Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 792/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 par. 1, art. 29 par. 1, art. 35, art. 45 par. 1, art. 56 par. 1, art. 59 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 62
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Dominik Mączyński Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] marca 2011 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w L. nr.: [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na: ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2002 r. do października 2002 r., ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2002 r. do sierpnia 2002 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: listopad 2000 r., grudzień 2000 r. luty 2001 r., od maja 2001 r. do lipca 2001 r. oraz od maja 2002 r. do sierpnia 2002 r. - wszczął postępowanie egzekucyjne wobec R. W.. Odpisy tytułów wykonawczych doręczone zostały zobowiązanemu w dniu [...] kwietnia 2011 r. wraz z zawiadomieniami z dnia [...] marca 2011 r. (nr: ...) o zajęciu wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w "W." z siedzibą w O.. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu [...] kwietnia 2011 r.

Pismami z dnia [...] kwietnia 2011 r. R. W. wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.. Strona poniosła brak doręczenia upomnień, brak podstawy prawnej należności, tj. deklaracji podpisanej i złożonej przez zobowiązanego, brak zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za lata 1999 – 2003 oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jednocześnie w pismach tych sformułowany został wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych do czasu ostatecznego załatwienia sprawy.

Sprawa zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec R. W. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych stanowiła przedmiot odrębnych postępowań. Wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r., nr: [...], którymi utrzymano w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr: [...], w sprawie uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne za bezzasadne, zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który nieprawomocnymi wyrokami z dnia 29 lutego 2012 r. w sprawach o sygn. akt: I SA/Po 771/11 oraz I SA/Po 772/11, oddalił skargi w tym przedmiocie.

Natomiast co do zawartego w powyższych pismach, wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. wydał, w trybie art. 56 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954, ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."), postanowienie z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]. Organ pierwszej instancji odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Dodatkowo organ podniósł, że strona, mimo wezwania, nie udostępniła danych dotyczących jej sytuacji materialnej, a wierzyciel nie ma żadnego interesu prawnego w zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie (art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O., R. W. wniósł w dniu [...] lipca 2011 r. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Zobowiązany wskazał w nim, że w stosunku do każdego z tytułu wykonawczego wniósł osobne pisma zawierające zarzuty oraz wnioski o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a w związku z tym organ egzekucyjny powinien był wydać dwadzieścia odrębnych postanowień. Zobowiązany zwrócił uwagę, że przed rozpatrzeniem wniosku o zwieszenie postępowania egzekucyjnego organ zwrócił się do niego o wypełnienie oświadczenia o jego stanie majątkowym. Z korespondencji z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych wywnioskował, że wspomniane żądanie nie ma podstaw prawnych. Zdaniem zobowiązanego, to brak spełnienia tych żądań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie brak podstaw prawnych skutkował wydaniem postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Na koniec zobowiązany stwierdził, że to z uwagi na trudną sytuację finansową, a nie brak chęci do spłaty zaległości wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu uzyskania prawomocnych orzeczeń w tej sprawie.

W wyniku rozpatrzenia sprawy w toku instancji odwoławczej Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podzielając stanowisko Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O., postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lipca 2011 r. Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, bowiem jak wynika z akt sprawy nie zaistniała żadna z przesłanek ustawowych wymienionych w powołanym art. 56 § 1 u.p.e.a. Tym samym uznano, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w O. słusznie odmówił zawieszenia prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, gdyż związany był powołanym wyżej przepisem. Organ wskazał, że wskazany przepis nie pozostawia organowi egzekucyjnemu uznania co do zawieszenia postępowania.

Z kolei odnosząc się do kwestii bezprawnego, zdaniem zobowiązanego, żądania udzielenia przezeń informacji w zakresie posiadanego majątku organ drugiej instancji zwrócił uwagę na treść art. 36 § 1 u.p.e.a., który dopuszcza w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji żądanie przez organ egzekucyjny od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień. Organ zaznaczył także, iż zgodnie z przepisem art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może zostać zawieszone na wniosek wierzyciela. Z tego też względu wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w L. wystąpił do zobowiązanego o informacje niezbędne do rozpatrzenia takiej możliwości.

W kwestii zarzutu dotyczącego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny jednym postanowieniem zarzutów i wniosków o zawieszenie postępowania zgłoszonych oddzielnymi pismami, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej w skrócie: "KPA"), w sprawach, w których prawa i obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Przy czym orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuszcza możliwość prowadzenia jednego postępowania dotyczącego tej samej strony, jeżeli w wielu sprawach obowiązki strony wynikają z tego samego stanu faktycznego i prawnego. Organ drugiej instancji przyjął, że z sytuacją taką, czyli dotyczącą jednej osoby, mamy do czynienia również w niniejszej sprawie.

Reasumując Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, iż z uwagi na brak przesłanek do zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a., postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R. W. wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a argumenty powołane przez stronę w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. W. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia [...] lipca 2011 r. i uznanie złożonych przez niego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tam tytułów wykonawczych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż nie zgadza się z orzeczeniem utrzymującym w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji oraz z treścią uzasadnienia. W pełni podtrzymał również swoje argumenty i zarzuty "(...) zgłoszone we wcześniejszych odwołaniach i skargach w tej sprawie".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a.").

W następstwie kontroli zaskarżonego aktu Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ egzekucyjny w sposób uzasadniony wydał jedno rozstrzygnięcie w sprawie wszystkich wniosków o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji. Podstawę dla takiej formy rozstrzygnięcia stanowi art. 62 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym dopuszczono bowiem możliwość prowadzenia jednego postępowania dotyczącego tej samej strony, jeżeli w wielu sprawach obowiązki strony wynikają z tego samego stanu faktycznego i prawnego (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 3 lutego 1999 r., sygn. akt I SA/630/98, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc natomiast do meritum sporu zawisłego w rozpoznawanej sprawie przed tutejszym Sądem, należy wyjaśnić, że instytucję zawieszenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 56 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny związany jest treścią tego przepisu, zawierającą enumeratywnie wymienione przesłanki zawieszenia postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 228/97, publ. LEX nr 33590). Zgodnie z tym przepisem prawa, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;

4) na żądanie wierzyciela;

5) w innych przypadkach prawem przewidzianych.

W niniejszej sprawie, będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził w sposób właściwy, iż powyższy przepis prawa wymienia przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru co do zawieszenia postępowania ("ulega zawieszeniu" – por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Lu 339,96, publ. LEX nr 29731). Innymi słowy, jeśli zobowiązny przedstawi organowi egzekucyjnemu jedną z wyartykułowanych w art. 56 § 1 pkt. 1-3 i 5 u.p.e.a. okoliczności, organ ten ma obowiązek zawiesić postępowanie. A contrario, jeżeli nie wskaże on jednej z tych okoliczności, organ nie posiada podstawy do wydania orzeczenia w tym przedmiocie. Jedyną zatem możliwością zawieszenia postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji jest dopuszczalność złożenia przez wierzyciela wniosku o zawieszenie tego postępowania (art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Wskazując na to ostatnie uprawnienie wierzyciela, należy mieć na względzie, iż w świetle art. 6 § 1 u.p.e.a. organ ten jest zobowiązany do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania, względem zobowiązanego uchylającego się od wykonania obowiązku, środków egzekucyjnych. Przy tym ustawodawca zmierzając do zapobiegania sytuacji, w których doszłoby do stosowania środka egzekucyjnego pomimo istnienia ku temu przeszkód o nietrwałym charakterze (np. w wypadku odroczenia terminu płatności podatku albo rozłożenia zapłaty podatku na raty – zgodnie z art. 67a § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60, ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."), wręczył wierzycielowi uprawnienie do złożenia wspomnianego wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącego we wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego okoliczności - dotyczące jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej - nie mogły wywołać oczekiwanego przezeń skutku, gdyż nie stanowią przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego w administracji (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1636/99, publ. LEX nr 49798). Ponadto okoliczności mające wskazywać na zasadność złożonych przez skarżącego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne - tj. przedawnienie oraz spłata części należności, a ponadto brak doręczenia upomnień, a także brak podstawy prawnej należności - nie stanowią podstaw zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w myśl wspomnianego art. 56 § 1 u.p.e.a.. Natomiast podlegały one badaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku postępowań ze skarg na ostateczne postanowienia w sprawie uznania za bezzasadne zarzutów na prowadzone postępowania egzekucyjne z dnia 27 czerwca 2011 r. - który nieprawomocnymi wyrokami z dnia 29 lutego 2012 r., w sprawach o sygn. akt: I SA/Po 771/11 i I SA/Po 772/11, oddalił skargi w tym przedmiocie.

W związku z powyższym należy stwierdzić, iż rację miał organ odwoławczy, że przedstawione przez zobowiązanego okoliczności nie wypełniają dyspozycji art. 56 § 1 u.p.e.a. Należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne w administracji ma charakter wykonawczy, w związku z czym w jego toku organ egzekucyjny nie może badać zasadności obowiązku objętego podstawą egzekucji i tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Okoliczności przedstawione przez zobowiązanego w toku postępowania z wniosku o zawieszenie procedury egzekucyjnej mogłyby co najwyżej stanowić podstawę udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań, które podlegały egzekucji. Dyrektor Oddziału ZUS, działając jako organ egzekucyjny, nie posiadał kompetencji do podjęcia działań w tym zakresie. Z drugiej strony należy stwierdzić, że wątpliwości zobowiązanego przedstawione w treści zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, dotyczące podstaw żądania wypełnienia przez zobowiązanego oświadczenia o stanie majątku i dochodach - wynikają z niezrozumienia przez stronę mechanizmów działania organu. Przybliżając jedynie ubocznie tę kwestię Sąd wyjaśnia, że organ egzekucyjny pozyskawszy wstępne informacje o sytuacji finansowej zobowiązanego zmierzał do dokonania dokładniejszych ustaleń w tym zakresie. Posiada on bowiem w dalszej kolejności możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na ryzyko nieuzyskania w jego toku kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, chyba że wcześniej wierzyciel złożyłby wniosek o umorzenie (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), bądź o zawieszenie postępowania (art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

Konkludując powyższe rozważania, na zasadzie art. 6 P.p.s.a. Sąd uznaje za zasadne pouczenie strony na przyszłość, iż wnosząc zarzuty na prowadzone postępowanie, bądź formułując wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, skarżący winien rozważyć zasadność skierowania do organu żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego albo niektórych czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów (art. 35 u.p.e.a.). Okolicznością uzasadniającą wstrzymanie postępowania egzekucyjnego może być fakt równolegle toczącego się postępowania w drugiej instancji oraz prawdopodobne uchylenie lub zmiana na korzyść zobowiązanego decyzji, będącej podstawą egzekucji administracyjnej. Należy przy tym dodać, że organ egzekucyjny i egzekutor będą zobowiązani do odstąpienia od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany przy wnoszeniu zarzutów przedstawi jednocześnie dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.).

W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 P.p.s.a., o oddaleniu skargi.