Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1522/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Sędzia WSA Izabella Janson (spr.), Asesor WSA Marian Wolanin, , Protokolant Izabela Kucharczyk - Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2007 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 26 marca 2007 r. wniesionej przez pana R.K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2007 r., znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r. znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 29 listopada 2006 r. (data wpływu do organu), będącego przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej, pan R.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie "zaległych należności w kwocie około [...]. złotych z tytułu niepobranego chorobowego".

Wskazał, iż od 1973 r. do 1999 r. prowadził działalność gospodarczą. W 1999 r. zachorował. Jednakże lekarze nie potrafili mu pomóc, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił "przyjmowania chorobowego". W związku z powyższym skarżący zmuszony był zaprzestać prowadzenia działalności. W chwili obecnej nie pracuje i nie ma żadnych źródeł dochodu. Dlatego też nie jest w stanie spłacić zadłużenia - nawet rozłożonego na raty. Poinformował również, iż w dalszym ciągu ma problemy ze zdrowiem. Wskazał, iż jego zdaniem nastąpiło przedawnienie roszczenia, a żądanie od niego spłaty należnych składek jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto za umorzeniem należności przemawiają zasady słuszności i sprawiedliwości społecznej.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] stycznia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł.

Organ wskazał, iż w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, które wykazało, iż od czasu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej wnioskodawca pozostaje bez pracy nie ma renty ani emerytury i nie korzysta z zasiłków z opieki społecznej. Nie jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych oraz prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. [...] ha (uprawa zboża). Zainteresowany zamieszkuje wraz z żoną panią D.K., która jest zatrudniona w barze "[...]I". Umowa o pracę zwarta jest na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem miesięcznym netto [...] zł. Organ wskazał, iż małżeńska wspólność majątkowa nie została zniesiona. Skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości (na której wzniesiony został budynek mieszkalny oraz zabudowania gospodarcze), położonej w miejscowości P. Wartość nieruchomości została przez skarżącego określona na kwotę [...]zł. Pierwsze piętro domu zajmują synowie skarżącego - K. oraz Z. wraz z żoną, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Organ wskazał, iż zainteresowany ponosi koszty utrzymania związane z regulowaniem opłat za energię elektryczną [...] zł (co 2 miesiące), wodę ok. [...] zł (co 2 miesiące), gaz ok. [...] zł miesięcznie, podatek od nieruchomości [...] zł kwartalnie, telefon ok. [...] zł miesięcznie, ogrzewanie domu ok. [...] zł rocznie. Ponadto pan R.K. choruje od [...] r. jednakże z uwagi na brak środków finansowych oraz brak ubezpieczenia nie leczy się i nie posiada żadnej dokumentacji medycznej.

W trakcie postępowania skarżący przedłożył oświadczenie płatnika - przedsiębiorcy o nie korzystaniu z pomocy publicznej, fakturę VAT za usługi telekomunikacyjne na kwotę [...] zł, fakturę VAT wystawioną przez Rejon Energetyczny w P. na kwotę [...] zł oraz dowód opłaty za wodę w kwocie [...] zł, zaświadczenie Urzędu Gminy w W. o wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego a także zaświadczenie wydane przez Kompleks Gastronomiczno-Hotelarski "[...]" o wysokości zarobków żony zainteresowanego pani D.K..

Zakład podniósł, iż uwzględniając dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego małżonkę oraz biorąc pod uwagę fakt posiadania przez skarżącego majątku o znacznej wartości (nieruchomość) brak jest podstaw do uznania, że uiszczenie składek regulowanych w systemie ratalnym pozbawi zainteresowanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu przedawnienia zobowiązania z tytułu składek organ wskazał, iż zarzut ten jest oczywiście bezzasadny bowiem zgodnie z treścią art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. Wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw [...] prowadzonej dla nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem dokonano w dniu [...] kwietnia 2003 r. Wpis został dokonany na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2002 r. Nr [...], [...], [...] i [...]. Powyższy wpis zabezpiecza należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami do dnia zapłaty włącznie. Organ wskazał również, iż w okresie, w którym powstały zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, kwestę ich przedawnienia regulował przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie, z którym zaległości z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5 po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Stosownie zaś do treści art. 24 ust. 4 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zatem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie uległy przedawnieniu zarówno na gruncie art. 24 ust 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. (brak spełnienia przesłanki w postaci upływu 5 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne, poza tym bieg przedawnienia został przerwany w związku z egzekucją administracyjną, prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. - umorzoną postanowieniem ww. organu z dnia [...] maja 2002 r.) jaki i w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.

Natomiast składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, który obowiązuje od dnia 1 czerwca 2004 r., wcześniej kwestię tę regulował w sposób identyczny art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.). Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne Zakład wskazał, że począwszy od składki za czerwiec 1999 r., która stała się wymagalna z dniem 13 lipca 1999 r., zastosowanie znajdują przepisy zawarte w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Natomiast w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 1999 r. - maj 1999 r. przerwany został bieg przedawnienia ze względu na wdrożenie egzekucji administracyjnej, przy czym należności za okres kwiecień 1999 r. - maj 1999 r. nie uległyby przedawnieniu nawet w przypadku braku przerwania biegu przedawnienia w związku z dokonaniem w dniu [...] kwietnia 2003 r. wpisu hipoteki przymusowej w KW [...].

Wnioskiem z dnia 8 lutego 2007 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż w styczniu 1999 r. zachorował, jednakże ZUS odmówił mu wypłaty zasiłku ze względu na nieterminowe opłacanie składek. W związku z powyższym "Wszystkie pieniądze te które miałem i te które musiałem pożyczyć przeznaczyłem na chorobę ponieważ znikąd nie pobierałem żadnych zasiłków". Sytuacja w jakiej się znalazł zmusiła go do zawieszenia, a następnie zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczył, że próbował podjąć pracę jednak ze względu na jego wiek ([...] lat) nie mógł znaleźć zatrudnienia. Wskazał, iż jedyne co posiada to dom z 1984 r., na budowę którego zaciągnięty był kredyt, a w którym mieszka wraz z żoną, dwoma synami i ich rodzinami. Dom od 1984 r. nie był remontowany. Ponadto nieruchomość jest obciążona hipoteką. Wskazał, iż było w stosunku do niego prowadzone postępowanie egzekucyjne jednakże z uwagi na brak mienia podlegającego egzekucji nie dokonano zajęcia żadnego prawa majątkowego. Podał, że jego gospodarstwo przynosi dochód [...] zł rocznie, co daje miesięcznie około [...] zł. Natomiast żona uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. "Mamy [...] zł na miesiąc. Utrzymanie domu to około [...] zł na miesiąc (prąd, woda, gaz, telefon, ogrzewanie) (...).Tak, że zostaje [...] zł. na resztę". Wnioskodawca podniósł, że zaproponowano mu układ ratalny "ale (...) nie jestem pewien tej spłaty. Żona może w każdej chwili być zwolniona. (...) tak, że trudno mi to by było spłacić."

Decyzją z [...] lutego 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r.

Prezes Zakładu wskazał, że ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego wskazuje, iż w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Podkreślono, że istotnie w przypadku skarżącego miała miejsce bezskuteczność egzekucji jednakże przedmiotem postępowania egzekucyjnego nie był posiadany przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę (współwłasność łączna) majątek w postaci nieruchomości położonej w miejscowości P., na której wzniesiony jest budynek mieszkalny oraz zabudowania gospodarcze, dla której w Sądzie Rejonowym (VI Wydział Ksiąg Wieczystych) w P. prowadzona jest księga wieczysta Nr [...].

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji, wartość tejże nieruchomości (obciążonej hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) została przez zainteresowanego określona na kwotę [...] zł.

Badając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ wyjaśnił, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Jednocześnie zaznaczono, iż w trakcie postępowania zarówno przed organem pierwszej jak i drugiej instancji wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających fakt aktywnego poszukiwania zatrudnienia na rynku pracy oraz odmowy zatrudnienia przez jakiegokolwiek pracodawcę ze względu na wiek.

Prezes ZUS wskazał, iż w wyniku postępowania przeprowadzonego przed organem pierwszej instancji ustalono, że skarżący osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł rocznie zaś jego małżonka uzyskuje wynagrodzenie miesięczne [...] zł netto. Jak wynika z zeznań wnioskodawcy dodatkowym źródłem jego dochodów są prace dorywcze (nie podał on jednak wysokości tychże dochodów).

Ponadto wyrażona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obawa, iż małżonka skarżącego w każdej chwili może zostać zwolniona z pracy - zdaniem Prezesa Zakładu - dotyczy zdarzenia przyszłego i niepewnego. Aktualnie bowiem pani D.K. jest zatrudniona i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie.

Jak zauważył organ pan R.K. nie przedstawił również dowodów wskazujących na fakt, iż zamieszkujący wraz z nim synowie i ich rodziny pozbawieni są możliwości choćby częściowego współfinansowania wydatków związanych z utrzymaniem domu, tj. proporcjonalnie do korzystania z poszczególnych mediów; zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ponadto w aktach sprawy brak także dokumentacji dotyczącej opłat jakie zobowiązany ponosi za usługi Telekomunikacji Polskiej S.A., tj. rozmowy telefoniczne.

Reasumując, podkreślono że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie są bowiem spełnione przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r. pan R.K. zwrócił się o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności.

W motywach skargi wskazał na nieprawidłowe zastosowanie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Podniósł, iż skoro prowadzący egzekucję komornik "stwierdził brak majątku (w tym ruchomego i nieruchomego) i praw, które mógłby zająć na poczet istniejącej zdaniem ZUS należności to spełniona została przesłanka z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych". Zaznaczył, że fakt posiadania przez niego domu jednorodzinnego, objętego małżeńską wspólnością ustawową nie powinien być brany pod uwagę przy ocenie możliwości wyegzekwowania zaległości, bowiem w sprawie nie znajdują zastosowana przywołane w punkcie 3 ustępu 3 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), tj. art. 111 § 1 i 3 stanowiący, że członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności a za członków rodziny podatnika uważa się zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonków zstępnych, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu. W jego zaś przypadku, działalność gospodarcza w okresie, w którym zdaniem organu miały powstać zaległości nie przynosiła dochodów - skarżący pozostawał na zwolnieniu lekarskim, a w związku z tym nie osiągał przychodów, z których mogliby czerpać korzyść członkowie jego rodziny.

Skarżący wskazał również, iż jego sytuacja jest bardzo ciężka, bowiem wiek i stan zdrowia, uniemożliwiają mu znalezienie pracy. Zaznaczył, iż po uregulowaniu należności związanych z utrzymaniem mieszkania pozostaje mu około 200 - 300 złotych i kwota ta musi wystarczyć na zakup żywności i leków. Zatem - zdaniem skarżącego - odmowa umorzenia zaległości, w tak ciężkiej sytuacji finansowej, byłaby naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), , jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc do umorzenia ww. należności, zgodnie z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w tej sprawie decyzji Prezesa Zakładu z 26 lutego 2007 r., tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdziwszy, że przedmiotowa decyzja nie narusza prawa, oddalił skargę.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z 29 listopada 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s., który stanowi, że przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdują odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych raz do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. W szczególności - jak zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy systemowej, istnieje bowiem możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego za pośrednictwem komornika sądowego z majątku nieruchomego dłużnika, na którym ZUS zabezpieczył wierzytelność poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej, co znajduje potwierdzenie w zawiadomieniu Sądu Rejonowego VI Wydział Ksiąg Wieczystych w P. z [...] kwietnia 2003 r. (k. 8-9 akt sądowych).

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już powyżej zaznaczono, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. podniesionych przez skarżącego okoliczności. Jak bowiem wskazał Prezes Zakładu, wnioskodawca uzyskuje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł rocznie zaś jego małżonka jest zatrudniona w Kompleksie Gastronomiczno-Hotelarskim "[...]" i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto - jak wskazał sam zainteresowany - dodatkowe źródło dochodów, których wysokości nie określił, stanowią prace dorywcze.

Jak wynika ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień w sprawie, miesięczny wydatek na utrzymanie domu to suma [...] zł netto, a wszelkie opłaty są dokonywane wyłącznie ze środków skarżącego i jego żony. Po uregulowaniu należnych płatności pozostaje [...] zł - [...] zł. Wskazać jednakże należy, iż - podniesiona przez wnioskodawcę - okoliczność wspólnego zamieszkiwania z synami i ich rodzinami (prowadzącymi odrębne gospodarstwa domowe) sugeruje, że wydatki ponoszone na utrzymanie i regulowanie opłat powinny być ponoszone proporcjonalnie przez wszystkich mieszkańców. Natomiast zainteresowany - jak słusznie zauważył organ - nie przedstawił dowodów wskazujących, że pozostałe rodziny zamieszkujące nieruchomość będącą współwłasnością skarżącego i jego małżonki, pozbawione są możliwości choćby częściowego współfinansowania wydatków związanych z utrzymaniem domu.

Ponadto należy zgodzić się również ze stanowiskiem Prezesa Zakładu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z art. 28 u.s.u.s. ze względu na posiadaną przez skarżącego nieruchomość o wartości [...] zł (Kw Nr [...]), która obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zawiadomienie Sądu Rejonowego w P. VI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] kwietnia 2003 r.).

W odniesieniu do powołanego w skardze zarzutu, błędnego zastosowania przez organ przepisu art. 28 u.s.u.s. polegającego na przyjęciu przez ZUS że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności podczas gdy komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, stwierdzić należy, iż przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie była ww. nieruchomość. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak majątku i źródeł dochodu zobowiązanego zostało wydane w dniu [...] maja 2002 r. Natomiast wniosek o wpis hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący nieruchomości (Kw Nr [...]) będącej współwłasnością skarżącego i jego małżonki został wydany [...] marca 2003 r.

Ww. wpisu dokonano na podstawie wniosku ZUS i dołączonych do niego tytułów wykonawczych o nr [...],[...],[...],[...]wraz z klauzulą wykonalności przeciwko małżonce dłużnika pani D.K. Zgodnie zaś z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r. IIICZP 24/01 wierzyciel, którego wierzytelność z tytułu zobowiązań podatkowych jest stwierdzona tytułem wykonawczym przeciwko jednemu z małżonków, może uzyskać hipotekę przymusową na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską podatnika i jego małżonka, po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi podatnika, także po wejściu w życie ustawy z dnia 29 czerwca 1997 r. Ordynacja Podatkowa.

O wpisie ww. hipoteki skarżący został powiadomiony zawiadomieniem Sądu Rejonowego VI Wydziału Ksiąg Wieczystych w P. z dnia [...] kwietnia 2003 r. i nie skorzystał z przysługującej mu apelacji przeciwko wpisowi.

Organ odwoławczy słusznie przyjął również, że w toku postępowania nie została udowodniona okoliczność jakoby przeszkodą uniemożliwiającą podjęcie pracy przez skarżącego był jego zaawansowany wiek. Wnioskodawca ma bowiem [...] lat i nie przedstawił dokumentów, które mogłyby potwierdzić fakt aktywnego poszukiwania zatrudnienia, czy też odmowy zatrudnienia przez jakiegokolwiek pracodawcę, właśnie ze względu na wiek Zainteresowanego.

Do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w art. 28 u.s.u.s. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi.

Z wymienionych wyżej powodów nie można uznać za uzasadnione zarzutów skargi.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Konkludując Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Prezes Zakładu, dokonując oceny okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy i uzasadniając swoje stanowisko w kontekście, mających tu zastosowanie, przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz przepisu § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.