Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1236/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25  ust. 2  pkt 1  lit. a i  art. 21  ust. 2  pkt 4  lit. s
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Bożena Walentynowicz sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 23 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej G. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 430/06 w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...],nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2006 r., IV SA/Wr 430/06 oddalił skargę G. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a. i art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. o pozbawieniu G. M. uprawnień kombatanckich.

Wcześniej prawomocnym wyrokiem z dnia 13 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2000 r. na mocy, których pozbawiono skarżącego uprawnień kombatanckich. W następstwie wyroku organ administracji wszczął postępowanie zmierzające do ustalenia uprawnień kombatanckich G. M. na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Po jego przeprowadzeniu decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach ... pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w W. w dniu [...] maja 1984 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od dnia 15 czerwca 1945 r. do dnia 31 grudnia 1945 r. W uzasadnieniu podkreślił, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym deklaracji członkowskiej ZBoWiD jednoznacznie wynika, że G. M. był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa publicznego w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa w charakterze młodszego referenta PUBP W., co potwierdza pismo KWP we W. z dnia [...] lipca 2001 r. W sprawie nie wystąpiły okoliczności określone w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, dlatego udział w walkach z UPA i Wehrwolfem nie może mieć znaczenia. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podniósł, iż pracował w Milicji Obywatelskiej, ale akcje, w których brał udział były organizowane razem z UB, dlatego podał, że "pracował wraz z UB". powołał się też na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, gdyż od 25 sierpnia 1946 r. do 8 września 1948 r. odbywał służbę wojskowa w Wojsku Polskim, gdzie brał udział w walkach z UPA. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu stwierdził, że osoba pozbawiona uprawnień z uwagi na służbę w UB nie może ich otrzymać z żadnego innego tytułu.

W skardze od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wskazał, że podczas służby w MO i UB na etapie organizowania się struktur, jego udział opierał się jedynie na likwidacji pozostałości armii Niemieckiej, likwidacji resztek organizacji Werhwolf, W. – S. – W.. Uczestniczył też w likwidacji radiostacji niemieckiej na terenie obecnej drukarni [...] w W.. Podniósł ponadto, iż od 25 sierpnia 1946 r. do 8 września 1948 r. był w wieku poborowym i służba wojskowa była przymusem, a Urząd Repatryjacyjny wyznaczył mu miejsce pracy i oddelegował go do niej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, iż z treści zaświadczenia ZW ZBOWiD w W. z dnia [...] marca 1984 r. wynika, że uznanie okresu działalności kombatanckiej skarżącego nastąpiło z tytułu "utrwalania władzy ludowej (MO)" od dnia 15 czerwca 1945 r. do dnia 31 grudnia 1945 r. Ponadto w ramach postępowania wyjaśniającego będącego konsekwencją wyroku z dnia 13 października 2001 r., organ uzyskał od Instytutu Pamięci Narodowej kserokopię świadectwa pracy wydana przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w W. z [...] marca 1984 r., z którego wynika, iż skarżący pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od 15 czerwca 1945 r. do 31 grudnia 1945 r. i w tym okresie brał udział w walkach z bandami. W zakresie służby G. M. w [...] Pułku Piechoty od 25 sierpnia 1946 r. do 8 września 1948 r. jak wynika z zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 20 października 2005 r. brak danych świadczących o udziale skarżącego w zwalczaniu UPA, Wehrwolfu lub oddziałów zbrojnego podziemia

Powyższe wskazuje, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu ustanowienia i utrwalania władzy ludowej, toteż pozbawienie ich na cytowanej powyżej podstawie jest w pełni zasadne. W zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tylko i wyłącznie element ze sfery faktu - zatrudnienie w organach Urzędu Bezpieczeństwa. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona przez skarżącego w tych organach, bowiem współpraca z organami represji, jakimi były te organy musi być oceniana negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w tym zakresie chodzi. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich. Nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, bowiem nie chodzi o pociągniecie do odpowiedzialności, a o pozbawienie przywilejów z uwagi na przynależność do wyraźnie wyodrębnionej w ustawi w ustawie grupy.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zawiera wyjątki od zasady, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które nabyły je z tytułu ustanowienia i utrwalenia władzy ludowej. Jednym z nich jest uzyskanie tych uprawnień na mocy tytułów określonych w ustawie to znaczy między innymi na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, który za działalność kombatancką uznaje uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA oraz grupach Wehrwolfu w jednostkach Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służbach państwowych. Skarżący zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i w skardze na ostateczną decyzje podniósł, że pełnił służbę w Wojsku Polskim z poboru i brał udział w walkach z oddziałami Wehrwolfu z tego tytułu powinien zachować przyznane mu uprawnienia kombatanckie. Jednakże z dokumentów zebranych w przedmiotowej sprawie w postępowaniu administracyjnym, nie wynika, aby skarżący służył w Wojsku Polskim lub w zmilitaryzowanych służbach państwowych i w związku z tym brał udział w takich walkach. Jak wskazano wyżej art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy daje możliwość uzyskania uprawnień kombatanckich, co w tym przypadku zachodzi tylko wówczas, gdy walka z bandami UPA oraz grupami Wehrwolfu miała miejsce w ramach służby w Wojsku Polskim lub zmilitaryzowanych służbach państwowych. Tymczasem skarżący, prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego (pismo z dnia [...] lutego 2005 r.) miał możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i przedstawienia dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń, czego nie uczynił.

Bezsprzecznie natomiast ustalono, że G. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej (wskazane orzeczenie ZBoWiD z [...] marca 1984 r.) z deklaracji członkowskiej ZBoWiD wynika, iż wstąpił do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w W. w dniu 15 czerwca 1945 r. a następnie w S.-K. w czasie służby brał udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia i grupami Wehrwolfu. Należy również wykluczyć zastosowanie w niniejszej sprawie art. 21 ust 3 ustawy o kombatantach, który przewiduje wyjątek na mocy, którego zatrudnienie w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa nie pozbawia uprawnień kombatanckich jedynie tych osób, które do tych Urzędów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Wymienione przesłanki zachowana uprawnień kombatanckich nie zachodzą w niniejszej spawie, co wykazał organ administracji w toku prowadzonego postępowania, nie zostały one także wykazane przez skarżącego w toku postępowania będącego przedmiotem kontroli.

Skarżący był zatem zatrudniony w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, przy czym z materiału dowodowego nie wynika, aby został on skierowany do pracy w tych organach przez organizację niepodległościową lub przez taką organizację został zwerbowany w celu przekazywania informacji i udzielania pomocy. Z zastrzeżeniem przepisu art. 21 ust. 3 ustawy z 1991 r. o kombatantach, pozbawienie uprawnień kombatanckich następuje ze względu na sam fakt służby w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, niezależnie od charakteru wykonywanych czynności, w szczególności, czy były one związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2000 r., V SA 735/00 LEX nr 79352). W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, iż kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby decyzja ta naruszała obowiązujące przepisy prawa i to w stopniu wymagającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył G. M., wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a (w oryginale art. 25 ust.pkt 1 lit. a – identycznie zresztą jak w wyroku WSA, natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano już ten przepis prawidłowo) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, polegającą na przyjęciu, że sam fakt, iż skarżący przez pewien czas pozostawał funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej w sposób kategoryczny pozbawia go uprawnień kombatanckich, oraz nie uwzględnieniu dyspozycji normy prawnej zdania drugiego ust. 2 art. 25 powołanej ustawy, wskazujący na zachowanie przez niego tych uprawnień, oraz istotny błąd w ustaleniach Sądu I instancji, polegający na przyjęciu, iż skarżący otrzymał uprawnienia kombatanta wyłącznie na tej podstawie, iż jako funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa brał udział w tzw. "utrwalaniu władzy ludowej"", a zatem naruszenie przepisów postępowania, które istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zgodnie z art. 25. ust. 1 powołanej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ustępu drugiego tego artykułu. Konstrukcja normy prawnej jest pozytywna, przewidując generalnie zachowanie uprawnień kombatanckich wcześniej przyznanych, ze wskazaniem enumeratywnie wymienionych wyjątków. Ponieważ nie zachodzi żadna z przyczyn, pozwalająca na niezastosowanie dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 25 ust. 1, pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich nie ma oparcia prawnego. Nie zachodzi bowiem przesłanka pełnienia służby lub funkcji i zatrudnienia w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa przez skarżącego.

Ponadto zdanie drugie ustępu drugiego art. 25 ustawy stanowi jednoznacznie, że uprawnienia zachowują jednak (...) żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r., co zostało w uzasadnieniu Sądu pominięte. Skarżący bowiem służbę taką pełnił, zatem bez względu na inne okoliczności zachowuje swe uprawnienia kombatanckie. Sąd I instancji stwierdził, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu ustanowienia i utrwalania władzy ludowej, toteż pozbawienie ich na cytowanej powyżej podstawie jest w pełni zasadne. Ustalenie to nie jest prawidłowe. Skarżący otrzymał te uprawnienia z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej (a nie Służbie Bezpieczeństwa) oraz służby w Ludowym Wojsku Polskim. Ze zgromadzonego bowiem materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż służył on w [...] Pułku Piechoty LWP. Słusznie zważył Sąd I instancji, że przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracyjny obowiązek zebrania całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z 17 maja 1994 r., SA/Lu 1921/93).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 371) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4. Przepis zaś art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a tej samej ustawy stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 – 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach m. in. Urzędu Bezpieczeństwa. Wyjątek stanowią osoby, które na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 1 tej samej ustawy wykażą, przedkładając stosowne dowody, że do wymienionych służb – np. Urzędu Bezpieczeństwa – zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy.

Skarżący, co sam przyznał w deklaracji członkowskiej ZBOWiD z dnia [...] kwietnia 1984 r., a także piśmie z dnia [...] maja 2000 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od dnia 15 czerwca 1945 r. do dnia 31 grudnia 1945 r. pracował w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa w W., a następnie został przeniesiony do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w S.-K. (N.). Z pisma Komendy Wojewódzkiej Policji we W[...] z dnia [...] F lipca 2001 r. wynika, że figurował on na liście płac jako młodszy referent PUBP W. w 1945 r. A więc wbrew późniejszym twierdzeniom nie było to wyłącznie zatrudnienie w Milicji Obywatelskiej. W toku postępowania administracyjnego nie przedstawił on żadnych dowodów, iż był skierowany do tego Urzędu przez organizacje niepodległościowe lub, że został przez takie organizacje zwerbowany. Tak więc w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a powołanej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 – 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach m. in. Urzędu Bezpieczeństwa Co więcej w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 21 października 2002 r., OPS 2/02, ONSA 2003, z. 2, poz. 42 przyjęto, że przepis art. 22 ust. 2 pkt 4 lit. a powołanej wcześniej ustawy ma także zastosowanie do osoby zatrudnionej w Urzędzie Bezpieczeństwa, która nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji. Z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia – kombatantów – wyłączone są bowiem osoby, które współpracowały z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 15 lutego 1994 r., K. 15/93, OTK 1994, cz. I, poz. 4). Tak więc Późniejsza służba skarżącego w Wojsku Polskim - od 25 sierpnia 1946 r. do 8 września 1948 r. nie może powodować, że zachowa on uprawnienia kombatanckie.

Zgodnie, więc z obowiązującym prawem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich.

Z preambuły ustawy o kombatantach wynika, iż szczególne uprawnienia przyznane tym osobom, a więc także wdowom i wdowcom po nich, są wyrazem szczególnych zasług kombatantów w walce o niepodległość i suwerenność Polski. Cofnięcie tych uprawnień nie jest więc żadnym przejawem represji.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji