Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 539/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Sędziowie NSA Jan Zając (spr.), Ryszard Mikosz, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Po 1002/05 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Po 1002/05, mocą którego oddalono skargę A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

W motywach wyroku Sąd opisał dotychczasowy przebieg sprawy. Wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] Inspektor Kontroli Skarbowej w Poznaniu określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za luty i marzec1999 r. Powyższe rozstrzygnięcie utrzymano w mocy decyzją Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2002 r., Nr [...], a skarga na powyższą decyzję ostateczną została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt I SA/Po 1149/02.

W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r., sygn. akt K 24/03, który wszedł w życie z dniem 12 maja 2004 r., podatnik dnia 30 grudnia 2004 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2002 r., wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowego wniosku o wznowienie postępowania. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej oraz powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu podatnik zaznaczył, że w sprawie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, a podatnik uzależniał podjęcie dalszych czynności od zakończenia owego postępowania. Ponadto podniesiono, że okres jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na żądanie wznowienia postępowania wydaje się być stanowczo za krótki i ograniczenie to nie ma żadnego uzasadnienia, toteż wniosek należy oceniać według jego treści, a nie cech formalnych.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. odmówił podatnikowi przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a po rozpatrzeniu zażalenia strony, działając w oparciu o art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 162 § 1-3 Ordynacji podatkowej, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Organy podatkowe uznały, że naruszenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (okres od 13 czerwca do 29 grudnia 2004 r.) nie usprawiedliwia postępowanie egzekucyjne ani sądowe, a podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia postanowień organów podatkowych obu instancji wskazano, że wniosek o przywrócenie terminu skarżący złożył niezwłocznie po ustaleniu, że rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedyną możliwość wzruszenia decyzji podatkowych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Podatnik podniósł także, że o wydaniu wspomnianego wyroku organy podatkowe wiedziały, aczkolwiek nie poinformowały o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania i w dalszym ciągu prowadziły egzekucję zmierzając do wyegzekwowania niesłusznie określonej należności.

Po zbadaniu skargi Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zasługuje ona uwzględnienie.

Za bezzasadny uznano zarzut, że organy podatkowe mają obowiązek pouczania stron z urzędu o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu, gdyż żaden przepis prawa nie nakłada na organy administracji publicznej takiego obowiązku.

Ponadto Sąd zauważył, że w świetle art. 162 Ordynacji podatkowej skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Nie dowiedziono również, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony najpóźniej w siódmym dniu od ustania przyczyny uchybienia terminu. Biorąc pod uwagę postępowanie sądowe, które zakończyło się postanowieniem z dnia 26 września 2002 r., data ustania przyczyny uchybienia terminu przypadała więc na październik 2002 r., natomiast w przypadku postępowania egzekucyjnego zweryfikowanie tej daty nie jest w ogóle możliwe, gdyż postępowanie trwa nadal. Zdaniem Sądu nie uprawdopodobnia braku winy wskazywanie na zbyt krótki termin do złożenia wniosku.

Sąd pierwszej instancji odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r. i podkreślił, że zgodnie z art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej żądanie wznowienia postępowania mogło nastąpić w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia, tj. do 12 czerwca 2004 r. Powołany przepis jest bezwarunkowy, a organ podatkowy działa tylko na podstawie i w granicach prawa podatkowego. Również Sąd, sprawując w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, nie może oprzeć owej kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej.

Sąd pierwszej instancji uznał, że z punktu widzenia legalności zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Podkreślono, że chociaż ciężar daniny publicznej nie powinien zależeć od czynności proceduralnej, to dobroczynny skutek terminów polega na tym, że ujmując poszczególne czynności procesowe w wymierne jednostki czasowe zobowiązują do wykonywania ich w oznaczonym czasie, tak przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, jak i przez stronę postępowania administracyjnego. Pełnią rolę gwarancyjną dla stron, stabilizują rozstrzygnięcia. Dlatego też ich przywracanie nie następuje z urzędu i ma charakter wyjątkowy, gdy zostaną w sposób nie budzący wątpliwości spełnione przewidziane prawem wymogi. W opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący owych wymogów nie spełnił.

Skargą kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik A. G. zaskarżył rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości. Działając zgodnie z dyspozycją art.174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: u.p.p.s.a., wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niedostrzeżenie błędnej interpretacji przez organy administracji przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej nastąpiło bez jego winy;

2) naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a., w związku z art. 3 § 2 u.p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie w wystarczającym stopniu kontroli działalności administracji publicznej.

