Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2676/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 119 w zw. z  art. 120
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad mężem D. S., utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

Wydając zaskarżoną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ustaliło następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. (data wpływu do organu), E. S. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówił E. S. przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji E. S. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że jej mąż choruje na [...]. Jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest całkowicie od niej zależny. Wskazała, że była zarejestrowana w Powiatowym Biurze Pracy, jako osoba bezrobotna i przez cały czas nie otrzymała żadnej propozycji pracy. W ciągu [...] lat jej mąż przeszedł [...] operacje. Pogarszający się stan zdrowia jej męża wpłynął na ciężką sytuację materialną rodziny. Jest w trudnej sytuacji, gdyż jak podejmie pracę to nie będzie się miał, kto zajmować jej mężem, a jak nie podejmie pracy to nie będzie miała pieniędzy na leczenie męża.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy i wyjaśniło, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), po art. 16 dodano art. 16a, który w ust. 1 stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji, edukacji. Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że pojęciem "zatrudnienie" lub "inna praca zarobkowa" ustawa określa wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności. Zdaniem organu osoba ubiegająca się o nie winna, zatem zrezygnować z ww. formy zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, ze E. S. przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracowała, więc nie rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nas osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ostatnim miejscem pracy skarżącej była F. B., gdzie pracowała do [...] listopada 1995 r. Stosunek pracy został rozwiązany z powodu wygaśnięcia umowy o pracę (świadectwo pracy w aktach sprawy). Natomiast z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] maja 2012 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności męża skarżącej datuje się od [...] marca 2007 r. Zdaniem Kolegium w sprawie niniejszej nie ma związku przyczynowo-skutkowego oraz czasowego pomiędzy zakończeniem stosunku pracy a datą powstania niepełnosprawności jej męża. Nie zostały, więc w niniejszej sprawie spełnione przesłanki wynikające z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu E. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji w całości. W uzasadnieniu podniosła, że w dniu [...] grudnia 2012 r. przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne na męża D. S. od [...] listopada 2012 r. do [...] maja 2014 r. Po zmianie przepisów od 1 lipca 2013 r. zasiłek ten został jej zabrany z uwagi na niespełnienie warunku bezpośredniego porzucenia pracy na rzecz opieki nad mężem. Wyjaśniła, że jej mąż choruje na [...], jest całkowicie od niej zależny, gdyż jest osobą leżącą i potrzebującą pomocy osoby trzeciej, dlatego też nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organem administracji publicznej.

Stosownie zaś do przepisu art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ppsa, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie niniejszej naruszony został przepis prawa materialnego tj. przepis art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Naruszone zostały ponadto, w ocenie Sądu, przepisy prawa procesowego w tym przepis art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, utrzymując w mocy wadliwą, zdaniem Sądu, decyzję organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], naruszyło przepis art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dokonując interpretacji powyższego przepisu należy wziąć pod uwagę, dotychczasowe poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego wyrażane na gruncie art. 17 ustawy, o treści obowiązującej przed 1 stycznia 2013 r., czyli dotyczące poprzednio obowiązujących regulacji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Wypracowane na gruncie dotychczasowych przepisów, dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, sposoby wykładni przepisów regulujących zasady uzyskania praw do tego świadczenia wydają się być również aktualne w procesie wykładni przepisów dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pogląd taki uzasadnia zwłaszcza cel obydwu świadczeń, którym jest wsparcie finansowe Państwa wobec osób, które z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność nie pozostają w zatrudnieniu lub nie wykonują innej pracy zarobkowej. Wskazać przy tym wypada, że orzecznictwo sądów administracyjnych na tle stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2013 r. stwarzało możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, LEX nr 501328).

Rozpoznając niniejszą sprawę podkreślić należy, że organy obu instancji pominęły okoliczność, że skarżącej przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad mężem w okresie od dnia [...] listopada 2012 r. do dnia [...] maja 2014 r. Tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 7 grudnia 2012 r. uzależniała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest od dnia 1 stycznia 2013 r. wprawdzie wyłącznie "rezygnacja z zatrudnienia", niemniej jednak celem nowelizacji tej ustawy nie było pozbawienie beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych funkcji opiekuna i związanego z tą funkcją prawa do świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale wyeliminowanie zjawisk patologicznych, których istnienie było przyczynkiem do dokonania obecnej nowelizacji.

Niewątpliwie zatem osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., mają prawo oczekiwać po zmianie stanu prawnego ciągłości przyznawania świadczeń związanych ze sprawowaniem opieki, tym bardziej, że istota świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno przed jak i po nowelizacji) oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje identyczna i polega na przyznaniu rekompensaty finansowej osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji z uwagi na niepełnosprawność potwierdzoną stosownym orzeczeniem.

Szczególnego podkreślenia wymaga jednocześnie, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wykluczało możliwość zarówno podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia jak i możliwość zarejestrowania się, jako osoba poszukująca pracy. Oczekiwanie zatem od wnioskodawczyni podjęcia pracy tylko po to aby następnie z niej zrezygnować by dopełnić warunków formalnych przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, do którego posiadała prawo przed zmianą przepisów, uznać należy za kuriozalne. Zdaniem Sądu fakt przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w poprzednim stanie prawnym, wyczerpuje, bowiem przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Natomiast związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nie należy upatrywać, jak to przyjęły organy w odniesieniu do ostatniego zatrudnienia skarżącej, lecz w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawodawca nie wprowadził w przepisie art. 16a ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu, aby rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Konieczne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie innej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 w tym zakresie prowadziłoby zaś do faktycznego pozbawienia osób, które zrezygnowały z zatrudnienia przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a sprawowały przed jej wejściem w życie i sprawują nadal opiekę nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co z kolei mogłoby prowadzić do naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 119 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji