Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1507/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] Prezydent M. T., na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 1,4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 3, 4, oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930, zwanej w skrócie "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej w skrócie "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2016 r. przyznał skarżącemu K. B. pomoc w łącznej wysokości [...] zł, w tym:

- na zakup środków czystości, higieny, środków sanitarnych i chemii gospodarczej w kwocie [...]zł ,

- na zakup odzieży jesienno – zimowej w kwocie [...]zł,

- na zakup obuwia jesiennego w kwocie [...]zł,

- na dofinansowanie czynszu w kwocie [...]zł,

- na zakup witamin i minerałów, leków i wyrobów medycznych w kwocie [...]zł.

Jednocześnie Prezydent odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w postaci owoców i warzyw, na zakup obuwia letniego i domowego oraz na zakup bielizny osobistej i skarpet a ponadto odmówił dodatkowej pomocy niefinansowej w formie żywności w naturze.

Organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od [...] lutego 2016 r. skarżący wykonuje prac społeczno – użyteczne. Jedynym źródłem dochodu skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w sierpniu 2016 r. był dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, dodatek energetyczny w wysokości [...] zł oraz zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód skarżącemu w sierpniu 2016 r. wynosił [...] zł tj. poniżej kryterium dochodowego (634 zł).

W oparciu o powyższe organ stwierdził, że skarżący spełnia warunek określony w art. 7 u.p.s. (ubóstwo, bezrobocie) oraz art. 8 u.p.s. (kryterium dochodowe), jednakże brak podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w postaci owoców i warzyw, na zakup obuwia letniego i domowego oraz na zakup bielizny osobistej i skarpet.

Organ wskazał, że dysponując określonymi środkami pieniężnymi dokonał oceny sytuacji i uznał, że nie jest możliwe udzielenie pomocy na wszystkie zgłaszane przez skarżącego potrzeby. Wskazując na treść art. 2 ust. 1 u.p.s. organ podkreślił, że pomoc społeczna nie ma na celu wyręczania obywateli z ich obowiązków względem zapewnienia sobie właściwych warunków bytowych, nawet wówczas gdy sytuacja wnioskującego jest trudna. Udzielana pomoc ma jedynie służyć we wspomaganiu własnych starań jednostki, które z przyczyn od niej niezależnych nie są wystarczające. Powyższe ma też związek z treścią art. 3 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Organ podniósł, że skarżący objęty jest pomocą w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w formie żywności w ramach programu FEAD w roku 2015/2016. W dniu [...] września 2016 r. skarżący kolejny raz odebrał żywność w naturze. Organ wskazał ponadto, że skarżący jest osobą młodą, sprawną fizycznie, może podjąć pracę zarobkową i w ten sposób uzyskać środki finansowe na zabezpieczenie swoich rosnących potrzeb. Skarżący od 2011 r. korzysta ze stałej, systematycznej pomocy ośrodka (tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T.) w formie zasiłków okresowych, zasiłków celowych oraz świadczenia pieniężnego na zakup żywności. W 2014 r. otrzymał pomoc w łącznej wysokości [...] zł, w 2015 r. - [...] zł, w 2016 r. (od 1 stycznia do 31 sierpnia) w łącznej wysokości [...] zł.

Z kolei według planu finansowego na rok 2016 środki finansowe na realizację zasiłków celowych i pomoc w naturze wynoszą [...] zł. Na dzień [...] sierpnia 2016r. kwota [...]zł została już rozdysponowana, co stanowi 38,56 % rocznego budżetu, przy czym od września Ośrodek ponosi zwiększone wydatki związane z zabezpieczeniem dla osób i rodzin korzystających z pomocy opału w naturze. Organ podkreślił, że wysokość środków finansowych na realizację zadania w przedmiocie przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na 2016 r. powoduje, że Ośrodek zobowiązany jest w pierwszej kolejności do udzielania pomocy osobom i rodzinom nie posiadającym dochodu, a w dalszej kolejności posiadającym dochód poniżej kryterium wynikającego z art. 8 u.p.s. Ustawa o pomocy społecznej nie ma ponadto na celu pokrywania wszystkich kosztów utrzymani osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a jedynie pomoc w rozwiązywaniu podstawowych problemów.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że pomoc, o którą wnosił, nie przekracza wymogów zawartych w ustawie o pomocy społecznej oraz że bez tej pomocy nie ma szans na prawidłowe życie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji, ustalił, że skarżący, posiadający w sierpniu 2016 r. dochód w wysokości [...] zł, spełnia kryterium dochodowe udzielania pomocy, wynikające z art. 8 ust. 1 u.p.s.

Wskazując na treść art. 39 u.p.s. Kolegium podniosło, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, a co za tym idzie właściwy organ może lecz nie musi go przyznawać. W sytuacji niedoboru środków na realizację wszystkich wnioskowanych świadczeń organ musi wybierać, które wnioski i w jakim stopniu powinny zostać uwzględnione i zrealizowane.

Odwołując się do akt sprawy Kolegium podniosło, że skarżący objęty jest wsparciem finansowym ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i w ślad za organem I instancji wskazało wartość udzielonej skarżącemu pomocy w latach 2014 – 2016; Kolegium wskazało także na objęcie skarżącego pomocą w formie świadczenia na zakup żywności (w ramach programu FEAD) oraz okoliczność odbierania przez niego żywności w naturze (ostatnio [...] września 2016 r.).

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło m.in., że organ pomocy społecznej musi uwzględniać wysokość przyznawanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Przeciwnie – zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił we wniosku.

Kolegium podkreśliło, że skarżący jest osobą młodą i sprawną fizycznie, może podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową i w ten sposób uzyskać środki na życie i zaspokojenie swoich potrzeb. Pomoc społeczna nie ma natomiast na celu wyręczania obywatela z jego obowiązków względem zapewnienia sobie właściwych warunków bytowych, ale zapewnienie pomocy i wsparcia dla takiej osoby.

W skardze do sądu skarżący zarzucił, że organ przyznał mu zasiłek celowy nieadekwatny do okoliczności, przyznane świadczenie nie stanowi pełnego rozwiązania problemu społecznego skarżącego. Skarżący podkreślił, że znajduje się w sytuacji spełniającej wymogi przyznania pomocy społecznej, a brak tej pomocy nie pozwala mu na normalne funkcjonowanie. Podniósł że obowiązkiem organu pomocy społecznej, w celu wsparcia osób w trudnej sytuacji, jest udzielanie pomocy nie tylko z własnego budżetu, ale też z budżetu instytucji bądź firm z którymi organ współpracuje. Obowiązkiem organu jest także dopasowanie pomocy do wniosku o pomoc społeczną

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o przyznaniu zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" świadczy o tzw. uznaniowym charakterze rozstrzygnięcia. Oznacza to, że z woli ustawodawcy organ ma pewną swobodę decydowania o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku. Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Tak więc samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości, która byłaby dla niej zadowalająca. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości.

Przyznanie lub odmowa przyznania zasiłku celowego może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.), a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie organ dopełnił wskazanych obowiązków. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów organ ustalił, że skarżący spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s., ustalił także jego sytuację życiową, wysokość i rodzaj uzyskiwanych dochodów. Okoliczności te nie są kwestionowane przez skarżącego.

Zarzuty skarżącego dotyczą w istocie rozmiaru przyznanej pomocy.

Zdaniem Sądu organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących też koniecznie wsparcia finansowego. W tym względzie organ wskazał na konkretne okoliczności wyłączające możliwość zaspokojenia w pełni wniosku skarżącego tj. wskazał zarówno na wysokość środków, którymi dysponuje jak okoliczności związane z dającymi się przewidzieć potrzebami osób ubiegających się o pomoc społeczną (opał na okres zimowy) nie pozwalające na wydatkowanie pozostałych środków w sposób całkowicie zaspokajający żądanie skarżącego.

Należy podkreślić, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.

Wobec tego wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W przedmiotowej sprawie, wobec powołania się na konkretne okoliczności (wysokość dotychczas udzielonej skarżącemu w roku 2016 pomocy, w tym w zakresie dotyczącym żywności, pora roku determinująca pierwszeństwo przyznawania pomocy na opał i rodzaj odzieży) za pozostające w graniach uznania administracyjnego należy uznać rozstrzygnięcie organu o odmowie przyznania pomocy zgłaszanych przez skarżącego potrzeb w zakresie żywności, obuwia letniego i domowego oraz bielizny osobistej i skarpet.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.