Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SAB/Ol 60/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-08-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" w rozpoznaniu wniosku z dnia "[...]" o stwierdzenie nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.


UZASADNIENIE

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, A.Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy. Z rubryki nr 4 wynika, że zakresem żądania wnioskodawcy objęte jest ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, podczas, gdy z rubryk nr 5, 9 i 11, że ustanowienie adwokata (wskazanego imiennie) i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące zwolnienie wyłącznie od wpisu od skargi. Według oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie pomoc w konsumpcyjnym źródle utrzymania strony przez prowadzenie na posiadanych nieruchomościach upraw na całoroczne potrzeby konsumpcyjne" oraz, że "z posiadanej nieruchomości (...) nie czerpie zarobków a jedynie wykorzystuje ją do swoich potrzeb, celem przeżycia". Oświadczył, iż nie posiada "jakichkolwiek przedmiotów wartościowych i realnych oszczędności finansowych", a środki pieniężne na jego koncie zostały zablokowane przez komornika.

W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wnioskodawca wezwany został do złożenia oświadczenia wskazującego: czy żądanie przyznania prawa pomocy obejmuje, poza ustanowieniem adwokata, zwolnienie wyłącznie od wpisu od skargi, czy też od wszystkich kosztów sądowych, które są lub mogą być w przyszłości wymagalne w niniejszej sprawie; źródło utrzymania w ostatnich sześciu miesiącach; stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzach wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna"),

a ponadto, wobec tego, że nieruchomości te nie przynoszą dochodu - wskazującego przyczyny braku ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie sprzedaży oraz dokumentów źródłowych: kopii aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzach wniosku

(z ewentualnym usunięciem danych zbywcy) i wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie

z którym niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.

W piśmie, złożonym w odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, wnioskodawca stwierdził, iż zakres jego żądania wynika bezsprzecznie z treści wniosku i wystarczy zapoznać się z tym wnioskiem, aby ustalić jego formę i zakres. Oświadczył, iż nie posiada jakiegokolwiek dochodu, a tym samym nie ma też źródła utrzymania. Z tego względu, nie może wykazać również swoich wydatków, gdyż ich samodzielnie nie ponosi. Może natomiast przedstawić wydatki, na które łoży jego rodzina, która jednak nie stanowi rodziny w rozumieniu rubryki nr 6 formularzy wniosku, tj. nie jest rodziną wspólnie zamieszkującą i gospodarującą z wnioskodawcą. Rodzina ta nie ma też żadnego obowiązku łożenia na jego potrzeby (niezbędne), a czyniąc to dobrowolnie ponosi faktyczny uszczerbek w swoim bycie finansowym i utrzymaniu. Wnioskodawca przedłożył jednocześnie kopie dowodów potwierdzających opłacenie - jak wskazał przez rodzinę - wydatków z tytułu podatków od nieruchomości, za energię elektryczną i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie. Dodał, że nie ma możliwości przedstawienia dowodów potwierdzających ponoszenie wydatków na wyżywienie, gdyż jego rodzina wspomaga go w tym zakresie w formie gotowych posiłków i artykułów żywnościowych. Wnioskodawca wyjaśnił również, że w mieszkaniu mieszka, budynek mieszkalny do rozbiórki i grunt o pow. 403 m2, na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się natomiast do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. 500 m2, porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się ponadto pozostałości fundamentów. Odnośnie "nieruchomości rolnej (...) wykazanej wnioskiem" wyjaśnił, iż wykorzystuje ją "na (...) potrzeby żywnościowe". Podkreślił, iż korzysta z niej "w celach prywatnych poprzez jej uprawę i w takiej ilości ile jest to wykonalne i konieczne celem swojego i pomagającej (...) rodziny utrzymania w wyżywieniu poprzez uprawę produktów rolnych w postaci warzyw w takiej ilości, aby je spożytkować na bieżące żywnościowe potrzeby jak i zapasy oraz i przetwory na zimę." Zauważył przy tym, iż "uprawia nie cały posiadany areał, (...), ale tylko tyle ile faktycznie daje się uprawiać i tyle ile ma w tym możliwości uprawnej." Wskazał, iż nie czerpie z upraw dochodu, gdyż nie jest rolnikiem i nie stać go na związane z działalnością rolniczą opłaty, a przy tak małym areale byłoby to ponadto nieopłacalne. Dodał, iż nie prowadzi również działalności gospodarczej, na dowód czego załączył kopie zaświadczeń naczelnika urzędu skarbowego. Do pisma wnioskodawca załączył ponadto kopie: zaświadczenia z urzędu pracy, potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną, aktów notarialnych z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości, a także historię rachunku bankowego oraz wydruk o stanie tego rachunku.

Zauważyć należy, iż wnioskodawca - mimo wezwania - nie wyjaśnił jednoznacznie jaki jest zakres jego żądania w niniejszej sprawie. W konsekwencji w oparciu o rubrykę nr 4 formularzy wniosku, która przeznaczona jest do określenia zakresu żądania, objętego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje:

W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Strona musi bowiem wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez nią informacji dokonywana jest merytoryczna ocena wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie, wobec ogólnikowej i niepełnej odpowiedzi wnioskodawcy na wezwanie, skierowane do niego w trybie art. 255 ppsa, stwierdzić należy, że nie jest możliwe dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna, a tym samym stwierdzenie, że nie posiada on żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania oraz, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe.

Zauważyć należy, iż we wniosku wnioskodawca, podnosząc, że jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, która nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych oraz dochodów, nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. W złożonym na wezwanie dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił wprawdzie ogólnie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i majątku ponosi rodzina, lecz nie wskazał kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy. Wnioskodawca nie wyjaśnił również w sposób wyczerpujący kwestii związanych z posiadanymi nieruchomościami. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć jednocześnie należy, iż fakt posiadania nieruchomości musi być

w każdej sprawie oceniany indywidualnie. Istotny jest bowiem rodzaj nieruchomości/ich przeznaczenie, stan zagospodarowania, sytuacja prawna, wartość, a także możliwość uzyskania z tychże nieruchomości dochodu odpowiedniego na pokrycie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie, w toku toczącego się uprzednio postępowania w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, podkreślano wagę oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy w tym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 229/13, oddalającego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 89/12, w przedmiocie odmowy zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał natomiast wnioskodawcy, iż usunięcie przez niego w przedłożonych kopiach aktów notarialnych danych o rodzajach posiadanych przez niego działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości uniemożliwiło Sądowi określenie stanu posiadanego przez niego majątku, a tym samym także dokonanie przez Sąd oceny jego sytuacji finansowej i w konsekwencji skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. Pomimo powyższego, wnioskodawca także obecnie przedłożył kopie aktów notarialnych o fragmentarycznej treści, usuwając z nich istotne we wskazanym zakresie zapisy. Z przedłożonych kopii aktów notarialnych wynika bowiem jedynie, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania oraz trzech działek o powierzchni "[...]" m2, "[...]" m2 i "[...]" m2. Wnioskodawca nie pozwolił zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, będącej jednym z zasadniczych determinantów oceny rzeczywistej sytuacji materialnej. Wobec nieprzekazania przez wnioskodawcę pełnych informacji na temat posiadanych przez niego nieruchomości oraz możliwości wykorzystania ich potencjału, nie można ocenić tym samym, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa oraz, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed sądami administracyjnymi. Pomimo wezwania, wnioskodawca nie wyjaśnił również dlaczego w sytuacji, gdy od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, a posiadane działki nie przynoszą dochodu, nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu np. z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży, szczególnie tych działek, których w żaden sposób nie wykorzystuje.

Podkreślić należy, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy. W tej bowiem sytuacji stronę trudno uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca, posiadając majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych.

Przekazane do oceny przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie wskazują jednoznacznie, jaka jest jego rzeczywista sytuacja materialna. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację majątkową i zdolności płatnicze w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez niego środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi udowodnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. W niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny jedynie wybrane informacje i dokumenty, powinien był zatem liczyć się z tym, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za udowodnione. Wnioskodawca nie wykazał zatem wiarygodnie, że istnieje przesłanka uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.