Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 62/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant ref. staż. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r. nr [...], II. uchyla postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] r. nr [...] i z dnia [...] r. [...], III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, IV. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy kwotę 340 złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania w tym kwotę 240 złotych za zastępstwo procesowe.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 póz. 1071 ze zm.- dalej jako Kpa ), w związku z art. 18 i 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 229 póz. 1954 ze zm.- dalej jako ustawa o pea ), którym utrzymał on w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. ( Nr [...]), który - po rozpatrzeniu wniosku Agencji z dnia [...] kwietnia 2008r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego - umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Wynikający z akt administracyjnych sprawy stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006r. w sprawie VII GC55/06 Sąd Okręgowy zasądził od Agencji Nieruchomości Rolnych ( dalej jako: ANR) na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę 346 561, 28 zł z odsetkami ( pkt I wyroku ) zaś w pkt IV zwolnił powodową spółdzielnię od obowiązku zapłaty na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 121 000,12 zł za okres od października 1999 do września 2001 roku, 8 922,20 kosztów egzekucyjnych i 110 169,92 z tytułu odsetek i orzekł, że obowiązek w tym zakresie przejęła pozwana ANR. Apelacja pozwanej Agencji wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2007 roku w sprawie I ACa 171/07 została oddalona. W dniu [...] maja 2007 roku Sąd Okręgowy nadał wyrokowi z dnia [...] grudnia 2006 roku klauzulę wykonalności do pkt I i VI ( zasądzającego koszty zastępstwa procesowego ) oraz do pkt II wyroku Sądu Apelacyjnego ( zasądzającego koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wezwaniem z dnia [...] lipca 2007 roku ( doręczonym 4 lipca 2007 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych – ( dalej jako ZUS) wezwał ANR do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres wskazany w wyroku Sądu Okręgowego w łącznej kwocie 121 000,12 zł z odsetki liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztów egzekucyjnych 8 922,20 zł pod rygorem ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej. W odpowiedzi pismem z dnia [...] lipca 2007 roku ANR wskazała, iż powołany wyrok zwalniający Spółdzielnię Mieszkaniową z obowiązku zapłaty składek na rzecz ZUS-u nie stanowi tytułu wykonawczego co do kwoty 121 000 zł, nadto w wyniku egzekucji prowadzonej na rzecz ZUS-u Urząd Skarbowy zajął wierzytelności dłużnika tj. Spółdzielni przysługujące jej od Agencji z mocy wyroku Sądu Okręgowego, co czyni wezwanie do zapłaty przedwczesnym. W dniu [...] listopada 2007 r. ZUS wystawił 7 tytułów wykonawczych o nr [...], wskazując w nich jako zobowiązanego ANR. Tytuły obejmowały należności w postaci: składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FPi FGŚP za okres od października do grudnia 1999 roku ( tytuły nr [...]), składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za okres od marca 2000 do września 2001 roku ( tytuły nr [...]), koszty egzekucyjne w kwocie 8 922,20 zł za okres od marca 2000 do września 2001 ( tytuł nr [...]). Tytuły zostały doręczone zobowiązanej Agencji w dniu 14 listopada 2007 r. Pismami z dnia [...] listopada 2007 r. pełnomocnik ANR wniósł zarzuty do wszystkich wystawionych tytułów. W zarzutach do tytułu [...] pełnomocnik Agencji podnosił nieistnienie obowiązku zapłaty. Wywodził, iż wierzytelność objęta tytułem jest zaległością Spółdzielni, bo to u niej powstało zobowiązanie, wyrok Sądu Okręgowego wprawdzie zwolnił Spółdzielnię od obowiązku zapłaty i ustalił przejście obowiązku zapłaty składek na ANR jednakże to orzeczenie Sądu czyni z Agencji osobę trzecią w stosunku do której ZUS może dopiero wydać decyzję merytoryczną o przeniesieniu odpowiedzialności z tytułu składek na podstawie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 31 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Do dnia wydania takiej decyzji Agencja nie jest podmiotem zobowiązanym zatem wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego. Z tych przyczyn wadliwe jest wskazanie w rubryce 17 tytułu wykonawczego, iż Agencja jest podmiotem u którego powstało zobowiązanie. Analogiczne zarzuty podniesione zostały do tytułów wykonawczych nr [...]. Dodatkowo w stosunku do tych tytułów podniesiono, iż dotyczą one należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne FP i FGŚP w sytuacji gdy wyrok sądowy dotyczył przeniesienia obowiązku zapłaty jedynie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W stosunku do postępowania wszczętego tytułem [...] pełnomocnik Agencji podniósł zarzuty jak do tytułu [...] oraz dodatkowo zarzut wykonania obowiązku Wywodził, iż w zawiadomieniu z dnia [...] maja 2007r. organ egzekucyjny poinformował Agencję o zajęciu wierzytelności posiadanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową względem Agencji na kwotę 561 689, 53 zł . Zajęcia dotyczyły m.in. zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi. Wierzytelności te, wynikające z wyroku Sądu Okręgowego, Agencja przekazała do depozytu sądowego ( 538 078,80 zł ) i do Urzędu Skarbowego. W konsekwencji więc zobowiązanie objęte wskazanym tytułem zostało wykonane. Podobne zarzuty dotyczące wykonania zobowiązania zgłoszone zostały do tytułów [...]. Nadto do tytułów [...] podniesiono, iż wyrok dotyczył składek na ubezpieczenie społeczne, a nie składek zdrowotnych, na FP i FGŚP. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. w sprawie stanowiska wierzyciela ZUS, działając na podstawie art. 34 § 1 a ustawy o pea, odnosząc się do zgłoszonych zarzutów postanowił "zarzut zgłoszony przez dłużnika uznać za niedopuszczalny". W uzasadnieniu ZUS jako wierzyciel wskazał, iż obowiązek określony w tytułach wykonawczych był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym od którego przysługiwały środki zaskarżenia. Wobec faktu, iż w obrocie pozostaje prawomocny wyrok Sądu Okręgowego, który w pkt IV przeniósł obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne na Agencję zarzut zobowiązanej kwestionujący istnienie obowiązku składkowego jest, zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o pea, niedopuszczalny. W związku z tym postanowieniem Dyrektor ZUS działając jako organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 roku na podstawie art. 34 § 1 ustawy o pea uznał zarzut za niedopuszczalny, postanawiając kontynuować postępowanie egzekucyjne.

W uzasadnieniu powołał się na wiążącą dla organu egzekucyjnego wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutów. W wyniku zażalenia ANR, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] grudnia 2007 r., przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008r. wierzyciel – ZUS postanowił na podstawie art. 34 ust. 1 a ustawy o pea uznać zgłoszony zarzut za niedopuszczalny i kontynuować postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu, ponownie zajmując stanowisko jak w swym poprzednim postanowieniu z dnia [...] grudnia 2007r., wskazując dodatkowo na wynikające z art. 365 § 1 Kpc związanie innych sądów i organów państwowych prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006r. i fakt nadania przez sąd klauzuli wykonalności tytułom wykonawczym. Działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy o pea organ egzekucyjny - Dyrektor ZUS-u pismami z dnia [...] kwietnia 2008r. zawiadomił bank o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanej Agencji, doręczając jej odpisy zawiadomień o zajęciu (data doręczenia 10 kwietnia 2008 r.). W dniach [...] kwietnia 2008r. zajęcia zostały całości zrealizowane. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. (data wpływu do organu 5 maja 2008 r.) ANR zwróciła się do organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...], wystawionych przez ZUS. We wniosku Agencja powołała się na treść art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o pea. Jako okoliczność przemawiającą za umorzeniem postępowania egzekucyjnego zobowiązana wskazała niezgodność pomiędzy obowiązkiem wskazanym w tytułach wykonawczych, a obowiązkiem wynikającym z wyroku wydanego w dniu [...] kwietnia 2007r. przez Sąd Apelacyjny, wskazanego jako podstawa prawna należności. Agencja wywodziła, że powyższy wyrok jedynie oddala apelację wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2006r., zasądzającego od Agencji na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę 346 561,28 zł. wraz z odsetkami i kosztami postępowania sądownego. Zobowiązana wskazała jednocześnie, że w pkt. IV wyroku Sąd Okręgowy zwolnił Spółdzielnię Mieszkaniową od obowiązku zapłaty na rzecz ZUS-u kwot wymienionych w wyroku, a dotyczących składki na ubezpieczenia społeczne, odsetek i kosztów egzekucyjnych. Podnosiła, iż powołany wyrok w części objętej punktem IV rozstrzygnięcia nie jest wyrokiem zasądzającym świadczenie lecz ustalającym w rozumieniu art. 189 Kpc i w związku z powyższym nie stanowi tytułu wykonawczego, w oparciu o który można prowadzić egzekucję sądową lub administracyjną. Ponownie powoływała się na podnoszony już w zarzutach fakt przekazania wynikających z wyroku należności Spółdzielni do depozytu sądowego i do Urzędu Skarbowego. Wskazała też ponownie, iż tytuły wykonawcze o numerach od [...] obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP, podczas gdy wskazany powyżej wyrok Sądu Okręgowego dotyczył wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. W ocenie zobowiązanej przedmiotowe tytuły wykonawcze obarczone są wadą o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o pea. W wyniku rozpatrzenia wniosku o umorzenie organ egzekucyjny - Dyrektor ZUS-u postanowieniem Nr [...] z dnia [...] maja 2008r. w oparciu o przepis art. 134 Kpa stwierdził uchybienie terminu do wyniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W wyniku zażalenia Agencji Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Agencji z dnia [...] kwietnia 2008r., postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008r. Nr [...] organ egzekucyjny - Dyrektor ZUS-u działając na podstawie art. 105 Kpa oraz art. 17 § 1 , art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o pea umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ powołał się na wynikające z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego przeniesienie obowiązku opłacenia składek za okres od października 1999 do września 2001r. na ANR oraz widniejącą na wyroku klauzulę Sądu, uprawniającą do prowadzenia egzekucji. Wskazał na wezwanie Agencji do zapłaty dokonane pismem z dnia [...] lipca 2007 r. oraz fakt zrealizowania przez bank w dniach [...] kwietnia 2008r. w całości zajęcia za okres październik 1999 wrzesień 2001r. łącznie z kosztami egzekucyjnymi i należnymi odsetkami, a tym samym na zakończenie postępowania egzekucyjnego przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Stwierdził, iż zgodnie z dyspozycją art. 105 §1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej - w tym przypadku Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Biorąc pod uwagę, że dług został uregulowany, a zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, wniosek ANR w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego okazał się bezprzedmiotowy.

W zażaleniu złożonym od powyższego postanowienia Agencja wniosła o uchylenie go i rozpatrzenie ponowne jej wniosku z dnia [...] kwietnia 2008r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem zobowiązanej toczące się postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 Kpa. Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Natomiast umorzenie postępowania w trybie art. 105 Kpa zamyka drogę do konkretyzacji praw i obowiązków stron, kończąc bieg postępowania w określonej instancji. Skoro wniosek Agencji o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 §1 pkt 3 ustawy o pea zawierał określone zarzuty i organ II instancji zalecił je rozpatrzyć, to zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2008r. kończące postępowanie w trybie art. 105 Kpa. nie jest merytorycznym rozpatrzeniem sprawy. Poza tym – zdaniem Agencji - organ I instancji umarzając postępowanie w oparciu o art. 105 Kpa, winien to uczynić w formie decyzji administracyjnej, a nie w formie postanowienia. Nie można także zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu postanowienia, że postępowanie egzekucyjne zostało ukończone przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Agencja wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawarła już w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007r. na postanowienie Dyrektora ZUS z dnia [...] grudnia 2007r., podnosząc takie same argumenty i zarzuty, jak w kolejnym wniosku o umorzenie postępowania z dnia [...] kwietnia 2008r. Zatem wyegzekwowanie należności z rachunku bankowego Agencji w dniach [...] kwietnia 2008r. nastąpiło już po wniesieniu wniosku o umorzenie.

Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] listopada 2008r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż umorzenie postępowania, wszczętego wnioskiem Agencji z dnia [...] kwietnia 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...], było uzasadnione. Wskazał, iż stosownie do art. 18 ustawy o pea jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z brzmienia art. 105 § 1 Kpa wynika natomiast, iż w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy decydujące znaczenie ma kwestia bezprzedmiotowości postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] kwietnia 2008r. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty i postępowanie to podlega wówczas umorzeniu. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że należności ZUS-u, objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...] zostały wyegzekwowane w całości przez Dyrektora ZUS-u wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi w dniu [...] kwietnia 2008r. Oznacza to, iż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia postępowanie egzekucyjne nie toczyło się już. Tym samym, w świetle obowiązujących przepisów prawa, brak było możliwości orzekania o zakończeniu tego postępowania poprzez jego umorzenie. W powyższej sytuacji zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, która obliguje organ administracji publicznej do jego umorzenia na podstawie powołanego wyżej art. 105 §1 Kpa. Uznał też , iż bez znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia omawianej sprawy pozostały okoliczności podnoszone w zażaleniu. Zauważył jedynie, iż powołanie przez organ egzekucyjny w sentencji zaskarżonego postanowienia przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o pea nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym rozważanej sprawy, niemniej jednak uchybienie to nie przesądza o wadliwości rozstrzygnięcia, prawidłowo wydanego w oparciu o przepis art. 105 ustawy Kpa. Odnosząc się do daty wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż zarzuty Agencji w tym zakresie nie znajdują uzasadnienia. ANR w podaniu z dnia [...] listopada 2007r., stanowiącym zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, zażądała umorzenia postępowania z uwagi na nieistnienie obowiązku. Żądanie to zostało wniesione i rozpoznane w trybie przepisów art. 34 ustawy o pea. Natomiast wniosek sformułowany w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007r. dotyczył weryfikacji postanowienia Dyrektora ZUS-u z dnia [...] grudnia 2007r., rozstrzygającego zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Wskazane zażalenie z dnia [...] grudnia 2007r. zostało rozpoznane przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowieniem Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008r. uchylającym w całości ww. postanowienie organu pierwszej instancji i przekazującym sprawę do ponownego rozpatrzenia. Nie można zatem przyjąć, iż którykolwiek z powyższych środków prawnych uruchomił jednocześnie postępowanie w trybie art. 59 ustawy o pea. Z brzmienia art. 34 § 4 powołanej ustawy wynika bowiem, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Wobec powyższego organ uznał, iż żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyrażone w podaniu z dnia [...] listopada 2007r. i w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007r. zgłoszone zostało w ramach postępowania w sprawie zarzutów, które zakończone zostało ostatecznie postanowieniem ZUS-u Nr [...] z dnia [...] lutego 2008r. w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za niedopuszczalne. Odnosząc się zaś do zarzutu, jakoby zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem art. 105 Kpa, który przewiduje umorzenie postępowania w formie decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż przepis art. 18 ustawy o pea nakazuje jedynie odpowiednie stosownie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast stosownie do art. 17 § 1 ustawy o pea o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia.

W skardze na powyższe postanowienie Agencja Nieruchomości Rolnych (reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego), domagając się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego i zasądzenia kosztów postępowania, zarzucała zaskarżonemu aktowi naruszenie art. 105 Kpa poprzez ustalenie, iż w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania oraz art. 7 i 77 Kpa przez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organach administracji publicznej.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał, iż ZUS zamierzając prowadzić egzekucję przeciwko Agencji w zakresie należności z tytułu składek co do których wyrok Sądu Okręgowego ustalił obowiązek ich przejęcia przez Agencję winien taki obowiązek nałożyć decyzją wydaną na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej. Tymczasem organ decyzji takiej nie wydał i wystawił tytuły egzekucyjne w oparciu o wyrok z dnia [...] grudnia 2006 r., który ma charakter ustalający i nie może stanowić podstawy egzekucji sądowej czy administracyjnej. Pełnomocnik podkreślał, iż skarżąca domagała się umorzenia postępowania zarówno w zarzutach z dnia [...] listopada 2007 r., w zażaleniach na postanowienie organu I instancji oraz we wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r., zarzucając brak podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji w oparciu o cytowany wyrok z dnia [...] grudnia 2006 r. Zarzucał, iż skarżąca została pozbawiona możliwości uzyskania merytorycznego orzeczenia w sprawie. Zdaniem pełnomocnika przeszkodą w jego uzyskaniu nie może być fakt przymusowego wyegzekwowania należności. W takiej sytuacji nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania gdyż w istocie doszłoby do pozbawienia strony przysługującego jej uprawnienia do rozstrzygnięcia zgłoszonego żądania. W dalszej części strona skarżąca podniosła wskazaną wcześniej w zażaleniach na postanowienia i we wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r. argumentację dotyczącą kwestii zakresu nałożonego na skarżącą obowiązku wywodząc, iż Sąd Okręgowy orzekł tylko w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, odsetek i kosztów egzekucyjnych, natomiast wystawione tytuły wykonawcze dotyczyły też składki zdrowotnej, na FGŚP i FP. Zdaniem skarżącej niewyjaśnienie okoliczności podnoszonych przed organem I i II instancji wskazuje na naruszenie przez organy przepisów art. 7 i 77 § 1 Kpa obligujących organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2009 r. pełnomocnik organu zmienił dotychczasowe stanowisko organu oświadczają, iż postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie stanowiska wierzyciela nie zakończyło postępowania w przedmiocie zarzutów. W dniu [...] marca 2009r. wydane zostało przez Dyrektora Oddziału ZUS- jako organ egzekucyjny, kończące je postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zarzutów. Na to postanowienie złożone zostało przez skarżącą zażalenie, które w dniu [...] kwietnia br. przekazane zostało do rozpoznania Dyrektorowi Izby Skarbowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

I. W pierwszej kolejności wskazania wymagało, iż z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres kontroli sądowoadministracyjnej wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., Nr 153 , poz. 1269 ze zm. - dalej jako: ppsa ) stanowiąc, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast zgodnie z przepisem art. 135 ppsa sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przytoczone regulacje wskazują, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niezwiązania sądu I instancji granicami skargi. W konsekwencji więc granice rozpoznawania sprawy przez sąd są szersze od granic zaskarżenia określonych w skardze. Granice rozpoznania sprawy przez sąd wyznaczone są bowiem przez granice sprawy administracyjnej. Zatem zakresem rozpoznania sądu są wszystkie rozstrzygnięcia ( akty ) wydane w ramach danej sprawy administracyjnej jak też całość decyzji administracyjnej ( postanowienia ) niezależnie od zarzutów skargi. Wskazać też należy, iż sąd administracyjny kontroluje zaskarżony skargą akt z uwzględnieniem stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jego wydania. Bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu pozostają zatem okoliczności faktyczne zaistniałe po dacie podjęcia zaskarżonego aktu. Z tych przyczyn bez znaczenia dla wyniku postępowania sądowoadministracyjnego pozostawał podniesiony na rozprawie fakt wydania przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów.

