnień. Jednocześnie organ podał, że wskazana przez wnioskodawcę służba wojskowa nie miała miejsce w okresie od [...] roku do [...] roku, a więc w okresie, który według ustawy stanowi przesłankę zachowania uprawnień kombatanckich. Okres służby wojskowej wnioskodawcy nie może zatem prowadzić do zachowania uprawnień kombatanckich. Organ wskazał też, że w sprawie nie istnieją żadne dowody na to, żeby J. C. w okresie służby wojskowej brał udział w walkach z oddziałami UPA i Wehrwolfu. Dlatego w ocenie organu nie ma podstaw do przyjęcia, że uprawnienia kombatanckie mogą wnioskodawcy służyć na podstawie art. art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W skardze zostały wskazane takie same argumenty, jakie J. C. przedstawił we wniosku o wszczęcie postępowania weryfikacyjnego i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Dodatkowo skarżący wskazał, że w czasie służby w MO nosił mundur i miał broń.

IV SA/Wr 203/04

4

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organ administracyjny nie naruszył wskazanych wyżej przepisów.

W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że organ naruszył przepisy prawa materialnego, to jest przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektóiych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371).

W sprawie nie jest sporne, że skarżący uprawnienia kombatanckie nabył z "tytułu utrwalania władzy ludowej". Słusznie więc uznał organ administracyjny, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zmn.) zaistniały przesłanki do przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego. Jednocześnie zasadnie przyjął organ, że na tej podstawie prawnej skarżący winien być pozbawiony uprawnień kombatanckich.

Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie,

IV SA/Wr 203/04

5

oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Z akt postępowania przed dawnym ZBoWiD dotyczących przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich wynika, że skarżący uprawnienia te nabył wyłącznie z tytułu służby w organach Milicji Obywatelskiej, jako uczestnik walk o utrwalanie władzy ludowej. W tej sytuacji organ był zobowiązany wykonać obowiązek nałożony ustawą i pozbawić skarżącego uprawnień kombatanckich.

Wniosku tego nie może zmienić okoliczność, że skarżący sam wystąpił o wszczęcie postępowania weryfikacyjnego. Ustawa nie daje podstaw do rozróżnienia sytuacji osób, które same występują z wnioskiem o wszczęcie postępowania weryfikacyjnego od sytuacji osób, w stosunku do których postępowanie takie organ wszczyna z urzędu. W każdym przypadku organ jest związany treścią cytowanego art. 25 ust. 2 pkt. 2.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że nie można przyjąć, aby Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w inny sposób naruszył przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371).

Skarżący w toku tego postępowania powoływał się na okoliczność, iż odbywał służbę wojskową z poboru. Zgodnie z cytowanym przepisem osoby, które odbywały służbę z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku - zachowują uprawnienia kombatanckie, choćby je uzyskały wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanawianie i utrwalanie władzy ludowej.

Analizowany przepis został skonstruowany w taki sposób, że istniejąca podstawa zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień (por. uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 roku OPS 13/01 - ONSA Nr 4 poz. 132, wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2002 roku V SA 2541/01). W związku z tym organ przeprowadzający postępowanie weryfikacyjne nie może pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich, jeżeli wykaże ona, że należy do tej grupy osób, które zachowują uprawnienia na podstawie art. 25 ust. 2 pkt. 2 zdanie końcowe.

IV SA/Wr 203/04

6

Jednakże w tej sprawie zasada ta nie może mieć zastosowania. Nie jest bowiem sporne, że skarżący odbywał służbę wojskową w roku [...], a więc po okresie wskazanym w cytowanym przepisie. W związku z tym fakt odbywania służby wojskowej z poboru w tej sytuacji nie mógł stanowić podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich.

Podkreślić należy, że organ administracyjny z urzędu rozważył, czy fakt odbywania przez skarżącego służby wojskowej z poboru nie mógłby na innej podstawie prawnej stanowić przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) w art. ł ust. 2 pkt. 6 przewiduje bowiem, że kombatantami są także osoby, które uczestniczyły w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W związku z brzmieniem tego przepisu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się - między innymi do Archiwum Straży Granicznej w S. z prośbą o podanie, czy jednostka WOP, w której służył skarżący brała udział w takich walkach. Archiwum Staży Granicznej w S. pismem z dnia [...] roku (Nr [...]) poinformowało, że P. Brygada WOP w okresie od [...] r. do [...] roku nie walczyła z oddziałami UPA i Wehrwolfu, a jedynie [...] roku doszło do starcia z około 20-to osobową grupą przestępców.

W tej sytuacji trafnie uznał organ, że nie istnieją dowody na to, aby skarżący w ramach służby w Wojsku Polskim brał udział w walkach z oddziałami i grupami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy.

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma także podstaw do przyjęcia, że ewentualny udział w walkach z tymi oddziałami w okresie służby w Milicji Obywatelskiej mógł stanowić przesłankę do zachowania uprawnień kombatanckich.

Jak już wyżej wskazano, stosownie do art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy działalność kombatancką stanowi również uczestnictwo w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Z treści tego przepisu

IV SA/Wr 203/04

7

wynika, że walka z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu tylko wtedy stanowi działalność kombatancką, jeżeli miała miejsce z jednej strony w ramach oddziałów Wojska Polskiego, względnie też w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych. Z treści wcześniejszych wywodów wynika jednoznacznie, że skarżący w ramach jednostek Wojska Polskiego nie brał udziału w tego rodzaju walkach. W związku z tym przepis art. 1 ust. 2 pkt. 6 mógłby do skarżącego mieć zastosowanie tylko wtedy, gdyby wykazał on, że w wałkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu brał udział w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych.

Taki dowód nie został jednak przeprowadzony przez skarżącego. Z treści jego pism nie wynika, aby skarżący powoływał się na fakt udziału w walkach w ramach zmilitaryzowanych służb wojskowych. Wskazywał on jedynie na to, że uczestniczył w walkach w ramach służby w Milicji Obywatelskiej.

Milicja Obywatelska nie stanowiła jednak zmilitaryzowanej służby państwowej, o której mowa w cyt. art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pogląd tak jest utrwalony w orzecznictwie (por. uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000 roku OPS 5/00 -ONSA z 2001roku Nr 1 poz. 3, uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z dnia 3 grudnia 2001 roku OPS 11/01 - ONSA z 2002 roku Nr 3 poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 roku 111 RN 93/99 - OSNAPU z 2000 r. Nr 15 poz. 572 i inne). Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku stwierdził, że "mylące w szczególności wydaje się założenie, ażeby w pewnych atrybutach "militarności", takich jak uzbrojenie i hierarchiczna struktura, upatrywać zasadniczych elementów definiujących. Przy takim rozumieniu omawianego przepisu do zakresu działalności kombatanckiej należałaby między innymi służba w organach bezpieczeństwa publicznego, którą przecież w ustawie traktuje się w sposób zasadniczo odmienny (por. przepisy art. 21 ust. 2 pkt 1 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a)". Ponadto Sąd Najwyższy stwierdził, że w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy nie chodzi o wszystkie uzbrojone służby państwowe, ale tylko o te, które w swej zwykłej działalności nie miały charakteru wojskowego lecz zostały w określonej sytuacji "zmilitaryzowane" i w ten sposób podporządkowane zadaniom i strukturze

IV SA/Wr 203/04 8

wojskowości. Militaryzacja wynikała np. z ustawy z dnia 30 marca 1939 r. o komunikacji w służbie ochrony Państwa (Dz. U. RP Nr 29, poz. 195), na podstawie której PKWN wydał w dniu 4 listopada 1944 r. dekret o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych (Dz. U. Nr 11, poz. 55). Po zakończeniu działań wojennych wyczerpały się przesłanki militaryzacji PKP i stan ten został zmieniony ustawą z dnia 1 lipca 1949 r. o zniesieniu militaryzacji Polskich Kolei Państwowych (Dz. U. Nr 42, poz. 305). Żadne inne służby państwowe nie zostały w tym okresie zmilitaryzowane. Milicja Obywatelska nie została poddana zmilitaryzowaniu. Została ona utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. (Dz. U. RP Nr 7, poz. 33) jako "prawnopubliczna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego", podlegająca kierownikowi tego resortu, z zadaniami dotyczącymi ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia oraz mienia społecznego.

Dlatego też służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi służby w zmilitaryzowanych służbach państwowych, o których mowa w art. 1 pkt. 2 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 19991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Wniosku tego nie zmienia okoliczność, że w okresie służby w MO skarżący posiadał broń i był umundurowany. Posiadanie broni i mundurów stanowiło bowiem atrybut Milicji Obywatelskiej, co jednak nie zmieniało ani podstawy prawnej jej funkcjonowania, ani też nie decydowało ojej zmilitaryzowaniu.

Dlatego też dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają znaczenia zarzuty skarżącego, że na terenie jego służby miały miejsce walki z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Skoro bowiem skarżący nie brał udziału w walkach ani jako członek oddziałów Wojska Polskiego, ani też jako członek zmilitaryzowanej służby państwowej - przepis art. 1 ust. 2 pkt. 6 nie może mieć do niego zastosowania.

Dodatkowo należy podkreślić, że skarżący nie twierdził, że brał udział w walce z oddziałami UPA jako osoba wchodząca w skład specjalnych oddziałów MO, które zostały oddane do dyspozycji Wojska Polskiego w ramach działań wojennych prowadzony przez Wojsko Polskie. Skarżący nie oferował też na taką okoliczność żadnych dowodów. W związku z tym nie można do skarżącego zastosować poglądu wyrażonego w orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001

IV SA/Wr 203/04

9

r. III RN 132/00 - OSNAP z 2002 r. Nr 5 poz. 101), że funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt.ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że skarżący twierdząc, iż istnieją podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich był zobowiązany wskazać Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dowody potwierdzające, że jego służba w organach Milicji Obywatelskiej miała charakter szczególny, o jakim mowa ostatnio. Skarżący natomiast poza zgłoszeniem zarzutów, iż walczył z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu nie zaoferował żadnych dowodów na tę okoliczność, ani też nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby organ naprowadzić na ślad szczególnego charakteru służby w organach Milicji Obywatelskiej.

Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa.

W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) skarga podlegała oddaleniu.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.