Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 631/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 1,2, art. 64e par. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2019 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

J P (dalej strona, wnioskodawca, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Administracji Skarbowej z dnia "[...]"r. o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B (dalej organ I instancji) z dnia"[...]". w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie "[...]" zł powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o numerze"[...]", wystawionego przez Dyrektora Regionalnego Oddziału ARiMR w "[...]".

Jak wynika z przekazanych sądowi akt sprawy, wnioskodawca pismem z "[...]"r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B o umorzenie kosztów egzekucyjnych w wysokości "[...]" zł oraz kosztów upomnienia w wysokości "[...]" zł. Zobowiązany wskazał, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne, z uwagi na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2018r., sygn. akt I SA/Ol 570/17, decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modemizacji Rolnictwa w "[...]" z "[...]"r, znak:"[...]", utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w B z "[...]"r., znak:"[...]", w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości "[...]"zł.

Postanowieniem z r, znak:"[...]", Naczelnik Urzędu Skarbowego w B odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie "[...]"zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o numerze "[...]", wystawionego przez Dyrektora Regionalnego Oddziału ARiMR w "[...]". W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ pierwszej instancji wskazał, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie potwierdził zaistnienia przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych i odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. Odnosząc się do kwestii umorzenia kosztów upomnienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B pismem z dnia "[...]"r., poinformował zobowiązanego o konieczności wniesienia podania w powyższym zakresie do właściwego organu.

W zażaleniu z dnia "[...]"r. zobowiązany, zarzucał zaskarżonemu postanowieniu:

I. naruszenie art. 64e § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1314 z późn. zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a.", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy organ egzekucyjny ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wziął pod uwagę:

- ogólnych zasad porządku prawnego, tj. zasady proporcjonalności ocenianej według kryterium niezbędności i adekwatności zastosowanych środków,

- rzeczywiście poniesionych kosztów działania organu egzekucyjnego,

- zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela w okresie od dnia "[...]"r. i niewykonywania w tym okresie czynności egzekucyjnych.

II. naruszenie art. 2 Konstytucji RP z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 3/14, w którym Trybunał Konstytucyjny uznał że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany podnosił, m.in., że kwota kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowej sprawie, tj. "[...]" zł jest rażąco wysokim przysporzeniem dla organu egzekucyjnego. W ocenie zobowiązanego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B nie dowiódł, że naliczona opłata za zajęcie należności pieniężnej oddaje faktycznie poniesione koszty egzekucji z uwzględnieniem nakładu pracy organu, stopnia skomplikowania sprawy czy zawiłości czynności egzekucyjnych. Zobowiązany w zażaleniu przytaczał również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. wyrażone w sprawie o sygn. akt SK 3/14, dotyczące ustalania wysokości opłat egzekucyjnych. W ocenie zobowiązanego stanowisko zaprezentowane w powyższym wyroku powinno znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonym postanowieniu, gdyż naliczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości niewspółmiernej do nakładu pracy organu egzekucyjnego przesądza o spełnieniu w niniejszej sprawie przesłanki "ważnego interesu publicznego". Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu organ pierwszej instancji skupił się na głownie na sytuacji majątkowej zobowiązanego, a pominą wskazane wyżej okoliczności natury prawnej.

Dyrektor Administracji Skarbowej w O postanowieniem z dnia "[...]"r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i omówieniu zasad naliczania kosztów egzekucyjnych wskazał, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowił art. 64e § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z treścią przywołanej normy organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Jak wywodził dalej organ orzekanie na podstawie art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, co oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych w omawianym wyżej przepisie przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek zobowiązanego. Wobec tego, sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 30.06.2006 r., sygn. akt I SA/Kr 7/04, LEX nr 803578, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 07.10.2008 r., sygn. akt I SA/Gd 387/08, LEX nr 500661). Podkreślić jednak należy, iż wybór taki w żadnym razie nie może być dowolny, lecz musi on wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Organ podnosił dalej, że posłużenie się przez ustawodawcę w treści art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęciami nieostrymi oznacza, że ocena, czy wynikające z nich przesłanki zostały zrealizowane musi zostać przeprowadzona przy rozważeniu okoliczności konkretnej sprawy. Jak zaznaczał organ powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, iż pojęcie "ważnego interesu publicznego" powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (zob. m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27.03.2008 r., sygn. I SA/Wr 1429/07, LEX nr 500971, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 03.04.2009 r., sygn. I SA/Po 203/09, LEX nr 550420). Organ podkreślał, że zobowiązany w zażaleniu kwestionuje wysokość kosztów egzekucyjnych, których rażąca niewspółmierność w ocenie zobowiązanego, przemawia za wystąpieniem w niniejszej sprawie przesłanki ważnego interesu publicznego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O zaznaczał, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest postępowaniem, w którym dokonuje się weryfikacji wysokości powstałych kosztów egzekucyjnych, gdyż postępowanie dotyczy udzielenia ewentualnej ulgi poprzez umorzenie należności.

Organ odnosząc się do stanowiska zobowiązanego dotyczącego niewspółmierności kosztów egzekucyjnych, w stosunku do nakładu pracy organu egzekucyjnego wyjaśniał, iż wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z uregulowań art. 64 i 64a u.p.e.a. i są one należne organowi egzekucyjnemu jako wynagrodzenie za przeprowadzoną egzekucję (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 29.06.2009 r., sygn. akt III SAlWa 255/09, LEX nr 563937). Organ zaznaczał, że zobowiązany w zażaleniu przywoływał argumenty zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, którym orzeczono m.in. o niezgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O, po wyczerpującym omówieniu ww. orzeczenia Trybunału oraz jego skutków wskazał, że wymienione w nim przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zostały derogowane z porządku prawnego i wciąż obowiązują do czasu interwencji ustawodawcy w zakresie wskazanym w wyroku. W konsekwencji powyższego organy administracji publicznej zobowiązane są pobierać opłaty egzekucyjne na podstawie ww. przepisów.

Jak wskazywał organ II instancji zobowiązany w zażaleniu poczynił również rozważania na temat rozsądnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których te opłaty zostały naliczone. Wskazał również, że nie można dopuścić do sytuacji, gdy opłaty te staną się swoistą karą dla zobowiązanego za niewykonanie ciążącego na nim obowiązku. Organ II instancji odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów wskazał, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny był zobowiązany wyłącznie do oceny istnienia przesłanek uzasadniających ich umorzenie, a nie do czynienia rozważań na temat relacji między wysokością kosztów egzekucyjnych, a nakładem pracy organu egzekucyjnego, gdyż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości nie można już kwestionować zasadności powstania takiej zaległości i dążyć do weryfikacji zobowiązań albowiem przedmiotem umorzenia mogą być tylko zaległości niesporne (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10.10.2012r, sygn. akt I SA/Bk 114/12, LEX nr 1230491). Organ II instancji wskazał także, że zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. należy uznać za niezasadny, gdyż przedmiotowe postępowanie nie służy weryfikacji wysokości kosztów egzekucyjnych, a powyższe okoliczności podlegałyby ocenie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia wysokości tych kosztów. Z akt spawy wynika natomiast, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B w celu rozpatrzenia wniosku Zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, pismem z dnia "[...]"r, znak: "[...]", wezwał zobowiązanego do przedłożenia informacji dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej. Te nie uzasadniały jednak umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do WSA w Olsztynie wywiódł J P, zarzucając organowi:

I. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

- wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 64e § 1 i § 2 pkt 2, 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. polegającym na niewłaściwym zastosowaniu tych norm w sytuacji gdy z akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B znak: "[...]" wynika, że organ egzekucyjny ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wziął pod uwagę:

a. ogólnych zasad porządku prawnego jak zasada proporcjonalności oceniana według kryterium niezbędności i adekwatności zastosowanych środków;

b. rzeczywiście poniesionych kosztów działania organu egzekucyjnego;

c. zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela w okresie do dnia "[...]"r. i niewykonywania w tym okresie czynności egzekucyjnych.

II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

- wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 2 Konstytucji wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r w sprawie o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne:

a) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

b) art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ egzekucyjny nie dowiódł dotychczas iż naliczona opłata za zajęcie należności pieniężnej oddaje faktycznie poniesione koszty egzekucji z uwzględnieniem nakładu pracy, stopnia skomplikowania czy zawiłości czynności egzekucyjnych, co musi jednak znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, które ma przekonać dłużnika że koszty były zasadne i celowe. Jak wywodził dalej skarżący wysokość i zasady pobierania opłat za czynności egzekucyjne powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Ponadto, Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał swoja wcześniejszą argumentacje i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302) zwanej dalej: "p.p.s.a.".

Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Odnosząc się do warunków oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia przez Sąd wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - zwaną dalej p.p.s.a.).

Należy podkreślić, iż Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie.

Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem odmowa umorzenia skarżącemu kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie w kwocie "[...]"zł w oparciu o przepisy art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a.

Przyjmując tak zakreślone ramy sprawy administracyjnej, zaznaczyć należy, że postępowanie o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie może stanowić płaszczyzny dla polemiki w przedmiocie zasadności i prawidłowości działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym (vide uwagi skarżącego dotyczące przedwczesnego skierowania sprawy do egzekucji administracyjnej zawarte we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych). Kwestie formalnoprawne związane z przebiegiem postępowania egzekucyjnego można podnosić w ramach odpowiednich środków zaskarżenia – zarzutu, zażalenia lub skargi na czynności egzekucyjne. Podobnie poza ramami postępowania dotyczącego ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości i zasadności ich ustalenia oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych. Umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz ocena prawidłowości ich ustalenia (tak co do zasady jak i co do wysokości) nie mogą być traktowane jako kwestie tożsame. Można wręcz stwierdzić, że podjęcie rozważań dotyczących ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych uwarunkowanie jest brakiem skutecznego zakwestionowania ich ustalenia. Tylko istniejące (a zatem wcześniej skutecznie nie podważone) koszty egzekucyjne mogą zostać umorzone.

Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że ustawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c §7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Kwestie te wyodrębniono zatem do dwóch odrębnych postępowań wpadkowych, co stanowi o ich procesowej odrębności. Ustawodawca różnie określił także przesłanki rozstrzygania w obu sprawach, co różnicuje je natomiast pod katem materialnoprawnym. Nie może być zatem mowy o tożsamości kwestii prawidłowości ustalenia kosztów egzekucyjnych i ich umorzenia. Oba zagadnienia nie mogą zatem stanowić "niejako wspólnie" przedmiotu jednego postępowania. Takie działanie prowadziłoby do naruszenia granic sprawy administracyjnej, której ramy wyznaczone są przepisami prawa. W toku postepowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem oceniana kwestia prawidłowości ustalenia ich wysokości. Przepis art. 64e stanowiący podstawę prawną dla rozpatrzenia przez organ kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawiera bowiem regulacji uprawniających do oceny ich wysokości lub prawidłowości ich ustalenia. W toku postępowania prowadzonego w oparciu art. 64e organ związany jest jego postanowieniami co do trybu postępowania jak również podlegających jego ocenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Powtórzyć należy również, że kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie, a zatem w tym wypadku analizie sadu poddane może być tylko działanie organów w granicach postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Argumenty skarżącego odnoszące się do kwestii miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych – nie przesądzając ich zasadności – nie mogą być wobec powyższego brane pod uwagę przez sąd w niniejszej sprawie. Organ administracji słusznie wskazywał zatem, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny był zobowiązany wyłącznie do oceny istnienia przesłanek uzasadniających ich umorzenie, a nie do czynienia rozważań na temat relacji między wysokością kosztów egzekucyjnych, a nakładem pracy organu egzekucyjnego, gdyż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości nie można już kwestionować zasadności powstania takiej zaległości i dążyć do weryfikacji tych zobowiązań.

Jako uzupełninie powyższego wywodu wskazać należy jedynie, że przyjmując założenie racjonalnego prawodawcy (szerzej L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010r.) stwierdzić należy, że skoro ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 64c §7 i art. 64e przewiduje dwa odrębne środki prawne służące odpowiednio kwestionowaniu prawidłowości ustalenia kosztów egzekucyjnych i stosowaniu ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości lub części, to obie te kwestie winny być traktowane odrębnie. Nie ma zatem możliwości badania na gruncie sprawy dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych prawidłowości ich ustalenia w określonej wysokości. Stanowiło by to naruszanie granicy konkretnej sprawy administracyjnej i prowadziło do badania tej samej kwestii w dwóch odrębnych i potencjalnie konkurencyjnych trybach. To zaś przeczyło by zasadzie racjonalnego prawodawcy.

Przechodząc do merytorycznej oceny niniejszej sprawy wskazać należy, iż zgodnie z treścią § 1 art. 64e u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie zaś do § 2 tego przepisu koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2) bądź ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3). W myśl art. 17 § 1 oraz art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie w tym zakresie winno zostać wydane w formie postanowienia, w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Redakcja przywoływanego wyżej przepisu i użycie przez ustawodawcę terminu "może" wskazuje, iż organ egzekucyjny rozstrzygając o umorzeniu kosztów egzekucyjnych działa w ramach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie postanowienia musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych - co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Ocenie może podlegać legalność działania organu podatkowego, a nie natomiast zasadność i celowość odmowy. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, wyrok WSA z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 646/05).

Z uwagi na to, że strona skarżąca oparła swój wniosek o treść art. 64e § 1 i § 2 pkt 2 u.p.e.a. (co wynika wprost z treści wniosku skarżącego z 21 marca 2019r. – k. 2 akt organu I instancji), organy dokonały oceny istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Organ nadzoru w obszernym uzasadnieniu rozstrzygnięcia trafnie zauważył, że pojęcie "interesu publicznego" wymienione we wskazanym przepisie nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Sąd zgadza się z poglądem organu, iż pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Trzeba przy tym mieć na względzie, że instytucja umorzenia kosztów stanowi wyjątek od zasady ich naliczania i ponoszenia, a więc przesłanki zawarte w art. 64e u.p.e.a. nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2008r. sygn. akt I SA/Kr 1297/07 dostępny w CBOSA)

"Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Uwypuklić trzeba znaczenie tej okoliczności. Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a więc należność związana z przymusowym dochodzeniem zobowiązania.

Przesłanka "ważnego interesu publicznego" nie może być oceniana jednostronnie. Konieczne było zatem wyważenie interesu publicznego zarówno z punktu widzenia sytuacji finansowej skarżącego jak i ochrony interesu budżetu państwa.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy obu instancji dokonały wszechstronnej i dokładnej analizy sytuacji ekonomicznej skarżącego. Związane z nią okoliczności i uwarunkowania w sposób wyczerpujący przedstawił organ II instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia. Co istotne odniósł się on nie tylko do aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, ale również do jego stanu majątkowego i uzyskiwanych dochodów w przeszłości. Organ w oparciu o te dane odniósł się także do oceny możliwości zarobkowych skarżącego w przyszłości (w tym zakresie oparł się on także na deklaracjach samego skarżącego). Mając na uwadze ustalenia dotyczące stanu majątkowego skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazywał, że aby rozważyć umorzenie kosztów egzekucyjnych, brak jego majątku powinien być definitywny, pozwalający uznać, że w przyszłości zobowiązany nie zgromadzi środków na spłatę i konieczne będzie sięgnięcie do pomocy państwa, co w przedmiotowej sprawie, zdaniem organu drugiej instancji nie ma miejsca. Jak zauważał organ zobowiązany zaspokaja swoje potrzeby życiowe jak również opłaca składki na ubezpieczenia społeczne w wysokości "[...]"zł miesięcznie, dzięki pomocy członków rodziny. Obecnie nie pracuje, jednakże jak wskazał, nie pobiera żadnych świadczeń dla osób bezrobotnych lub świadczeń pomocy społecznej. Jednocześnie zobowiązany w dniu "[...]"r. wskazał, że Spółki, w których jest jedynym wspólnikiem dzierżawią grunty, na których znajduje się uprawa drzew owocowych i obecnie zobowiązany nie uzyskuje z powyższego tytułu zysków. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślał, że wspólnik ma prawo do udziału w zysku i wypłaty dywidendy, jednakże powyższe uprawnienie nie jest obligatoryjne i niekorzystanie z dywidend stanowi wyraz woli zobowiązanego, mimo że, jak wynika z akt sprawy D Sp. z.o.o. przynosiła dochody. Zobowiązany oświadczył również, że ma nadzieję na osiągnięcie zysku w przyszłości. Podkreślenia wymaga również okoliczność, że w latach 2016-2018 zobowiązany osiągał dochód w wysokości około "[...]" zł rocznie i nie uprawdopodobnił w przedmiotowym postępowaniu, że osiągnięcie przez Niego dochodów w zbliżonej wysokości w przyszłości jest niemożliwe. Jak wywodził organ II instancji umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, uznał podobnie jak organ pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka "ważnego interesu publicznego" i brak było podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Powyższe stanowisko podziela i przyjmuje za własne skład orzekający w niniejszej sprawie. Zaznaczenia wymaga bowiem, że umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia przez zobowiązanego. Ich umorzenie stanowi de facto przeniesienie tych ciężarów na budżet państwa, a zatem ogół społeczeństwa i stanowi formę wsparcia zobowiązanego przez uwolnienie go od zobowiązań. Jeśli zatem istnieją przesłanki wskazujące na możliwość samodzielnego uregulowania tych należności przez zobowiązanego nie jest zasadne ich umarzanie. "Ważny interes publiczny" nie może być przy tym utożsamiany z interesem zobowiązanego. Umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Ponadto zaznaczyć należy, że organy decydując o umorzeniu kosztów egzekucyjnych działają w ramach uznania administracyjnego. Mają zatem szeroką swobodę w ocenie zasadności takiego działania, w którą sad, oceniając legalność zaskarżonego aktu, wkraczać nie może.

Warto podkreślić, że organy oceniły wniosek także pod kątem ustalenia pozostałych przesłanek z art. 64e § 2 u.p.e.a. Mając to na uwadze Sąd uznał, że organy w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, opierając je na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Ustosunkowały się do przedstawionych przez stronę skarżącą przyczyn, dla których domagała się ona umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyjaśniły również powody, dla których uznały, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki ich umorzenia. Analiza akt sprawy dowodzi, że organy egzekucyjne w niczym nie uchybiły obowiązkom w zakresie dokonania stosownych ustaleń, wyprowadzając z nich dostosowane do stwierdzonych okoliczności konkluzje prawne. Zajęte w tej materii stanowisko zostało opatrzone uzasadnieniem, w który zamieszczono istotne dla wyniku postępowania informacje. Zatem zaskarżone postanowienie, wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie naruszało prawa, mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego.

Sąd nie podzielił zarzutu skargi odnośnie naruszenia przez organy art. 2 Konstytucji w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r w sprawie o sygn. akt SK 31/14. Wskazać należy, że przedmiotowy wyrok nie dotyczył kwestii stosowania ulgi w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie należy zatem przenosić wyartykułowanych w nim argumentów sadu na grunt niniejszej sprawy. Przedmiotowe postępowanie nie służy weryfikacji wysokości kosztów egzekucyjnych, a podnoszone przez skarżącego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r w sprawie o sygn. akt SK 31/14. argumenty podlegałyby ocenie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, a nie kwestii ich umorzenia.

Sąd nie dopatrzył się też naruszenia zasady prawdy obiektywnej i zaufania obywateli do organów władzy publicznej, co - choć nie wprost - wskazywał skarżący. W ocenie Sądu postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującymi normami prawa, a rozstrzygnięcie oparto na wyczerpująco i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej wyrażone w decyzji stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego jak i powołaniem stanu prawnego.

W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.