Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 770/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-12-28 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie z art. 260 § 1 PPSA
Powołane przepisy: article: art. 260.
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 22 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Ol 770/17 wydanego w zakresie prawa pomocy sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Spółka A. (dalej jako skarżąca, Spółka, strona, wnioskodawca), wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r.. Skarżąca na obecnym etapie postępowania została zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 573 zł.

We wniosku złożonym na obowiązującym formularzu PPPr (karty nr 28 – 29 akt sądowych), strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, z uwagi na trudną, wciąż pogarszającą się kondycję finansową Spółki. Brak środków jest następstwem zajęcia rachunków bankowych Spółki przez komorników sądowych oraz poniesionej w 2016r. straty w wysokości "[...]" mln zł.

Z oświadczeń strony wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi "[...]" tys. zł, wartość środków trwałych wynosi "[...]" tys. zł. Stan na trzech rachunkach bankowych wynosi 0 zł. Stan w kasie podmiotu wynosi 0 zł. Miesięczne dochody Spółki oscylują w granicach ok. "[...]" tys. zł, natomiast wydatki / koszty utrzymania wynoszą "[...]" tys. zł. Do wniosku została załączona kopia zeznania podatkowego CIT-8 za 2016r. z którego wynika, iż przychody Spółki w ubiegłym roku wynosiły "[...]" mln zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły "[...]" mln zł, a strata "[...]" mln zł. Załączono także kopie z dwóch rachunków bankowych z "[...]" na dzień 16.10.2017r. oraz z "[...]" za okres od 01.01.2016r. do 08.02.2016r..

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2017r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku strony w sprawie prawa pomocy odmówił częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że skarżąca realizuje interesy gospodarcze wspólników, którymi są dwie spółki: spółka akcyjna i spółka z o.o., posiadające w skarżącej Spółce udziały o łącznej wartości "[...]" tys. zł. Zatem brak jest podstaw do jej uprzywilejowanego traktowania, w stosunku do innych uczestników obrotu, poprzez przyznanie jej dofinansowania ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. Dodatkowo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11). Kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 573 zł nie stanowi zagrożenia dla bytu Spółki i należy zaliczyć ją do bieżących kosztów funkcjonowania podmiotu gospodarczego. Porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie (a także w pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem łącznie jest to kwota 1.449 zł) z przychodem netto Spółki, ponoszonymi kosztami działalności gospodarczej oraz wartością kapitału zakładowego prowadzi do wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Spółka nie wykazała również, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Nie wykazała także, że nie ma możliwości pozyskania dopłat od wspólników. W tej sytuacji, jak ocenił referendarz sądowy, nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła sprzeciw. Wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego i zwolnienie jej od wpisu sądowego. Zarzuciła postanowieniu referendarza naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewłaściwe zastosowanie, a tym samym dowolne uznanie, iż skarżąca nie wykazała okoliczności, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w sytuacji, w której skarżąca przedstawiła szereg dokumentów, potwierdzających jej trudną sytuację finansową.

W treści sprzeciwu podniesiono, że Spółka nie posiada żadnych środków finansowych na rachunkach bankowych, ponadto rachunki te są zajęte przez organy egzekucyjne w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, i w sytuacji, gdy jakiekolwiek środki pojawiają się na rachunkach bankowych są niezwłocznie zajmowane przez organy egzekucyjne. Dodatkowo skarżąca przedłożyła również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2016, wskazujące, iż poniosła stratę w kwocie "[...]" mln zł. Powyższe w ocenie skarżącej w pełni uzasadnia częściowe zwolnienie jej od kosztów postępowania, bowiem zgodnie ze złożonymi dokumentami nie posiada ona jakichkolwiek środków pieniężnych pozwalających jej na pokrycie wpisu sądowego. Zaznaczono, że w chwili obecnej z udziałem Spółki prowadzonych jest wiele postępowań sądowych, które generują różnego rodzaju koszty, co również wpływa na możliwości finansowe skarżącej. Strona sprzeciwiła się także ocenie, że dopiero w przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, czy też zawieszenia bądź likwidacji prowadzonej działalności zaistniała podstawa do częściowego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz.1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04 - powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011r., sygn. akt II FZ 409/11).

Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, niebędących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137).

Ponadto jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno się unikać przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia nie zwalnia Sądu (referendarza), z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016r., sygn. akt II FZ 1083/15), co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie.

Dokonując analizy wniosku skarżącej, zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Nie ma podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego i postulowanego w sprzeciwie zwolnienia Spółki od wpisu sądowego w całości.

Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że koszty sądowe związane z toczonymi sporami sądowymi, należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, zatem konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami zwłaszcza, że wysokość wpisu (573 zł) jest wielokrotnie niższa od ponoszonych przez skarżącą kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca wykazała bowiem za ubiegły rok poniesione koszty w wysokości "[...]" mln zł, aktualnie deklarowała miesięczne wydatki w granicach "[...]" tys. zł i uzyskany miesięczny dochód w wysokości "[...]" tys. zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności na znaczną skalę. Spółka odnotowuje znaczące obroty (za ubiegły rok blisko 5 mln zł), generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że Spółka posiadła nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie wykazywanych poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Źródła finansowania wskazał już referendarz. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14).

Wspólnicy, którymi są dwie spółki: spółka akcyjna i spółka z o.o., posiadające w skarżącej Spółce udziały o łącznej wartości "[...]" tys. zł, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych.

Skarżąca nie wykazała, że podjęła wszelkie działania zmierzające do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie jej własnej aktywności i zapewnienie środków na wniesienie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Przy czym taka możliwość istnieje nawet jeżeli umowa Spółki nie przewiduje tego typu rozwiązań, poprzez odpowiednie zmiany w jej zapisach.

Strona w sprzeciwie w ogóle nie odniosła się do możliwości pozyskania dopłat od wspólników. Argumentacja Spółki koncentruje się na poniesionej stracie w prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2016, przy czym nie są znane źródła finansowania kosztów tej działalności.

Sąd nie kwestionuje trudności wnioskodawcy związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, zajęciem rachunków bankowych, oraz wykazaną stratą za 2016r.. Niemniej w niniejszej sprawie strona prowadzi działalność na znaczną skalę, co już podkreślono wyżej, kwoty jakimi operuje są tak znaczne w zestawieniu z wysokością wpisu nie tylko wymaganego w niniejszej sprawie, ale także w pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem - łącznie jest to kwota 1.449 zł. Przychody Spółki w ubiegłym roku wynosiły "[...]" mln zł. Strona wskazała na stratę w działalności gospodarczej, jednak nie wyjaśniła jednoznacznie z czego strata wynika jak też w jaki sposób sobie z nią radzi. Spółka konsekwentnie prowadzi działalność gospodarczą, z której odnotowuje wysoki przychód i nie zapowiada jej likwidacji. W tym właśnie kontekście należy postrzegać powołaną argumentację, a nie jak zarzuca się w sprzeciwie, jako wskazywanie możliwości zwolnienia od wpisu sądowego dopiero w chwili likwidacji działalności.

Na tle powyższego bezpodstawny jest zarzut sprzeciwu naruszenia przez referendarza art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.. Już bowiem wyżej wskazano, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków. Spółka winna przewidywać konsekwencje prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Zasadnie referendarz wskazał, że Spółka nie wykazała, iż zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Nie wykazała także, że nie ma możliwości pozyskania dopłat od wspólników.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak sentencji postanowienia.