Wyrok NSA, sygn. akt V SA 205/93
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1993-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2, art. 25 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz. 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziła działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, nie traci uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2.

TEZY

Osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziła działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, nie traci uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Antoniego P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 października 1992 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 15 października 1992 r. pozbawił Antoniego P. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez były Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że Antoni P. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień stwierdzającego, że "pełnił służbę wojskową w Ludowym Wojsku Polskim od 24 kwietnia 1946 r. do 28 lutego 1948 r., w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem, od 24.05.1945 r. do 31.12.1947 r." W życiorysie z dnia 4 stycznia 1983 r. Antoni P. stwierdził, że służył w Berlińskim Pułku Piechoty, gdzie ukończył szkołę podoficerską, a od kwietnia 1947 r. brał udział w walkach "z reakcyjnym podziemiem w okolicach Białegostoku i Lublina, potem służył w 62 pp i brał udział w akcjach przeciwko bandom reakcyjnego podziemia w rejonie Mielnik - Niemirów - Siemiatycze do jesieni 1947 r.". Biorąc powyższe pod uwagę, postanowiono pozbawić Antoniego

P. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./.

Powyższą decyzję zaskarżył Antoni P. do sądu administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. W skardze wskazał, że podając w życiorysie fakt udziału w walce z bandami reakcyjnego podziemia, nie napisał wyraźnie, że brał udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią w ramach jednostki wojskowej, w której służył, to jest w 3 Berlińskim Pułku Piechoty, działającym w tamtym czasie na terenach b. województw rzeszowskiego i lubelskiego oraz w rejonie Bieszczad, wspierającym inne jednostki działające w tamtym rejonie. Określenie walki z reakcyjnym podziemiem odnosi się do walk z bandami UPA.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Podał argumenty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący zarzuca, że służąc w Berlińskim Pułku Piechoty walczył z bandami UPA i ten fakt w swoim życiorysie określił jako "walkę z reakcyjnym podziemiem". Uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii jest działalnością kombatancką, jak to wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz.75 ze zm./. Należy więc rozważyć, czy zgodnie z art. 25 ust. 2 tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je wyłącznie za działalność w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", przy czym decyduje tytuł, z jakiego uzyskano uprawnienia, czy też w każdej sytuacji należy badać okoliczności, na które powołuje się ta osoba, a z których wynika, że ma uprawnienia przewidziane w obecnie obowiązującej ustawie.

Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 122/ w art. 1 określała uprawnienia przysługujące kombatantom w rozumieniu tego aktu normatywnego. Należy stwierdzić, że określenia zawarte w tym przepisie cechował wysoki stopień ogólności i w rezultacie w jego sformułowaniach mieściły się najróżniejsze rodzaje działalności. Ustawa więc przewidywała między innymi uprawnienia dla uczestników walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny, bojowników o zachowanie polskości na ziemiach zagarniętych przez zaborców, uczestników walk przeciwko siłom reakcji i ruchom faszystowskim, walk o niepodległość, walk o utrwalenie władzy ludowej, ruchu oporu itd. O spełnieniu przez poszczególne osoby warunków do uzyskania uprawnień przewidzianych w ustawie orzekał Związek Bojowników o Wolność i Demokrację; ustalał on również okresy działalności kombatanckiej.

Przy tak ogólnikowo sformułowanym przepisie art. 1 powyższej ustawy z 1982 r. ZBoWiD kwalifikował różne rodzaje działalności do odpowiedniej grupy i z tego tytułu dana osoba uzyskiwała

uprawnienia. Sprzyjającą okolicznością był fakt, że składane życiorysy i deklaracje posługiwały się sformułowaniami wziętymi z ustawy. Nie określano więc szczegółowo, w jakich walkach i z kim zainteresowany uczestniczył przy utrwalaniu władzy ludowej lub z jakim reakcyjnym podziemiem walczył. Na ogół ograniczano się do przytoczenia ustawowych sformułowań, ustalając jeszcze okres działalności kombatanckiej.

Jak z powyższego wynika, do uprawnień z tytułu "utrwalania władzy ludowej" kwalifikowano

różne rodzaje działalności, które również pod rządami obecnie obowiązującej ustawy uzasadniałyby przyznanie uprawnień kombatanckich. W szczególności chodzi tu o uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu /art. 1 ust. 2 pkt 6/.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. nie stanowi wyraźnie, że należy uwzględniać uczestnictwo, które na mocy obecnie obowiązującej ustawy uznane jest za działalność kombatancką. Niejasności w tym zakresie w sformułowaniu ustawy mogą prowadzić do rozbieżności ocen. Należy jednak przychylić się do koncepcji, że osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziła działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, nie traci uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2. Do wniosku takiego skłania między innymi sformułowanie zawarte w art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, mówiące o uzyskaniu na mocy dotychczasowych przepisów uprawnień wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. A więc w drodze wykładni a contrario, jeżeli uprawnienia zostały uzyskane nie wyłącznie z tytułu opisanej wyżej działalności, to osób tych nie pozbawia się uprawnień z mocy omawianego art. 25 ust. 2 pkt 2.

Również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawiania uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 16 poz. 63/ stanowi w par. 3, że przed wydaniem decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu przeprowadza postępowanie wyjaśniające w przypadkach określonych w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. W myśl par. 5 tego rozporządzenia postępowanie wyjaśniające polega na badaniu dowodów. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy. W szczególności dowodem może być dokument urzędowy znajdujący się w posiadaniu jednostek organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez Ministrów Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych oraz Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytutu Pamięci Narodowej. Dowodem może być również list, fotografia, publikacja i zaświadczenie znajdujące się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, które stanowiło podstawę do nadania uprawnień kombatanckich, i inne. W toku postępowania można przesłuchiwać świadków, a w uzasadnionych wypadkach, zamiast przesłuchiwania świadków można uznać za wystarczające zeznanie złożone przez świadka na piśmie. W zakresie nie uregulowanym tym rozporządzeniem stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

A więc uprawnienia uzyskane z omawianego tytułu podlegają sprawdzeniu i nie może być mowy o stosowaniu art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. bez należytego wyjaśnienia okoliczności, które by uzasadniały uzyskanie uprawnień kombatanckich z mocy obecnie obowiązujących przepisów.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie niniejszej zostało przeprowadzone wbrew treści art. 7 i art. 77 Kpa. Nie powiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania, a to uchybienie miało w sprawie istotne znaczenie. Skarżący bowiem mógłby bronić się w sprawie zarzutem, iż uczestniczył w walkach z UPA, więc nadal zasługuje na miano kombatanta. Ta okoliczność powinna być następnie przez organ orzekający sprawdzona i dopiero wówczas można by orzec, czy ma zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy. Należy nadmienić, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 21 ust. 2 ustawy, a podstawę orzeczenia stanowi jej art. 25 ust. 2 pkt 2. Ustaleń organu orzekającego, opartych wyłącznie na życiorysie i deklaracji, to jest dokumentach napisanych przez samego skarżącego, nie można uznać za wyczerpujące i wnikliwe. Jak podniesiono wyżej, dokumenty te posługują się w zasadzie ogólnymi sformułowaniami uprzednio obowiązującej ustawy, nie określają zaś szczegółowo, co się kryje pod tymi sformułowaniami.

Dopiero w skardze Antoni P. stwierdził, że służąc w Berlińskim Pułku Piechoty brał udział w walkach z UPA. Ze względu jednak na sposób przeprowadzenia postępowania administracyjnego, to jest brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz niewezwanie skarżącego na posiedzenie Zespołu do Spraw Weryfikacji, nie miał on możliwości przedstawienia swoich argumentów w toku postępowania, a co za tym idzie - organ orzekający nie mógł ich sprawdzić i rozważyć.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję.