Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 581/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 185 par. 1 , art. 184 i art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 73 ust. 3, art. 81 ust. 1, art. 103, art. 104 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie sędzia del. WSA Jacek Fronczyk sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 938/08 w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek i świadczeń potrąconych przy wypłacie uposażenia 1/ uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia oraz pkt 3 ( trzeci) zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2/ oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 3/ zasądza od L. S. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 110 (sto dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 938/08 uchylił decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczeń potrąconych przy wypłacie uposażenia

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy (dalej w skrócie POW) z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia L. S. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w Świnoujściu rozkazem dziennym z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] polecił przyjąć st. chor. szt. L. S. na stan ewidencyjny Komendy z dniem 10 maja 2006 r. i stwierdził, że od dnia 30 czerwca 2003 r. przysługują mu należności pieniężne wynikające z tytułu zawodowej służby wojskowej.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] na podstawie art. 8 ust. 1. art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 1 i 3 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm. - dalej ustawa z dnia 11 września 2003 r. lub ustawa pragmatyczna), odmówił L. S. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych wypłaconych mu po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej, tj. za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 maja 2006 r. oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania uposażenia wypłaconego mu za wskazany okres z uwagi na zaliczenie na poczet dochodzonej części uposażenia kwoty odprawy łącznie z ekwiwalentem za niewykorzystany urlop i odszkodowaniem za skrócony okres wypowiedzenia w ogólnej wysokości 19.731,67 zł.

W uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., przesłanką zapłaty odsetek ustawowych jest zwłoka w wypłacie świadczenia pieniężnego i wymagalność świadczenia. W przedmiotowej sprawie roszczenie o wypłatę należnych świadczeń pieniężnych za wskazany okres, stało się wymagalne dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych w Warszawie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. i po przystąpieniu przez L. S. do wykonywania obowiązków służbowych. Świadczenia za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 maja 2006 r. zostały wypłacone L. S. w dniu 7 czerwca 2006 r., a zatem niezwłocznie, gdy stały się one wymagalne. Należy ponadto uwzględnić fakt, iż w okresie od 1 lipca 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. Wojskowe Biuro Emerytalne w Szczecinie wypłaciło L. S. uposażenie w łącznej wysokości 27.009,12 zł w oparciu o art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r, Nr 76, póz. 693 z późn. zm.). Za powyższy okres żołnierzowi przysługiwało prawo tylko do jednego uposażenia, bez względu na to czy to z tytułu pełnienia służby wojskowej, czy też z tytułu zwolnienia z tej służby. Uposażenie to wymieniony otrzymał w ustawowym terminie, a tym samym nie może być mowy o obowiązku naliczenia odsetek za opóźnienie w wypłacie takiego uposażenia.

Niezależnie od powyższego, nawet zakładając, iż stronie należą się odsetki, to przysługiwałyby one tylko za okres od dnia 25 lipca 2005 r., gdyż obowiązek uiszczenia odsetek powstaje z każdym dniem opóźnienia płatności poszczególnych uposażeń miesięcznych, oraz z uwagi na fakt, że roszczenia z tytułu należności pieniężnych przedawniają się z upływem 3 lat od dnia wymagalności, a także ze względu na to, że wniosek o przyznanie świadczenia przerywający bieg przedawnienia złożony został w dniu 25 lipca 2008 r.

Odnosząc się natomiast do żądania wnioskodawcy dotyczącego wyrównania uposażenia, organ I instancji wyjaśnił, że Szef Wojskowego Sztabu Wojskowego w Szczecinie powiadomił wnioskodawcę, jakie należności za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 31 maja 2006 r. i w jakiej wysokości podlegają potrąceniu. Miał przy tym na uwadze, że odprawa, ekwiwalent za niewykorzystany urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia wypłacone L. S. w związku ze zwolnieniem go ze służby, stały się - z powodu stwierdzenia nieważności decyzji wypowiadającej mu stosunek służbowy - świadczeniami nienależnymi. W myśl bowiem art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. odprawa i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy oraz inne należności pieniężne przysługują wyłącznie żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. W przedmiotowej sprawie podstawa tych świadczeń odpadła w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...]. Żaden przepis prawa nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego otrzymanych wcześniej świadczeń z tytułu zwolnienia ze służby w przypadku późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie rozwiązania stosunku służbowego. Zapis art. 77 ustawy pragmatycznej stanowiący, iż uposażenie i inne należności nie podlegają zwrotowi nie oznacza, że nie można ich zaliczyć czy potrącić, ustalając ponownie wysokość takich świadczeń.

Organ dodał ponadto, że L. S. z powodu pozostawania "poza służbą" w okresie od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 31 maja 2006 r. uzyskał od resortu Obrony Narodowej świadczenia pieniężne w kwocie 84.878, 97 zł, natomiast, gdyby w tym czasie wykonywał obowiązki służbowe to otrzymałby świadczenie w kwocie 94.617,97 zł, co oznacza że suma środków budżetowych pozostawionych do dyspozycji L. S. była niższa od świadczeń z tytułu pełnienia służby o 9.739,00 zł. Z drugiej jednak strony skarżący, podejmując w omawianym okresie zatrudnienie, uzyskał dodatkowy przychód w wysokości 63.059,33 zł.

Dowódca POW w Bydgoszczy, po rozpoznaniu odwołania L. S., decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] rozstrzygnięcie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie utrzymał w mocy. Podzielając stanowisko organu I instancji w przedmiocie odmowy wypłaty skarżącemu odsetek, podkreślił, że decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...]. stwierdzająca nieważność decyzji nr [...]. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji nadzorczej Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o wypłatę uposażeń za okres niewykonywania obowiązków służbowych. Do tego czasu decyzja w przedmiocie wypowiedzenia L. S. stosunku służbowego była dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie wiążąca. Zatem dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty skarżącemu uposażeń za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do 31 maja 2006 r.

W ocenie organu II instancji Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie trafnie też stwierdził, iż odprawa i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop są świadczeniami nienależnymi z powodu stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy których je przyznano. Kwoty te podlegały więc potrąceniu z należnego skarżącemu uposażenia, co wynika z treści art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Skoro bowiem w myśl tego przepisu organy w nim wymienione posiadają kompetencję do decydowania w sprawie uposażenia i innych należności, czyli mogą orzekać o przyznaniu lub odmowie ich przyznania, to są one również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji.

Skargę na decyzję Dowódcy POW z dnia [...] października 2008 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy L. S. Domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Skarżący podniósł, że po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w obrocie prawnym nie istniała żadna decyzja uzasadniająca niewypłacenie mu uposażeń i innych należności pieniężnych. W konsekwencji stały się one wymagalne w terminach określonych w art. 81 ww. ustawy, a to z kolei powoduje powstanie po stronie skarżącego uprawnienia do żądania wypłaty odsetek za czas zwłoki w wypłacie tych świadczeń. W kwestii potrącenia z uposażenia należności w łącznej kwocie 19 731,67 zł skarżący stwierdził, że organy orzekające w sprawie w ogóle nie odniosły się do mającego w niej znaczenie art. 103 ustawy pragmatycznej, z którego wynikają ściśle określone zasady i granice potrąceń, jakie mogą być dokonywane z uposażenia żołnierza zawodowego. Wymieniony dodał ponadto, że podstawy zastosowanego wobec niego potrącenia nie mógł stanowić art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, gdyż przepis ten dotyczy jedynie wypłaty uposażeń i innych należności pieniężnych przyznawanych w oparciu o powołaną ustawę. Ustawa ta nie zawiera, podobnie jak i ustawa z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. Świadczenia wypłacone mu w związku ze zwolnieniem ze służby były w dniu ich otrzymania świadczeniami należnymi, gdyż decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego korzystała do dnia stwierdzenia jej nieważności z domniemania prawidłowości i wywołała określone skutki materialnoprawne.

Powołanym wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 938/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), uwzględnił skargę, uznając, iż odmowa przyznania skarżącemu uprawnienia do odsetek od należności wypłaconych w związku z przywróceniem go do służby oraz decyzyjne rozstrzygniecie w przedmiocie potrącenia z uposażenia, a także utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji przez Dowódcę POW są następstwem niewłaściwej interpretacji przepisów prawa materialnego.

Sąd I instancji wskazał, że Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nie uchylił decyzji nr [...]. Dowódcy POW w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, lecz stwierdził jej nieważność, a zatem wskazał na ciężką wadliwość decyzji istniejącą od dnia jej wydania. Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obwiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to, mające charakter deklaratoryjny, eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla zatem skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Kreuje zatem nową sytuację prawną pozbawiająca wadliwą decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Usunięcie tej decyzji z obrotu prawnego przywraca stan poprzedni oraz w całości znosi jej skutki prawne. W następstwie powyższego stosunek zawodowej służby wojskowej skarżącego został reaktywowany. W tej sytuacji została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stwierdzenie nieważności decyzji, której następstwem było ustanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoważne z pełnieniem przez niego po dniu 30 czerwca 2003 r. (data zwolnienia ze służby) przez cały czas służby. Aktualnie stało się tym samym prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia.

Stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inne należności pieniężne stały się wymagalne. Tak więc dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności tego świadczenia. Ze względu na to, iż w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, L. S. od 1 lipca 2003 r. przysługiwały wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne już w lipcu 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy), to wadliwe jest stanowisko organów, że w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, brak było podstaw do wypłacenia wymienionemu obok uposażenia wraz z dodatkami za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 maja 2006 r., odsetek od tejże należności, wobec niepełnienia przez niego w tym czasie służby oraz braku wymagalności wskazanych należności. Dla rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek istotne znaczenie ma fakt wypłacenia należności głównej, gdyż właśnie data wypłaty tej należności w zestawieniu z datą jej wymagalności, czyni zasadnymi podnoszone w skardze zarzuty dotyczące błędnej oceny (interpretacji) zaistniałych w niniejszej sprawie faktów na gruncie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r.

Sąd I instancji wskazał ponadto, iż z decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2008 r. wynika, że na poczet wypłaconego, w związku z przywróceniem do służby, uposażenia za okres od 1 lipca 2003 r. do 31 maja 2006 r. organ ten zaliczył otrzymane przez skarżącego należności z tytułu zwolnienia go w 2003 r. z zawodowej służby wojskowej w łącznej kwocie 19.731,67 zł orzekając jednocześnie o braku obowiązku wyrównania tej części uposażenia. Tym samym organ dokonał potrącenia z przysługujących mu od 1 lipca 2003 r. należności. Potrącona kwota obejmowała odprawę oraz ekwiwalent za niewykorzystany urlop, a także odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia.

W myśl art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Powyższy przepis, zdaniem Sądu I instancji, nie mógł jednak mieć w sprawie niniejszej zastosowania, bowiem z art. 94 i 95 ustawy z dnia 11 września 2003 r. wynika, że zarówno odprawa, jak i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy oraz inne należności pieniężne przysługują żołnierzowi zwalnianemu ze służby. Interpretując skutki stwierdzenia nieważności decyzji wskazano, że konsekwencją tego rozstrzygnięcia jest przyjęcie, iż do zwolnienia skarżącego w dniu 30 czerwca 2003 r. w ogóle nie doszło. Uznanie, że istnieje kontynuacja nawiązanego stosunku służbowego miało zaś dwojakie skutki - z jednej strony stwarzało podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego (za okres od 1 lipca 2003 r.) uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej natomiast strony oznaczało, iż skarżący nie nabył prawa do odprawy i ekwiwalentu oraz innych należności pieniężnych, które mu w 2003 r. wypłacono, a więc świadczenia te mu nie przysługiwały. Nie były zatem świadczeniami "przysługującymi w dniu ich wypłaty" w rozumieniu art. 77 ustawy. Należności w postaci odprawy i ekwiwalentu za urlop oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, skoro odpadła podstawa ich wypłaty, stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 kc. Tak więc administracyjna decyzja nieważnościowa wywołała skutki w sferze prawa cywilnego, umożliwiając organom skorzystanie z uprawnień przysługującym im w tej sferze. W ustawie o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych brak jest jednak przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podstawy w tym zakresie nie może między innymi stanowić powoływany przez organy obydwu instancji art. 104 cyt. ustawy. Ustawa ta statuuje dopuszczalność wydawania rozstrzygnięć w formie decyzji tylko wówczas, gdy źródłem roszczeń jest stosunek służbowy łączący żołnierza z organem wojskowym, a nie tak, jak w przedmiotowej sprawie, gdy roszczenie jedynie powstaje w związku ze stosunkiem służbowym, który stanowił podstawę przyznania świadczeń. Oznacza to, zdaniem Sadu I instancji, iż dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody. Stosownie do art. 103 ustawy pragmatycznej, potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1998 r., Nr 21. póz. 94 ze zm. dalej w skrócie k.p.), zaś art. 87 § 1 pkt 2 tego kodeksu wymaga w celu potrącenia z wynagrodzenia posiadania tytułu wykonawczego, jeżeli pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na takie potrącenie (art. 91 §1 k.p.).

Skargę kasacyjną, od powyższego wyroku wniósł Dowódca POW w Bydgoszczy, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając to orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez przyjęcie, że skarżącemu przysługują odsetki ustawowe od wypłaconych za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 31 maja 2006 r. należności związanych z zawodową służbą wojskową.

Nadto wyrokowi zarzucił naruszenie art. 103 powołanej ustawy, przez przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potracenia z jego uposażenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor wskazał, że istota niniejszego sporu sprowadza się do oceny czy organ, wypłacając skarżącemu uposażenie wraz z dodatkami o charakterze stałym za okres niepełnienia służby wojskowej, pozostawał w zwłoce w dacie ich wypłaty. Należy zatem mieć na uwadze, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy POW nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu st. chor. szt. L. S. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący. Dopiero po uprawomocnieniu się nadzorczej decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] powstało roszczenie o wypłatę uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych". Wcześniej decyzja z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty odwołującemu się uposażeń za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 31 maja 2006 r. Zatem określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia L. S. do wykonywania obowiązków służbowych. Skoro skarżący do wykonywania obowiązków służbowych przystąpił w dniu 10 maja 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił mu zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu nr [...] z dnia [...] 05.2006 r., to nie można twierdzić, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Kasator wskazał ponadto, iż można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia st. chor. szt. L. S. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 lipca 2003 r. W tych okolicznościach odmowa wypłaty odsetek jest całkowicie uzasadniona.

Zdaniem autor skargi kasacyjnej nie można również podzielić stanowiska Sądu I instancji, że w przypadku braku zgody skarżącego jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić podstawę do dokonania odpowiedniego potracenia z jego uposażenia. W ocenie organu administracji, jeżeli organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia i innych należności określonych w rozdziale 5 tej ustawy, a więc mogą orzekać o przyznaniu lub odmowie przyznania wymienionych świadczeń, to są również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącania wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelność skarżącego i wierzytelność Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilno - prawnych i przy istnieniu tożsamości wierzyciela oraz dłużnika nadawały się do potrącenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną L. S., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane w niniejszym postępowaniu oraz wskazał, że Sąd I instancji trafnie ustalił termin wymagalności zaległego uposażenia. Nadto podniósł, iż przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty ograniczają się do powtórzenia argumentacji przedstawionej w decyzjach organów obu instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- dalej w skrócie P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183.§ 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności nie występuje. Dlatego NSA związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznając ten środek zaskarżenia, uznał zaś, że częściowo zawiera on usprawiedliwione podstawy i w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący kasacyjnej organ wytknął Sądowi I instancji przede wszystkim błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez przyjęcie, że stronie przysługują ustawowe odsetki od wypłaconych za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 31 maja 2006 r. należności w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W związku z tym zarzutem zauważyć należy, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejście do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W teorii prawa o postępowaniu administracyjnym wskazuje się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się też uwagę, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w dacie ostateczności aktu nadzorczego. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 762).

Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, przyjąć trzeba, że dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódca Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec L. S. wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej) do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (zob. np. T. Woś: Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie, Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...], chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc egra omnes i korzystając z domniemania nieważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Doprowadziła ona też w związku z posiadaniem wymaganych lat służby do nabycia przez niego prawa do emerytury wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być zatem czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy i emeryta wojskowego. W tym czasie zaktualizowały się wobec inne uprawnienia finansowe, a mianowicie prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służbie wojskowej. Skoro L. S. przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej- nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej i w konsekwencji normy te niewłaściwe zastosował, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odsetek od uposażenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględniając powyższe rozważania, koniecznym będzie ustalenia dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Sąd I instancji powinien mieć jednak przede wszystkim na uwadze zasadę, że o opóźnieniu dłużnika może być mowa, jeżeli nie spełnia on świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne. Oczywistym zatem jest, że w pierwszej kolejności należy ocenić czy roszczenie o określone należności jest zasadne, a zatem czy w ogóle można mówić o jego wymagalności. Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku stwierdzenie nieważności wypowiedzenia stosunku służbowego nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, a tym samym nie zawsze łączy się z obowiązkiem wypłacenia świadczeń za cały okres pozostawania poza służbą. Reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 sygn. akt IISA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009r sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006r sygn. akt I OSK 1298/05). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowy, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym ( art. 417 1 § 2 k.c.)

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r., i to niezależnie od tego, że wytyk ten nie został ani prawidłowo sformułowany (nie wskazano konkretnej jednostki redakcyjnej powołanego artykułu), ani należycie jurydycznie uzasadniony. Podkreślić w związku z tym przede wszystkim należy, iż Sąd I instancji nie prezentował stanowiska, że żołnierzowi przysługuje prawo do kilkakrotnego otrzymywania świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego. Nie stwierdził też, że organy nie są w ogóle uprawnione do dokonywania potrąceń wypłaconych świadczeń czy do zaliczania na poczet przysługującego świadczenia wcześniej z tego samego tytułu wypłaconych należności (por. wyroki NSA sygn. akt I OSK 902/07, sygn.akt I OSK 931/08 i z dnia 23 lipca 2009r sygn. akt I OSK 1471/08). Zastrzeżenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wzbudziło natomiast niezachowanie wymaganego, obligatoryjnego trybu dokonywania potrącenia. Przepis art. 103 ust. 1 ustawy o zawodowej służbie wojskowej stanowi bowiem, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W aktach rozpoznawanej sprawie takiego oświadczenia strony nie ma. W tej sytuacji uprawnione jest twierdzenie Sądu, że potrącenie omawianych należności zostało dokonane z naruszeniem prawa. Podstawy materialnoprawnej do dokonywania omawianego potrącenia nie mógł też stanowić art. 104 ust. 1 i ust. 2 ustawy pragmatycznej, gdyż normy te mają wyłącznie charakter kompetencyjnych, nie regulują zaś w ogóle dopuszczalności zastosowania omawianej instytucji. W tym zakresie zatem skarga kasacyjna nie mogła być zatem uwzględnieniona.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 , art. 184 i art. 203 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.