Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 830/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1  pkt 3,,  ust. 2, 3 i 3a,  art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2022 r. nr UP-724/2022 (060000/71/261638/22) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. (dalej jako: skarżący, wnioskodawca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2021 r.

nr UP-724/2022 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie

art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust 2,3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 - zwanej dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej rozporządzeniem), którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie

133 425,55 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11/2002, 02-03/2003, 02/2005-06/2007, 10/2007- 08/2011 w łącznej kwocie 91 076,61 zł, w tym z tytułu:

- składek - 38 415,81 zł,

- odsetek liczonych na 21 kwietnia 2022 r. - 52 652,00 zł,

- kosztów upomnienia - 8,80 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11/2002-03/2003, 02/2005, 05/2005, 07-12/2005, 03/2006-06/2007, 10/2007-08/2011 w łącznej kwocie 35 090,76 zł, w tym z tytułu:

- składek - 15 058,76 zł,

- odsetek liczonych na 21 kwietnia 2022 r. - 20 032,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 02/2003 - 03/2003, 02/2005 - 12/2005, 03/2006 - 06/2007, 10/2007 - 08/2011 w łącznej kwocie 7 258,18 zł, w tym z tytułu:

- składek- 3 112,18 zł,

- odsetek liczonych na 21 kwietnia 2022 r. - 4 146,00 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżący wnioskiem z 21 kwietnia 2022 r., działając przez pełnomocnika, zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując, że jest osobą bardzo ubogą, osiągającą minimalne wynagrodzenie, nieposiadającą żadnego majątku. Podał, że nie posiada żadnej możliwości spłaty należności w układzie ratalnym, nawet w minimalnych ratach, gdyż stanowiłoby to zagrożenie dla jego egzystencji. Wskazał, że egzekucja wobec niego jest niemożliwa i bezcelowa.

Pismem z 18 maja 2022 r. dodatkowo skarżący oznajmił, że honor nie pozwala mu zwrócić się o pomoc do MOPS, z uwagi na fakt, że ma on świadomość jak w ogromnie ciężkiej sytuacji są tysiące rodzin.

W przedłożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżący wskazał, że pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę od 1 lipca 2020 r. do nadal, a wysokość jego wynagrodzenia wynosi 3 010,00 zł brutto, 2 363,56 zł netto - na potwierdzenie przedłożono do akt sprawy zaświadczenie o zarobkach i zatrudnieniu z 10 maja 2022 r. Skarżący nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy i pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy.

W bazie danych KSI ZUS organ ustalił, że skarżący figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z trzech ostatnich miesięcy ujawnione w KSI ZUS wynosiły odpowiednio w:

- 03/2022 r. 3 010,00 zł brutto,

- 04/2022 r. 3 010,00 zł brutto,

- 05/2022 r. 3 010,00 zł brutto.

Pismem z 10 maja 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. poinformował, że w 2020 r. skarżący osiągnął przychód 33 634,50 zł, dochód

27 960,39 zł.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącego jest on rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem stanowią łączną kwotę 2 332,64 zł, w tym:

- miesięczne opłaty - 732,64 zł,

- opłaty eksploatacyjne - 200,00 zł,

- koszty związane z leczeniem - 100,00 zł,

- inne (wyżywienie, ubezpieczenie, środki czystości, dojazdy, abonament RTV, telefon komórkowy. Internet) -1 300,00 zł.

Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego posiada on mieszkanie spółdzielcze lokatorskie, a także inne składniki mienia ruchomego tj. lodówkę i pralkę o niskiej wartości.

W prognozie poprawy sytuacji materialnej skarżący podał, że nie ma żadnej możliwości poprawy sytuacji materialnej, szczególnie w tak trudnej sytuacji gospodarczej po pandemii, brakuje mu pieniędzy na podstawowe utrzymanie. Ponadto pracodawca ledwo utrzymuje swoją działalność i może skarżącemu płacić tylko minimalne wynagrodzenie. Skarżący podkreślił, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia na raty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia i podał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony:

- od 20.07.2004 r. tj. od dnia wysłania upomnienia przedegzekucyjnego za okres 12/2002 r. - 3/2003 r. do dnia 1.12.2015 r. tj. do doręczenia korespondencji,

- od 29.11.2004 r. tj. od dnia wysłania upomnienia przedegzekucyjnego za 11/2002 r. do dnia 30.11.2004 r. tj. do doręczenia korespondencji,

- od 6.05.2005 r. tj. od dnia zajęcia rachunku bankowego na zaległości za okres 11/2002 r. - 03/2003 r.,

- od 30.09.2016 r. tj. dnia zajęcia wierzytelności w związku ze zmianą środka egzekucyjnego na zaległości za okres 11/2002 r. - 03/2003 r.,

- od 30.08.2016 r. tj. od dnia wysłania zawiadomienia o wszczęciu postępowania dotyczącego zadłużenia za okres 02/2005 r. - 08/2011 r. do dnia 16.09.2016 r. tj. zwrócenia korespondencji z adnotacją - zwrot nie podjęto w terminie,

- od 19.01.2017 r. tj. od dnia wysłania zawiadomienia o zakończeniu postępowania do dnia 07.02.2017 r. tj. zwrócenia korespondencji z adnotacją - zwrot nie podjęto w terminie,

- od 15.03.2017 r. tj. od dnia wysłania decyzji nr [...] określającej zadłużenie za okres 02/2005 r. - 08/2011 r. do dnia 04.04.2017 r. tj. zwrócenia korespondencji z adnotacją - zwrot nie podjęto w terminie.

- od 23.05.2017 r. tj. dnia wystawienia tytułów wykonawczych na zaległości za okres 02/2005 r.-08/2011 r.

Wskazał ponadto, że wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Dnia 12 maja 2022 r. wysłano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. wniosek o prowadzenie egzekucji ze środka do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C.

Uznając zatem, że wszystkie objęte wnioskiem należności składkowe są nieprzedawnione i nadal wymagalne, w dalszej kolejności analizując zebrany materiał dowodowy organ rentowy nie stwierdził po stronie skarżącego wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Jak wyjaśnił, w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4cu.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Brak jest też podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż zadłużenie jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W sprawie nie stwierdzono także, by zaistniała przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 lub 6 u.s.u.s, wskazując, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej od 12 sierpnia 2011 r. (ZUS ZWPA - data wyrejestrowania). Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę. Jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy dotychczas nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis

§ 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdziła, zdaniem organu, wystąpienia przesłanek wskazanych w tym rozporządzeniu, a mianowicie, aby opłacenie należności pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki ze względu na aktualną jego sytuację rodzinną i stan majątkowy.

Organ wskazał, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, zatem nie zachodzi wobec niego przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Nie znalazł także podstaw do umorzenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, podkreślając, że skarżący nie udowodnił, iż nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby skarżącego lub choroby członka jego rodziny.

W złożonym oświadczeniu skarżący nie wykazał istnienia problemów zdrowotnych własnych lub członka rodziny, które pozbawiałyby skarżącego możliwości uzyskania dochodu, a tym samym opłacenia należności względem ZUS. Nie przedstawił także żadnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia np. orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolność do pracy.

Organ zwrócił przy tym uwagę, że skarżący uzyskuje dochód z pracy zarobkowej.

W wyniku dokonanej analizy przedłożonych przez skarżącą dokumentów, dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy, organ doszedł do wniosku, że brak jest wystarczających podstaw do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał przy tym, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1 392,01 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za I kwartał 2022 r.). Tymczasem dochód gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy od powyższego minimum socjalnego.

Końcowo wskazano, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie ma charakteru trwałego i może poprawić się w związku z tym, że pozostaje on na rynku pracy, pracując zarobkowo na podstawie umowy o pracę. Zwrócono uwagę, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i nie przedstawił orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, która w znacznym stopniu ograniczałaby jego możliwość zarobkowania. Podano również, że nie korzysta on z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Wyjaśniono, że podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne, gdyż w stosunku do skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podano, że stwierdzony brak pojazdów i nieruchomości nie jest odzwierciedleniem trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a jedynie stopnia jego zamożności.

Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 11 lipca 2022 r. Poinformował, że wniósł o wystąpienie do sądu lub Naczelnika Urzędu Skarbowego o wyjawienie jego majątku. Dodał, że jest osobą bardzo ubogą i nie posiada żadnego majątku, osiąga dochód w wysokości płacy minimalnej. Nie możliwości spłaty zadłużenia nawet w ratach, gdyż stanowiłoby to zagrożenie dla jego egzystencji. Zwrócił uwagę, że zadłużenie powstało ponad 20 lat temu, po transformacji gospodarczej państwa, bez jego winy.

Wydając zaskarżoną w sprawie decyzję organ wziął pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności i nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 11 lipca 2022 r.

W uzasadnieniu tej decyzji jako prawidłowe ocenił na wstępie stanowisko organu I instancji, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu, z uwagi na prowadzone wobec zadłużenia na koncie skarżącego postępowanie egzekucyjne. Następnie organ przedstawił argumentację w świetle której nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Następnie organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ zauważył, że analiza dokumentacji nie wykazała, iż w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Nie udokumentował on, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności.

Analizując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wyjaśnił, że skarżący nie powołał się na swój stan zdrowia oraz nie udokumentował, iż sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny. Jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę. Zatem jest osobą aktywną zawodowo i dysponuje źródłem dochodu.

Organ stwierdził, że nie zachodzi również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał, że minimum socjalne ustalone 30 czerwca 2022 r. w

I kwartale 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla 1- osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1 392,01 zł i jest niższe od dochodu skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rozwój, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.

Powołując się na podane przy skarżącego wydatki organ zauważył, że po uiszczeniu opłat do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 1 430,92 zł, której wysokość nadal jest wyższa od minimum socjalnego i pozwala na zaspokojenie potrzeb związanych z egzystencją. Z kolei podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał, aby korzystał z dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub z innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych, co świadczy o tym, że sytuacja finansowa nie wymusza na nim konieczności sięgnięcia do systemu pomocy społecznej.

W ocenie organu sytuacja skarżącego nie znajduje znamion ubóstwa oraz nie może uznać ma ona charakter trwały i pogłębiający się. Wskazano, że skarżący posiada źródło dochodu z tytułu umowy o pracę, nie przedstawił przeciwskazań zdrowotnych do dalszej pracy, a do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 8 lat aktywności zawodowej. Istnieje zatem szansa na podjęcie lepiej płatnej pracy w celu spłaty zadłużenia w ZUS, np. w układzie ratalnym.

Zdaniem organu nie jest wystarczające wskazanie na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Organ wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skarżącego, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako błędnej i krzywdzącej skarżącego będącego osobą ubogą. Wskazał, że zadłużenie nie powstało z jego winy, lecz z przyczyn leżących po stronie państwa. Zarzucił, że organ świadomie nie występuje do sądu lub do naczelnika US celem ukazania skali jego ubóstwa, nie posiadania absolutnie żadnego majątku. Jego zdaniem organ nie dokonał wnikliwie oceny materiału dowodowego, gdyż stwierdził, że pozostaje mu kwota zaspokajająca jego egzystencję życiową. Zaakcentował, że żyje poniże minimum socjalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na prawidłowość wydanej w sprawie decyzji oraz brak przesłanek do umorzenia naliczonych należności składkowych skarżącego.

Pismem z dnia 8 grudnia 2022 r. skarżący podtrzymał złożoną skargę, akcentując, że jego ubóstwo narasta i całkowicie uniemożliwia mu spłatę należności nawet w ciągu 10 lat. Zwrócił się także o rozważenie przez Sąd zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym w R postępowanie o sygn. akt [...] o wyjawienie majątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych względów niż wskazane w skardze.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz.2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p..s. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie jest ona prawidłowa.

Istota sporu w sprawie dotyczy oceny legalności decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą płatnikiem tych składek.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił m.in.. art. 28 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 - zwanej dalej jak dotychczas u.s.u.s.) Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do treści art. 28 ust.3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu przy rozpoznawaniu wniosku strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek doszło do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. albowiem organ II instancji zaniechał samodzielnej oceny tej przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ nie wskazał, na podstawie jakich okoliczności faktycznych przyjął, że w sprawie jest oczywiste dla organu, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaznaczył jedynie w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne ponieważ skierowano wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. do prowadzenia egzekucji ze środka do którego nie jest uprawniony Dyrektor działu ZUS w C. To wskazanie jednak w żaden sposób nie oznacza by organ dokonał wyczerpującej analizy stanu faktycznego w tym zakresie do obowiązującej normy prawa materialnego stanowiącej podstawę prawną wydanej decyzji.

Sąd w niniejszym składzie nie podziela poglądu zawartego w wyroku WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009r. sygn. akt V SA/Wa 969/09, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę to organ administracyjny ma obowiązek samodzielnie ustalić przesłankę całkowitej nieściągalności (oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). Ma zatem porównać spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje nadmiernych skutków w sferze finansowej i życiowej zobowiązanego (zob. wyrok NSA z dnia

18 maja 2022 r. sygn. akt I GSK 1489/21).

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku. W to miejsce organ administracyjny stwierdził tylko, że postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie można jednoznacznie stwierdzić czy w jego ramach nie uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Z kolei w skardze skarżący wyraźnie akcentuje, że nie posiada żadnego majątku – nieruchomości, ruchomości. Informuje ponadto, że toczy się postępowanie sądowe mające na celu wyjawienie jego majątku.

Mając na uwadze postanowienia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła. Organ nie może natomiast dojść do wniosku, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, bo nie można stwierdzić czy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (por. wskazany już wyrok NSA w sprawie o sygn. akt I GSK 1489/21).

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni uwagi poczynione w treści niniejszego uzasadnienia. Włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty, na podstawie których dokonał oceny materialnoprawnych przesłanek istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt-1-6 u.s.u.s.

Przede wszystkim w sposób wyczerpujący ustali i oceni, czy w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, w tym określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i da temu wyraz w treści wydanej decyzji.

W świetle powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, działając na mocy

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym w oparciu o art. 119 pkt 2 p.p.s.a.