Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1799/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. D. i W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 4/13 w sprawie ze skargi T. D. i W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 4/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi T. D. i W. D. uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r. ([...]) w zakresie przejęcia na rzecz Państwa budynków zlokalizowanych na nieruchomości rolnej stanowiącej własność T. D. – syna P., położonej w Dąbrowie Górniczej obejmującej działki ew. o nr A i B (pkt 1); stwierdził, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt 1 nie podlega wykonaniu; oddalił skargę w pozostałej części oraz zasądził częściowy zwrot kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 1979 r. nr [...], na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej orzekł o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnych wraz z zabudowaniami, oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek A oraz B, o łącznej pow. 1,2063 ha, położonych w Dąbrowie Górniczej, stanowiących b. własność T. D. s. P.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpił syn byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości – T. D. W uzasadnieniu stwierdził, że została ona wydana na podstawie wniosku jego ojca z dnia 31 maja 1979 r., który dotyczył faktycznie wykupu tylko budynków zlokalizowanych na nieruchomości obejmującej działki o numerach A i B. Zdaniem wnioskodawcy w niniejszej sprawie – powyższe ustalenie wskazuje, że nieruchomość ta została przejęta na rzecz Państwa decyzją z dnia 3 lipca 1979 r. bez stosownego wniosku jej właściciela.

Decyzją z dnia 14 marca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia 3 lipca 1979 r. w zakresie przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości rolnej stanowiącej własność T. D. – syna P., położonej w Dąbrowie Górniczej, obejmującej działki ewidencyjne o numerach A i B – została wydana z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r. nr [...] w zakresie przejęcia na rzecz Państwa budynków zlokalizowanych na ww. nieruchomości rolnej.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w pierwszej kolejności miał na względzie, iż decyzja z dnia [...] lipca 1979 r. przejmowała nieruchomość rolną stanowiącą własność T. D. – syna P. łącznie ze znajdującymi się na niej budynkami. W tym kontekście podkreślił, że Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza swą wcześniejszą decyzją, datowaną na dzień [...] czerwca 1978 r., wydaną na analogicznej podstawie prawnej (tj. na kanwie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r.) – orzekł już o przejęciu na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości bez zabudowań. Ustalenia te, zdaniem Ministra, stanowią podstawę do uznania, iż w omawianej sprawie – przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. – doszło do spełnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zakresie dotyczącym przejęcia na rzecz Państwa gruntu obejmującego działki ewidencyjne nr A i B. Jednocześnie wskazał, że skoro w decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. Prezydent nie zawarł żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia swej wcześniejszej decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. – to należy przyjąć, iż w odniesieniu do decyzji z dnia [...] lipca 1979 r., w zakresie w jakim dotyczy ona przejęcia przez Państwo samej nieruchomości rolnej o powierzchni 1,2063 ha – zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata).

Minister zwrócił również uwagę, że zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a – nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyny określonej między innymi w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat. Kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja datowana jest na dzień [...]lipca 1979 r., natomiast z adnotacji sporządzonej osobiście przez właściciela przejmowanej nieruchomości i przez niego podpisanej, która widnieje na odwrocie tejże decyzji, wynika, iż T. D. otrzymał ją w dniu 4 lipca 1979 r. Oznacza to, iż ostatnim dniem, w którym możliwe byłoby stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. w oparciu o przesłankę z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. – był dzień 4 lipca 1989 r. A zatem – w zakresie, w jakim przedmiotowa decyzja dotyczy przejęcia na rzecz Państwa samej nieruchomości obejmującej działki o numerach A i B – niezbędnym jest zastosowanie art. 158 § 2 k.p.a. i ograniczenie się do stwierdzenia wydania tej decyzji w powyższym zakresie z naruszeniem prawa.

Minister podkreślił, iż bez wątpienia decyzja z dnia [...] lipca 1979 r., w zakresie w jakim dotyczyła przejęcia działek ewidencyjnych o numerach A i B na rzecz Państwa, obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. – jednakże ze względu na upływ czasu niedopuszczalne jest wyeliminowanie jej z obrotu prawnego na tej podstawie. Z tego względu organ przyjął, iż pomimo, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa – cały czas pozostaje w obrocie na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. A zatem ograniczanie skutku tej decyzji wyłącznie do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa budynków i argumentowanie w tym kontekście przez wnioskodawcę, iż takiego rozstrzygnięcia nie przewidywała ustawa z dnia 27 października 1977 r. – nie może zostać zaakceptowane. W konsekwencji, zdaniem Ministra, brak było możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 3 lipca 1979 r. w zakresie dotyczącym przejęcia samych budynków w oparciu o argument wydania jej bez podstawy prawnej.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili W. D. i T. D., po rozpatrzeniu którego decyzją z dnia [...] października 2012 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] marca 2012 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż na dzień wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, tj. na [...] lipca 1979 r. T. D. (s. P.) pod względem wieku spełniał wprawdzie warunki do uzyskania emerytury, wskazane w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. – miał bowiem ukończone 74 lata – nabył on jednak prawo do uzyskania renty na podstawie innych przepisów, o czym świadczą zeznania dawnego właściciela zawarte w kwestionariuszu z dnia 6 listopada 1975 r. Zatem, zdaniem organu, w sprawie została spełniona alternatywna przesłanka, o której mowa w art. 53 ust. 3 powołanej ustawy. Stwierdził również, że w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 31 maja 1979 r., z którego wynika, że wolą dawnego właściciela był przekazanie "na Skarb Państwa" posiadanych nieruchomości rolnych wraz z budynkami.

Jednocześnie Minister podniósł, że złożenie przez dawnego właściciela ww. wniosku nie mogło stanowić podstawy do przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości gruntowych oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek A oraz B, gdyż w dacie wydania przez Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej decyzji, tj. w dniu [...] lipca 1979 r., stanowiły już one własność Skarbu Państwa na podstawie wcześniejszej decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1978 r., a z akt sprawy nie wynika aby została ona przed dniem [...] lipca 1979 r. wzruszona.

Organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej wydając decyzję z dnia z dnia [...] lipca 1979 r., w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości gruntowych oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek A i B naruszył przepisy postępowania administracyjnego – orzekł bowiem ponownie o przejęciu tych samych nieruchomości, które w dacie orzekania stanowiły już własność Państwa na podstawie wydanej uprzednio decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. W ten sposób doszło do niedozwolonego powielenia decyzji organu I instancji i pozostawania w obrocie prawnym dwóch decyzji tego samego organu tożsamych przedmiotowo i podmiotowo, co narusza zarówno przepis art. 15 k.p.a., jak i art. 110 k.p.a.

Jednocześnie Minister stwierdził, że przedmiotowa decyzja Prezydenta została doręczona T. D. w dniu 4 lipca 1979 r. o czym świadczy pisemna adnotacja dawnego właściciela dokonana na odwrocie przedmiotowej decyzji. Zatem skoro od dnia doręczenia ww. decyzji upłynęło już ponad dziesięć lat, to zasadne było stwierdzenie, że decyzja Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej w części, w której dotyczyła sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 1978 r. została wydana z naruszeniem prawa.

Odnosząc się do zarzutu dokonania przez organ I instancji błędnej kwalifikacji prawnej Minister uznał, że wydanie w sprawie dwóch decyzji, z których pierwsza jest ostateczna i które są skierowane do tego samego podmiotu, rozstrzygają o tym samym przedmiocie oraz dotyczą tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy, przesądza o tożsamości sprawy administracyjnej i stanowi samodzielną podstawę prawną do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.), zatem organ nie znalazł jakichkolwiek podstaw do zastosowania w odniesieniu do tego uchybienia kwalifikacji prawnej wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie Ministra dyspozycja zawarta w art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. wskazywała jednoznacznie, że budynki, które zostały wyłączone z przejęcia mogły zostać na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w zamian za dodatek do emerytury. Przepis ten stanowił równocześnie, że organem właściwym do wydania decyzji o przejęciu budynków był naczelnik gminy. Zatem brak było podstaw do uznania, że przejęcie na własność Państwa budynków nastąpiło bez podstawy prawnej. W konsekwencji podzielił stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] marca 2012 r. co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa zabudowań, gdyż we wskazanej części nie zawierała ona wad, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności przez zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do podniesionej kwestii posiadania przez T. D. s. P. następcy (w osobie syna T. D.), któremu mógł przekazać posiadane gospodarstwo, Minister stwierdził, że okoliczność ta nie może stanowić przesłanki uzasadniającej podjęcie żądanego rozstrzygnięcia, przede wszystkim dlatego, że przejęcie nieruchomości rolnych w trybie przewidzianym w art. 51 i 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie było uzależnione ani od woli przekazania przez właściciela posiadanych nieruchomości swojemu następcy, ani od gotowości następcy na ich przyjęcie, ani też od posiadania przez następcę kwalifikacji rolniczych. Obowiązujące ówcześnie przepisy nie nakładały również obowiązku powiadamiania o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia zstępnych ówczesnych właścicieli.

Odnosząc do zarzutu, że w dacie wydania decyzji o przejęciu przejmowane nieruchomości nie miały już charakteru nieruchomości rolnych, a w związku z tym niedopuszczalne było zastosowanie do nich przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r., na poparcie których odwołujący powołali się na treść § 1 ust. 1 oraz § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.) – Minister stwierdził, że kwestia sklasyfikowania przejmowanych gruntów nie miała istotniejszego wpływu na wynik sprawy, a na marginesie wskazał, że zarzut ten nie jest zasadny, gdyż powołane w treści wniosków rozporządzenie z dnia 28 listopada 1964 r., zostało bowiem wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Natomiast przedmiotowa ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie przewidywała, aby przy klasyfikowaniu nieruchomości winny znaleźć zastosowanie przepisy powołanego rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Zatem brak wyraźnego odesłania w przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin do przepisów wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. wyłącza możliwość uznania, że ewentualne naruszenie przepisów ww. rozporządzenia może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu jej kwalifikowanej wadliwości.

Jednocześnie organ podkreślił, że wprawdzie ustawa, na podstawie której przejęto przedmiotowe nieruchomości nie definiowała użytego w jej treści pojęcia "gospodarstwo rolne" jednak elementy składowe tego pojęcia da się wyprowadzić z art. 75 ust. 1 pkt 1 tej ustawy i zamieszczonej tam definicji rolnika, za którego należało rozumieć "właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych (...)". Wskazał, że w aktach sprawy znajduje się dokument w postaci wypisu z ewidencji gruntów świadczący o tym, że nieruchomości o numerach ewidencyjnych działek A oraz B były sklasyfikowane w zdecydowanej większości jako użytki rolne – brak jest zatem podstaw do uznania, że rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej wyrażone w decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. dotyczyło nieruchomości faktycznie "niewolnych".

Skargę na powyższą decyzję wnieśli T. D. i W. D..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną w części, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r. w zakresie przejęcia na rzecz Państwa budynków zlokalizowanych na nieruchomości rolnej położonej w Dąbrowie Górniczej obejmującej działki ew. o nr A i B. W pozostałej części skarga podlegała oddaleniu.

Sąd stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał, iż Prezydent Miasta Dąbrowy Górniczej wydając decyzję z dnia z dnia [...] lipca 1979 r., w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości gruntowych oznaczonych numerami ewidencyjnymi działek A i B naruszył przepisy postępowania administracyjnego – orzekł, bowiem ponownie o przejęciu tych samych nieruchomości, które w dacie orzekania stanowiły już własność Państwa na podstawie wydanej uprzednio decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. W ten sposób doszło do niedozwolonego powielenia decyzji organu pierwszej instancji i pozostawania w obrocie prawnym dwóch decyzji tego samego organu tożsamych przedmiotowo i podmiotowo, co naruszało zarówno przepis art. 15 k.p.a., jak i art. 110 k.p.a.

Prawidłowo organy przyjęły, że decyzja administracyjna rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji, dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazywał, że decyzja z dnia [...] czerwca 1978 r. weszła do obrotu prawnego i stała się decyzją ostateczną.

Skarga w tym zakresie okazała się, zatem w całości bezzasadna. Natomiast w dalszej części skarga skutkowała uchyleniem zaskarżonych decyzji organu odwoławczego i w odpowiedniej części organu pierwszej instancji.

Przytaczając treść art. 51 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) Sąd stwierdził, że organ przyjął przedwczesną i potencjalnie błędną kwalifikację stanu faktycznego, wynikłego z wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. na podstawie, której Państwo przejęło własność nieruchomości oznaczonej nr A i B w Dąbrowie Górniczej bez zabudowań i decyzji z dnia [...] lipca 1979 r., która nie wywierała żadnych skutków w zakresie przejęcia wspomnianych nieruchomości (poza budynkami) były już one bowiem wcześniej własnością Państwa.

Wbrew wykładni przyjętej przez organy wymaga bardziej precyzyjnego ustalenia kwestia czy decyzja z dnia [...] lipca 1979 r. w zakresie, w jakim dotyczyła przejęcia budynków mogła być wydana w trybie art. 51 ust. 3 ustawy. Nie wynika to bowiem z zachowanych dokumentów oraz treści tej decyzji. Natomiast pismo T. D. z dnia 31 maja 1979 r. wskazuje, że nieruchomość wraz z budynkami chciał przekazać na rzecz Państwa już w 1978 r., do przejęcia budynków nie doszło z uwagi na toczącą się sprawę w sądzie powszechnym. Z uwagi na wcześniejsze przejęcie nieruchomości (na mocy decyzji dnia 22 czerwca 1978 r.) wnosił o przejęcie samych budynków przez Państwo. Wniosek taki nie jest równoznaczny z zastosowaniem trybu z art. 51 ust. 3 ustawy, bowiem wnioskodawca najprawdopodobniej nie otrzymał dodatku do emerytury przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Ustawa jednoznacznie wskazuje, że przejęcie w tym trybie mogło mieć miejsce jedynie w zamian za wskazany dodatek.

Sąd wskazał, iż organ powinien poczynić ustalenia w sposób jednoznacznie wskazujące czy wnioskodawca otrzymał wspomniany dodatek do emerytury w zamian za przekazania budynków czy też nie. W przypadku braku otrzymania takiego dodatku nie można przyjąć, że budynki zostały przejęte na podstawie art. 51 ust. 3 ustawy. Sytuacja taka powodowałaby natomiast to, iż decyzja z dnia [...] lipca 1979 r., w zakresie przejęcia na rzecz Państwa budynków, wydana została bez podstawy prawnej, co obligowałoby organ do zastosowania dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Konsekwencją zastosowania trybu zawartego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest natomiast obowiązek ustalenia przez organ czy decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli T. D. i W. D..

Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku art. 28, art. 64 § 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżącym nie przysługiwał status strony postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa jako następcom, podczas gdy posiadali oni interes prawny,

b) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w postępowaniu administracyjnym zostało przeprowadzone pełne postępowanie dowodowe, podczas gdy organ administracji nie przeprowadził wszystkich znanych i dostępnych dowodów na okoliczność ustalenia przeznaczenia przedmiotowych nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego,

c) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że przy wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego i prawnego wynika jednoznacznie rażące naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego;

d) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie zachodziła tożsamość przedmiotowa i podmiotowa decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1978 r. i decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r., podczas gdy z porównania powyżej powołanych decyzji jednoznacznie wynika, że nie zachodzi tożsamość przedmiotowa;

2) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię:

a) art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U z 1977 r. Nr 32, poz. 140) poprzez przyjęcie, że następcy pracującemu w gospodarstwie rolnym nie przysługuje prawo pierwszeństwa w przypadku przejęcia tego gospodarstwa przez Skarb Państwa za spłaty pieniężne, podczas gdy z rozdziału 5 ww. ustawy nie wynika takie ograniczenie,

b) art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez przyjęcie, że Skarb Państwa może przejąć gospodarstwo rolne w przypadku istnienia następców spełniających warunki do jego przejęcia, podczas gdy z literalnego brzmienia tego przepisu wynika jednoznacznie, że może to nastąpić tylko w przypadku braku następców, nie spełniania przez nich warunków lub odmowy przejęcia,

c) art. 53 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez przyjęcie, że przepis ten może stanowić podstawę przejęcia przez Skarb Państwa gruntów oznaczonych w ewidencji gruntów jako rolne, podczas gdy o przeznaczeniu nieruchomości przesądzają, zapisy w planie zagospodarowania przestrzennego,

d) § 1 ust. 1, § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1964 r. Nr 45, poz. 304 ze zm.) poprzez przyjęcie, że definicja gospodarstwa rolnego zawarta w tym przepisie nie ma zastosowania do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin podczas gdy wobec braku ustawowej definicji nieruchomości rolnej uzasadnione jest przyjęcie tej definicji z ww. rozporządzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto przywołane wyżej zarzuty oraz argumentację na ich poparcie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dot. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] lipca 1979 r. o przejęciu gruntów rolnych i zabudowań na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego T. Dreja. Dokonując oceny legalności tej decyzji Sąd I instancji uznał, że w zakresie przejęcia gruntów rolnych decyzja ta zawiera wadę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., co słusznie stwierdził organ, ale z uwagi na upływ czasu, tj. negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności, należało stwierdzić, że została ona wydana w tym zakresie z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie zajmował żadnego stanowiska co do prawidłowości decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1978 r., która to decyzja podlegała ocenie w kontekście przesłanek nieważności w innej rozpoznanej przez Sąd sprawie, tj. w sprawie I SA/Wa 3/13, będącej przedmiotem skargi kasacyjnej w sprawie I OSK 1798/13.

W niniejszej też sprawie Sąd I instancji nie odnosił się do kwestii czy skarżący mieli przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lipca 1979 r., nie odnosił się również do kwestii charakteru gruntów przejętych tą decyzją, czy też kwestiami stosunku art. 43 ust. 3 i art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) oraz § 1 i § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych...

Ponieważ skarga kasacyjna jest wnoszona od wyroku Sądu I instancji, to powinna odnosić się do stanowiska Sądu przyjętego w danym orzeczeniu. Zarzuty podniesione w niniejszej skardze kasacyjnej są w zasadzie identyczne z zarzutami skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie I SA/Wa 3/13, rozpoznanej w sprawie I OSK 1798/13. Obie te sprawy są bezpośrednio związane ze sobą, bowiem dotyczą oceny istnienia przesłanek nieważności dwu decyzji wydanych w stosunku do tego samego gospodarstwa rolnego, na tej samej podstawie prawnej. Tym niemniej zarzuty sformułowane w niniejszej sprawie pokrywające się z zarzutami w drugiej sprawie, nie mogą zostać ponownie rozpoznane w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie rozpatrywał danych kwestii i w ogóle nie wyrażał danego poglądu w niniejszej sprawie, ale w sprawie I SA/Wa 3/13. Przy czym nie został sformułowany zarzut co do wadliwości uzasadnienia wyroku i nieustosunkowania się przez Sąd do określonych zarzutów podniesionych w skardze. Nie został również podniesiony zarzut, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż decyzja z dnia [...] lipca 1979 r. rażąco narusza prawo i istniała podstawa do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, a nie jak przyjął Sąd na podstawie pkt 3 tego przepisu. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny odnieść się do tej kwestii. Natomiast został sformułowany także zarzut w stosunku do decyzji z [...] czerwca 1978 r., która nie była przedmiotem oceny w niniejszej sprawie i z oczywistych względów zarzut ten nie mógł być rozpoznany.

Odnosząc się zaś do prawidłowo sformułowanego zarzutu dotyczącego błędnego uznania przez Sąd I instancji tożsamości decyzji z dnia [...] czerwca 1978 r. i decyzji z dnia [...] lipca 1979 r., stwierdzić należy, że nie jest on uzasadniony.

Sąd I instancji właściwie przyjął, że właściciel gospodarstwa rolnego T. D. złożył wniosek o jego przejęcie na rzecz Państwa w dniu 26 kwietnia 1978 r. Wynika to bezpośrednio z akt sprawy, gdzie wprawdzie brakuje przedmiotowego wniosku, ale z kolejnych pism właściciela m.in. z dnia 31 maja 1979 r. oraz pism do niego kierowanych przez Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia 24 kwietnia 1979 r. wynika jednoznacznie, że wniosek taki został złożony i obejmował żądane przejęcie gruntów rolnych oraz zabudowań. Decyzja Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia [...] czerwca 1978 r. odnosiła się jedynie do gruntów rolnych, które zostały przejęte tą decyzją. Natomiast właściciel domagał się również przejęcia zabudowań, co wynika jednoznacznie z jego pisma z dnia 3 maja 1979 r.

Decyzja z dnia [...] lipca 1979 r. rozstrzyga więc wnioski w zakresie zabudowań, ale również ponownie co do już przejętych gruntów rolnych. W obrocie prawnym istnieją więc dwie decyzje rozstrzygające tę samą kwestię. Tożsamość obu decyzji nie powinna budzić wątpliwości. Decyzje te zostały wydane w związku z tym samym, jednym wnioskiem, dotyczą tego samego wnioskodawcy, tych samych gruntów rolnych, przejętych na tej samej podstawie prawnej. Obie te decyzje załatwiały co do istoty sprawę przejęcia na rzecz Państwa gruntów rolnych, których właścicielem był T. D.. Istniała więc tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, przy czym pierwsza z nich była ostateczna, bowiem występują te same podmioty w sprawie (właściciel T. D.), dotyczą tego samego przedmiotu (odpłatnego przejęcia na własność Państwa tych samych gruntów rolnych) i na tej samej podstawie prawnej (art. 53 ww. ustawy). Fakt, że decyzja z dnia 3 lipca 1979 r. dotyczy również zabudowań, nie ma znaczenia dla oceny tożsamości sprawy. Jak to już wskazano wyżej T. D. złożył wniosek, w którym domagał się również przejęcia nie tylko gruntów rolnych, ale również zabudowań. Stosownie bowiem do art. 53 ust. 3 ustawy przejmowane było gospodarstwo rolne, a więc mogły być przejęte zarówno grunty rolne, jak i zgodnie z wnioskiem, zabudowania, a przepisy k.p.a. nie sprzeciwiały się wydaniu w tym zakresie decyzji częściowych, co do gruntów i co do zabudowań.

Z tych też wszystkich względów uznać należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw co do kwestionowania istnienia przesłanki nieważności decyzji określonej w pkt 3 art. 156 § 1 k.p.a.

Na marginesie wskazać należy, że rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 p.p.s.a. związany jest jej granicami. Nie może dokonywać oceny wyroku Sądu I instancji w niezaskarżonej części, nawet w sytuacji gdy Sąd ten dopuścił się naruszeń, o ile nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego. W niniejszej sprawie wprawdzie Sąd I instancji błędnie przyjął, że art. 51 ust. 3 ustawy ma zastosowanie w przypadku odpłatnego przejęcia w sytuacji gospodarstwa rolnego w trybie art. 53 ust. 3 ustawy, ale uchybienie to z oczywistych względów nie stanowi przesłanki nieważności postępowania sądowego, a co za tym idzie Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny kwestii tej rozstrzygać z urzędu.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.