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej opisano dotychczasowy przebieg sprawy oraz podkreślono, że decyzja, na podstawie której prowadzone było wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, wydana została w oparciu o art. 32a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), dalej: ustawa o VAT, uznany następnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r. za niezgodny z Konstytucją. Autor skargi kasacyjnej przytoczył główne motywy rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, a następnie odniósł się do kwestii wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania twierdząc, że niezłożenie go w przepisanym terminie, tj. do dnia 12 czerwca 2004 r. wynikało z faktu, że wobec skarżącego prowadzono postępowania egzekucyjne, a w ich trakcie skarżący wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W ocenie autora skargi kasacyjnej, gdyby skarżący został poinformowany we właściwym terminie przez organy podatkowe o fakcie wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz o tym, że jego rozstrzygnięcie może mieć znaczenie dla jego obowiązków podatkowych, to wówczas skarżący nie zostałby narażony na szkodę wynikającą z podjęcia określonych czynności egzekucyjnych. Skarżący nie posiadał wiedzy o wydanym wyroku, gdyż nie ma na co dzień styczności z Dziennikiem Ustaw, a zatem nie sposób od niego wymagać, aby w oparciu o taki wyrok złożył wniosek o wznowienie postępowania w przepisanym terminie.

W opinii strony skarżącej zgodzić należy się ze stwierdzeniem, że osoba zainteresowana powinna sama we właściwym czasie podjąć odpowiednie czynności w zakresie możliwości wznowienia postępowania, ale nie może to zwalniać organów administracji publicznej od obowiązku pouczania strony o możliwości podejmowania określonych czynności w toku postępowania, kiedy wymaga tego zasada państwa prawa, a taka sytuacja miała miejsce w omawianej sprawie. Egzekucję prowadzoną w oparciu o przepis prawa uznany za niezgodny z Konstytucją RP należy, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, uznać za rażąco niezgodną z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

Na poparcie swych twierdzeń odnośnie możliwości przywrócenia terminu autor skargi kasacyjnej przytoczył poglądy przedstawicieli doktryny oraz tezy z orzecznictwa. Podkreślił również, że choć Sąd Administracyjny nie może sam opierać sprawowanej kontroli o kryterium słuszności, powinien wziąć pod uwagę brak zastosowania tego kryterium przez organy administracji publicznej na etapie postępowania administracyjnego.

Podsumowując uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej strona podniosła, że w jej ocenie przedstawione w toku postępowania administracyjnego okoliczności dostatecznie uprawdopodobniły wniosek o przywrócenie terminu. Był on bowiem złożony niezwłocznie po ustaleniu, że rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedyną możliwość wzruszenia decyzji podatkowych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Odpowiedzi na skargę kasacyjna nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny było postanowienie w kwestii o charakterze procesowym i tylko kryteria dotyczące kwestii procesowych mogły być podstawą oceny legalności tego postanowienia.

Dlatego wplatane przez stronę skarżącą do argumentacji kryteria odnoszące się do merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie podatkowej nie mogą być brane pod uwagę.

Przechodząc do rozpatrzenia pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej należy zauważyć, że dotychczasowe orzecznictwo w zakresie przywrócenia terminów nie pozwala na podzielenie poglądu strony skarżącej, że przytoczona przez niego argumentacja była słuszna i wystarczająca dla uznania braku jego winy w uchybieniu terminu... Ani bowiem prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ani wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie były nigdy uznane za okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminu. Nie mogły być uznane gdyż nie stanowią obiektywnej przeszkody do podjęcia takiej czynności.

A już zupełnym nieporozumieniem jest twierdzenie o zbyt krótkim, bo miesięcznym terminie, do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Uszło uwadze skarżącego, że jest to najdłuższy termin przyjęty do składania środków mających na celu wzruszenie decyzji, w tym także do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z innych, niż w niniejszej sprawie przyczyn. Nie ma więc żadnego racjonalnego uzasadnienia twierdzenie, że skarżący bez własnej winy nie złożył wniosku o wznowienie postępowania z powodu zbyt krótkiego terminu przewidzianego w ustawie do dokonania takiej czynności.

Co się zaś tyczy braku wiedzy skarżącego na temat możliwości złożenia takiego wniosku, to trzeba przypomnieć, że okoliczność ta nie mieści się w pojęciu braku winy. Bowiem każdy, kto podejmuje się funkcjonować w sferze gospodarczej, musi zadbać o stosowną obsługę prawną. Żaden przepis nie nakłada na organy podatkowe obowiązku rozsyłania do podatników informacji o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania po korzystnym dla podatników orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Realizacja postulatu skarżącego prowadziłaby do zwolnienia z odpowiedzialności za swoje działania podatników i przerzucenia na całe społeczeństwo kosztów obsługi prawnej podmiotów gospodarczych. Taka interpretacja obowiązku informowania stron podważa fundamentalną zasadę informowania o stanie prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej za pośrednictwem organów publikacyjnych jak Dziennik Ustaw i Monitor Polski.

Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego został prawidłowo opublikowany w Dzienniku Ustaw, to było to wystarczające działanie organów Państwa do zapewnienia jego obywatelom możliwości prawnych wzruszenia decyzji opartych na zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny przepisie.

Drugi zarzut skargi kasacyjnej sformułowany jako nieprzeprowadzenie w wystarczającym stopniu kontroli działalności administracji publicznej nie został w żaden sposób skonkretyzowany w uzasadnieniu tej skargi. Można tylko przypuszczać, że wystarczający stopień przeprowadzenia kontroli miałby miejsce gdyby Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego. Jednakże brak konkretyzacji tego zarzutu nie umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienia się do niego.

Z tych powodów nie mógł być uwzględniony.

Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.