Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 232/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 16a ust. 1, ust. 2, ust. 8, art. 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Hanna Knysiak – Molczyk Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 maja 2014 r.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania M. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na stałe. Organ I instancji ustalił, że M. K. była zatrudniona w Urzędzie Miejskim w okresie od 6 października 2011 r. do 24 października 2011 r. oraz od 2 listopada 2011 r. do 30 grudnia 2011 r. na podstawie umowy zlecenia, a od dnia 8 sierpnia 2012 r. jest ona zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zdaniem organu I instancji, w związku z faktem, że po ustaniu zatrudnienia M. K. była zarejestrowana w GUP jako osoba zdolna do podjęcia zatrudnienia nie można uznać, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ I instancji stwierdził, iż nie kwestionuje faktu sprawowania przez M. K. opieki nad ojcem, gdyż potwierdził to wywiad środowiskowy przeprowadzony przez przedstawiciela Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jednakże zgodnie z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta M. K. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie o jej zmianę i przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. M. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezydenta Miasta, że zarejestrowanie w Grodzkim Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna zdolna do zatrudnienia jest tożsame z zatrudnieniem, tj. wykonywaniem pracy. Zdaniem odwołującej się, stanowisko to jest absurdalne i stanowi nadużycie prawa. Odwołująca się podniosła, iż w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca taksatywnie wymienił przyczyny, których wystąpienie powoduje odmowę prawa do świadczenia. Wśród tych przyczyn nie ma wyłączenia osób zarejestrowanych w urzędach pracy jako osoby bezrobotne. M. K. wskazała, iż w pkt 8 ust. 1b w/w art. 16a wymienione jest podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów, co bezpośrednio odnosi się m.in. do wszelkich form zatrudnienia, z samozatrudnieniem włącznie, lecz nie do zarejestrowania osoby uprawnionej do świadczenia jako osoba bezrobotna. M. K. stwierdziła, iż decyzja organu I instancji jest wadliwa i narusza jej prawo wynikające z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, a zagwarantowane ustawą o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...]. Kolegium stwierdziło, iż M. K. spełnia kryterium dochodowe przyznania przedmiotowego świadczenia, o którym mowa w ust. 2 art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zachodzą też przesłanki negatywne wymienione w art. 16a ust. 8 w/w ustawy wyłączające prawo do wnioskowanego świadczenia. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast, zdaniem organu II instancji, przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, iż orzeczeniem lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 czerwca 2013 r. M. K. został trwale zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności przy czym ustalono, że niepełnosprawność istnieje od listopada 1995 r. Kolegium zaznaczyło przy tym, iż warunkiem uzyskania wnioskowanego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy wskazał, iż M. K. była zatrudniona od 6 października 2011 r. do 24 października 2011 r. oraz od 2 listopada 2011 r. do 30 grudnia 2011 r., na podstawie umowy zlecenia. Obecnie wnioskodawczyni posiada status osoby bezrobotnej w Grodzkim Urzędzie Pracy od dnia 8 sierpnia 2012 r. Wobec powyższego organ II instancji uznał, iż strona nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Kolegium porównało datę powstania niepełnosprawności (rok 1995, a rentę pobiera od roku 1985) oraz daty zatrudnienia strony i stwierdziło brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Kolegium dodało, iż z założenia specjalny zasiłek opiekuńczy ma charakter rekompensaty za rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd bezspornym winien być związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ odwoławczy stwierdził również, iż decyzja w sprawie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ administracji jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie może kierować się zasadami współżycia społecznego w sytuacji nawet ciężkich okoliczności życiowych. Kolegium stwierdziło, iż nie kwestionuje, że M. K. sprawuje opiekę nad chorym ojcem, jednakże w przedmiotowej sprawie przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującą wykładnią przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prezydentowi Miasta do ponownego rozpoznania, względnie o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego od czerwca 2013 r. do końca okresu zasiłkowego. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów administracyjnych i stwierdziła, iż zarejestrowanie w Grodzkim Urzędzie Pracy jest czynnością administracyjną, porządkową, ewidencjonującą status osoby zarejestrowanej i nieprzesądzającą o podjęciu przez nią pracy. Skarżąca powtórzyła swój wcześniejszy argument, że w treści art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób taksatywny wymieniono przyczyny, których wystąpienie powoduje odmowę prawa do świadczenia, wśród których nie ma jednak wyłączenia osób zarejestrowanych jako osoby bezrobotne w urzędach pracy. M. K. wskazała, iż w pkt 8 ust. 1b w/w art. 16a wymienione jest podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów, co bezpośrednio odnosi się m.in. do wszelkich form zatrudnienia, z samozatrudnieniem włącznie, lecz nie do zarejestrowania osoby uprawnionej do świadczenia jako osoba bezrobotna. Zatrudnienie wiąże się bowiem ściśle z obowiązkiem świadczenia pracy i podleganiem z tego tytułu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, który nie występuje przy statusie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, podlegającej jedynie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, do którego jednak ustawa o świadczeniach rodzinnych w żadnym miejscu się nie odnosi. Skarżąca stwierdziła, iż wszelkie inne wyłączenia, nie wynikające wprost z treści przepisów prawa, stanowią nadużycie prawa przez organy administracyjne. M. K. ponownie podniosła również zarzut, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje są wadliwe i naruszają jej prawo wynikające z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, a zagwarantowane ustawą o świadczeniach rodzinnych. Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż ustalone przez SKO jej okresy zatrudnienia w 2011 r. miały miejsce, gdy studiowała na Uniwersytecie. Skarżąca wskazała, iż jej studia we W oraz praca w Urzędzie Miasta były przyczyną, z powodu której nie mogła w tym czasie opiekować się ojcem. Skarżąca dodała, że jej powrót do K po ukończeniu studiów i wydanie w czerwcu 2013 r. orzeczenia o zaliczeniu jej ojca do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i ustaloną koniecznością sprawowania nad nim stałej opieki nie był bezpośrednio związany z ustaloną w 1995 r. jego całkowitą niezdolnością do pracy i do samodzielnej egzystencji, gdyż wówczas nie wymagał stałej opieki, a jedynie okresowo. Skarżąca stwierdziła, że obecnie stan fizyczny jej ojca wymaga stałego nadzoru i w związku z tym nie może ona podjąć pracy. Skarżąca zarzuciła również, że dokonane przez SKO ustalenia nie odpowiadają w pełni stanowi faktycznemu sprawy, na który organ ten powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2013r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy z dnia 28 listopada 2003r. świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały sformułowane w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem zasiłek specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

Jednocześnie w art. 16a ust. 8 ustawa wskazuje, że zasiłek ten nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów; c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy. Na skarżącej, jako córce osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Spełnione zostało też kryterium dochodowe, a rodzinny wywiad środowiskowy pozwala na przyjęcie, że skarżąca faktycznie sprawuje nad ojcem stałą opiekę.

Bezsporne między stronami jest zatem, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, który - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 czerwca 2013r. (k. 28 akt adm.) – został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami do stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Należy także zauważyć, że z przedmiotowego orzeczenia lekarskiego z dnia 7 czerwca 2013r. wynika, że niepełnosprawność istnieje od listopada 1995r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności – od 29 listopada 1995r., z czego organy nie wysunęły prawidłowych wniosków przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Należy wyraźnie odróżnić datę ustalenia stopnia niepełnosprawności od daty powstania niepełnosprawności. Rezygnacja z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej, stanowiąca przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, winna pozostawać w związku przyczynowo – skutkowym z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powinna ona zatem być rozpatrywana w związku z datą powstania niepełnosprawności, a nie z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności. Jak wyżej podniesiono, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała już w 1995r. Nie można zatem wykluczyć, że konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem i rezygnacji z tego powodu z pracy przez skarżącą powstała przed datą ustalenia stopnia niepełnosprawności M. K. Tego jednak organy w niniejszej sprawie nie badały, nieprawidłowo poprzestając na stwierdzeniu, że skarżąca po ustaniu zatrudnienia zarejestrowała się jako osoba bezrobotna i nietrafnie przyjmując, że wyklucza to możliwość przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd podziela stanowisko organów, że jednym z warunków przyznania świadczenia z art. 16 a ust.1 o świadczeniach rodzinnych jest, aby osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad tą osobą. Należy przyjąć, że rozwiązanie umowy o pracę z upływem okresu, na który została zawarta, spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art.16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie uzależnił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego od sposobu ustania stosunku zatrudnienia. Istotne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia związana była z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Nie można uznać, że skoro skarżąca ubiegając o przyznanie wnioskowanego świadczenia nie pozostawała w zatrudnieniu i nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a wskazanej ustawy, to nie mogła spełnić przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. W znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu wykluczającego osobę bezrobotną od możliwości uzyskania świadczenia o jakim mowa w art. 16 a ust. 1. Przytoczony powyżej przepis art. 16a ust. 8 omawianej ustawy, zawiera przesłanki wyłączające prawo do omawianego świadczenia, wyliczając w sposób enumeratywny kategorie osób, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Katalog tych osób ma charakter zamknięty. Wśród osób pozbawionych z mocy ustawy świadczenia, o jakim mowa w art. 16 a ust. 1, nie wymieniono bezrobotnego, zatem ustawodawca nie wykluczył tej kategorii osób z możliwości uzyskania omawianego świadczenia.

Uregulowanie zawarte w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r. , nr 69, poz. 415 ze zm.) definiując pojęcie bezrobotnego wskazuje, że jest to osoba, która – przy spełnieniu innych warunków – nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. W dotychczasowym orzecznictwie trafnie przyjmowano na tle art. 17 ust. 5 tej ustawy, że nie było podstaw do przyjęcia, że osoba bezrobotna nie może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyznanie takiej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skutkuje natomiast w sferze stosunków zatrudnienia i bezrobocia, stanowiąc podstawę do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art. 33 ust. 4 pkt 1, w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zob. wyrok WSA z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13). Status osoby bezrobotnej nie może eliminować takiej osoby z grona tych, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Za taką wykładnią przemawia także art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa w jakich sytuacjach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca w jego treści nie wykluczył osób bezrobotnych (z prawem do zasiłku lub bez tego prawa). Jednocześnie wskazał m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, jeśli ta ma ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku dnia 24 października 2008r., sygn. akt I OSK 1758/07 trafnie wskazał, że gdyby ustawodawcy zależało na pozbawieniu osób bezrobotnych możliwości ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne, to z pewnością uczyniłby to w powyższym przepisie. Natomiast z samego faktu, że z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyeliminowane osoby z ustalonym prawem do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nie da się wyprowadzić wniosku, że również osobom bezrobotnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Podkreślono przy tym, że status bezrobotnego jest jedną z przesłanek do ustalenia prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, których przyznanie dopiero pozbawia osobę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Inną natomiast jest sytuacja, gdy określona osoba pobiera świadczenie pielęgnacyjne, co pozbawia ją statusu bezrobotnego. Powyższe uwagi zachowują swą aktualność także w stosunku do art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest przesłanką przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego (zob. wyrok WSA z dnia 11 czerwca 2013r., sygn. akt II SA/Bd 463/13, wyrok WSA z dnia 8 sierpnia 2013r. , sygn. akt II SA/Go 555/13, wyrok WSA z dnia 3 grudnia 2013r., II SA/Łd 1026/13; także wyrok WSA z dnia 27 listopada 2013r., IV SA/Po 965/13). Jeżeli zatem wnioskodawczyni w niniejszej sprawie spełniłaby pozostałe przesłanki wymagane do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie można by jej było odmówić tylko z tego powodu, że w chwili składania wniosku była osobą bezrobotną.

Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez państwo osób opiekujących się członkami najbliższej rodziny, gdyż w innym wypadku to państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swymi niepełnosprawnymi obywatelami. Art. 16 a należy interpretować, mając na uwadze ten właśnie cel regulacji. Wobec powyższego rolą organów było wnikliwe zweryfikowanie powyżej wskazanych okoliczności. Dopiero ocena powyższych faktów w całokształcie okoliczności sprawy umożliwiała prawidłowe zastosowanie art. 16 a wskazanej ustawy.

Mając na uwadze wskazane powyżej argumenty należy uznać, że w niniejszej sprawie organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. W toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne naruszyły też przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013, poz. 267, zwany dalej K.p.a.), albowiem nie przeprowadzono należytego postępowania wyjaśniającego co do tego, czy przyczyny rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały związek z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uznając, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym oraz przepisów postępowania, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r., poz. 270).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, po uzupełnieniu jego braków poprzez należyte ustalenie stanu faktycznego zgodnie z zawartymi powyżej wskazówkami Sądu, organy administracyjne winny rozpoznać wniosek skarżącej mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.