Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1931/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński (spr.), , Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz [...] sp. z o.o. w [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...]Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz 267 – dalej: kpa) po rozpoznaniu wniosku [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2011 r. znak: [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia[...]maja 2009 r. znak [...]o udzieleniu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, przy uczestnictwie Stowarzyszenia [...] jako strony postępowania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 23 marca 2011 r. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] wniósł na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra z dnia [...] maja 2009 r. znak [...], zarzucając jej rażące naruszenie art. 104 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, polegajace na przyjęciu, że S[...], które zrzesza wydawców, spełnia przesłanki umożliwiające uznanie go za organizację zbiorowego zarządzania oraz wydanie zezwolenia na prowadzenie przez S[...] działalności określonej w zaskarżonej decyzji.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2011 r. znak: [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]maja 2009 r. znak [...]o udzieleniu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że termin "twórca" jest jednym z podstawowych oraz kluczowych terminów na gruncie Prawa autorskiego, przy czym termin ten nie został zdefiniowany przez ustawodawcę ani w Pr. Aut. ani w żadnym innym akcie powszechnie obowiązującym. W ocenie organu brak legalnej definicji terminu "twórca" oraz niekonsekwentne jego stosowanie przez ustawodawcę, przy jednoczesnym posługiwaniu się innymi nachodzącymi na niego znaczeniowo terminami - powoduje niemożność przeprowadzenia wykładni wyłącznie w oparciu o dyrektywy językowe. Minister uznał również, że zastosowanie wykładni systemowej polegające na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisu ze względu na jego usytuowanie w systematyce wewnętrznej aktu prawnego, jak i całej gałęzi prawa również nie daje odpowiedzi, jak należy rozumieć termin "twórca" zawarty w treści art. 104 ust 1 Prawa autorskiego. Z tych względów organ uznał za konieczne odwołanie się do reguł celowościowych, a więc wzięcie pod uwagę celu, jaki chciał osiągnąć ustawodawca, ustanawiając art. 104 ust. 1 Prawa autorskiego w jego obowiązującym brzmieniu. Organ podniósł, że w praktyce powyższe cele realizowane są przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz prawami pokrewnymi, w szczególności poprzez udzielanie użytkownikom licencji na korzystanie z powierzonych tym organizacjom praw, kontrolowanie licencjobiorców, monitorowanie korzystania z praw, egzekwowanie praw, inkasowanie wynagrodzeń oraz opłat z tytułu eksploatacji praw, a następnie ich podział i wypłatę pomiędzy uprawnionych. Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz prawami pokrewnymi umożliwiają podmiotom praw autorskich oraz praw pokrewnych uzyskiwanie wynagrodzeń i opłat z tytułu eksploatacji utworów oraz przedmiotów praw pokrewnych w sytuacjach, w których podmioty te nie są w stanie same kontrolować masowego wykorzystania przysługujących im praw oraz egzekwować należnych wynagrodzeń na rynku krajowym oraz zagranicznym. Wykonywanie przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz prawami pokrewnymi wymaga wcześniejszego dysponowania tzw. repertuarem, którym można zbiorowo zarządzać, czyli katalogiem praw powierzonym przez podmioty, którym prawa te przysługują.

Minister wskazał także, że nie bez znaczenia dla oceny całokształtu okoliczności sprawy pozostaje orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym: "z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Organ podkreślił, że nie każde naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana.

Powyższa decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...]została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez [...]Sp. z o.o., która zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. rażące naruszenie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (w zw. z art. 8 ww. ustawy poprzez dokonanie błędnej i nieuprawnionej wykładni oraz przeprowadzenie dowolnej oceny prawnej treści ustawowej normy kompetencyjnej zawartej w art. 104 ww ustawy, a w konsekwencji wydanie decyzji utrzymującej w mocy wcześniejszą decyzję w przedmiocie oddalenia wniosku o stwierdzenie nieważności wydanej z rażącym naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] maja 2009 roku, w oparciu o nieuprawnioną rozszerzającą wykładnię tejże normy kompetencyjnej oraz sprzeczne z literą ustawy założenie, iż wydawcy prasowi są w enumeratywnym katalogu tej normy kompetencyjnej uwzględnieni implicite w znaczeniu sensu largo terminu "twórcy", obejmującym rzekomo też tych wydawców, jako następców prawnych rzeczywistych twórców, podczas gdy, de facto i de iure, wydawcy prasowi są następcami prawnymi twórców jedynie i wyłącznie wówczas, gdy skutecznie nabędą prawa do części publikowanych w należących do nich tytułach materiałów prasowych, które są chronionymi prawem autorskim utworami, co nie następuje też ex lege, a w formie cessio legis nawet w przypadku nabywania przez wydawców prasy praw do utworów pracowniczych, gdyż podstawę cessio legis stanowią wówczas umowy o pracę, a także wskutek bezpodstawnego i bezprawnego przyjęcia, iż do grona podmiotów, których stowarzyszenia mogą ubiegać się o wydanie im zezwolenia właściwego organu administracji na podjęcie i prowadzenie działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, zalicza się wydawców prasowych w sytuacji, gdy w enumeratywnym katalogu podmiotów ustawowo uprawnionych do uzyskania przedmiotowego zezwolenia w normie art. 104 ust. 1 ww. ustawy wydawcy prasowi zostali wyraźnie pominięci, zaś faktyczni, niewątpliwi następcy prawni twórców, którzy muszą też translacyjnie nabywać od twórców prawa eksploatacji majątkowych praw autorskich do przedmiotów swojej działalności (nadawcy i producenci), zostali w tymże zamkniętym katalogu podmiotów uprawnionych w normie kompetencyjnej art. 104 ust. 1 ww. ustawy imiennie nazwani i wymienieni,

2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez uznanie, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2009 roku o udzieleniu Stowarzyszeniu [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi w sytuacji, gdy doszło do naruszenia art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zw. z art. 8 ww. ustawy poprzez dokonanie błędnej i nieuprawnionej wykładni rozszerzającej tego przepisu skutkującej uznaniem, iż stowarzyszeniom wydawców prasy, w tym uczestnikowi postępowania, można przypisać status organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w sytuacji, gdy art. 104 ust. 1 ww. ustawy wyraźnie pomija wydawców prasowych w enumeratywnym, zamkniętym katalogu zawartej w tym artykule normy kompetencyjnej, wymieniając w nim jedynie twórców, nadawców i producentów,

3. naruszenie art. 9 i 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2011 roku, w szczególności poprzez brak odniesienia się do zarzutu skarżącej, iż nie można przypisać wydawcom prasowym uprawnień równych twórcom w rozumieniu art. 104 ust. 1 ww. ustawy, bowiem wydawcom prasowym autorskie prawa majątkowe do utworów zamieszczanych w publikacjach periodycznych przysługują tylko częściowo i to wyłącznie wtedy, gdy zostang one skutecznie przeniesione na podstawie cesso legis w postaci stosownych umów rozporządzających, a nie ex lege, i jedynie do zmiennych części kolejnych wydań tytułów prasy, natomiast nie do wszystkich publikowanych' materiałów prasowych, przez co nie można bezsprzecznie uznać wydawców prasowych za następców prawnych oraz posiadaczy wyłącznych autorskich praw majątkowych twórców, bez wykazania podstaw nabycia pełni tych praw przez wydawców prasowych do każdego z opublikowanych majgcych samodzielne znaczenie, materiałów prasowych, gdyż wydawcom prasowym, na mocy odnośnego domniemania ustawowego przysługujg jedynie prawa do kolejnych wydań należących do nich tytułów prasy, jako do utworów zbiorowych o szczególnym, periodycznym i otwartym charakterze, na które składają się też materiały nie będące utworami i materiały do których prawa nie są przenoszone na tych wydawców z różnych przyczyn,

4. naruszenie art. 8 i 9 kpa poprzez naruszenie ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej w postaci braku realizacji wniosku informacyjnego o udostępnienie wnioskodawczyni oraz zapewnienie jej dostępu do istotnych dokumentów źródłowych, wewnętrznych notatek, informacji i opinii prawnych i innych dokumentów urzędowych oraz dokumentacji dwukrotnego postępowania w sprawie uchwalenia tabel o.z.z. uczestnika S[...] przed Komisję Prawa Autorskiego przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przed ostatecznym zakończeniem postępowania odwoławczego w drugiej instancji oraz przed podjęciem decyzji odmawiającej wnioskodawczyni ponownie stwierdzenia bezwzględnej nieważności decyzji o udzieleniu przedmiotowego zezwolenia uczestnikowi - S[...] ,

5. naruszenie art. 7 i 8 kpa przez niedochowanie obowiązku bezstronności oraz stania na straży praworządności i zasady legalizmu oraz uwzględniania słusznych interesów obywateli, jak też pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania do organów państwa, i wskutek tego dopuszczenie do zaistnienia konfliktu interesów oraz zabronionych działań lobbystycznych i stronniczych decyzji na rzecz uczestnika postępowania podczas postępowania w sprawie przedmiotowego wniosku i oparcie podjętej decyzji o odmowie uwzględnienia wniosku o stwierdzenie bezwzględnej nieważności decyzji wyłącznie na podstawie jednostronnej opinii prawnej - sporządzonej, wedle jej tytułu, "na żądanie" uczestnika postępowania, przez ściśle związanego z tym uczestnikiem i jednocześnie z organem wydającym decyzje administracyjne w toku wszystkich postępowań w sprawie, przez autora silnie utrwalonej w doktrynie polskiego prawa autorskiego, przeciwnej wobec wcześniejszego jednoznacznego stanowiska tegoż autora opinii w materii wykładni znaczenia terminu "twórca",

6. naruszenie art. 7 i 8 w zw. z art. 35 § 1 oraz art. 24 kpa przez dwuletnią bezczynność organu obowiązanego do podjęcia decyzji w pierwszej i w drugiej instancji przez cały czas trwania obu kolejnych postępowań, która, jak można przypuszczać, na skutek oczywistego zbiegu w czasie, mogła umożliwić zatwierdzenie tabel wnoszonych w tym czasie przez uczestnika postępowania i zatwierdzanych przez Komisję Prawa Autorskiego, której przewodniczącym jest, mianowany przez organ rozpatrujący przedmiotowe wnioski, autor opinii, na której ten organ oparł wydanie skarżonej bezprawnej i bezpodstawnej decyzji w niniejszej sprawie, całkowicie sprzecznej z własnymi i innymi utrwalonymi wcześniej jednoznacznymi przeciwnymi poglądami doktryny, przy czym ów autor przedmiotowej opinii był i jest społecznym doradcą organu i równocześnie pełnomocnikiem procesowym uczestnika postępowania w innych postępowaniach przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, a były dyrektor departamentu prawa własności intelektualnej i mediów w urzędzie organu, który w obu instancjach podejmował zaskarżane decyzje podczas kierowania przez owego dyrektora tymże departamentem, jest też obecnie pełnomocnikiem prawnym uczestnika tego postępowania, a w ciągu całego okresu postępowania w sprawie w obu instancjach nie powstała we właściwych komórkach organu wydającego decyzje w sprawie żadna inna opinia wewnętrzna, lub nawet notatka w sprawie meritum obu postępowań.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd uwzględnił skargę, choć z przyczyn całkowicie odmiennych od wskazanych przez skarżącego.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także rozstrzygnięcia decyzję tę poprzedzającego wykazało, że są one, dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wyeliminowanie z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności.

W ocenie składu orzekającego zarówno bowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Decyzja zaś organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez naruszenie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).

Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie stanu rei iudicatae, zasadnicze znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. możliwe jest w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Istotnym jest, że aby zaistniała tożsamość sprawy, konieczne jest, aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego, jak i faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 931/09). Przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stanowiący, że organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia, z tym jednak zastrzeżeniem, że chodzi o wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę co do istoty (por. wyrok NSA we Wrocławiu z 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 914/98).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że decyzją z dnia [...] maja 2013 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku Instytutu [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2011 r., znak: [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...] o udzieleniu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe oznacza, iż Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wydając zaskarżoną decyzję w dniu [...] czerwca 2013 r. rozpoznał ponownie sprawę stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...] o udzieleniu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi. W ocenie Sądu nie ma przy tym znaczenia, że zaskarzona decyzja została wydana w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem pochodzącym od innego podmiotu, skoro organ dokonał oceny wystąpienia dokładnie tej samej przesłanki tj. rażącego naruszenia art 104 ust. 1 Prawa autorskiego. W tej sytuacji nastapiło ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy administracyjnej zakończonej inną decytzją ostateczną.

W świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc), a rozstrzygnięcie Sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy na skutek ujawnionego i opisanego powyżej kwalifikowanego naruszenia prawa, w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji. Wobec dostrzeżonych podstaw do stwierdzenia nieważności, niemożliwa jest na obecnym etapie ocena zarzutów merytorycznych skargi.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji, orzekając o kosztach postępowania stosownie do art. 200 powołanej ustawy.

Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.