Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 541/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28 ust 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi F. J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego F.J.B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 23 października 2014r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Zakładem") wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek wraz z odsetkami. We wniosku zobowiązany powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wnioskodawca wskazał, że ze względu na przewlekłą chorobę nie jest w stanie uzyskać dochodów umożliwiających opłacanie należności.

W dniu 22 grudnia 2014r., Zakład odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności.

W dniu 19 stycznia 2015r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wniosek z dnia 14 stycznia 2015r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Podniósł, że rozpoczynając prowadzenie działalności jako inwalida zwolniony był z opłacania składek wobec Zakładu. Ponadto, oświadczył, że skomplikowany porządek prawny dotyczący sfery ubezpieczeń społecznych sprawił, że nie wiedział o zmianie stanu prawnego nakładającego na niego obowiązek opłacania składek. W związku powyższym wnioskodawca wskazał, że nie był świadomy istnienia takiego obowiązku o czym dowiedział się dopiero po 12 latach od jego powstania tj. w momencie gdy zlikwidował działalność gospodarczą. Jednocześnie zobowiązany podniósł, że jest osobą schorowaną potrzebującą stałej opieki ze strony bliskich. Wskazał przy tym, że z uwagi na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej w związku z powyższym nie jest w stanie spłacić zobowiązań tytułem nieopłaconych należności składkowych wobec Zakładu. Wnioskodawca podniósł, że organ winien ustalić możliwości płatnicze w jego sytuacji zdrowotnej i powołanej okoliczności choroby.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych do dnia 31 grudnia 2011 r. Na koncie dłużnika figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01/2008 r. do 02/2009 r., od 05/2009 r. do 12/2011 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2003 r. do 12/2011 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01/2008 do 12/2011r., w łącznej kwocie [...] zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 23 października 2014 r wyniosła [...] zł, natomiast z tytułu kosztów egzekucyjnych [...] zł.

Na podstawie danych pobranych z Systemu Emerytalno-Rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że wnioskodawca pobiera rentę inwalidzką w związku z wypadkiem o nr [...], której wysokość wynosi [...] zł brutto. Z powyższego świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu egzekucyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie w celu pokrycia zaległości z tytułu składek. Kwota po potrąceniach do wypłaty wynosi [...] zł netto. Na podstawie informacji z dnia 11 lutego 2014r. oraz z dnia 13 listopada 2014 r. uzyskanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego ustalono, że płatnik w 2010 r. osiągnął łączny dochód w wysokości [...] zł, w 2011 r. uzyskał łączny dochód w wysokości [...] zł, w 2012 r. osiągnął dochód w kwocie [...] zł, natomiast

w 2013 r. uzyskał łączny dochód w wysokości [...] zł.

Wnioskodawca jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości [...], opisanej w księdze wieczystej

. Na powyższej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe, wraz z małżonką [...], która aktualnie pobiera świadczenie w miesięcznej wysokości [...] zł brutto.

Zobowiązany oświadczył, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz wydatki z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto podniósł, że ponosi inne stałe wydatki związane z utrzymaniem w miesięcznej kwocie [...] zł.

Jak ustalił Organ, Wnioskodawca ma zobowiązanie finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł, oraz zobowiązania w instytucjach w kwocie [...] zł. Zobowiązany wskazał, że powyższe zobowiązania są spłacane w miesięcznych ratach wynoszących łącznie [...]zł. Wnioskodawca jest osobą schorowaną. Z przedłożonego orzeczenia z dnia 03 września 2014 r. wydanego przez Powiatowy Zespół Orzekania

o Niepełnosprawności w [...] wynika, że zobowiązany został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności tym samym wymaga długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Ponadto, z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu z dnia 17 września 2014 r. wynika, że zobowiązany jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2015r.

Decyzją z dnia 27 lutego 2015 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , po rozpatrzeniu wniosku z dnia 14 stycznia 2015 r.

o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2014 r.

Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie, Organ nakreślił ramy prawne sprawy. Wskazał, iż zgodnie z dyspozycją powołanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie jest uprawnieniem Zakładu w sytuacji stwierdzenia materialnoprawnych przesłanek takiego zwolnienia zawartych w ustawie jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku uzasadniony przypadek. W ocenie Organu, w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca pobiera rentę inwalidzką w kwocie [...] zł brutto. Jednocześnie wobec zobowiązanego z otrzymywanego świadczenia jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne. Nadto, Dłużnik jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości [...] opisanej w księdze wieczystej nr [...]. Zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim. Małżonka dłużnika, osiąga dochody z tytułu pobieranego świadczenia w kwocie [...] zł brutto.

W ocenie Organu, w przedmiotowej sprawie w związku z ujawnionym majątkiem, oraz dochodami, nie zachodzi jakakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, stanowiąca podstawę umorzenia nieopłaconych należności.

W niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien

w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności według dyspozycji art. 28 ust. 3a ustawy. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym, a także finansowania zobowiązań, bądź jego przymusowego dochodzenia

w granicach prawa bez zagrożenia tym potrzebom. Zakład zważył przy tym, że z renty inwalidzkiej zobowiązanego dokonywane są potrącenia w postępowaniu egzekucyjnym na rzecz zaległych składek. Nadto, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, które uzyskuje odrębne dochody. Przy uwzględnieniu ponoszonych wydatków na które powołał się zainteresowany umorzeniem w gospodarstwie domowym Wnioskodawcy uzyskiwany jest tym samym dochód z otrzymywanych świadczeń zabezpieczający niezbędne potrzeby życiowe małżonków, a także finansowania, bądź dochodzenia należności, bez zagrożenia tym potrzebom. Powołana we wniosku o umorzenie okoliczność pozostawania inwalidą, a także przytoczona sytuacja zdrowotna dłużnika, czy jego małżonki w okoliczności ujawnionych dochodów, które otrzymują, nie może zdaniem Organu prowadzić do takiego zwolnienia z nałożonych obowiązków. Okolicznościami zwalniającymi jako uzasadniony przypadek, nie może być również powołanie się na brak wiedzy w zakresie opłacania należności, a także brak informowania o zadłużeniu przez organ rentowy.

Organ wskazał przy tym, iż w roku podatkowym 2010 r. Zobowiązany jako płatnik osiągnął łączny dochód w wysokości [...] zł, w 2011 r. uzyskał łączny dochód

w wysokości [...] zł brutto, po zakończeniu działalności w 2012 r. osiągnął dochód

w kwocie [...] zł, natomiast w 2013 r. uzyskał łączny dochód w wysokości [...] zł, nie opłacając, czy też nie przystępując do takiej spłaty, celem ułożenia się z wierzycielem publicznoprawnym jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych właśnie choćby w ratach.

Zdaniem Organu, Zobowiązany w aktualnej sytuacji finansowej wraz z małżonką ma możliwości wygospodarowania w budżecie środków na finansowanie zobowiązań w tym rat kredytów, a przez to nie można całkowicie wykluczyć istnienia możliwości płatniczych właśnie do spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Organ podkreślił przy tym, że spłata zobowiązań prywatnych tytułem udzielonych kredytów nie może uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnej.

Końcowo Organ podniósł, że wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551) zwanej ustawą abolicyjną. Warunkiem umorzenia jest spłata należności niepodlegających takiemu umorzeniu na podstawie przepisów w/w ustawy, które mogą podlegać spłacie również w ratach. Decyzją z dnia 17 września 2014r. Zakład wskazał należności z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami, podlegające umorzeniu. Jednocześnie poinformowano zobowiązanego, że na koncie dłużnika figurują należności niepodlegające takiemu umorzeniu a także, że warunkiem umorzenia jest ich spłata, która może podlegać również w ratach.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem [...] reprezentowany przez pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3) i 6) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") (Dz. U. z 2015 r., poz. 121) przez przyjęcie,

że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że nie może nim być należące do Skarżącego mieszkanie,

a w przypadku prowadzenia egzekucji z tego mieszkania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co doprowadziło do uznania za zasadne stanowisko organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek,

- art. 28 ust. 1, ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1) i 3) Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365) przez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej Skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności, a brak takiej decyzji należy uznać za nadużycie prawa w rozumieniu przepisu art. 5 K.c;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, 11, 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie przez organ jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności

"w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

W uzasadnieniu skargi, Skarżący opisując pokrótce stan faktyczny wskazał, iż decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca. Zdaniem Skarżącego, spełnia On kryteria niezbędne do umorzenia należności. Jest osobą przewlekle chorą, pozbawioną nawet wraz z małżonką możliwości uzyskiwania dochodów mogących przyczynić się do spłaty zadłużenia.

Oboje wymagają pomocy i opieki. Jedynym źródłem ich utrzymania są świadczenia

ze środków pomocowych. W ocenie Skarżącego, istnieje jego ważny interes jako osoby zobowiązanej jako przesłanka do umorzenia zaległości.

Jak wskazał Skarżący, Organ orzekający w sprawie stwierdził, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych w postaci nieruchomości, tj. mieszkania zajmowanego przez zainteresowanego i jego rodzinę. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia mieszkania, w kontekście sytuacji zdrowotnej, życiowej i majątkowej zobowiązanego.

Skarżący podkreślił niesłuszność argumentacji organu, który nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności przewlekłej choroby zobowiązanego i konieczności sprawowania nad nim opieki, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji

i konieczność oceny ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem Skarżącego przyjęcie,

iż interes publiczny, w tym przypadku zapewne stan finansów ubezpieczeń społecznych, ma wyższą rangę niż ważny interes osoby zobowiązanej prowadzi do konkluzji, iż norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania.

Zdaniem Skarżącego, w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. doprecyzowane, na podstawie ust. 3 b tej ustawy w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ze względu na stan majątkowy, sytuację zdrowotną i rodzinną, Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jedyną możliwością pozyskania środków jest sprzedaż mieszkania, co pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Utrzymując się z renty inwalidzkiej, nie ma żadnej możliwości pozyskania innego mieszkania.

Skarżący wskazał, iż nie uregulował składek nie ze swojej złej woli czy niedbalstwa, ale na skutek okoliczności od niego nie zależnych, czyli braku zleceń i tym samym braku środków na ich uiszczenie. Jedynym zaniedbaniem skarżącego było zbyt późne wyrejestrowanie działalności. Należności, jakich domaga się Zakład nie były przez skarżącego wypracowane,

a wynikają jedynie z treści obowiązujących przepisów regulujących obowiązek uiszczania składek.

W ocenie Skarżącego oprócz błędnej wykładni prawa materialnego doszło również do naruszenia przepisów dotyczących postępowania dowodowego, w szczególności art. 7, 11 i 77 § 1 KPA. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ orzekający rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Przede wszystkim oceniając sytuację materialną Skarżącego organ odniósł się tylko do faktu,

że osiąga on stałe dochody, które zaspokajają jego podstawowe potrzeby życiowe i posiada mieszkanie, z którego można przeprowadzić egzekucję zaległych należności składkowych.

Nie wziął natomiast pod uwagę faktu, iż jedyne dochody skarżącego pochodzą ze środków pomocowych państwa. A ponadto trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży mieszkania, może pozostawać

w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Ustalenie wysokości dochodów i wydatków dłużnika, w szczególności w świetle jego wieku oraz przewlekłej choroby powodującej zakaz wykonywania pracy, konieczności sprawowania nad nim opieki, ma

w sprawie podstawowe znaczenie. Są to okoliczności, które powinny być nie tylko wyjaśnione, ale i wszechstronnie i wnikliwie rozważone w niniejszej sprawie czego organ zaniechał, przy ocenie czy nie zachodzi przesłanka umożliwiająca umorzenie należności w świetle art. 28 ust 3 a ustawy i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ orzekający, odmawiając umorzenia należności winien wskazać jakimi przesłankami kierował się uznając, że w sprawie nie zostało wykazane, że spłata należności przez stronę, przy określonej wysokości dochodach i braku majątku nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego oraz, że przewlekła choroba nie pozbawiła zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działającego

w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.").

Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się zatem do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury,

c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wywodu nakreślić należy ramy prawne sprawy.

Zgodnie z normą zawartą w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu. W przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

I tak, przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są

w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3),

brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (Pkt 6).

Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące,

tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności

z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki, którymi powinien się kierować Organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego

i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane

w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek.

Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego,

a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję,

że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA

z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże

w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny

i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącego do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację

i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze strony mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Zaskarżona decyzja w ocenie Sądu narusza także dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślić należy, iż okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez Organ analiza finansów Skarżącego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak Organu przy wydaniu tego rodzaju decyzji

z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący pobiera rentę inwalidzką w wysokości [...] zł (brutto). Z powyższego świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu egzekucyjnego w wysokości

[...] zł miesięcznie w celu pokrycia zaległości z tytułu składek. Kwota po potrąceniach

do wypłaty wynosi [...] zł netto. Skarżący oświadczył, że ponosi wydatki związane

z utrzymaniem w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz wydatki z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto Skarżący podniósł,

że ponosi inne stałe wydatki związane z utrzymaniem w miesięcznej kwocie [...] zł. Skarżący ma zobowiązanie finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości [...] w miesięcznych ratach wynoszących łącznie [...] zł. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką [...], która aktualnie pobiera świadczenie

w miesięcznej wysokości [...] zł brutto. Nadto, jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej mieszkania położonego w miejscowości [...].

Skarżący jest osobą schorowaną. Z przedłożonego orzeczenia z dnia 03 września

2014 r. wydanego przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w wynika, że Skarżący został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności tym samym wymaga długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Ponadto, z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu z dnia 17 września 2014 r. wynika, że zobowiązany jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2015.r.

Biorąc pod uwagę powyższy wywód, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, Organ winien ustalić, czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów (świadczeń ze środków pomocowych) oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego pozostanie kwota, zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie może doprowadzić pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (§ 3 pkt 1 rozporządzenia).

Nadto należy wziąć pod uwagę również fakt, iż Skarżący nie uregulował zaległych składek na ubezpieczenie społeczne nie ze swojej złej woli czy niedbalstwa, ale na skutek okoliczności od niego nie zależnych (zmiana stanu prawnego). Rozpoczynając prowadzenie działalności jako inwalida zwolniony był z opłacania składek wobec Zakładu. O obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne, Skarżący dowiedział się dopiero

w momencie gdy zlikwidował działalność gospodarczą (po 12 latach od jego powstania). Należności, jakich domaga się Zakład nie były zatem przez Skarżącego wypracowane,

a wynikają jedynie ze zmiany treści obowiązujących przepisów regulujących obowiązek uiszczania składek.

Również sposób uzasadnienia decyzji budzi zastrzeżenia. Uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być one tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć

i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia powyższe kryteria.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm., zw. dalej: p.p.s.a.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, zaś o kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.