Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 909/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Maria Zawadzka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/191/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/191/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy W. z dnia 11 stycznia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania M. P. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. P. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 23 marca 2021 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Z wniosku wynika, że ojciec skarżącej jest żonaty. Skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 19 marca 2021 r. Z orzeczenia z dnia 11 kwietnia 2017 r. wynika, że J. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 23 stycznia 2017 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby psychiczne (02-P). Ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Z orzeczenia z dnia 24 sierpnia 2016 r. wynika, że małżonka J. P. i K. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim.

Z przeprowadzonego w dniu 18 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie podejmuje pracy w celu zapewnienia ojcu stałej i bezpośredniej opieki. Ojciec skarżącej w wyniku złamania kości udowej i szyjki kości udowej stał się osoba leżącą. Wymaga całkowitej opieki w zakresie karmienia, podawania leków, pielęgnacji, jest pampersowany. Ojciec skarżącej ma problemy z pamięcią, wymaga całodobowej opieki. Skarżąca oświadczyła, że ze względu na całodobową opiekę nad ojcem nie może podjąć zatrudnienia.

Decyzją z dnia 18 maja 2021 r. Wójt Gminy W. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Organ wskazał, że uchylenie decyzji jest konieczne, ponieważ organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie - możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez małżonkę J. P. – K. P. W ocenie SKO organ I instancji winien wezwać skarżącą do zawieszenia świadczenia rentowego na czas pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią 18 czy 25 roku życia, nie może w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 19 października 2021 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do przedstawienia dokumentów niezbędnych do rozpoznania sprawy: aktualnego zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikać będzie, czy żona J. P. może sprawować opiekę nad mężem oraz decyzji KRUS o zwieszeniu prawa do renty.

Pismem z dnia 12 listopada 2021 r. skarżąca wskazała, że będzie gotowa do zawieszenia renty, jeśli organy zabezpieczą szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych.

Decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. Wójt Gminy W. orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. W uzasadnieniu organ wskazał, że zachodzą podstawy odmownego załatwienia wniosku skarżącej, ponieważ pobiera ona rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie przedstawiła decyzji o zawieszeniu renty. Organ wskazał, że J. P. pozostaje w związku małżeńskim, a żona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednakże ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie zajmować się mężem. Organ powtórzył, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu wieku wskazanego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy W. W ocenie Kolegium istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii braku zawieszenia przez skarżącą prawa do renty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że uprawnienie strony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego, które wynikło z naruszenia prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. i niewezwanie strony do zawieszenia świadczenia rentowego mimo spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezapewnienie strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do renty;

- art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie braków w postępowaniu dowodowym przez organ II instancji.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, uchylenie poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Wskazać należy, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że wymagający opieki J. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, pozostaje w związku z małżeńskim, a małżonka J. P. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Bezsporną okolicznością był również zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą oraz fakt, że skarżąca pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a z oświadczenia skarżącej wynika, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 19 marca 2021 r. W ocenie Sądu niebudzącą wątpliwości okolicznością był również ciężki stan zdrowia ojca skarżącej oraz okoliczność, że wymaga on stałej opieki.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego- w postaci pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonka J. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z wiążącą Sąd uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA), którą Sąd podziela, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Tymczasem w niniejszej sprawie, małżonka J. P. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

W dalszej kolejności należy wskazać, że skarżąca od 2017 r. pobiera rentę rolniczą z tytułu trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem Sądu nie sposób uznać za możliwą sytuację, w której skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w 2021 r., skoro od 2017 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w tym gospodarstwie. W rezultacie, zdaniem Sądu w tej sprawie nie można mówić o spełnieniu przez skarżącą przesłanki, o której mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

Zasadnie również wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o nie ma ustalone prawo do renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się, że nie można czynić stronie przeszkód w wyborze świadczenia korzystniejszego, a wybór taki powinien być wykonany poprzez zawieszenie prawa do renty (por. m. in. wyrok NSA z 16 marca 2022 r., I OSK 1726/21, CBOSA). Jednakże w niniejszej sprawie, rezygnacja ze świadczenia przez skarżącą pozbawiona byłaby podstaw, ponieważ nie mogłaby prowadzić do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Trzeba bowiem podkreślić, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – w postaci pozostawania ojca skarżącej w związku małżeńskim.

Sąd nie podziela również pozostałych podniesionych w skardze zarzutów. Wskazać należy, że w sytuacji, gdy brak było spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nieuzasadnione byłoby wzywanie skarżącej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie do zawieszenia prawa do renty, niezasadny był zatem również zarzut naruszenia art. 136 § 1 k.p.a.

Sąd dostrzega, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, jednakże nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Kolegium bowiem analizowało stan zdrowia żony J. P. i ustalało, czy może ona sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, jednakże w świetle powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustaleniu podlega jedynie legitymowanie się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na względzie fakt, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, naruszenie to nie miało wpływu na treść decyzji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji innych naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia w świetle art. 145 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.