Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 756/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2007-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1, art. 134 § 1, art. 190, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 § 1, art. 7,  art. 15, art. 156 § 1 pkt 2 i § 2, art. 157 § 1, art. 158
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1959 nr 14 poz 78
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntów rolnych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Gminy decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" orzekł o przejęciu na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność H.K., o łącznej powierzchni 16,79 ha, składającego się z działek nr 53, 67, 238, 55 i 239 położonych we wsi B. oraz działki nr 173 w R.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]", wydaną w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 i § 2, art. 157 § 1 i art. 158 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w punkcie pierwszym decyzji stwierdziło nieważność powyższej decyzji w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa gruntów położonych we wsi B., oznaczonych jako działki nr 53, 67, 238, 55 i 239, oraz w punkcie drugim orzekło, że decyzja Naczelnika Gminy w części dotyczącej przejęcia gruntów położonych terenie wsi R., oznaczonych jako działka nr 173, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jednak wywołała nieodwracalne skutki prawne, wobec czego nie można stwierdzić jej nieważności w tej części. Decyzję tę wydano w związku z wnioskiem H.K. reprezentowanej przez pełnomocnika R.K. o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji Naczelnika Gminy z dnia "[...]" NR "[...]".

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 ww. dekretu, mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, jeżeli zostały opuszczone przez właścicieli po dniu 28 kwietnia 1955 r. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) doprecyzował, że gospodarstwo rolne uważa się za opuszczone, jeśli nie zamieszkuje w nim właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ nadzoru podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że właścicielka gospodarstwa, H.K., wyjechała na stałe do RFN, wobec czego nie zamieszkiwała w gospodarstwie ani go nie uprawiała. Jednak z akt sprawy wynika, że Naczelnik Gminy nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy właścicielka oddała gospodarstwo w użytkowanie lub dzierżawę oraz czy było ono uprawniane lub poddawane zabiegom agrotechnicznym, o których mowa w rozporządzeniu. Akta nie zawierają także zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Spełnione zatem zostały przesłanki do uznania, że decyzja z dnia "[...]" została wydana z rażącym naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Działka nr 173 w R. została jednak sprzedana umową notarialną z dnia 8 grudnia 1981 r. R.F. Obecnie stanowi własność Z.F. i M.F., których chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. W stosunku do tej działki stwierdzenie nieważności decyzji z dnia "[...]" Nr "[...]" jest niemożliwe, z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych. Kolegium uznało zatem, że w części dotyczącej działki nr 173 decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Odmienna jest sytuacja nieruchomości położonych we wsi B. Grunty te przekazano nieodpłatnie na cele zagospodarowania leśnego Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych Nadleśnictwo K. W ocenie organu kontrolującego decyzję ich obecny stan prawny nie ma charakteru nieodwracalnego, a zatem nie ma przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej działek o numerach 53, 67, 238, 55 i 239.

Nadleśnictwo K. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej pkt 1 decyzji z dnia "[...]" , wskazując, że H.K. nie pozostawiła na gospodarstwie małżonka, dzieci ani rodziców. Nie zbyła gospodarstwa na rzecz osoby trzeciej, nie wskazała również jego użytkownika. Do czasu przejęcia nieruchomości przez Lasy Państwowe nie były płacone związane z nim podatki, co także świadczy o tym, że grunty nie były przez nikogo zagospodarowane.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" utrzymało w mocy zaskarżony punkt 1 decyzji z dnia "[...]" Kolegium podkreśliło, że obowiązkiem organu administracji było ustalenie w toku postępowania wyjaśniającego, w sposób niebudzący wątpliwości, czy wystąpiły okoliczności pozwalające na przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Uznało, że organ nie ustalił, czy właścicielka oddała gospodarstwo w użytkowanie lub dzierżawę oraz czy było ono uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, a w aktach sprawy brak dokumentów potwierdzających, że sprawdzono stan zagospodarowania przedmiotowych gruntów. Uzasadnienie decyzji z dnia "[...]" Nr "[...]" nie spełniało wymagań, o których mowa w art. 107 § 3 kpa, a ponadto nie ma dokumentów potwierdzających, że rozstrzygnięcie w sposób prawem przewidzianym zostało podane do publicznej wiadomości.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nadleśnictwo K. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając jej naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Skarżący podtrzymał argumenty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując ponadto, że H.K. była osobą nieznaną z miejsca pobytu, dlatego doręczenia decyzji o przejęciu jej gospodarstwa dokonano w sposób zastępczy, na podstawie ówcześnie obowiązującego art. 45 kpa. Potwierdza to świadek, którego zeznania dołączono do akt sprawy. Uznać zatem należy, że naruszenie prawa przy wydaniu decyzji Naczelnika Gminy z dnia "[...]" nie miało charakteru rażącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi podkreśliło, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "[...]" nie był brak przesłanek do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, ale rażące naruszenie prawa procesowego. Naczelnik Gminy nie ustalił bowiem prawidłowo czy zaistniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa. W aktach sprawy brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz dokumentów potwierdzających, że gospodarstwo nie było uprawiane i poddawane zabiegom agrotechnicznym, a uzasadnienie decyzji zawiera jedynie informację, że właścicielka wyjechała z rodziną w 1980 r. na pobyt stały do RFN, opuszczając gospodarstwo. Ustalenia te, w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., nie były wystarczające do orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa. Ponadto, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97, pozbawiając określoną osobę własności gospodarstwa rolnego, organ administracji powinien wykazać nie tylko spełnienie przesłanki, jaką jest opuszczenie tego gospodarstwa, ale również stwierdzić istnienie takich przyczyn, które uzasadniałyby skorzystanie z tak drastycznego środka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 920/05, uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że skarga Nadleśnictwa K. zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż wskazane w jej treści. W motywach tego orzeczenia wskazano, iż instytucja ponownego rozpatrzenia sprawy jest swoistym środkiem zaskarżenia, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że organ rozpoznający taki wniosek nie może ograniczyć się do kontroli objętej wnioskiem decyzji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Zatem niezależnie od treści złożonego przez Nadleśnictwo wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło ograniczyć się do oceny wyłącznie punktu pierwszego decyzji z dnia "[...]". Utrzymując w mocy punkt pierwszy tego rozstrzygnięcia, Kolegium nie orzekło co do pozostałej części decyzji objętej wnioskiem, a treści tego rozstrzygnięcia nie można domniemywać. Zaskarżona decyzja naruszyła także art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy może jedynie utrzymać decyzję w mocy w całości. Przepis ten nie przewiduje możliwości utrzymania w mocy decyzji w części. Sąd uznał, że rozstrzygnięcie Kolegium nie mieści się zatem w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych w powołanym przepisie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Skargę kasacyjną oparło na zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na uchyleniu zaskarżonej decyzji z tego powodu, że jej rozstrzygnięcie nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 kpa, podczas gdy jest ono zgodne z podanym przepisem. Podkreśliło, że pierwsza wydana w sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" zawierała dwa odrębne rozstrzygnięcia, oparte na odmiennych podstawach prawnych i wywołujące odmienne skutki prawne. Nadleśnictwo K. zakwestionowało tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej jej punktu pierwszego. Podkreślono także, że Nadleśnictwo K. miało materialny interes prawny tylko w zakresie tej części decyzji z dnia "[...]", która dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia "[...]" w przedmiocie przejęcia na własność Państwa działek nr 53, 67, 238, 55 i 239, znajdujących się obecnie w zarządzie Lasów Państwowych. W sytuacji, gdy decyzja organu I instancji zawiera odrębne rozstrzygnięcia, a strona uczyniła przedmiotem odwołania tylko jedno z nich, decyzja organu odwoławczego rozstrzygająca w zakresie nieobjętym odwołaniem dotknięta byłaby wadą nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu, wyrokiem z dnia 21 maja 2007 r. (sygn. akt I OSK 556/06) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W motywach tego rozstrzygnięcia NSA wskazał, że w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie ma przepisu dopuszczającego wniesienie odwołania tylko od części decyzji pierwszoinstancyjnej, co jednak nie musi oznaczać automatycznie takiej możliwości. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie powszechnie przyjmuje się dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części, w sytuacji gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Powyższa zasada powinna mieć zastosowanie także w postępowaniu odwoławczym. Organ II instancji nigdy nie może wszcząć takiego postępowania z urzędu, a niezadowolenie odwołującego się ze ściśle określonego rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego jest nieodzownym elementem odwołania. W postępowaniu odwoławczym nie jest zatem wyłączona zasada rozporządzalności. Od woli strony zależy bowiem wszczęcie tego postępowania oraz - co do zasady - także zakres postępowania.

N tym tle Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że jeżeli odwołujący jednoznacznie nie ogranicza swego żądania, to niewątpliwie należy przyjąć, że zaskarża on decyzję pierwszoinstancyjną w całości. Wówczas organ odwoławczy powinien ponownie rozpatrzyć całą sprawę administracyjną, która stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia organu I instancji. Natomiast w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, to organ II instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji organ II instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania. Powyższe unormowania i zasady mają zastosowanie także do ponownego rozpatrzenia sprawy przez samorządowe kolegia odwoławcze i organy wymienione w art. 5 § 2 pkt 4 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że niniejsza sprawa dotyczyła gospodarstwa rolnego składającego z dwóch nieruchomości - działki nr 173 oraz kompleksu działek nr 53, 67, 238, 55 i 239. Decyzja SKO z dnia "[...]" zawierała zaś dwa rozstrzygnięcia odnoszące się odrębnie do gruntów położonych we wsi B. i R. Nadleśnictwo K., składając wniosek w trybie art. 127 § 3 kpa, domagało się ponownego rozpatrzenia jedynie sprawy rozstrzygniętej pkt.1 powyższej decyzji. Nie kwestionowało natomiast decyzji w pozostałym zakresie (pkt 2), dotyczącym działki nr 173. Nieruchomość ta została bowiem sprzedana osobie fizycznej i do tych gruntów Nadleśnictwo nigdy nie zgłaszało żadnych roszczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ponownie rozpoznając sprawę, nie mogło więc wydać decyzji dotyczącej tej części poprzedniego swego rozstrzygnięcia, której wnioskodawca nie kwestionował. NSA uznał, że decyzja Kolegium z dnia "[...]" utrzymująca w mocy poprzednią decyzję tego organu w zaskarżonej części mieści się zatem, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji, w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 kpa. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję" należy bowiem odnosić do takiego rozstrzygnięcia (rozstrzygnięć) organu I instancji, od którego (których) uprawniony podmiot wniósł odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). W sytuacji gdy odwołujący kwestionuje decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie w ściśle określonej części, to powyższe określenie odnosi się do tego zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie całego orzeczenia organu I instancji. Z tych przyczyn brak było podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują wykonywanie administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym nie są związane zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą Ppsa. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził tego rodzaju naruszeń prawa.

Stosownie do art. 190 ustawy Ppsa sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Uwzględniając ocenę prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06, obejmującą wskazania co do dalszego postępowania w tej sprawie, stwierdzić należy, iż Nadleśnictwo, składając wniosek w trybie art. 127 § 3 kpa, domagało się ponownego rozpatrzenia jedynie sprawy rozstrzygniętej pkt 1 powyższej decyzji. Nie kwestionowało natomiast decyzji w pozostałym zakresie (pkt 2), dotyczącym działki nr 173. Nieruchomość ta została bowiem sprzedana osobie fizycznej i do tych gruntów Nadleśnictwo nigdy nie zgłaszało żadnych roszczeń. To z kolei uprawnia do wniosku, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ponownie rozpoznając sprawę, nie mogło wydać decyzji dotyczącej tej części poprzedniego swego rozstrzygnięcia, której wnioskodawca nie kwestionował. Decyzja Kolegium z dnia "[...]" utrzymująca w mocy poprzednią decyzję tego organu w zaskarżonej części mieści się zatem w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych w art.138 § 1 kpa.

Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie przez Nadleśnictwo (obecnego zarządcę kompleksu działek nr 53, 67, 238, 55 i 239 we wsi B.) nie zawiera zarzutów, które w świetle obowiązujących przepisów i zgromadzonego materiału dowodowego zasługiwałyby na uwzględnienie. Sąd z urzędu również nie dopatrzył się naruszenia prawa skutkującego koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, mające zastosowanie w niniejszej sprawie, oparte jest o treść art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W postępowaniu tym chodzi wyłącznie o ustalenie i ocenę przez organ nadzorczy, czy orzeczenie wydane w postępowaniu zwykłym jest zgodne, czy też narusza i to w sposób rażący przepisy prawa, będące podstawą rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w wyroku z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 570/05 ( nie publ.), iż "tak zakreślone ramy postępowania nadzorczego, nie nakazują organowi nadzoru przeprowadzania postępowania dowodowego, jakie jest prowadzone w postępowaniu zwykłym. Ocena organu nadzoru sprowadza się do tego, czy materiał dowodowy zgromadzony postępowaniu zwykłym stanowi podstawę zapadłego w nim rozstrzygnięcia". Przy czym, aby organ nadzoru mógł stwierdzić nieważność danego aktu, to nie tylko musi zachodzić jedna z przesłanek pozytywnych określonych w § 1 pkt 1-7 art. 156 Kpa, ale również nie może zachodzić żadna z przesłanek negatywnych określonych w § 2 powołanego przepisu. Jedną z przesłanek negatywnych wymienionych we wskazanym przepisie jest fakt wywołania przez daną decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. W doktrynie i w orzecznictwie prezentowany jest powszechnie pogląd, iż nieodwracalność skutków prawnych musi odnosić się do stanu prawnego, a nie stanu faktycznego. Oznacza to sytuacje, w których organ administracji na podstawie obowiązujących przepisów prawa i swoim działaniem może znieść skutki wywołane decyzją zawierającą wady nieważności. Badając pod tym kątem niniejszą sprawę Kolegium ustaliło, na podstawie akt administracyjnych, iż grunty położone w B., oznaczone w ewidencji gruntów jako działki nr 53, 67, 238, 55 i 239 o powierzchni łącznie 15,28 ha przekazano nieodpłatnie na cele zagospodarowania leśnego Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych – Nadleśnictwu. Faktyczne przekazanie wymienionych gruntów nastąpiło w dniu 8 października 1980 r., w drodze protokołu zdawczo – odbiorczego i do dnia wydania zaskarżonej decyzji stan ten pozostał nie zmieniony. Zdaniem organu nadzoru okoliczność ta nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w odniesieniu do rzeczonych gruntów, albowiem ich obecny stan prawny nie ma charakteru nieodwracalnego w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa. Dokonana w tym zakresie ocena Kolegium nie budzi zastrzeżeń Sądu orzekającego w niniejszej sprawie.

Trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, iż w myśl art. 156 § 2 Kpa nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, gdy od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat. Nie dotyczy to jednakże przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, czyli, gdy decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie uprawniają do stwierdzenia, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie znajdują zastosowania ogólne zasady postępowania administracyjnego, w tym także te, które dotyczą reguł przeprowadzania postępowania wyjaśniająco – dowodowego (art. 7, 77, 80 Kpa) oraz sporządzenia uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w doktrynie i w orzecznictwie sądowo – administracyjnym (vide B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 7. Wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2005, str. 735 oraz str. 737-738, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2022/97 (LEX Nr 48629). W. Dla przykładu można przywołać tezę sformułowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt IV SA 2326/02 (nie publikowany), zgodnie z którą: "Art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nie zawęża rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w tym przepisie, do uregulowań materialnoprawnych i nie wyklucza wobec tego przypisania decyzji wady nieważności w przypadku ujawnienia rażącego naruszenia przepisów proceduralnych /art. 7 i art. 77 Kpa/, jeśli to naruszenie pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy".

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzja Naczelnika Gminy z dnia "[...]", poddana kontroli w trybie postępowania nadzorczego, wydana została w oparciu o przepisy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz.198 ze zm.).

W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń (art. 1 ust. 1 ustawy), przy czym "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę ( § 1 ust. 1 rozporządzenia).

