Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1293/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a), art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Lidia Ciechomska-Florek Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1651/13 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi J. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] października 2013 r., w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, uchylił zaskarżoną decyzję oraz określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

W dniu [...] maja 2009 r. J. K. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w K. z wnioskiem

o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009, deklarując działki rolne o łącznej powierzchni 11,54 ha. Do wniosku rolnik załączył materiał graficzny przesłany przez ARiMR wraz z częściowo wypełnionym wnioskiem

o przyznanie płatności, na którym zaznaczył działki rolne objęte wnioskiem.

Ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał wnioskodawcy pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) – strefa nizinna II na rok 2009 w łącznej wysokości 2658,48 zł do powierzchni 11,05 ha. Płatność została pomniejszona o kwotę 258,72 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości. Płatność przyznana tą decyzją została w dniu [...] stycznia 2010 r. przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy.

Wskutek wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w G. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził nieważność decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2009 r.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie płatności ONW, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., przyznano J. K. pomoc finansową w łącznej wysokości 1985,28 zł, do powierzchni 10,20 ha, następnie ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję organu I instancji w całości i przyznał wnioskodawcy pomoc finansową z tytułu ONW w łącznej wysokości 2183,28 zł, do powierzchni 10,45 ha.

Wobec powyższego, na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. ustalił skarżącemu kwotę nadmiernie pobranych płatności z tytułu (ONW) w wysokości 475,20 zł.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że płatność wypłacona w dniu [...] stycznia 2010 r., na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] grudnia 2009 r., wynikała z pomyłki organu, bowiem przyznając ww. płatność niewyczerpująco rozpatrzył on materiał dowodowy, a w rezultacie, przyznał płatności do działek ewidencyjnych nr [...] i [...] do powierzchni większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, czyli do powierzchni nieuprawnionej. Organ stwierdził ponadto, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji (...) (Dz.U. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 ze zm.; dalej; rozporządzenie nr 796/2004), skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Zdaniem organu, nie można uznać, że błąd polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej nie mógł, w zwykłych okolicznościach, zostać wykryty przez stronę, bowiem materiał graficzny przekazany stronie wraz z wnioskiem spersonalizowanym wskazywał, iż zadeklarowane do płatności grunty rolne, w części obejmowały grunty zarośnięte, czyli grunty nieuprawnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uwzględnił skargę J. K.

i wskazał, że spór pomiędzy stronami sprowadzał się do oceny, czy zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wydanie decyzji ustalającej obowiązek zwrotu nadmiernie pobranych płatności. Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 796/2004, mającego zastosowanie w przypadku dokonania nienależnej lub nadmiernej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. W ocenie Sądu, rację mają organy, że wypłata stronie kwoty 475,20 zł z tytułu płatności ONW na rok 2009 była wypłatą świadczenia w nadmiernej wysokości, jednak zasada zwrotu nadmiernie i nienależnie pobranych środków publicznych, wynikająca także z art. 73 ust. 1 rozporządzenia, doznaje wyjątków, które przewiduje m.in. art. 73 ust. 4. Dlatego dopiero po wykluczeniu przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącego z omawianego obowiązku, możliwe jest skuteczne domaganie się zwrotu świadczeń nienależnych. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, należało rozważyć, czy były podstawy do wyłączenia obowiązku zwrotu z uwagi na uregulowanie art. 73 ust. 4 rozporządzenia. Stosownie do tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

WSA stwierdził, że poza sporem jest, że płatność została dokonana w nadmiernej wysokości na skutek pomyłki organu, co wynika z faktu stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie przyznania skarżącemu pomocy finansowej z tytułu ONW. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ w przekonujący sposób nie odniósł się jednak do przesłanki braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika. Organy obu instancji argumentowały, że składając wniosek skarżący zobowiązany jest do zadeklarowania stanu faktycznego, zaś przekazany mu materiał graficzny wraz z wnioskiem spersonalizowanym wskazywał, że zadeklarowane do płatności grunty rolne, w części obejmowały grunty nieuprawnione.

Zdaniem WSA, jest to argument niedostateczny, zwłaszcza, że zasady które winien znać rolnik, powinien znać organ i właściwie je stosować, a przynajmniej podjąć szybkie działania zamierzające do eliminacji błędu. Sąd podkreślił przy tym, że płatność za 2009 r. została przekazana skarżącemu w dniu [...] stycznia 2010 r., zaś decyzję

o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych należności z dnia [...] lipca 2013 r. doręczono mu [...] lipca 2013 r. i wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania, przede wszystkim w kontekście upływu dwunastomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004.

Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR

z siedzibą w G. i zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 153 p.p.s.a., będące konsekwencją wadliwego uznania, że skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważył błąd dopiero po kilku latach, to mało przekonywujące jest twierdzenie organów, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach podczas, gdy to rolnik ubiegając się o płatności obszarowe zobowiązany jest do podania rzeczywistego obszaru uprawianego zgodnie

z normami i wymogami, a taką wiedzę posiada osoba ubiegająca się o płatności, a zatem błąd polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej mógł

w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na naruszeniu art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że organ dopuścił się naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 podczas, gdy uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, co wyklucza uznanie przez Sąd, że organ administracji dokonał błędnej wykładni wskazanego powyżej przepisu, bądź niewłaściwie przepis ten zastosował, w szczególności w kontekście stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "organ w przekonujący sposób nie odniósł się do przesłanki braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika" oraz "przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania, przede wszystkim w kontekście upływu dwunastomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004", które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie

w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, według norm przepisanych.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie Sąd ma obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt: I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 2010, nr 1 (34), poz. 1).

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy.

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie wymienia się obie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. tzn. naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania. Jeżeli w skardze kasacyjnej skarżący zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania dotyczących stanu faktycznego, w pierwszej kolejności podlegają rozpatrzeniu zarzuty procesowe.

W ramach drugiej z podstaw kasacyjnych skarżący zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. (w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), poprzez bezpodstawne uznanie, że organ dopuścił się naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, wskazując, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tego zarzutu autor skargi kasacyjnej podkreślił natomiast, że uzasadnienie wyroku WSA w G. nie przekonuje o jego słuszności, nie zawiera bowiem wystarczającej argumentacji dostarczającej motywów, którymi kierował się Sąd wydając skarżone rozstrzygnięcie.

Zarzut ten nie jest trafny. Powołany przepis – art. 141 § 4 p.p.s.a. określa obligatoryjne elementy uzasadnienia wyroku sądowego. Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności, jeżeli nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (vide: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia przesłanki określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., zawierając wszelkie obligatoryjne elementy. Sąd I instancji wskazał w związku z jakimi okolicznościami dokonano nadmiernej płatności – niewyczerpującym rozpatrzeniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. wniosku J. K., w rezultacie czego przyznano płatność m.in. do działek ewidencyjnych nr [...] i [...], do powierzchni większej niż maksymalny, kwalifikowany obszar. Wskazał, że poza sporem jest, że płatności dokonano na skutek błędu organu, co wynika z faktu stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2009. Nie zakwestionował, przyjęcia przez organy, że rolnikowi został przekazany razem z wnioskiem spersonalizowanym materiał graficzny wskazujący, że zadeklarowane grunty w części obejmowały grunty nieuprawnione. Uznał jednak, że niewystarczająca była w tym zakresie argumentacja organów, albowiem skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważył błąd dopiero po kilku latach to mało przekonywujące jest twierdzenie organów, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.

Formułując zarzut kasacyjny naruszenia art. 141§ 4 p.p.s.a. organ zdaje się nie zauważać, że w przyjętym modelu kontroli sądowej administracji publicznej to nie sąd ustala stan faktyczny lecz organ, i w związku z tym, w sytuacji jego niewystarczającego ustalenia lub rozważenia w postępowaniu administracyjnym, decyzja może okazać się błędna lub tylko przedwczesna, co powinno – tak jak w niniejszej sprawie skutkować jej uchyleniem. To organ, w takiej sytuacji, chcąc się bronić, przed niesłusznym jego zdaniem uchyleniem decyzji powinien wykazywać, że w sposób kompletny ustalił stan faktyczny i wyczerpująco go rozważył, przy czym nie może być skutecznym argumentem, że istniały trudności dowodowe przy ustalaniu pewnych okoliczności, co w konsekwencji miałoby zwalniać organ od ich dowiedzenia.

Autor skargi kasacyjnej stawiając zarzut niewskazania przez Sąd I instancji przyjętego stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia sam nie określa na jakie jeszcze okoliczności miałby zwrócić uwagę Sąd. Polemizuje natomiast z wyżej przytoczonym stanowiskiem WSA, zauważając, że "Sąd jedynie w sposób ogólny przedstawia wniosek, zgodnie z którym skoro organ jako profesjonalista zauważył błąd dopiero po kilku latach to mało przekonywujące jest twierdzenie organów, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach – jednak Sąd nie bierze pod uwagę obiektywnych trudności po stronie organów administracji stwierdzenia możliwości wykrycia przez rolnika błędu."

Należy ponadto zauważyć, co podkreśla się w orzecznictwie i piśmiennictwie, że art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest to przepis właściwy do wskazywania jako naruszony w kontekście zwalczania naruszeń prawa materialnego lub ustaleń faktycznych sprawy. W orzecznictwie zajmuje się też stanowisko, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. Wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1133/11 opubl. Lex 1358208).

Okoliczność, że skarżący nie akceptuje stanowiska Sądu nie oznacza, że uzasadnienie wyroku narusza przepis o zasadach jego sporządzania.

Wreszcie wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej nie przeprowadził argumentacji idącej w kierunku wykazania wpływu zarzucanego naruszenia na treść wyroku oraz wykazania, że wpływ ten mógł mieć istotny wpływ dla treści tego rozstrzygnięcia. Jak wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skuteczny może być tylko zarzut oparty na tym przepisie, jeśli wpływ naruszenia na wynik sprawy jest "istotny", a zatem nie wystarczy wskazanie w skardze kasacyjnej na naruszenie przepisów postępowania. Skarżący musi jednak wykazać, że "następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w skardze orzeczenia" (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2004 r., FSK 177/04, opubl. Lex 129891). Skarżący ograniczył się do powtórzenia sformułowania ustawowego o istotnym wpływie na wynik sprawy, ponadto zauważył, że "takie" uzasadnienie w praktyce uniemożliwia ocenę i kontrolę toku rozumowania Sądu, jednak bez konkretnego wskazania jakie jeszcze istotne dla sprawy okoliczności ustalił organ, które zostały pominięte w toku sądowej kontroli. W związku z tym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. także z tego względu należy uznać za chybiony.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że również on nie jest trafny.

Zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 został sformułowany w petitum skargi kasacyjnej jako zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu, będącego konsekwencją "wadliwego uznania", że skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważył błąd dopiero po kilku latach, to mało przekonywujące jest twierdzenie organów, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach podczas, gdy to rolnik ubiegając się o płatności obszarowe zobowiązany jest do podania rzeczywistego obszaru uprawianego zgodnie

z normami i wymogami, a taką wiedzę posiada osoba ubiegająca się o płatności, a zatem błąd polegający na przyznaniu płatności do powierzchni nieuprawnionej mógł

w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano także, że zdaniem organu, wykładnia regulacji art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 prowadzi do wniosku, że zasadą jest, iż nienależne lub nadmiernie pobrane płatności powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane zawężająco.

Należy przypomnieć, że powołana regulacja wskazuje, że obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie poinformowano zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Dla zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 konieczne jest zatem w pierwszej kolejności wykazanie, że płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i jednocześnie błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jak podkreślały to organy orzekające w obu instancjach oraz WSA w zaskarżonym wyroku nie jest sporna kwestia, że wypłata płatności w nadmiernej wysokości została dokonana wskutek pomyłki organu, lecz okoliczność, że brak było możliwości wykrycia błędu przez rolnika. W decyzjach, organy jako wystarczający argument dla przyjęcia tej okoliczności wskazywały, że składając wniosek skarżący zobowiązany jest do zadeklarowania właściwego stanu faktycznego, zaś przekazany mu materiał graficzny wraz z wnioskiem spersonalizowanym wskazywał, że zadeklarowane do płatności grunty rolne w części obejmowały grunty nieuprawnione. W skardze kasacyjnej wskazywano ponadto, że wnioskodawca ubiegając się o płatność w sekcji X wniosku o przyznanie pomocy oświadcza m. in. pod rygorem z art. 297 § 1 Kodeksu karnego, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Z powyższego wynika, że skoro rolnik zadeklarował do płatności w części grunty nieuprawnione to tym samym błąd organu polegający na przyznaniu płatności w nadmiernej wysokości mógł w zwykłych okolicznościach zostać przez niego wykryty.

Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że taka argumentacja jest niewystarczająca. Słuszne jest spostrzeżenie, że również organ - profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zobowiązany jest znać zasady przyznawania płatności i właściwie je stosować. Skoro organ zauważył błąd dopiero po kilku latach, to nie jest przekonujące twierdzenie, iż skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Zauważyć również wypada, że organy pierwotnie, przyznały płatność po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej, co wynika z decyzji z dnia 23 grudnia 2009r., a przy ponownym rozstrzyganiu sprawy (po stwierdzeniu nieważności tej decyzji) w przedmiocie płatności ONW, ostateczne rozstrzygnięcie co do przyjętej do płatności powierzchni zapadło dopiero w drugiej instancji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że przy wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy oceniać naturę błędu i brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, Lex nr 1083307 oraz z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 621/12; z 30.10.2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13, internetowa baza orzeczeń nsa.gov.pl). Wskazuje się również, że nie do zaaprobowania jest pogląd organu, że wystarczającym dla przyjęcia, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika, jest złożone przez skarżącego oświadczenie o znajomości procedury w sprawie przyznania i wypłaty płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych (ww. wyrok NSA z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13). Poglądy te skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie w całości podziela. Należało zatem stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że przedstawiona przez organ argumentacja jest niewystarczająca do odmowy zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004.

Z przedstawionych powodów, NSA działając w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 za nieusprawiedliwione.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 p.p.s.a.