Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 743/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Anna Lech Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 792/10 w sprawie ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r., IV SA/Po 792/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Starosta P. , działający jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2004 r., odmówił wnioskującym o zwrot wywłaszczonej decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] kwietnia 1967 r. nieruchomości: A., S. i S. I. zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...] arkusz mapy [...], działka nr [...], o pow. 169 m2 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] (obecnie KW nr [...]), jako własność Miasta P.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli wnioskodawcy. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję Prezydent Miasta P. , zażądał jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucił w niej naruszenie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. nr 46, poz,. 543, ze zm.), art. 7, 12 § 1 i 77 § 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 maja 2007 r., III SA/Po 189/06 oddalił skargę uznając, iż prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po dokonaniu ponownych ustaleń faktycznych Starosta P. decyzją z [...] marca 2010 r. orzekł o: 1/ zwrocie na rzecz S. I. w 1/2 części i S. I. w 1/2 części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 169 m2, 2/ zobowiązaniu S. I. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty 1750,50 zł i zobowiązaniu S. I. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty 1750,50 zł oraz 3/ odmowie rozłożenia wyżej wymienionych kwot na raty.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Miasto P. zarzucając jej naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. i wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W odwołaniu podniesiono m. in., że nieruchomość nie może zostać zwrócona, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany oraz na nieruchomości znajdują się trwałe nakłady.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W skardze na powyższą decyzję Miasto P. zarzuciło naruszenie przepisów: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). Wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd powołał się na fakt, iż w sprawie był już wydany wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 maja 2007 r., III SA/Po 189/06. W wyroku tym uznano, iż zaskarżona decyzja, uchylająca decyzję organu I instancji, odmawiającą spadkobiercom właścicieli działki była prawidłowa. Sąd stwierdził, iż zebrany przez Starostę P. materiał dowodowy nie był wystarczający dla orzeczenia o odmowie zwrotu działki. Sąd wykazał braki i nieścisłości w ustaleniach organu I instancji oraz zawarł w uzasadnieniu wytyczne. Powołując się art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdził, iż należy w sposób wyraźny wskazać kiedy rozpoczęto prace związane z realizacją celu, dla którego przedmiotową nieruchomość wywłaszczono, jakie to były prace, czy pozostawały one w związku z realizacją owego celu, czy i kiedy ten cel został zrealizowany. W nawiązaniu do powyższych uwag, na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd podniósł, iż nie jest wiadomym czy budowa chodnika na części działki [...] była w istocie związana z budową Trasy [...] ". W tym kontekście Sąd wskazał na dwa pisma Zarządu Dróg Miejskich w P. : z dnia 26 kwietnia 2002 r. i z dnia 8 listopada 2002 r. Wynika z nich, że działka [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż pozostawała poza liniami rozgraniczającymi inwestycję. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego Sąd obowiązany jest skontrolować, czy organy uwzględniły uwagi i wytyczne zawarte w wyroku WSA z 30 maja 2007 r. Dotyczy to w pierwszej kolejności zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty P. z [...] marca 2010 r. o zwrocie działki [...] spadkobiercom właścicieli. Przy czym Sąd jest zwolniony z samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie, które były zaakceptowane przez WSA w wyroku z 30 maja 2007 r., dotyczących tożsamości działki [...] z gruntem wywłaszczonym, podstawy wywłaszczenia oraz stron postępowania o zwrot. W związku z tym Sąd uznał, iż zasadniczą kwestią w sprawie jest ustalenie, czy organy, kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku wykazały, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu przedmiotowej nieruchomości - działki nr [...] na rzecz spadkobierców byłych właścicieli, unormowane w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Sąd zgodził się z ustaleniami organu II instancji, poczynionymi na podstawie akt sprawy, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa trasy [...] oraz że ulica [...], przy której położona jest przedmiotowa działka, stanowi fragment dawnej trasy [...]. Sąd wskazał na trzy pisma Zarządu Dróg Miejskich w P. , na które powołuje się Wojewoda Wielkopolski: z 26 kwietnia 2002 r. oraz z 30 października 2002 r. W pierwszym piśmie informuje się, że działka znajduje się poza liniami rozgraniczającymi ulicy [...], w drugim podnosi się, że przedmiotowa działka jest zbędna. Nadto Sąd wskazał na kolejne pismo z 6 lipca 2009 r., które otrzymał organ I instancji z Zarządu Dróg Miejskich w P. , uzupełniając materiał dowodowy, po wyroku WSA. W piśmie tym stwierdza się, że "(...) inwestycja polegająca na budowie trasy [...] realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Działki nr [...] i [...] z obrębu [...], arkusz mapy [...] są poza linią graniczną ulicy [...], w związku z czym nie stanowią one w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz.U. nr 19, poz. 115 z 2007 r. ze zm.) drogi publicznej". W załączeniu przesłano kserokopię mapek z wykreśloną linia graniczną ww. ulicy.

Dla uwiarygodnienia twierdzeń Zarządu Dróg Miejskich w P. w kwestii związku przedmiotowej działki z celem, na który została wywłaszczona, Sąd dodał, że decyzja wywłaszczeniowa była wydana na wniosek jednostki stanowiącej ówczesny odpowiednik Zarządu Dróg Miejskich w P. Aktualnie Zarząd Dróg Miejskich w P. jest tą jednostką, która zajmuje się zarządem dróg publicznych. Zatem, uwzględniając, iż wywłaszczenie działki [...] miało służyć budowie drogi, Sąd za trafne uznał uwzględnienie przez organy I i II instancji pism Zarządu Dróg Miejskich w P. Wynika z nich, że inwestycja polegająca na budowie trasy [...] realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Nie została ona jednak zrealizowana na działce nr [...], gdyż nieruchomość ta leży poza linią graniczną ulicy [...] (stanowiącej fragment dawnej trasy [...]) i nie stanowi drogi publicznej.

Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia stanowią odpowiedź na wątpliwości zawarte w wyroku z 30 maja 2007 r. dotyczące tego czy prace prowadzone na działce [...] pozostawały w związku z realizacją celu wywłaszczenia. Organ administracji uznały, że prace na działce nie pozostają w związku z celem wywłaszczenia, ponieważ celem wywłaszczenia była budowa trasy, której fragmentem jest ulica [...], a przedmiotowa działka leży poza linią graniczną tej ulicy. Organy uwzględniły więc wytyczne zawarte w wyroku z 30 maja 2007 r. i wykazały, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3), zawarte w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd zauważył, że organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania. Jeśli chodzi o stwierdzenie tego organu, że dworzec autobusowy "[...] " został oddany do użytku w 1987 r., a zatem po upływie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości, to - zdaniem Sądu, stanowi ono uwagę uboczną, jako że celem wywłaszczenia działki nr [...] nie była budowa dworca autobusowego. Tak samo Sąd rozumie uwagi organu dotyczące instalacji podziemnych. Organ wyraźnie wyjaśnia, iż nie znajdują się one "w ciągu drogi", jak podnosi strona skarżąca, gdyż teren przedmiotowej nieruchomości znajduje się poza granicami tej drogi, która jest fragmentem trasy, wskazanej jako cel wywłaszczenia działki. Warto dodać, iż pojęcie "ciągu drogi" nie jest zdefiniowane w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach (Dz.U. z 2007 r., nr 19, poz. 115 ze zm.), która, zdaniem Sądu, na podstawie art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w kwestiach pojęciowych znajduje zastosowanie w zakresie normowania tej ustawy. Ustawa o drogach definiuje natomiast pojęcie pasa drogowego jako: "wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią". W niniejszej sprawie w wielu dokumentach stanowczo stwierdza się, że przedmiotowa nieruchomość leży poza linią graniczną ulicy [...] i nie stanowi drogi publicznej. Organ odniósł się też do kwestii aktualnego zagospodarowania działki nr [...]. W tym kontekście organ powołał się na uchylony na skutek wyroku TK przepis art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzając trafnie, iż w obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisu, na podstawie, którego można by odmówić zwrotu nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia, ale zrealizowano inny cel, który w dniu wydania decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Nadto w decyzji powołano się na pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w P. Sp. z o. o. z 24 marca 2010 r., wskazującego na rozmowy dotyczące zamiany nieruchomości, dodając, iż: "Zmiana właściciela nie wyklucza możliwości tego rodzaju rozwiązań." Powyższe uwagi stanowią też częściowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi, jako w dużej mierze powtórzone w niej zostały twierdzenia i argumenty zawarte w odwołaniu.

Odnośnie twierdzeń zawartych w skardze, dotyczących niewłaściwej, zdaniem skarżącej - interpretacji przez organ odwoławczy art. 137 ustawy, Sąd nie dostrzegł podstaw do takiego wniosku. Zdaniem Sądu, wskazanie przez organ odwoławczy na fakt oddania do użytku "Dworca [...] " po upływie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości stanowi element ustaleń faktycznych sprawy. Niezrozumiale zdaniem Sądu były zawarte w skardze wywody dotyczące tego, że w sprawie nie nastąpiła "zmiana" tylko "modyfikacja" celu wywłaszczenia. Sąd zauważył, że w decyzji wywłaszczeniowej wyraźnie powołano się na art. 8 ust. 7 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowi o wywłaszczeniu gruntu "pod budowę lub poszerzenie ulicy". Na marginesie Sąd zauważył, że o "zagospodarowaniu terenu inwestycji: trasy ulicy [...] " mowa w akcie notarialnym, na mocy, którego Skarb Państwa przyjął od rodziców uczestników postępowania sąsiednią działkę nr [...] (dotyczy jej sprawa prowadzona przez WSA pod sygn. akt IV SA/Po 791/10). Sąd nie zgodził się też z zarzutem, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do stanowiska Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, gdyż organ uczynił to na s. 10 decyzji.

Podsumowując Sąd stwierdził, że zarówno jurysprudencja jak i jurysdykcja nie akceptują interpretacji rozszerzającej przepisów regulujących wywłaszczanie nieruchomości, będącej wyjątkiem od ogólnych - cywilnoprawnych - zasad przenoszenia własności nieruchomości (wyrok NSA z 15 kwietnia 1992 r., IV SA 112/92; ONSA 1993, nr 2, poz. 40). Tym samym Sąd nie zgodził się z rozumieniem zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia "przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości", jak to przyjmuje strona skarżąca. Zdaniem składu orzekającego, tego ostatniego kierunku myślenia nie zaakceptował też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 kwietnia 2008 r. (K 6/05; OTK-A 2008, nr 3, poz. 41), orzekając o niekonstytucyjności art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trybunał wskazał na niezgodność art. 229a z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji, dając wyraźną wskazówkę, by przepisy ograniczające prawo własności interpretować w duchu konstytucyjnej zasady ochrony własności, co szczególnie dotyczy własności prywatnej (patrz m. in. art. 20 Konstytucji, określający podstawy ustroju RP).

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosło Miasto P. , zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwie przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu za organem odwoławczym, że na położonej przy ul. [...] działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt. c (powinno być: "lit. c") ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.) w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez nie uchylenie decyzji organów obu instancji pomimo nierozpoznania przez te organy sprawy na nowo zgodnie z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 30 maja 2007 r., III SA/Po 189/06;

3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c (powinno być: "lit. c") p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nie uchylenie decyzji organów obu instancji pomimo nie zebrania całego materiału dowodowego i niewyjaśnienia przez te organy stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia na jaki dokładnie cel została wywłaszczona nieruchomość oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana

W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że i Sąd powołał się w motywach wyroku na to, że w sprawie został już wydany wyrok z dnia 30 maja 2007 r., III SA/Po 189/06, w którym WSA w Poznaniu oddalił skargę Miasta P. uznając za prawidłową decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2005 r. uchylającą decyzję Starosty P. z dnia [...] czerwca 2006 r. o odmowie zwrotu działki [...]. W wyroku tym Sąd wykazał braki w ustaleniach dokonanych przez Starostę P. i zawarł wytyczne mówiące, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy "należy w sposób wyraźny wskazać kiedy rozpoczęto prace związane z realizacją celu, dla którego przedmiotową nieruchomość wywłaszczono, jakie to były prace, czy pozostawały one w związku z realizacją owego celu, czy i kiedy ten cel został zrealizowany", oraz że "nie jest wiadomym czy budowa chodnika na części działki [...] była w istocie związana z budową Trasy [...] ". Działka [...] zajęta jest przez chodnik i wyjazd z dworca komunikacji miejskiej na ulicę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 maja 2007 r. wskazywał, że "z poczynionych ustaleń wynika też, że chodnik na części działki nr [...], jego wykreślenie na mapę zasadniczą nastąpiło w lipcu 1974 r., choć nie jest wiadomym na jakiej podstawie ustalono taką datę. To zaś oznacza, ze nie jest wykluczonym, iż jego budowa miała miejsce po upływie 7 lat od daty uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej...".

Pomimo wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 30 maja 2007 r. organy obu instancji nie wyjaśniły, kiedy powstał chodnik przy jezdni trasy [...] - obecnie [...]. W myśl art. 153 p.p.s.a. wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Tymczasem Sąd w uzasadnieniu wyroku w niniejszej sprawie uznał za poczynione w sposób prawidłowy i wyczerpujący ustalenia Wojewody Wielkopolskiego, które zostały oparte jedynie o pisma Zarządu Dróg Miejskich w P. , iż "działki nr [...] i [...] znajdują się poza liniami rozgraniczającymi ulicy [...] i nie stanowią drogi publicznej". Wojewoda ograniczył się jedynie do kwestii umiejscowienia chodnika i wyjazdu z pętli komunikacji miejskiej poza liniami rozgraniczającymi ulicy, a nie odniósł się w ogóle do kwestii momentu ich wybudowania i znaczenia (czy chodnik i wyjazd w momencie powstania stanowił cześć budowli, jaką była trasa [...]). Obecne położenie działek [...] i [...] poza liniami rozgraniczającymi ulicy [...] nie przesądza automatycznie o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia - posadowienia części trasy [...] w postaci chodnika wzdłuż ulicy i wyjazdu z dworca komunikacji miejskiej.

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu błędnie uznał, że organy obu instancji w sposób wyczerpujący i wystarczający wyjaśniły kwestię zagospodarowania terenu obecnej działki nr [...] - zrealizowania na niej elementów trasy [...] - czyli chodnika i wyjazdu. Sąd także błędnie uznał, ze wytyczne wynikające z uzasadnienia wyroku z dnia 30 maja 2007 r. zostały uwzględnione przez organy obu instancji i tym samym błędnie przyjął, że organy te w sposób wystarczający wykazały, że zachodzą przesłanki do zwrotu działki nr [...] na rzecz spadkobierców byłych właścicieli.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna w sposób oczywisty nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz,. 651) stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli 1) pomimo upływu 7 lat do dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło decyzją dnia 13 kwietnia 1967 r. Skoro przedmiotowa działka, co wynika z pism Zarządu Dróg Miejskich w P. z 6 kwietnia 2002 r. oraz z 30 października 2002 r. usytuowana jest poza liniami granicznymi ul. [...] stanowiącej fragment dawnej trasy [...], to jest oczywiste, iż na tej działce nie został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Celem tym, co wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 1967 r. była budowa Trasy [...], a więc drogi. Przepis art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.) definiuje "drogę" jako "budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym". Pkt 1 tego samego artykułu pod pojęciem "pasa drogowego" nakazuje rozumieć: "wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu oraz urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą". Tak więc decydujące znaczenie dla określenia czy określone urządzenie czy też obiekt stanową fragment drogi jest umiejscowienie go wewnątrz pasa drogowego, czyli wydzielonego "liniami granicznymi gruntu". Żadna inwestycja znajdująca się poza pasem drogowym nie może być uznana za fragment drogi, a w konsekwencji wypada uznać, iż przedmiotowa działka wywłaszczona pod drogę publiczną okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Okoliczność, iż w późniejszym okresie wybudowano na tej działce wjazd na dworzec autobusowy nie ma i nie może mieć w tej sytuacji żadnego znaczenia z punktu widzenia art. 137 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność zaś, że po upływie ponad 40 lat od daty budowy Trasy [...] nie można precyzyjne ustalić daty rozpoczęcia robót budowlanych na konkretnym odcinku tej trasy, w sytuacji, gdy działka skarżących bezdyskusyjnie znajduje się poza pasem drogowym ul [...] nie może odbierać wnioskodawcom uprawnień do żądania zwrotu wywłaszczonej a zbędnej na cel wywłaszczenia nieruchomości.

W tej sytuacji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77§ 1 k.p.a. były chybione.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji