Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1549/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 55 poz 310
law: Dekret z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej.
article: § 13 i 15
journal: Dz.U. 1995 nr 34 poz 163
law: Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: art. 75
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Dnia 8 sierpnia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms sędzia NSA Jacek Chlebny /spr./ sędzia del. WSA Mariola Kowalska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2011r. sygn. akt IV SA/Wa 2179/10 w sprawie ze skargi H. K., W. G., I. S. i B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym wyrokiem z 22 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skarg H. K., W. G., I. S. i B. K., uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] maja 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. z [...] września 1947 r. [...].

2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

3. Wnioskiem z [...] marca 2008 r. H. K. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. z dnia [...] września 1947 r., [...] pozbawiającego E. K. (K.), matkę wnioskodawcy, obywatelstwa polskiego oraz zarządzającego przepadek na własność Skarbu Państwa [...] ha ziemi ornej wraz z zabudowaniami oraz żywym i martwym inwentarzem w Z., na podstawie art. 1-7 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz. U. Nr 55, poz. 310), dalej: dekret.

4. Uzasadniając wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. z dnia [...] września 1947 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że przedmiotem postępowania było ustalenie, czy kwestionowana decyzja narusza w sposób rażący przepisy ówcześnie obowiązującego prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Z treści uzasadnienia orzeczenia Starosty Powiatowego R. wynika, że z wnioskiem o pozbawienie obywatelstwa polskiego E. K. wystąpił Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w R. W orzeczeniu podkreślono, że E. K. jest narodowości niemieckiej, wykazała niemiecką odrębność narodową, a także wyraziła chęć opuszczenia obszaru Państwa Polskiego, co zostało udowodnione. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zauważył, że E. K. została zapisana do II grupy niemieckiej listy narodowej (Deutsche Volksliste), do której wpisywano Niemców, którzy wprawdzie, jako obywatele polscy, nie występowali aktywnie w walce narodowej po stronie Niemiec i z takich czy innych względów byli bierni, to jednak zachowali swoją narodowość niemiecką. Okoliczność tę potwierdza zresztą podpisany przez E. K. kwestionariusz o wydanie dowodu osobistego z 5 maja 1952 r., w którym w rubryce "narodowość" wymieniona wpisała "niemiecka".

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, przywołując treść art. 75 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), dalej: r.p.a., przyjął, że stosownie do art. 1 dekretu o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej Starosta Powiatowy R. nie miał obowiązku uzasadnienia decyzji. Zdaniem organu nadzoru, brak sporządzenia uzasadnienia decyzji stanowić może naruszenie prawa, wadliwość ta nie może być jednak utożsamiana z naruszeniem prawa w stopniu rażącym. Stwierdzenie pełnomocnika wnioskodawcy, że całą rodzinę po wydaniu decyzji z dnia 30 września 1947 r. przesiedlono na Pomorze, co uniemożliwiało im podjęcie skutecznych działań zmierzających do dochodzenia swoich praw przed sądem, potwierdza, że E. K. wiedziała o wydanej decyzji, skoro zamierzała wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w art. 8 ww. dekretu. Według organu, kwestionowana decyzja nie skutkowała przepadkiem wymienionego w orzeczeniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ gospodarstwo to w dacie wydania orzeczenia nie stanowiło własności E. i F. K. Z dniem [...] kwietnia 1945 r. zostało bowiem przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 4, poz. 17 ze zm.), co daje podstawę, by przyjąć, że odmienne wskazanie znajdujące się treści orzeczenia należy rozpatrywać w świetle oczywistej omyłki, a nie rażącego naruszenia prawa.

5. Uwzględniając skargę na powyższą decyzję H. K., W. G., I. S. oraz B. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kontroli legalności orzeczenia z [...] września 1947 r. dokonał w aspekcie przesłanek nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a., gdy tymczasem prawidłowo powinny nimi być przesłanki określone w art. 101 r.p.a., obowiązujące w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd I instancji zauważył, że podziela w tym zakresie analogiczne stanowisko, jakie w odniesieniu do orzeczenia wydanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 września 2010 r. sygn. II OSK 1345/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wątpliwości budzi ocena ważności kontrolowanego orzeczenia pod względem kryterium materialnego. Organ nadzoru dokonał bowiem kontroli orzeczenia z [...] września 1947 r., biorąc pod uwagę treść przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej. Nie uwzględnił natomiast w ogóle przepisów, wydanego na podstawie delegacji zwartej w art. 14 tego dekretu, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Bezpieczeństwa Publicznego, Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych, Spraw Zagranicznych i Skarbu - o postępowaniu w sprawach o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (Dz. U. Nr 34, poz. 163), dalej: rozporządzenie. Z treści § 13 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że w postępowaniu przed władzą administracji ogólnej I instancji mają zastosowanie przepisy o postępowaniu administracyjnym, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to zdaniem Sądu, że prawidłowość orzeczenia Starosty Powiatowego R. powinna być oceniana pod względem zgodności z przepisami o postępowaniu administracyjnym, lecz przy tej ocenie nie powinno ujść uwadze organu, że § 15 rozporządzenia wyraźnie stanowił, iż w orzeczeniu należy dokładnie określić okoliczności powodujące pozbawienie obywatelstwa oraz zamieścić rozstrzygnięcie co do małoletnich dzieci, małżonka osoby pozbawionej obywatelstwa i jej majątku. Tymczasem bezsporne w sprawie pozostaje, że orzeczenie z 30 września 1947 r. pozbawione jest uzasadnienia. Starosta w wydanym rozstrzygnięciu nie podał żadnych okoliczności wskazujących na to, że E. K. swym zachowaniem wskazywała na niemiecką odrębność narodową. W świetle tych okoliczności faktycznych i prawnych należało, zdaniem Sądu I instancji, uznać, że stanowisko organu nadzoru o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. z [...] września 1947 r. było przedwczesne, kontrola jego nieważności została bowiem dokonana wadliwe - z pominięciem art. 101 r.p.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r.

Sąd I instancji zaznaczył, że ustalona przez organ nadzoru okoliczność, iż E. K. była zaliczana do II grupy "Volksliste" w świetle art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. nie stanowiła samo przez się dowodu niemieckiej odrębności narodowej. O pozbawieniu obywatelstwa polskiego decydowały bowiem okoliczności wskazane w § 2 lit. c cyt. rozporządzenia. Uwzględnić należy również to, że kwestionowane orzeczenie nie zostało wykonane, ponieważ E. K. pozostała na terenie Polski, przez organy traktowana była jako osoba posiadająca obywatelstwo polskie, posługiwała się też dowodem osobistym jako obywatelka polska.

6. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie – uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu orzeczeniu wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie:

- art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej przez błędną jego wykładnię;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 101 ust. 1 r.p.a. w związku z § 13 i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Bezpieczeństwa Publicznego, Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych, Spraw Zagranicznych i Skarbu - o postępowaniu w sprawach o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej, polegające na błędnym stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem przesłanek określonych w art. 101 r.p.a., obowiązującym w dacie wydania spornego orzeczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że w trakcie postępowania prowadzonego w trybie nadzoru nie odnaleziono akt postępowania zakończonego orzeczeniem z [...] kwietnia 1947 r., niemniej nie oznacza to, że powyższa okoliczność może być uznana za dowód nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu zastosowania w stosunku do E. K. przepisów dekretu o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej. Starosta Powiatowy R. wydał orzeczenie na wniosek Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, co w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną dowodzi faktu przeprowadzenia wymaganego postępowania przez tenże organ. Za istotną okoliczność w sprawie uznać należy jednocześnie stwierdzenie, iż E. K. została wpisana do II grupy niemieckiej listy narodowej, co stanowi dowód posiadania przez nią narodowości niemieckiej. Mając na uwadze, że przesłanki nieważności zawarte w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. odpowiadają przesłankom nieważności wymienionym w art. 101 ust. 1 lit. b i d r.p.a., organ nadzoru wskazał, że "materialne" kryterium oceny wadliwości orzeczenia pozostawało w sprawie w istocie niezmienione. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia w trakcie rozpoznawania sprawy przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r., a także niezwrócenia uwagi na to, iż kwestionowane orzeczenie pozbawione jest uzasadnienia, Minister wskazał na treść § 13 ust. 1 cyt. rozporządzenia, jak również art. 75 ust. 3 r.p.a., upoważniający do odstąpienia od zamieszczenia uzasadnienia. Jeżeli nawet orzeczenie Starosty Powiatowego R. powinno zawierać szersze uzasadnienie, to jego brak nie stanowi rażącego naruszenia prawa (wyrok WSA w Warszawie z 27 maja 2004 r. sygn. II SA/Wa 270/04).

Skarżący H. K., W. G., I. S. oraz B. K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

7. Sformułowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzut dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej jest nieuzasadniony. Sąd I instancji, odwołując się do treści art. 1 ust. 1 i 2 cyt. dekretu, uznał, że zaliczenie do II grupy niemieckiej listy narodowej nie dowodzi wykazania przez daną osobę niemieckiej odrębności narodowej. Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko takie w pełni podziela, albowiem wbrew poglądowi wnoszącego skargę kasacyjną, nie można przyjąć, że wpis na niemiecką listę narodową wiązał się z obowiązkiem zastosowania przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r., skoro ustawodawca przy pozbawianiu obywatelstwa Państwa Polskiego osób narodowości niemieckiej posłużył się zupełnie innym kryterium wyróżniającym. Przesłanką tą było wykazanie przez osobę, która ukończyła 18 rok życia, "niemieckiej odrębności narodowej" (art. 1 ust. 1 dekretu). W świetle treści art. 1 ust. 2 dekretu stwierdzającego, że zgłoszenie w czasie wojny, rozpoczętej 1 września 1939 r., przynależności do narodowości niemieckiej lub pochodzenia niemieckiego samo przez się nie stanowi dowodu niemieckiej odrębności narodowej, nadawanie prawidłowego znaczenia wymienionemu sformułowaniu wymagało ustalenia w zachowaniu danej osoby tych elementów, do których nawiązywał bezpośrednio § 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. Przykładowe rodzaje zachowań wymienione w powyższym akcie (używanie języka niemieckiego, udział w jakichkolwiek niemieckich organizacjach, stosunek do społeczeństwa polskiego) wskazują, że objęte zastosowaniem dekretu miały zostać osoby, które eksponowały swoim zachowaniem narodowość niemiecką, nie chodziło natomiast o to, by wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego miały podlegać osoby jedynie formalnie przynależące do narodowości niemieckiej. Wyraźnie wskazuje na to W. Ramus, podkreślając, że za istotny miernik zaangażowania się ideologiczno-politycznego osób wpisanych na niemiecką listę narodową powinien być uważany stosunek tych osób do społeczeństwa polskiego. Spod działania dekretu z 13 września 1946 r. należy zatem wyłączyć te osoby, których postawa wprawdzie stanowiła akceptację narodowości niemieckiej, jednakże poszczególne elementy składające się na rozważane zachowanie miały w pewnym sensie wyłącznie charakter przymusowy i powszechny (por. W. Ramus, Prawo o obywatelstwie polskim, Warszawa 1968, s. 174-175). Wnoszący skargę kasacyjną równocześnie nie dostrzegł, że traktowanie wpisania osoby narodowości niemieckiej do II grupy niemieckiej listy narodowej jako równoważnego wykazaniu niemieckiej odrębności narodowej stoi na przeszkodzie treść pozostałych przepisów kształtujących konsekwencje prawne zachowania się obywateli polskich w czasie okupacji hitlerowskiej. Zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 28 lutego 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 7, poz. 30), osoba wpisana do II grupy niemieckiej listy narodowej wbrew swojej woli lub pod przymusem mogła zostać zrehabilitowana, jeżeli udowodniła, że swoim postępowaniem wykazała polską odrębność narodową. Odmiennie niż osoby wpisane do III i IV grupy niemieckiej listy narodowej, osoby zaliczone do II grupy nie mogły poprzestać na złożeniu deklaracji wierności Narodowi i Demokratycznemu Państwu Polskiemu, o której mowa w art. 2 cyt. dekretu. Dla przywrócenia pełni praw obywatelskich i zwolnienia mienia konieczne było złożenie wniosku o rehabilitację, rozpatrywanego przez sąd. Możliwość orzeczenia o rehabilitacji osoby zaliczonej do II grupy niemieckiej listy narodowej łączyła się ze stwierdzeniem, że osoba ta, pomimo że została wpisana na listę narodową nie utraciła nigdy polskiej odrębności narodowej. Oznaczać to musi, że osobom z II grupy niemieckiej listy narodowej bez przeprowadzenia odpowiednich ustaleń odnoszących się do ich zachowania nie można było przypisywać automatycznie niemieckiej odrębności narodowej, skoro według ustawodawcy wpis ten mógł mieć dla kwestii rzeczywistego statusu narodowościowego niektórych osób znaczenie jedynie pozorne. Przyjęta w dekrecie z dnia 28 lutego 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów regulacja dotycząca skutków prawnych wpisu na niemiecką listę narodową powinna zostać uwzględniona w procesie wykładni tych sformułowań dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej, które odwołują się do tożsamych pojęć. Jeżeli zatem wpisanie E. K. do II grupy niemieckiej listy narodowej nie mogło stanowić dowodu wykazywania przez nią niemieckiej odrębności narodowej w rozumieniu art. 1 ust. 1 cyt. dekretu, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy orzekające w sprawie dopuściły się błędnej wykładni wymienionego przepisu, wynikającego z wadliwie określonego zakresu jego zastosowania.

8. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż właściwym kryterium kontroli przez organ nadzoru spornego orzeczenia powinny być przesłanki nieważności decyzji określone w art. 101 r.p.a. W związku z tym, że organy orzekające w sprawie przeprowadziły postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. w oparciu o przesłanki nieważności wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., objęta skargą decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2010 r. podlegała uchyleniu jako oparta o nieprawidłowo określone kryterium materialne. Z tak sformułowanym przez Sąd I instancji stanowiskiem nie można się jednakże zgodzić z tego względu, iż jak prawidłowo wskazuje wnoszący skargę kasacyjną, uchylenie zaskarżonej decyzji mogło być skutkiem ustalenia przez Sąd, iż wskutek zastosowania w stosunku do orzeczenia z [...] września 1947 r. nieprawidłowych przepisów, orzekający w sprawie organ posłużył się odmiennym kryterium oceny wadliwości decyzji. Ustalenia tego rodzaju tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie można było poczynić z tego względu, iż jak wynika z uzasadnienia przywołanego przez Sąd I instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2010 r., rozważane w sprawie przesłanki nieważności decyzji zawarte w art. 156 § 1 k.p.a. odpowiadają przesłankom wymienionym w art. 101 r.p.a.

9. Podzielenie stanowiska Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w odniesieniu do zaznaczonej wyżej kwestii nie ma jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem poczyniony przez Sąd I instancji zarzut względem zaskarżonej decyzji dotyczący nieuwzględnienia w toku prowadzonego w trybie nadzoru postępowania przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r., musi być uznany za uzasadniony. W objętej skargą decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozstrzygnął wniosek H. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego R. z pominięciem przepisów aktu wykonawczego do dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej, co skutkowało brakiem rozważenia w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia przepisów kształtujących tryb postępowania w sprawie pozbawienia obywatelstwa i przepadku majątku osób objętych działaniem dekretu. Nie można się zgodzić z wyrażonym w skardze kasacyjnej poglądem wskazującym, iż powyższe zaniechanie nie miało wpływu na wynik sprawy z uwagi na to, że do orzeczenia Starosty Powiatowego R. z [...] września 1947 r. odnosić należało normę art. 75 ust. 3 r.p.a., która wyłączała zastosowanie § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. Tego rodzaju pogląd musi zostać odrzucony, albowiem zgodnie z § 13 ust. 1 cyt. rozporządzenia, w postępowaniu przed organem prowadzącym postępowanie w sprawie wyłączenia ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej, przepisy o postępowaniu administracyjnym podlegały zastosowaniu tylko w takim zakresie, w jakim przepis szczególny nie stanowił inaczej. Tymczasem w odniesieniu do obowiązku uzasadnienia podejmowanego przez organ rozstrzygnięcia rozporządzenie z dnia 10 kwietnia 1947 r. zawierało szczególną regulację, zgodnie z którą orzeczenie władzy administracji ogólnej I instancji w warstwie dotyczącej podstawy faktycznej powinno dokładnie określać okoliczności powodujące pozbawienie obywatelstwa (§ 15 rozporządzenia). Wbrew stanowisku organu, taka treść przepisu nie pozwalała, by orzeczenie powodujące pozbawienie obywatelstwa mogło zostać wydane bez wskazania okoliczności, które rozstrzygnięcie tejże treści uzasadniało. Wnoszący skargę kasacyjną nie dostrzegł jednocześnie tego, że gdyby nawet powołany wyżej akt wykonawczy do dekretu nie zawierał treści wskazanej w § 15, to stanowisko odwołujące się do normy art. 75 ust. 3 r.p.a. nie mogło stanowić podstawy do odstąpienia przez organ orzekający w sprawie od uzasadnienia okoliczności skutkujących pozbawieniem E. K. obywatelstwa. Jest to spowodowane tym, że orzeczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej nie można kwalifikować jako decyzji pozostawionej "swobodnej ocenie" organu w rozumieniu przywołanego wyżej art. 75 ust. 3 r.p.a. Przepis ten stwierdzał, że przy decyzjach pozostawionych swobodnej ocenie organ może poprzestać na podaniu podstawy prawnej podejmowanego przez siebie rozstrzygnięcia. W stosunku do orzeczeń o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej powołana wyżej zasada nie miała jednak zastosowania, albowiem orzeczenia te miały charakter rozstrzygnięć związanych. W przypadku stwierdzenia warunków zastosowania normy przewidującej pozbawienie obywatelstwa organ zobowiązany był bowiem do zastosowania się do dyspozycji art. 1 ust. 1 dekretu, nie mogąc poddać "swobodnej ocenie" następstw stwierdzenia, że osoba objęta działaniem dekretu wykazała niemiecką odrębność narodową.

10. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska wnoszącego skargę kasacyjną, zgodnie z którym brak sporządzenia uzasadnienia decyzji nie może podlegać rozważeniu jako naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności tejże decyzji. Poczynione przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozważenia odnoszą się do treści art. 107 k.p.a, niemniej ich prawidłowym przedmiotem powinien być § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 1947 r. oraz art. 75 ust. 1 i 2 r.p.a., a więc przepisy, które w dacie podjęcia uznawanego przez skarżącego za nieważne orzeczenia kształtowały obowiązek organu w odniesieniu do zaznaczonej wyżej kwestii. Wskazywana wadliwość doprowadziła do pominięcia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji tego, iż do § 15 cyt. rozporządzenia wprowadzone zostało zastrzeżenie, zgodnie z którym okoliczności dowodzące wykazywania przez daną osobę niemieckiej odrębności narodowej powinny zostać w orzeczeniu określone "dokładnie". Taka treść przepisu daje podstawę, by przyjąć, że ta część orzeczenia, w której mają zostać wskazane okoliczności, które organ uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, stanowi istotny składnik decyzji. W związku z tym jakiekolwiek braki orzeczenia wiążące się z przywołanym wymogiem powinny zostać rozważone w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru w sposób zakładający, iż znaczenie zachowania naruszającego wynikający z przepisu prawa nakaz będzie oceniane w świetle nie tyle przepisów ogólnych rozporządzenia (art. 75 ust. 1 i 2 r.p.a.), co przepisu zawierającego normę szczególną.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ nadzoru powinien również wziąć pod uwagę, że znajdujące się w aktach sprawy dowody wskazują, iż E. K. w okresie powojennym aż do swojej śmierci była traktowana przez organy państwowe jako osoba posiadająca obywatelstwo polskie. Rozstrzygając o prawidłowości orzeczenia Starosty Powiatowego R. z [...] września 1947 r., organ nadzoru powinien w związku z tym nie tylko szczegółowo wyjaśnić przyczyny, które doprowadziły do wydania E. K. dowodu osobistego, ale też wziąć pod uwagę skutki prawne tego faktu.

11. W tych warunkach, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.