Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1203/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 603  Utrzymanie i ochrona dróg publicznych i innych dróg ogólnodostępnych, ruch na tych drogach, koleje, lotnictwo cywilne, p
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 68 ust. 1, 2 i 9, art. 71 ust. 1, art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
article: art. 3 § 2 pkt 4, art. 60, art. 145 § 1 pkt 1, art. 161 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 14 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80. art. 105 § 1, art. 107 § 1, art. 155, art. 156 § 1 pkt 2, art. 162, art. 182
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędzia NSA Jerzy Solarski asesor WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skarg Prokuratora Okręgowego na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...], Nr [...], z dnia [...] maja 2002 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], z dnia [...] maja 2002 r. Nr [...], z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji samochodów oraz na decyzje Prezydenta Miasta [...] [...].12.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r., [...].12.1999 r., bez numerów w przedmiocie rejestracji samochodów I. uchyla zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego II. umarza postępowanie sądowe w stosunku do zaskarżonych decyzji Prezydenta Miasta [...].


UZASADNIENIE

SA/Rz 1203/02

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skarg Prokuratora Okręgowego są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a mianowicie:

1/ z dnia [...].04.2002 r., Nr [...] i Nr [...] utrzymujące w mocy decyzje tego organu /wydane w pierwszej instancji/ z dnia [...].10.2001r., Nr [...] i z dnia [...].10.2001 r., Nr [...] umarzające postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].12.1999 r. i [...].11.1999 r. dotyczących zarejestrowania jako ciężarowych samochodów marki Peugeot 106, nr podwozia /nadwozia/ [...], nr silnika [...] i Peugeot 406 nr podwozia [...], nr silnika [...], podczas gdy w rzeczywistości były to samochody osobowe.

/sprawy zarejestrowane pod sygn. SA/Rz 1203/02 i SA/Rz 1252/02/.

2/ z dnia [...].05.2002 r. o numerach:

[...], [...], [...],

[...], [...],

utrzymujące w mocy decyzje własne z dnia:

[...].09.2001 r., Nr [...],

[...].09.2001 r., Nr [...],

[...].09.2001 r., Nr [...],

[...].10.2001 r., Nr [...],

[...].10.2001 r., Nr [...],

umarzające postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r. i [...].11.1999 r. dotyczących zarejestrowania jako ciężarowych samochodów marki Peugeot 406, nr podwozia [...], nr silnika [...],

marki Renault Clio 1,2 – nr podwozia [...],

nr silnika [...],

marki Seat Cordoba 1,6, – nr podwozia [...],

nr silnika [...],

Marki Renault Megane 1,4 16V, nr podwozia [...],

nr silnika [...]

/sprawy o sygn.: SA/Rz 1204/02, SA/Rz 1205/02, SA/Rz 1261/02, SA/Rz 1206/02 i SA/Rz 1207/02/.

3/ z dnia [...].05.2002 r., Nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...].10.2001 r., Nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].11.1999 r. dotyczącej zarejestrowania jako ciężarowego samochodu marki Peugeot 406, nr podwozia [...], nr silnika [...] /sprawa SA/Rz 1262/02/.

4/ z dnia [...].06.2002., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...].05.2002 r., Nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].12.1999 r. dotyczącej zarejestrowania jako ciężarowego samochodu marki Alfa Romeo 156 SREDNTS 1,8, nr podwozia [...], nr silnika [...] /sprawa SA/Rz 1675/02/

o r a z

na decyzje wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Naczelnika Wydziału spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego z dnia [...].12.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].12.1999 r., [...].11.1999 r.

w przedmiocie rejestracji w/w samochodów przez uczynienie stosownej adnotacji w dowodach rejestracyjnych o zmianie przeznaczenia tych samochodów z osobowych na ciężarowe.

Zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały wydane na podstawie art. 105 § 1, art. 127 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 157 § 1 k.p.a.

Uzasadnienia zaskarżonych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uwzględniając istniejące różnice /marka samochodu, numer podwozia i silnika/ są jednakowe.

Sąd na rozprawie sądowej /16.01.2004 r./ na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ zarządził połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. SA/Rz 1203/02, SA/Rz 1252/02, SA/Rz 1204/02, SA/Rz 1205/02, SA/Rz 1261/02, SA/Rz 1206/02, SA/Rz 1207/02, SA/Rz 1262/02 i SA/Rz 1675/02 i prowadzić je pod sygnaturą SA/Rz 1203/02.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że decyzjami z dnia [...].12.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r. i [...].12.1999 r., wydanymi przez Zastępcę Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta /dalej jako decyzje Prezydenta Miasta / dokonano rejestracji 9 samochodów określonych wyżej i wydano właścicielom tych samochodów dowody rejestracyjne

seria [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz tablice rejestracyjne [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Wnioski o dokonanie rejestracji samochodów osobowych złożyli R. F., A. K., D. H., występujący jako wspólnicy spółki cywilnej o nazwie Firma "R.".

W dniach 28.12.1999 r., 25.11.1999 r., 22.11.1999 r., 12.08.1999 r., 29.11.1999 r., 9.11.1999 r. i 9.12.1999 r., wnioskodawcy złożyli w Urzędzie Miejskim zawiadomienia o dokonanej zmianie rodzaju pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy i żądali dokonania odpowiedniej adnotacji w dowodach rejestracyjnych przedmiotowych samochodów. Do wniosku dołączyli zaświadczenia o przeprowadzonych badaniach technicznych pojazdów, wydanych przez Stację Kontroli Pojazdów – pod nazwą "T" S.C. w R. oraz opis zmian dokonanych w pojeździe, jako załączniki do powyższych zaświadczeń. Jedno zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym wraz z opisem zmian dokonanych w pojeździe było wystawione przez Stację Kontroli Pojazdów o nazwie S. /dotyczy samochodu marki Seat Cordoba 1,6, nr rej. [...]/.

Organ rejestrujący wydał zainteresowanym dokumenty "dowody rejestracyjne" dla pojazdów po dokonaniu w nich zmian, ale nie zmienił /nie uchylił/ wcześniejszych decyzji wydanych na wniosek tych samych osób dotyczących pojazdów oznaczonych tymi samymi numerami identyfikacyjnymi, co pojazd po przeróbkach, lecz oznaczonego w decyzjach jako "osobowy".

Zaistniała więc sytuacja w której dla pojazdu oznaczonego identycznymi numerami podwozia i silnika, tej samej marki i z takim samym numerem rejestracyjnym wydane zostały dwa dowody rejestracyjne z tym, że jeden z nich zawiera w pozycji rodzaj pojazdu i przeznaczenie zapis "osobowy", a drugi zapis "ciężarowy" z tym, że stosownej decyzji w przedmiocie zarejestrowania pojazdu jako ciężarowego nie wydano w ogóle.

Przy takim stanie faktycznym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, iż nie ma przedmiotu postępowania, bo decyzja w ogóle nie została wydana, a jedyną czynnością do której organ rejestrujący się ograniczył było wydanie dowodu rejestracyjnego jako dokumentu stwierdzającego /zgodnie z przepisem art. 71 ust. 1 ustawy prawo o ruchu drogowym/ dopuszczenie pojazdu do ruchu. Czynność ta nie jest tożsama z wydaniem decyzji administracyjnej rozstrzygającej o zarejestrowaniu pojazdu.

W takim stanie rzeczy SKO decyzjami z dnia [...].10.2001 r., [...].10.2001 r., [...].09.2001 r., [...].05.2002 r. /łącznie 9 decyzjami/, wydanymi na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowania administracyjne.

Od powyższych decyzji Prokurator Prokuratury Okręgowej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzucił, że stanowisko Kolegium jest niesłuszne, ponieważ zgodnie z uchwałą NSA w Warszawie z dnia 15.11.1997r., sygn. akt OPK 25/99, każda rejestracja pojazdu na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, dokonywana jest w formie decyzji. Zmiana rejestracji samochodu osobowego na ciężarowy jest także rejestracją i musi być dokonana w formie decyzji.

Prokurator zaakcentował też, że w powołanej uchwale NSA zwrócono uwagę na to, że rejestracja choć następuje w drodze decyzji administracyjnej, to jednak nie oznacza to, że ma ona zawierać wszystkie elementy określone w art. 107 § 1 k.p.a.

Mając to na uwadze stwierdził, że rejestracja samochodu osobowego na ciężarowy jest decyzją administracyjną także wtedy, gdy następuje przez odpowiedni wpis w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym. Nadmienił również, że każdy wniosek o rejestrację pojazdu skutkuje wszczęciem postępowania, które zakończone musi być rejestracją lub odmową rejestracji. Każda inna interpretacja odnosząca się do rejestracji pojazdów skutkowałaby tym, że nawet w przypadku stwierdzenia, że zmiana rejestracyjna samochodu z osobowego na ciężarowy nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa /np. z pominięciem przedłożonego świadectwa homologacyjnego/ nie mogłaby być wzruszona mimo, że doszło do tego z rażącym naruszeniem prawa, co właśnie ma miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie uwzględniło wniosków Prokuratora i zaskarżonymi decyzjami utrzymało w mocy swoje decyzje wydane w pierwszej instancji.

W motywach tych decyzji podkreślono, iż nie ma sporu co do zasady pomiędzy stanowiskiem zaprezentowanym we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, a stanowiskiem Kolegium.

Kolegium w całej rozciągłości akceptuje pogląd wyrażony w uchwałach NSA z dnia 23.10.2000 r., sygn. akt OPK 17/00 i z 18.12.2000 r., sygn. akt OPK 18/00 co do konieczności przedłożenia świadectwa homologacji, jak również z dnia 15.11.1999 r., sygn. akt OPK 25/99 co do tego, że rejestracji dokonuje się w formie decyzji administracyjnej. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji zaakcentowało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że decyzja, której nieważność miała być stwierdzona, w ogóle zaistniała. Tak więc różnica stanowisk sprowadza się do oceny okoliczności faktycznych, a nie prawnych. Kolegium nie zgadza się z poglądem prokuratora, że sam fakt dokonania odpowiedniego wpisu w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym /przerejestrowanie samochodu z osobowego na ciężarowy/ jest decyzją administracyjną.

W uchwale NSA z dnia 15.11.1999 r., OPK 25/99 stwierdzono, że z rejestracją pojazdu łączy się wydanie decyzji administracyjnej oraz wydanie dowodu rejestracyjnego. Zdaniem Kolegium sama czynność wydania dowodu rejestracyjnego jest czynnością techniczną, na co zwrócił uwagę NSA w uchwale z dnia 24.09.2001 r., sygn. akt OPS 6/01.

Wprawdzie uchwała ta została podjęta na tle innego stanu faktycznego, ale wyraźnie nawiązuje do poruszonego problemu. W uchwale tej m. innymi stwierdzono "samo wydanie dowodu rejestracyjnego jest tylko czynnością materialno-techniczną". Czynność tą poprzedza wydanie decyzji administracyjnej, która kończy postępowanie administracyjnej.

Sam dowód rejestracyjny nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 104 K.p.a.

Nie może być zatem mowy, aby o bycie decyzji jako rozstrzygnięciu administracyjnym przesądzał sam "odpowiedni wpis w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym", jak to uważa Prokurator.

Wpis w dowodzie jest bowiem następstwem (skutkiem) podjęcia decyzji (niezależnie od jej formy – ustnej czy pisemnej), nie zaś przyczyną sprawczą "bytu" decyzji.

W istniejącym stanie rzeczy można by mówić jedynie o stwierdzeniu "nieważności czynności materialno-technicznej", która materializuje się w fakcie wydania "zmienionego dowodu rejestracyjnego", nie zaś decyzji, która faktycznie nie istnieje. Pierwsza z wymienionych czynności (odnosząca się do czynności materialno-technicznej) nie jest uregulowana w K.p.a., druga odnosząca się do decyzji, choć jest uregulowana w przepisach, w rozważanym przypadku pozbawiona jest przedmiotu postępowania. Uściślając swój pogląd Kolegium wyjaśniło, iż podstawą do zmiany wpisu w dowodzie rejestracyjnym powinna być decyzja administracyjna, która w przedmiotowej sprawie nie została wydana. Dokonując subsumpcji tego poglądu ze stanem faktycznym sprawy Kolegium stwierdziło, że przedmiotowe samochody zgodnie z wnioskami i świadectwami homologii zostały zarejestrowane jako osobowe i takimi nadal pozostają.

Przerejestrowanie na samochody ciężarowe nie nastąpiło, bo nie wydano stosownej decyzji administracyjnej. Nie można domniemywać faktu wydania decyzji o przerejestrowaniu w oparciu o zmieniony wpis w dowodzie rejestracyjnym.

W skargach wniesionych do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Okręgowy wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i utrzymanych nimi w mocy decyzji tego organu wydanych w pierwszej instancji oraz decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].12.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].12.1999r (bez numerów) dotyczących rejestracji samochodów przez uczynienie stosownych adnotacji w dowodach rejestracyjnych.

Powyższy wniosek skargi opierał na następujących zarzutach:

- rażącym naruszeniu prawa materialnego, w szczególności art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym /Dz. U. Nr 98, poz. 602 z późn. zm./ przez uznanie, że zmiana dowodu rejestracyjnego polegająca na tym, że w miejsce wpisanego w nim samochodu osobowego wpisano, że samochód ten o tych samych numerach identyfikacyjnych stał się samochodem ciężarowym, a więc diametralnie innym o zupełnie odmiennym przeznaczeniu, nie stanowi decyzji o rejestracji samochodu ciężarowego, co skutkowało umorzeniem tego postępowania /art. 105 § 1 K.p.a./, podczas gdy w rzeczywistości wpisanie w istniejącym już dowodzie rejestracyjnym zupełnie innego od ujętego w nim typu samochodu w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa i orzecznictwa sądowego jest decyzją administracyjną,

- decyzjom Prezydenta Miasta zarzucił rażące naruszenie prawa w szczególności art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19.06.1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów /Dz. U. Nr 59, poz. 632 z późn. zm./ przez zarejestrowanie przedmiotowego samochodu jako ciężarowego bez wymaganego powołanymi przepisami zaświadczenia homologacyjnego, które na zasadzie wyłączności jest podstawą do uznania, że nastąpiła zmiana samochodu osobowego na ciężarowy.

Rozwijając przedstawione zarzuty wyjaśnił, że zgodnie z uchwałą NSA w Warszawie z dnia 15.11.1999 r., sygn. akt OPK 24/99 – ONSA Nr 2/2000, poz. 54 każda rejestracja pojazdu następuje zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym w formie decyzji administracyjnej. Rejestracja samochodu, który był osobowy na samochód ciężarowy następuje przez wydanie decyzji opartej na świadectwie homologacyjnym. Taka rejestracja jest decyzją także wtedy, jeżeli dochodzi do tego przez odpowiedni wpis w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym. Następuje bowiem zmiana przeznaczenia dopuszczonego do ruchu pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy.

W powołanej uchwale NSA w Warszawie wskazano, że w sytuacji, gdy uprawnienia strony nie powstają z mocy samego prawa, organ administracji obowiązany jest dokonać konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej /wyrok NSA z dnia 31.08.1984 r., sygn. akt SA/Wr 430/84-OSPiKA Nr 9-10-1986, poz. 176/.

Z użytych w art. 73 ust. 1 i art. 72 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym sformułowań "rejestracji pojazdu dokonuje.... starosta" i "rejestracji dokonuje się..." wynika, że uzyskanie przewidzianych w tych przepisach uprawnień przez dany podmiot nie następuje z mocy samego prawa, lecz dopiero w wyniku konkretyzacji normy prawnej. Taka konkretyzacja przepisu art. 73 ust. 1 – Prawa o ruchu drogowym dokonuje się poprzez rejestrację samochodu oraz wydania dowodu rejestracyjnego i tablic rejestracyjnych. Takie czynności autorytatywnie konkretyzują sytuację prawna podmiotu i noszą wszelkie znamiona procesu wydania decyzji.

Akt rejestracji samochodu jest więc decyzją w znaczeniu materialno-prawnym.

To, że sprawa o zarejestrowanie samochodu jest rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej, nie musi oznaczać, że rejestracja pojazdu wymaga wydania decyzji zawierającej wszelkie elementy określone w art. 107 § 1 K.p.a.

W cytowanej już uchwale z dnia 15.11.1999 r. NSA stwierdził, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażona w art. 12 § 1 K.p.a. organ administracji powinien posługiwać się najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy.

W przypadku pozytywnego załatwienia wniosku właściciela o zarejestrowanie pojazdu, interes strony przemawia za załatwieniem sprawy ustnie, jeżeli Prawo o ruchu drogowym, ani inny przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie.

Wyłącznym dokumentem stanowiącym podstawę do dokonania zmian w dowodzie rejestracyjnym dotyczącym zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy jest świadectwo homologacji, a nie zaświadczenie o przeprowadzeniu badań technicznych pojazdu /uchwała NSA z 23.10.2000 r., sygn. akt OPK 17/00 – ONSA Nr 2/2001, poz. 62/. W takim stanie rzeczy decyzja Prezydenta Miasta jest niemożliwa do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, zatem rażąco narusza powołane wyżej przepisy Prawa o ruchu drogowym oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19.06.1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko i argumenty wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wyjaśniło, że gdyby stanąć na stanowisku Prokuratora, to jedna i ta sama decyzja spełniałaby niejako "podwójną rolę", raz byłaby źródłem uprawnienia wynikającego z dokonania rejestracji pojazdu jako osobowy, drugi raz jako źródło uprawnienia wynikającego z dokonania rejestracji pojazdu jako ciężarowy. Z takiego właśnie toku rozumowania zdaje się wynikać fakt, że jako podlegającą stwierdzeniu nieważności wskazano w skardze decyzję Prezydenta Miasta o zarejestrowaniu pojazdu jako osobowy, wobec braku możliwości wskazania decyzji w sprawie przerejestrowania samochodu na ciężarowy. Wnioskodawcy przedstawili świadectwo homologacji na samochód osobowy.

W piśmie procesowym z dnia 29.12.2003 r. Prokurator Okręgowy zmienił swój wniosek zawarty w skardze i w miejsce żądania o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i poprzedzających ją decyzji wydanych w pierwszej instancji, zaś na rozprawie sądowej /16.01.2004 r./ cofnął skargę w stosunku do decyzji Prezydenta Miasta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stan faktyczny spraw połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia mutatis mutandis jest taki sam. W dniach 23.12.1999 r., 25.11.1999 r., 19.11.1999 r., 24.11.1999 r., 12.08.1999 r., 26.11.1999 r., 9.11.1999 r. i 9.12.1999 r. wnioskodawcy R. F., A. K. i D. H. /wspólnicy spółki cywilnej o nazwie "R."/ złożyli w Urzędzie Miejskim wnioski w sprawach zarejestrowania 9 samochodów osobowych o określonych numerach identyfikacyjnych. Do wniosków dołączyli: faktury VAT i świadectwa homologacji dotyczące samochodów osobowych.

Decyzjami z dnia [...].12.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].11.1999 r., [...].08.1999 r., [...].11.1999 r., [...].12.1999 r. /bez numerów/, wydanych przez Zastępcę Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta dokonano rejestracji samochodów osobowych, zgodnie ze złożonymi wnioskami i załącznikami.

Na podstawie tych decyzji wydano wnioskodawcom dowody rejestracyjne i tablice rejestracyjne, które pobrali w dniach wydania w/w decyzji.

Następnie wnioskodawcy złożyli w Urzędzie Miejskim zawiadomienia o dokonaniu zmiany rodzaju pojazdu na samochody ciężarowy i w związku z tym wnieśli o dokonanie odpowiedniej adnotacji w dowodach rejestracyjnych 9 samochodów.

Do zawiadomień dołączyli zaświadczenia o przeprowadzonych badaniach technicznych samochodów, wystawionych przez Stację Kontroli Pojazdów i opis zmian dokonanych w pojeździe.

Nie dołączyli świadectw homologacji na samochody ciężarowe.

W aktach administracyjnych nie ma adnotacji dotyczącej wydania decyzji w sprawie zmiany rodzaju samochodów z osobowych na ciężarowe, ani potwierdzenia przez właściciela pojazdu odbioru nowych dowodów rejestracyjnych na samochody ciężarowe.

Na zawiadomieniach o dokonanych zmianach dotyczących rodzaju pojazdu z dnia 28.12.1999 r. /samochód Peugeot 106 – [...]/, z dnia 22.11.1999 r. /Peugeot 406 – [...]/, z dnia 12.08 r. /Seat Cordoba 1,6 – [...]/, z dnia 29.11.1999 r. /Peugeot 406 – [...]/, znajdują się następujące adnotacje:

1/ "dokonano zmian 28.12.1999 r." – sygnowana nieczytelnym podpisem,

2/ "dokonano zmiany na ciężarowy – 99.11.22" – podpisana przez inspektora A. G. /dot. [...]/,

3/ "dokonano zmiany na ciężarowy – 99.08.12" - sygnowana nieczytelnym podpisem,

4/ "dokonano zmiany na ciężarowy – 99.11.29" – sygnowana nieczytelnym podpisem /[...]/,

5/ "dokonano zmiany na ciężarowy – 99.11.09" /[...]/. Pod w/w adnotacją znajduje się okrągła pieczątka "Urząd Miejski" i nieczytelny podpis.

Na pozostałych zawiadomieniach nie ma żadnej adnotacji Urzędu Miejskiego.

Wnioskodawcy wnieśli opłaty rejestracyjne z tytułu przerejestrowania samochodów osobowych na ciężarowe.

Przepisy rozdziału 2 /art. 71-80/ pt. "Warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu" ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym /Dz. U. Nr 98, poz. 602, zmiany Dz. U. z 1997 r., Nr 123, poz. 779, Nr 160, poz. 1086, Dz. U. Z 1998 r., Nr 106 poz. 668 i Nr 133, poz. 872/, cytowanej dalej jako Prawo o ruchu drogowym, nie określają w jakiej formie dokonuje się rejestracji pojazdów.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się zapatrywanie, że sprawa o zarejestrowanie pojazdu rozstrzygana jest w drodze decyzji administracyjnej, która jednakże nie musi zawierać wszystkich elementów decyzji określonych w art. 107 § 1 K.p.a. /por. uchwały Składu 5 sędziów NSA z dnia 15.11.1999 r., sygn. akt OPK 24/99 i OPK 25/99 – ONSA Nr 2/2000, poz. 54 i 55/.

Z uchwał tych wynika także, że decyzja w sprawie rejestracji pojazdów może mieć formę pisemną /art. 14 § 1 K.p.a./ lub ustną /art. 14 § 1 K.p.a./.

Na podstawie decyzji o rejestracji pojazdu, właściwy organ wydaje dowód rejestracyjny i tablice rejestracyjne. Dowód rejestracyjny spełnia dwojaką rolę: potwierdza wydanie decyzji o zarejestrowaniu pojazdu oraz jest dokumentem stwierdzającym dopuszczenie zarejestrowanego pojazdu do ruchu. Taka jego rola wynika z art. 71 ust. 1 i 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym.

Dowód rejestracyjny sam w sobie nie jest decyzją administracyjną, lecz czynnością materialno-techniczną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Argumentacja prawna Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Prokuratora Okręgowego zasadza się na poglądach wyłożonych wymienionych uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obie strony jednozgodnie przyjmują, iż rejestracji pojazdu dokonuje się w formie decyzji administracyjnej.

Strony zgodne są również co do tego, że zmiana rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy następuje w drodze decyzji administracyjnej. Prokurator jednakże uważa, że dokonanie w dowodzie rejestracyjnym pojazdu zmiany wpisu dotyczącego rodzaju i przeznaczenia pojazdu jest decyzją administracyjną.

Taki pogląd nie znajduje wsparcia w treści art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym.

Dowód rejestracyjny stanowił decyzję administracyjną, ale w poprzednim akcie prawnym /zob. art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 1.02.1983 r. – Prawo o ruchu drogowym – tekst jednolity Dz. U. Z 1992 r., Nr 11, poz. 41 ze zm./.

Decyzja w sprawie zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy może być wydana przede wszystkim na podstawie świadectwa homologacji na samochód ciężarowy /art. 68 ust. 1, 2 i 9 Prawa o ruchu drogowym, zob. też uchwały Składu 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.12.2000 r., sygn. akt OPK 18/00 – ONSA Nr 3/2001 r., poz. 102 i z dnia 23.10.2000 r., sygn. akt OPK 17/00 – ONSA Nr 2/2001 r., poz. 62/.

Decyzja o zmianie przeznaczenia pojazdu, może być wydana na podstawie art. 155 K.p.a., ale nie można również wykluczyć możliwości wygaszenia decyzji o rejestracji samochodu osobowego /art. 162 K.p.a./ i wydania nowej decyzji na samochód ciężarowy.

We wniosku z dnia 21.03.2001 r., Prokurator Okręgowy, działając na podstawie art. 182 K.p.a. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie z urzędu nieważności kilkuset decyzji o zarejestrowaniu samochodów jako ciężarowy w tym również samochodów objętych przedmiotową sprawą. Dla przykładu żądania określał w sposób następujący: wnoszę o stwierdzenie z urzędu nieważności decyzji "dowodu rejestracyjnego seria i numer [...] z dnia 23.12.1999 r. dotyczącego samochodu Peugeot 106 [...]".

Tak określone żądanie dobitnie wskazuje, iż Prokurator dowód rejestracyjny wydany w 1999 r. traktował jako decyzję administracyjną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wychodząc z prawidłowego założenia, iż dowód rejestracyjny jest wydawany na podstawie uprzedniej decyzji administracyjnej w sprawie rejestracji pojazdu albo w sprawie zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy ustaliło, iż nie były wydane decyzje w sprawie zmiany przeznaczenia przedmiotowych samochodów, przeto nie ma przedmiotu sprawy i w związku z tym na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących rejestracji samochodów ciężarowych.

Istotnie w przedmiotowych sprawach administracyjnych nie ma pisemnych decyzji /art. 14 § 1 K.p.a./ w sprawie przerejestrowania samochodów osobowych na ciężarowy. Kolegium w motywach zaskarżonych decyzji wspomniało, iż decyzje w tego rodzaju sprawach mogą mieć formę ustną /art. 14 § 2 K.p.a./, lecz nie poczyniło w tej kwestii żadnych ustaleń faktycznych, lub inaczej nie badało czy takie decyzje zostały wydane.

W judykaturze dopuszcza się możliwość stwierdzenia nieważności decyzji ustnej, której byt prawny można udowodnić dokumentami pisemnymi o jakich mowa w art. 14 § 2 K.p.a. i art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym. Nie można natomiast jak to trafnie zauważyło Kolegium domniemywać rozstrzygnięcia sprawy decyzją ustną /por. wyrok NSA z dnia 17.11.1997 r., I SA 286/97 – ONSA 3/98, poz. 95/.

Regułą jest, iż ciężar udowodnienia /onus probandi/ faktu wydania decyzji ustnej spoczywa na wnioskodawcy. Jeżeli natomiast postępowanie nadzwyczajne w sprawie o stwierdzenia nieważności decyzji ustnej zostało wszczęte z urzędu, to wówczas tego rodzaju okoliczność zgodnie z przepisami art. 7 i 77 § 1 K.p.a. powinna być wszechstronnie zbadana przez organ, który wszczął postępowanie.

Wystąpienie Prokuratora w trybie art. 182 K.p.a., obliguje organ administracji publicznej do wszczęcia z urzędu określonego postępowania administracyjnego /por. Janusz Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego z komentarzem, Wyd. C.H. Beck, W-wa 1996 r., str. 800/.

Art. 14 § 1 K.p.a. stanowi, iż sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.

W uchwałach NSA z dnia 15.11.1999 r. OPK 24/99 i OPK 25/99 stwierdzono, że dowód rejestracyjny potwierdza wydanie decyzji o zarejestrowaniu pojazdu. W uchwałach tych nie wypowiedziano się, czy dowód rejestracyjny pełni rolę protokołu lub adnotacji o jakiej mowa w art. 14 § 2 K.p.a. Zdaniem Sądu in merito takiej roli nie spełnia, bowiem przyjęcie, iż jest potwierdzeniem wydania decyzji ustnej opierałoby się na pewnej fikcji faktycznej zakładającej, że wydanie dowodu rejestracyjnego w każdym przypadku było wydaniem decyzji o rejestracji.

Przyjęcie takiej fikcji prowadziłoby do konkluzji, iż dowód rejestracyjny jest równoznaczny z istnieniem decyzji ustnej.

W praktyce nie można bowiem wykluczyć wydania dowodu rejestracyjnego be z uprzedniej decyzji o rejestracji pojazdu. Podsumowując ta kwestię należy stwierdzić, iż dowód rejestracyjny nie jest wyłącznym dokumentem potwierdzającym fakt wydania ustnej decyzji o rejestracji ale pełni funkcję dowodu pośredniego na tego rodzaju okoliczność.

Dowód pośredni nie potwierdza dowodzonego faktu wprost, ale wespół z innymi dowodami może prowadzić do logicznego wniosku o istnieniu lub nieistnieniu dowodzonego faktu.

Na niektórych zawiadomieniach o dokonaniu zmiany rodzaju pojazdu z samochodów osobowych na ciężarowy istnieje adnotacja organu o uwzględnieniu dokonanych zmian w zakresie objętym wnioskami właściciela pojazdu.

Aktach spraw administracyjnych nie ma potwierdzeń odbioru dowodów rejestracyjnych na samochody ciężarowe. Z tego względu zachodzi potrzeba wyjaśnienia czy takie dowody zostały wydane, gdyż ta kwestia może być pomocna przy dowodzeniu faktu wydania ustnych decyzji o rejestracji samochodów ciężarowych.

W aktach administracyjnych dotyczących samochodu marki Seat Cordoba /[...]/ nie ma dowodu o rejestracji tego samochodu jako osobowego, przeto nie można wykluczyć alternatywy, iż właścicielowi tych pojazdów wydano na te same samochody dwa dowody rejestracyjne, jeden na osobowy, drugi na ciężarowy, albo od razu wydano dowód rejestracyjny na samochód ciężarowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze na poruszone przez Sąd kwestie nie zwróciło uwagi, skutkiem czego nie została wyjaśniona najważniejsza okoliczność dotycząca istnienia decyzji ustnych o rejestracji samochodów ciężarowych. Tym samym doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 i 105 § 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazane naruszenia procesowe nie są jednak rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż problematyka związana z rejestracją pojazdów, a przede wszystkim z dokumentowaniem decyzji ustnych wymaga pewnych zabiegów interpretacyjnych i w takiej sytuacji nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa /por. wyrok NSA z dnia 21.11.1994 r., III SA 388/94 – Prawo gospodarcze Nr 8/95, str. 11, z dnia 11.05.1994 r., III SA 1705/93 – Wspólnota Nr 42/94, str. 16 oraz Janusz Borkowski – Nieważność decyzji administracyjnej, Wyd. Zachodnie Centrum Organizacji, Łódź-Zielona Góra 1997 r., str. 100-106/.

Z tego względu zmiana żądania Prokuratora przez zastąpienie wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnioskiem o uchylenie tych decyzji jest adekwatna do rodzaju uchybienia tegoż organu.

Informacja zamieszczona w piśmie Zastępcy Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta /wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta / z dnia [...].02.2004 r., Nr [...], iż nie wydawano decyzji /ustnych lub pisemnych/ w przedmiocie zmiany przeznaczenia samochodów z osobowych na ciężarowe, nie jest oparta na konkretnym materiale źródłowym, jest to tylko subiektywne stwierdzenie, a nie dowód w sprawie.

Podważają ją adnotacje zamieszczone na zawiadomieniach o dokonanych zmianach dotyczących rodzaju pojazdu np. o treści "dokonano zmiany na ciężarowy – 99.11.22". Niektóre z tych adnotacji były sygnowane przez inspektora A. G. /dot. [...]/, co może łączyć się z treścią art. 14 § 2 K.p.a.

Sąd zauważył również, że w aktach administracyjnych nie ma dowodów doręczenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego /wydanych w I i II instancji/ - R. F. /[...], [...], [...].

Biorąc to wszystko pod uwagę i kierując się treścią art. 145 § 1 pkt 1 litera c, ustawy z dnia 30.08.2002 r., - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.

Z uwagi natomiast na cofnięcie skargi na decyzję Prezydenta Miasta /dotyczącą rejestracji samochodów osobowych/, Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 60 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – umorzył w tym zakresie postępowanie sądowe.

Przy ponownym rozpatrywaniu spraw kolegium uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie uwypuklonym przez Sąd, a w szczególności:

- ustali czy wydano właścicielom pojazdu dowody rejestracyjne na samochody ciężarowe i w jakich datach oraz jaka osoba potwierdziła odbiór tych dowodów,

- przeprowadzi dowód z rejestru spraw [...] dotyczącego zapisów odnoszących się do wniosków o przerejestrowanie poszczególnych samochodów, sposobu załatwienia tych wniosków.

Tak uzupełniony materiał dowodowy oceni w trybie art. 80 K.p.a.