Z użytego w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy sformułowania " gospodarstwa rolne i działki (...) mogą być przejęte" wynika, iż decyzje podejmowane przez organ administracji na podstawie tegoż przepisu mieściły się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające przejęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego lub działki, pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu administracji, który obowiązany był uwzględnić wszystkie okoliczności mające wpływ na tę ocenę. Zatem pozbawiając H.K. własności gospodarstwa rolnego organ administracji powinien był wykazać zarówno zaistnienie przesłanki związanej z opuszczeniem gospodarstwa rolnego, jak też przeprowadzić postępowanie wyjaśniająco – dowodowe, zmierzające do wykazania, że owo gospodarstwo rolne nie było w większej części uprawiane i poddawane zabiegom agrotechnicznym, a wynik poczynionych w tym zakresie ustaleń powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w tym przedmiocie decyzji. Przy czym, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97 (LEX nr 45905), organ administracji powinien również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniałyby skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa przez Państwo, np. fakt, że wstrzymanie produkcji rolniczej było niezbędne ze względu na interes Państwa.

W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję z dnia "[...]" utrzymaną następnie w mocy odnośnie punktu pierwszego decyzją z dnia "[...]", która jest obecnie przedmiotem zaskarżenia, prawidłowo wywiodło, iż decyzja Naczelnika Gminy z dnia "[...]" wydana została z rażącym naruszeniem prawa, bowiem organ ten w żaden sposób nie wykazał, że przesłanki przewidziane w przywołanych wyżej aktach normatywnych zaistniały w rozpatrywanej sprawie. W postępowaniu zwykłym nie ustalono, czy właścicielka przed wyjazdem do RFN oddała owo gospodarstwo rolne w użytkowanie bądź dzierżawę oraz czy było ono poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika lub dzierżawcę. W aktach sprawy nie zgromadzono żadnych dowodów, z których wynikałoby, iż przed wydaniem kwestionowanej decyzji i przejęciem spornych gruntów sprawdzono stan ich zagospodarowania. Słusznie wskazuje Kolegium, iż brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania wskazuje, iż organ administracji nie prowadził we wskazanym zakresie postępowania wyjaśniającego. Ponadto uzasadnienie skontrolowanej przez Kolegium decyzji jest lakoniczne i ogranicza się wyłącznie do jednozdaniowego stwierdzenia, iż "właścicielka wyjechała z rodziną jesienią 1978 r. na pobyt stały do RFN, opuszczając gospodarstwo", natomiast brak jest odniesienia się do stanu zagospodarowania przejętych gruntów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podziela wyrażone przez organ stanowisko, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego zawartych w art. 7, 8, 9, 77 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa, i naruszenie to ma charakter rażącego naruszenia prawa, gdyż jest ono oczywiste i niewątpliwe, bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Wskazane naruszenia prawa pozostają w ścisłym związku z ostatecznym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy. Brak ustaleń we wskazanym powyżej zakresie uniemożliwił stwierdzenie, że omawiana decyzja z dnia "[...]" odpowiada prawu materialnemu (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w związku z art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym) skoro uchybienia proceduralne przed jej wydaniem są tak rażące, iż braki materiału dowodowego tej sprawy nie pozwalają na przyjęcie, że wydana decyzja znajduje oparcie w tych przepisach.

Omówione powyżej uchybienia spowodowały konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Naczelnika Gminy z dnia "[...]" o przejęciu na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność H.K. w części odnoszącej się do działek nr 53, 67, 238, 55 i 239 położonych we wsi B. Zatem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" jak również poprzedzającej ją decyzja tego organu z dnia "[...]", nie można odmówić zgodności z prawem.

Dokonanej oceny nie może podważyć podnoszona w skardze argumentacja wskazująca na fakt doręczenia H.K. decyzji Naczelnika Gminy, w zgodnie z wymogami ówczesnego art. 45 Kpa, tj. doręczenie zastępcze. gdyż podstawą stwierdzenia tej decyzji nie była okoliczność braku doręczenia decyzji stronie, lecz rażące naruszenie zasad postępowania administracyjnego, mające miejsce przed wydaniem decyzji.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.