II. Przed rozważaniami dotyczącymi kwestii merytorycznych oceny wymagała sprawa terminowości wniesienia skargi. W tym zakresie Sąd uznał, iż wynikający z przepisu art. 53 § 1 ppsa termin do wniesienia skargi został dochowany. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skarżąca otrzymała w dniu 21 listopada 2008 roku. Skarga Agencji nadana została wprost do Sądu administracyjnego w dniu 17 grudnia i wpłynęła do niego w dniu 19 grudnia 2008 roku. Z uwagi na niezachowanie wynikającego z art. 54 § 1 ppsa trybu jej wniesienia, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 grudnia 2008 roku, została przekazana Dyrektorowi Izby Skarbowej. Przesyłka zawierająca skargę została nadana przez Sąd w dniu 22 grudnia 2008 roku zatem w terminie z art. 53 § 1, bo ostatni dzień 30-dniowego terminu przypadał na 21 grudnia 2008 ( niedziela) i z mocy art. 83 § 2 ppsa uległ przedłużeniu.

III. Przedmiotem skargi do Sądu Administracyjnego było w rozpoznawanej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2008 roku utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS-u z dnia [...] sierpnia 2008 roku o umorzeniu jako bezprzedmiotowego ( art. 105 § 1 Kpa ) postępowania wszczętego wnioskiem ANR z dnia [...] kwietnia 2008r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o pea. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż postępowanie egzekucyjne przeciwko Agencji zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych [...] z dnia [...] listopada 2007 r. wystawionych przez ZUS jako wierzyciela. Do każdego tytułów zostały przez zobowiązaną złożone zarzuty datowane na [...] listopada 2007r. ( w aktach brak jednak daty złożenia ich w organie lub dowodu nadania w placówce pocztowej podobnie jak brak pełnomocnictwa dla radcy prawnego do złożenia zarzutów do postępowania egzekucyjnego, wszczętego tytułem nr [...]). Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż po wyeliminowaniu z obrotu - w wyniku postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2008r. - postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] grudnia 2007 roku o uznaniu zarzutu za niedopuszczalny i kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego pozostały w nim: postanowienie wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 roku w sprawie stanowiska wierzyciela, uznające "zarzut zgłoszony przez wierzyciela za niedopuszczalny" i ponownie wydane postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie stanowiska wierzyciela - ZUS-u o uznaniu zarzutu zgłoszonego przez dłużnika za niedopuszczalny i kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego. Z akt egzekucyjnych i stanowiska organów oraz skargi wynika, iż postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. jest ostatnim aktem wydanym w związku z zarzutami ANR podniesionymi do postępowań egzekucyjnych wszczętych powołanymi wyżej tytułami egzekucyjnymi. W związku z przytoczonymi okolicznościami faktycznymi sprawy wskazać należy, iż w przypadku zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny – o ile nie jest jednocześnie wierzycielem – przystępuje do ich rozpoznania dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela ( art. 34 § 1 ustawy o pea ). Wierzyciel uprawniony jest bowiem do wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów lub, w przypadku o jakim mowa w art. 34 § 1a ustawy o pea, do wydania postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Skutkiem uznania zarzutów za uzasadnione jest umorzenie postanowienia egzekucyjnego ( art. 34 § 4 ustawy o pea w związku z art. 59 § 3 ustawy o pea). Stosownie do § 5 art. 34 ustawy na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu (dłużnikowi) i wierzycielowi, nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. W myśl przepisu art. 35 § 1 ustawy o pea wniesienie przez zobowiązanego zarzutu nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może - w uzasadnionych przypadkach - wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności do czasu rozpatrzenia zarzutu. Organ nadzoru może zaś wstrzymać czynności egzekucyjne do czasu rozpoznania zażalenia (§ 2 art. 35 ustawy). W rozpoznawanej sprawie jako wierzyciel działał ZUS. Organem egzekucyjnym pozostawał Dyrektor ZUS-u. Zgodnie bowiem z art. 19 § 4 ustawy o pea jest on bowiem uprawniony do prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w rozumieniu art. 1a pkt 11 ustawy o pea, obejmujących także składki na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP) oraz pochodne. Taką pozycję procesową wskazanych podmiotów należy zaakceptować w świetle regulacji ustawy o pea i ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 roku, Nr 11 poz.74 ze zm.).

Mając na uwadze poczynione dotychczas wywody należy stwierdzić, iż wszczęte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego postępowanie w sprawie zarzutów – wbrew odmiennemu stanowisku reprezentowanemu przez organ nadzorczy – nie zostało zakończone. Po uzyskaniu bowiem stanowiska wierzyciela – ZUS-u "o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu" (na co stosownie do art. 83c ust. 2 ustawy o sus zażalenie nie przysługuje) zajętego zresztą dwukrotnie (postanowienie z [...] grudnia 2007r. i postanowienie z [...] lutego 2008r.) organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o jakim mowa w § 4 art. 34 ustawy o pea ( poprzednie zostało uchylone ). W tych okolicznościach brak jest ostatecznego rozstrzygnięcia w kwestii zarzutów złożonych przez skarżącą ANR. Jest to kwestia o tyle istotna gdyż – co wymaga przypomnienia – uznanie zarzutów za uzasadnione prowadzi do skutku w postaci umorzenia postępowania administracyjnego. Tym samym złożenie przez zobowiązanego zarzutów do postępowania egzekucyjnego stanowi w istocie żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przypomnienia wymaga też, iż zarzuty są środkiem obrony zobowiązanego na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przypadku nieskorzystania z tego środka na kolejnych jego etapach zobowiązany (dłużnik) uprawniony jest, w przypadku zaistnienia przyczyn o jakich mowa w art. 59 § 1 pkt 1-5, 7 i 8 ustawy o pea, do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie na organie egzekucyjnym ciążył – niezrealizowany - obowiązek rozpoznania zarzutów i kwestia to "wyprzedzała" rozpoznanie wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 roku o umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o pea. W takiej sytuacji nie było podstaw do umarzania jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wskazanym wnioskiem z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wywołaną skutecznym zakończeniem w dniu [...] kwietnia 2008r. – tj. przed złożeniem wniosku o umorzenie – egzekucji, związanym z przymusowym zaspokojeniem wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi w wyniku realizacji dokonanego zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej Agencji. Fakt realizacji zajęcia wierzytelności wskazanych w tytułach wykonawczych [...] nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008r., jak też wszczętego jeszcze wcześniej (i niezakończonego) wniesieniem zarzutów. Skoro w sprawie wniesiono zarzuty, a ich zasadność nie została ostatecznie rozpoznana przez organ egzekucyjny, to oznacza, iż uchylił się on obowiązku ciążącego na nim z mocy art. 33 i 34 ustawy o pea, co bezpodstawnie zaaprobował organ nadzoru. Powołując przytoczoną powyżej treść przepisu art. 35 § 1 ustawy o pea wskazania wymaga, iż zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie powoduje wstrzymania tego postępowania. Możliwość jego wstrzymania jest jedynie uprawnieniem organów (§ 2). Oznacza to, iż ustawodawca dopuścił sytuację, w której do zakończenia egzekucji (np. przez zastosowanie środka w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego) i zaspokojenia w ten sposób egzekwowanej wierzytelności może dojść przed rozpoznaniem zarzutów. W takiej sytuacji nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania wszczętego wniesionymi zarzutami ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 105 § 1 Kpa) spowodowaną wcześniejszym zakończeniem egzekucji w wyniku przymusowego zastosowania środka egzekucyjnego np. pobrania należności z rachunku bankowego. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego (czyli jego zakończenia w inny niż merytorycznie sposób) jest zgodnie z art. 105 § 1 Kpa jego bezprzedmiotowość. Przesłanka ta zachodzi gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej) dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ powinien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie do stanu faktycznego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia. Przymusowe zaspokojenie wierzytelności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym w czasie trwania postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów do postępowania egzekucyjnego nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i zobowiązuje organ egzekucyjny do merytorycznego rozpoznania ich zasadności. Względy czysto techniczne (np. sprawność aparatu egzekucyjnego) nie mogą bowiem przesądzać o bezprzedmiotowości postępowania wywołanego, znajdującym oparcie w przepisach prawa, wnioskiem strony. Odmienny pogląd prowadziłby bowiem do naruszenia uprawnienia strony do rzetelnego i merytorycznego rozpoznania, znajdujących oparcie w prawie żądań i wniosków, a w konsekwencji do pozbawienia jej rzeczywistej ochrony prawnej.

Za prawidłowe natomiast należy uznać stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej co do prawnej formy w jakiej zapada rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 105 6 1 Kpa. Ustawa o pea w przepisie art. 17 ust. 1 stanowi, że o ile jej przepisy nie stanowią inaczej rozstrzygnięcie i zajmowane przez wierzyciela lub organ egzekucyjny stanowisko następuje w formie postanowienia. Zatem to postanowienie jest podstawową forma rozstrzygnięcia poszczególnych kwestii w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, iż postanowienie pełni w zakresie tego postępowania taką rolę jak decyzja w postępowaniu administracyjnym. Zatem to w formie postanowienia powinno też zapaść rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w przepisie art. 105 § 1 Kpa.

Tym samym uznając wywody skargi częściowo za uzasadnione i mając na uwadze fakt braku rozstrzygnięcia organów w przedmiocie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzające je postanowienie Dyrektora ZUS-u z dnia [...] sierpnia 2008 roku. Jednocześnie na podstawie art. 135 ppsa Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie stanowiska wierzyciela z dnia [...] grudnia 2007r. ([...]) i z [...] lutego 2008r. ([...]) a to z uwagi na fakt, iż nie odnoszą się do wszystkich zarzutów podnoszonych w pismach skarżącej z dnia [...] listopada 2007r., jak też na bezpodstawne uznanie, iż zarzuty podnoszone we wskazanych pismach były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym tj. w postępowaniu cywilnym zakończonym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2006r. w sprawie VII GC 55/06. Przedmiotem wskazanego postępowania cywilnego była bowiem – jak to wynika z uzasadnienia wyroku – kwestia wzajemnych rozliczeń stron tj. Spółdzielni Mieszkaniowej i ANR z tytułu wypowiedzianej przez Agencję umowy o administrowanie, zasadności żądania kwoty stanowiącej zadłużenie Spółdzielni wobec ZUS-u i Urzędu Skarbowego z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i podatek dochodowy oraz zgłoszonego żądania ewentualnego w postaci zwolnienia powodowej Spółdzielni z obowiązku zapłaty tych należności i ustalenia, iż obowiązek ten przejęła Agencja.

Na podstawie przepisu art. 152 ppsa Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane do czasu uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 i 205 § 2 ppsa, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem wpisu, który powinien być uiszczony w tej wysokości (§ 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i kwotę 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 14 ust. 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – Dz.U. z 2002 roku, Nr 163, poz.1349 ze zm.). W kwestii uiszczonego w kwocie 2 000 zł, a więc nadpłaconego wpisu stanowisko Sądu zostało zawarte w odrębnym postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2009 roku.

Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy rzeczą organów będzie uwzględnienie stanowiska Sądu wynikającego z niniejszego uzasadnienia. Organy zapewnią też na każdym etapie postępowania udział wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Skarbowej doręczał swe rozstrzygnięcie jedynie zobowiązanej i organowi egzekucyjnemu z pominięciem wierzyciela.