Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2367/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 lipca 2022 r. nr KOC/3091/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 maja 2022 r. nr SP/000300/2022/WSSIZ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej "kpa", po rozpatrzeniu odwołania M. K., dalej "Skarżący" od decyzji Prezydenta [...] nr [...] przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. K., utrzymało ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wskazaną powyżej decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką A. K. wskazując, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, co w świetle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej "ustawa o świadczeniach", uzasadnia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Skarżący wskazując na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach.

Rozpoznając odwołanie SKO przywołało przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17 ust. 1, 1a. wskazując na błędny pogląd, że niemożność ustalenie daty powstania niepełnosprawności, co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2021 r., wyklucza co do zasady możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że należy dokonać systemowej wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie jest niezgody z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten powoduje konieczność takiej wykładni przepisów aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny.

Zdaniem SKO niezasadnie organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b ustawy tj. momentu powstania niepełnosprawności u matki skarżącego.

SKO dokonując ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazało, że wg. oświadczenia Skarżącego jego matka zachorowała w 2020 r. Z akt natomiast wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane [...] sierpnia 2021 r. Skarżący był zatrudniony w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. a stosunek pracy ustał na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę. Następnie Skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy lecz wg jego oświadczenia nie otrzymywał żadnych ofert pracy ani żadnych form aktywizacji zawodowej. Z akt sprawy wynika, że Skarżący mieszka ze swoją matką. Wg oświadczenia Skarżącego z [...] lutego 2022 r. wykonuje czynności jak: codzienne mycie, wymiana pieluchomajtek, sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, w razie potrzeby robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych. Jego zdaniem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Zdaniem SKO nie można przyjąć, że skarżący bez wątpienia sprawuje opiekę nad swą matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania opieki Powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego nie jest konieczność sprawowania opieki nad matką.

Wykładnia ustawy o świadczeniach rodzinnych i ugruntowane orzecznictwo wskazują że w przypadku przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego musi zostać wykazane bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a nie wykonywaniu pracy zarobkowej. Warunek ten nie został spełniony. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że sprawowana opieka nad matką z uwagi na zakres wykonywanych czynności nie spełnia wymogu opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Stan matki skarżącego nie wymaga całodziennej opieki a wykonywane przez Skarżącego czynności mieszczą się w pojęciu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji tej pracy jest ona do pogodzenia z pracą zarobkową.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy przez Skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę niepełnosprawną.

Wniósł o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 28), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w pełni podziela wywody SKO o zasadności przyjęcia, że data powstanie niepełnosprawności nie ma w tym wypadku wpływu na możliwość przyznania świadczenia, bez potrzeby ich powtarzania.

Kwestią która jest natomiast istotna jest ocena czy Skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy tj. czy sprawuje stałą i długoterminową opiekę nad matką i czy fakt nie podejmowania pracy pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki. W zakresie ustaleń faktycznych organ oparł się wyłącznie na oświadczeniu Skarżącego.

Zdaniem Sądu organ naruszył zatem art. 7, 8, 77 § 1, 80 i w konsekwencji art. 107 § 3 kpa gdyż nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędne do oceny czy zostały spełnione przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić osobie niepełnosprawnej możliwość sprawowania nad nią opieki w sposób nieprzerwany gdyż sama nie jest w stanie zadbać o swe interesy. Świadczenie to ma też zrekompensować osobie która sprawuje opiekę nad taką osobą fakt wycofania się z życia zawodowego. Warunkiem przyznania takiego świadczenia jest bowiem rezygnacja z dotychczasowej pracy.

Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie przysługuje "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wyniki z ustaleń organu matka Skarżącego zachorowała w 2020 r., orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na wniosek z [...] maja 2021 r. – [...] sierpnia 2021r., Skarżący był zatrudniony do [...] kwietnia 2020 r. a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę. Tym samym matka zachorowała w tym samym czasie kiedy Skarżącemu wypowiedziano umowę o pracę, choć dokładnie nie wiadomo kiedy zachorowała – czy na początku czy na końcu roku 2020. Organ w ogóle się do tych kwestii nie odniósł przyjmując a priori, że niepodejmowanie pracy nie ma związku z koniecznością opieki.

Po drugie organ wskazał, że wykonywane przez Skarżącego czynności życia codziennego przy matce nie są na tyle absorbujące aby nie mógł on podjąć pracy. W tym zakresie organ oparł się wyłącznie na oświadczeniu Skarżącego podczas gdy powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy przez pracownika socjalnego celem ustalenia czy osoba niepełnosprawna jest osobą samodzielnie funkcjonującą, czy też leżącą albo jeżdżącą na wózku ( pośrednio o tym świadczy używanie pieluchomajtek) , ustalenia rozmiaru, intensywności pomocy w świadczeniu opieki, warunków mieszkaniowych w kontekście możliwości ewentualnego poruszania osoby niepełnosprawnej pod mieszkaniu/domu a w konsekwencji wymagań co do zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną. Okoliczności te są istotne w kontekście ustalenia czy świadczona opieka ma charakter codzienny, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i czy jej rozmiar wyklucza zatrudnienie Skarżącego.

Organ nie zebrał wystarczających dowodów pozwalających na prawidłową ocenę spełniania przesłanki stałości i długotrwałości opieki. Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował w ustawie tych pojęć należy odnieść je do powszechnego ich rozumienia. Pod pojęciem stałości należy rozumieć sytuację w której opiekun pozostaje w dyspozycji swego podopiecznego jednakże nie należy tego rozumieć jako pozostawania przy podopiecznym przez 24 godziny na dobę. Opieka musi być adekwatna do potrzeb i stała w sensie trwałości i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie może w żadnym razie oznaczać, że osoba opiekuna ma obowiązek "bycia" z podopiecznym przez 24 godziny na dobę. Na gruncie ustawy mamy bowiem do czynienia z dwoma dobrami chronionymi prawem. Z jednej strony prawem podopiecznego do godnego życia i tu przy pomocy osoby, która się nią opiekuje a z drugiej strony prawo opiekuna w powiązaniu z prawem do rekompensowania niemożności wykonywania pracy zawodowej, prawem do wypoczynku czy prawem do nauki. Otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może więc pozbawiać opiekuna życia osobistego. Konieczna jest w tym wypadku równowaga pomiędzy obowiązkami opiekuna a życiem prywatnym opiekuna. Konstytucja R.P w art. 47 gwarantuje każdemu obywatelowi ochronę życia prywatnego i rodzinnego i prawo decydowania o swoim życiu osobistym. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych aby w ramach przyznanego ze środków publicznych świadczenia pielęgnacyjnego opiekun musiał z tych praw rezygnować lub drastycznie je ograniczać. Taka wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach pozostawałaby w sprzeczności z art. 47 Konstytucji R.P. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 1, która z jednej strony gwarantuje podopiecznemu nieprzerwaną, stałą opiekę a z drugiej strony umożliwia opiekunowi zachowanie prawa do życia osobistego i rodzinnego. Oba wskazane dobra mają taką samą wartość, co oznacza że musi zostać zachowana pomiędzy nimi równowaga. Inne rozumienie tych przepisów prowadziłoby do sytuacji w której opiekun pozbawiony byłby faktycznie możliwości prowadzenia własnego życia osobistego gdyż musiałby nieprzerwanie przez 24 godziny na dobę pozostawać w ciągłej dyspozycji podopiecznego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany po pierwsze do ustalenia w drodze wywiadu środowiskowego, jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej w kontekście konieczności stałej opieki a następnie czy Skarżący świadczy tę opiekę nieprzerwanie i trwale. Obowiązki organu wynikające z konieczności prawidłowego zebrania dowodów i jego oceny (art. 77 § 1 kpa) nie wykluczają w tym zakresie aktywności Skarżącego który może składać wnioski dowodowe na okoliczności istotne w sprawie. Dopiero prawidłowo zebrany materiał dowodowy może stanowić podstawę do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i dokonania jego subsumpcji pod normę art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powyższe czyni niemożliwym ocenę przez Sąd naruszenia przepisu prawa materialnego wskazanego w skardze gdyż ta ocena możliwa jest dopiero gdy organ w sposób prawidłowy i pełny ustali stan faktyczny sprawy.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 135 ppsa sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa w zw. z § 14.1.1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800).