Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 350/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 350/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Hanna Knysiak - Sudyka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 27 listopada 2020 r. skargi H. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr [...] z dnia 16 stycznia 2020 r., w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, , , , , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 16 stycznia 2020 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy nr [...] o odmowie przyznania H. R. (skarżąca) zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na wnuka – K. R. w okresie zasiłkowym.

Skarżąca złożyła na powyższą decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w których zarzuciła opieszałość pomocy społecznej, która powinna zabezpieczyć potrzeby jej i wnuka. Podkreśliła, że utrzymuje z niewielkiej emerytury siebie i wnuka, który jest obywatelem Polskim, ma PESEL, a jest traktowany jak osoba pozbawiona praw.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podkreśliło, że zasady nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje ustawa z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Organ powołał art. 4 tej ustawy, w którym mowa o tym, kto ma prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Organ wskazał, że skarżąca nie była żadną z osób uprawnionych do zasiłku rodzinnego, nie była ani rodzicem, ani opiekunem faktycznym, ani prawnym małoletniego. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 3 pkt 14 - nie można jej było uznać za opiekuna faktycznego dziecka, gdyż nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, a jedynie o ustanowienie niezawodowej rodziny zastępczej dla małoletniego. Z postanowieniu Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z 4 września 2019 r., znajdującym się w aktach sprawy, wynikało, że w trybie natychmiastowym, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o ustanowienie niezawodowej rodziny zastępczej dla małoletniego powierzono skarżącej wykonywanie pieczy nad małoletnim. Tego z kolei w ocenie organu, o nie można było uznać za równoznaczne z orzeczeniem ustanawiającym opiekę w oparciu o regulację art. 145 i n. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stan faktyczny był w sprawie niesporny. Skarżącej jako babci małoletniego wnuka Sąd Rejonowy udzielając zabezpieczenia wniosku o ustanowienie rodziną zastępczą powierzył 4 września 2019 r. pieczę nad małoletnim. Postanowieniem tym jednocześnie sąd przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczeń z ośrodka pomocy społecznej przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb małoletniego.

|Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy stanowił przede wszystkim art. W o4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. |

|Zgodnie z art. 4 ust. 2 powołanej ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: |

|1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. |

|W orzecznictwie (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., III SA/Łd 567/17) podkreśla się, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe |

|pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Charakter i cel tego świadczenia winny więc mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. |

|Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad |

|dzieckiem sprawują. Należy przy tym zauważyć, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Zasadę tę statuuje art. 96 |

|ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), dalej jako: "k.r.o.", zgodnie z którym |

|rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój |

|dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. |

|Powyższa zasada nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, bowiem to babci małoletniego (czyli skarżącej) powierzono pieczę nad małoletnim. |

|Należy podkreślić, że wśród uprawnionych do ubiegania się o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie |

|opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ograniczyła krąg opiekunów |

|faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14). Tym samym pozbawiła opiekuna |

|dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. |

|W tej sytuacji, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, należy uznać, że przepisy analizowanej ustawy w sposób |

|niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka. Mając zatem na względzie konieczność lepszej ochrony interesów |

|opiekuna dziecka Sąd uznał za niezbędne w niniejszej sprawie odniesienie się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o |

|Prawach Dziecka. |

|Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa - jak podkreśla się w doktrynie - należy stosować |

|bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz |

|Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 |

|Konstytucji RP postanowiono, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do |

|opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania |

|od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki |

|rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP). |

|Z kolei zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a |

|ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na |

|stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej |

|ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa |

|międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej |

|stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, |

|podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną |

|powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). |

|Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma zatem prawo skutecznego |

|domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia |

|kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania |

|bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, |

|zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. |

|Sąd podkreśla, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie sądowe przyznające skarżącej prawo do dochodzenia i pobierania świadczeń |

|przeznaczonych na zaspokajanie potrzeb małoletniego. Ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczeń rodzinnych w tym czasie stanowi istotne |

|naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka |

|do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby |

|odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie (w ramach swych możliwości, także finansowych) warunków życia |

|niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować |

|właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, |

|pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji. |

|Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione należy uznać ograniczenie ustawowe w |

|dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczeń rodzinnych, w szczególności do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego|

|zasiłku, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, również w sytuacji, gdy władza rodzicielska jest |

|ograniczona. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania |

|dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym |

|zasiłku rodzinnego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. |

|Kierując się powyższymi ustaleniami, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny |

|wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o |

|Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do |

|zasiłku rodzinnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego |

|orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie |

|owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Podobne stanowisko w tym przedmiocie|

|zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2708/17 akceptując tym samym całą linię orzeczniczą sądów |

|administracyjnych, w tym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 listopada 2017 r. III SA/Kr 1140/17 (wyrok ten dotyczył co |

|prawda świadczenia wychowawczego, ale argumentacja była analogiczna). |

|Sąd pragnie przy tym podkreślić, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuzasadnionego ograniczenia w zakresie dostępności do |

|zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, godząc tym samym w dobro dziecka, a w konsekwencji|

|skutkowałoby naruszeniem zasady równości wobec prawa, o której mowa w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd w ramach kontroli |

|legalności zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się innych naruszeń prawa wskazanych w skardze w ramach zarzutów dotyczących obrazy przepisów |

|postępowania. |

|Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną, uznając, że w okolicznościach faktycznych sprawy |

|niniejszej sprawująca pieczę bieżącą nad małoletnim wnuczkiem babka (skarżąca) jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania |

|zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od których ustawa uzależnia przyznanie tego |

|świadczenia. |

|Z tych względów znak Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu |

|przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. |