Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1043/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 6, art. 7
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania E. W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia wnioskodawczyni prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez R. W. nieruchomości położonej we L. przy ul. J. [...] - utrzymał w mocy tę decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa złożyła E. W., reprezentowana przez radcę prawnego.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. E. W. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, wskazując iż właścicielami i współwłaścicielami pozostawionych nieruchomości byli R. W. i D. W., a w skład pozostawionego majątku wchodziły budynki mieszkalne położone we L. przy ulicach: J. [...], O. [...], T. [...], O. [...], J. [...] oraz N. [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez R. W. nieruchomości położonej we L. przy ul. J.[...]. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ wskazał, iż na okoliczność potwierdzenia, że R. W. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości wnioskodawczyni przedstawiła poświadczony notarialnie za zgodność z okazanym dokumentem odpis zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia [...] marca 2007 r. wskazujący, że ww. osoba przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej we wrześniu 1039 r. figurowała jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego przy ulicy J. [...] we L. W zaświadczeniu widnieje również informacja, że pod koniec 1939 r. a na początku 1940 r. powyższy budynek został upaństwowiony. Wojewoda zauważył, że kopia przekazanego przez pełnomocnika wnioskodawców Działu IV Wykazów domów na obszarze miasta L., Księgi adresowej m. L. S. – T. z informatorem m. stoi W., w. k., ł., p., p. i ś. rocznik 1935/1936, wskazuje na stronie [...], że właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy J. [...], numer wykazu hipotecznego [...] była L. R. i tow. oraz że odwołanie do Wojewody [...] za pośrednictwem Zarządu w król. stoł. m. L. od zarządzenia Urzędu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 1935 r. skierował dr S. L., współwłaściciel i zarządca realności we L. ul J.[...]. W ocenie organu, współwłasność ww. nieruchomości potwierdza również przekazany przez pełnomocnika strony [...], datowany na dzień [...] lipca 1920 r., gdzie na str. [...] wskazano, iż współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości byli L. M. i S. Wojewoda podniósł ponadto, iż w zaświadczeniu Państwowego Obwodu L. Nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. wskazano, iż L. R. jest wskazana jako właścicielka budynku na ul. J. Nr [...] we L. według stanu na rok 1936. Pan L. S. do wybuchu II Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku jest wskazany jako właściciel trzykondygnacyjnego budynku mieszkalnego na ul. J. nr [...] we L. według stanu na koniec 1939 roku - początek 1940 roku w wykazie budynków w rejonie c. miasta L., które podlegały nacjonalizacji, jako właściciel budynku na ul. S. Nr [...] we L. wskazany jest L. S. Na to, że właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy J.[...] we L. był jedynie S. L. wskazuje również opinia budowlana Zarządu Miejskiego w król stoł. m. L. z dnia [...] lipca 1938 r., znak [...] oraz uwierzytelniona za zgodność z oryginałem przetłumaczona na język polski kopia strony numer [...] spisu budynków we L. W tabeli oznaczonej jako Krótkie dane podano, że S. L. jest adwokatem oraz właścicielem domu na wynajem.

W ocenie Wojewody, powyższe pozwala na uznanie, iż własność przedmiotowej nieruchomości przed dniem 1 września 1939 r. była przenoszona pomiędzy członków jednej rodziny L. Zaś z opinii budowlanej z [...] lipca 1938 r., tj. daty najbliższej wybuchowi drugiej wojny światowej wynika, iż właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy J.[...] we L. był S. L. Tytuł własności ww. nieruchomości został wskazany po zbadaniu stanu realności, tzn. księgi wieczystej. W ocenie organu I instancji, skoro tytuł własności w opinii budowlanej, stanowiącej dokument najbliższy wybuchowi drugiej wojny światowej, został określony po zbadaniu księgi wieczystej, to przyjąć trzeba, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości był S. L., nie zaś R. L. Powyższy stan potwierdza również zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu L. Nr [...]z dnia [...] maja 2012 r., zgodnie z którym R. L. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości do 1936 roku. W związku z powyższym, na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów Wojewoda stwierdził, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że R. L. pozostawiła przedmiotową nieruchomość położoną we L. przy ulicy J.[...].

Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] złożyła E. W. zarzucając tej decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 kpa poprzez błędną interpretację zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r., nr [...].

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż kluczowe zagadnienie w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy dowody, które wnioskodawczyni przedłożyła w toku postępowania administracyjnego uzasadniały uwzględnienie jej wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej poprzedniczkę prawną nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Minister wskazał, iż na okoliczność pozostawienia przez R. W. nieruchomości przy ul. J.[...] we L. wskazuje zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia [...] marca 2007 r., które wydano na podstawie dokumentów archiwalnych w postaci opinii budowlanej Zarządu Miejskiego w król stoł. m. L. z dnia [...] lipca 1938 r., oraz strony nr [...] spisu budynków we L. Z dokumentów tych wynika jednak, że właścicielem nieruchomości był S. L.

Organ podniósł, iż okoliczność, iż to R. W. (z domu L.) przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości potwierdza przedłożony przez stronę: "Wykaz domów na obszarze miasta L.", Księgi adresowej M., rocznik 1935/1936, gdzie na stronie [...] wskazano, iż właścicielem nieruchomości przy ul. J.[...], numer wykazu hipotecznego [...] była "L. R. i tow." Ponadto, składając odwołanie od zarządzenia Urzędu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 1935 r. dotyczącego odnowienia fasad realności we L., ul. J.[...] dr S. L. podał się za współwłaściciela i zarządcę realności we L. ul. J. [...]. Na okoliczność, iż nieruchomość objęta wnioskiem była przedmiotem współwłasności wskazuje również datowany na dzień [...] lipca 1920 r. dokument: Nowy Skorowidz tabularny miasta L., zgodnie z którym współwłaścicielami nieruchomości przy ul. J.[...] był "L. M. i S.".

Następnie organ odwoławczy wskazał, iż z zebranych w sprawie dokumentów odnoszących się do osoby właściciela przedmiotowej nieruchomości najbliższa dacie wybuchu drugiej wojny światowej jest opinia budowlana Zarządu Miejskiego w król stoł. m. L. z dnia [...] lipca 1938 r., znak [...], wskazująca, że właścicielem tej nieruchomości był S. L. wraz z załączonym spisem budynków we L. (str. [...]) wskazującym, że ww. osoba była właścicielem powyższego budynku. Organ zaznaczył, iż w tabeli oznaczonej jako "Krótkie dane" wyraźnie wskazano, że S. L. jest adwokatem oraz właścicielem domu na wynajem.

Analizując całość materiału dowodowego, w ocenie organu odwoławczego, wnioskodawczyni nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, iż R. W. pozostawiła nieruchomość we L. przy ul. J.[...]. Opisane wyżej dokumenty nie dowodzą bowiem, że była ona właścicielką ww. nieruchomości w chwili rozpoczęcia działań wojennych w 1939 r. Minister podniósł, iż wprawdzie dokumenty datowane na lata 1935 - 1936 wskazują R.W. jako współwłaścicielkę nieruchomości, jednakże dowody z lat 40-tych, głównie z 1938 r. a więc te najbliższe dacie wybuchu II wojny światowej w żadnym miejscu nie potwierdzają tego faktu. Wskazują one wyłącznie, że prawo własności przysługiwało S. L.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż prowadząc postępowanie dowodowe Wojewoda zwracał się zarówno do polskich, jak i zagranicznych instytucji archiwalnych, w celu pozyskania dokumentów potwierdzających wniosek. Jednakże, pomimo podjętych działań organ I instancji nie pozyskał żadnych innych dowodów, niż te przedłożone przez stronę. Minister podniósł również, iż oświadczenie J. W. (karta [...]), nie może stanowić głównego dowodu potwierdzającego okoliczność pozostawienia przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na to, iż jako osoba bliska w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie spełnia on przesłanek określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. określających wymogi dla oświadczeń świadków.

W ocenie Ministra, podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność zamieszkiwania R. W. przy ul. J.[...] czy też stanowisko, iż w dokumentach datowanych na 1938 rok wskazany jest S. W., gdyż był zarządcą nieruchomości, a także "w realiach społeczno- obyczajowych lat 30-tych ubiegłego wieku, zwłaszcza w bardziej zachowawczych środowiskach, było regułą, że to mężczyźni (...) a nie kobiety, występowali w sprawach urzędowych, zwłaszcza w kontaktach z administracją okupacyjną" stanowią wyłącznie przypuszczenia wnioskodawczyni nie poparte dowodami wskazanymi w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Za bezzasadny uznał ponadto Minister zarzut, iż organ I instancji oparł się na zaświadczeniach zagranicznych instytucji archiwalnych. W ocenie Ministra, Wojewoda odnosił się do informacji wynikających z materiałów źródłowych, na podstawie których wydano kwestionowane zaświadczenia, a nie do zaświadczeń. To nie zaświadczenie stanowi bowiem podstawę oceny dokonanej w przedmiotowej sprawie, lecz załączone do niego dokumenty przechowywane w L. Archiwum Państwowym.

Minister wyjaśnił ponadto, iż ocena prawna zawarta w rozstrzygnięciach organów administracji, w tym decyzji Wojewody [...], na których treść i zawarte w nich oceny powołuje się wnioskodawczyni, nie jest wiążąca dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Rację ma jednak strona, iż ocena organu I instancji w zakresie przenoszenia prawa własności pomiędzy członkami rodziny L. przed dniem 1 września 1939 r. nie wynika bezpośrednio z materiału dowodowego, a powoływanie się na zapisy księgi wieczystej założonej dla nieruchomości objętej wnioskiem w pismach niebędących dokumentami urzędowymi stanowi zbyt daleko idące domniemanie ze strony Wojewody. W ocenie organu odwoławczego, nie zmienia to jednak faktu, iż strona nie przedstawiła wiarygodnych i bezspornych dowodów potwierdzających, iż R. W. była właścicielką nieruchomości przy ul J.[...] i pozostawiła ją w związku z wojną.

Odnosząc się ponadto do zarzutu, iż zgromadzony materiał dowodowy nie stanowi dokumentów urzędowych, o których mowa w art. 76 kpa organ wyjaśnił, iż rozstrzygając sprawę organ powinien opierać się na całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego. Jak zaś stanowi art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dowodami mogą być również dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki B., Republiki L., Federacji R., U. lub innych państw, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. W., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając tej decyzji naruszenie:

I. Przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, a także dokonywanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy w sposób dowolny (z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów) oraz poprzez wybiórcze traktowanie materiału dowodowego, w szczególności polegające na:

(a) błędnym uznaniu, że w przypadku gdy przedłożone przez strony dowody dotyczące pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP budzą wątpliwości organu, organ ten jest zwolniony z obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sprawie (w tym w szczególności z obowiązku zwrócenia się do właściwych archiwów i organów administracji celem jego uzupełnienia) i uprawniony do wydania decyzji w oparciu o materiał potwierdzający ustalenia faktyczne najmniej korzystne dla strony - podczas gdy ma on obowiązek przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające we własnym zakresie;

b) błędnym uznaniu, że w przypadku pojawiających się wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy dopuszczalne jest zaniechanie przez organ dalszego postępowania wyjaśniającego - podczas gdy szczególnie w takim przypadku konieczne jest zebranie pełnego materiału dowodowego w celu ich wyjaśnienia i oceny w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza w kontekście ogólnej sytuacji Zabużan przed rokiem 1939 oraz szczególnie niewielkiego prawdopodobieństwa wyzbycia się przez R. L. udziału we własności domu, w którym mieszkała wraz z rodziną;

c) błędnym przyjęciu, że jednokrotne zwrócenie się przez Wojewodę [...] do Archiwum L. pismem z dnia [...] września 2011 r. za pośrednictwem Konsulatu RP celem wyjaśnienia dotyczącego właściciela mienia pozwala na uznanie, iż organ ten "prawidłowo przeprowadził w tej sprawie postępowanie wyjaśniające (...) i podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - podczas gdy odpowiedź Archiwum z dnia [...] maja 2012 r. miała charakter ogólny i nie wyjaśniła wątpliwości w sprawie, gdyż ie wynika z niej aby R. L. w okresie między rokiem 1936 a 1939 zbyła swój udział w prawie własności do nieruchomości położonej we L. przy ul. J.[...] na rzecz swego brata S. L., w związku z czym organ I instancji miał obowiązek podjęcia dalszych działań w celu ich rzeczywistego wyjaśnienia, w tym zwrócenia się do innych archiwów, m. in. Państwowego Archiwum Historycznego U., w którym również przechowywane są zbiory nieruchomości zabużańskich, zwłaszcza, że wnioskodawczym nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika;

d) błędnym przyjęciu, że odpowiedź udzielona Wojewodzie [...] przez Archiwum z dnia [...] maja 2012 roku, że R. L. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości do 1936 roku, podczas gdy w odpowiedzi tej zawarte jest jedynie ogólne stwierdzenie, że R. L. jest wskazana jako właścicielka budynku na ul. J.Nr [...] we L. według stanu na rok 1936, a zatem, ani z treści ww. zaświadczenia ani z dokumentów będących podstawą jego wydania nie wynika aby R. L. zbyła udział w prawie własności nieruchomości po roku 1936, w związku z czym organ miał obowiązek przeprowadzić w tym zakresie dalsze postępowanie wyjaśniające i nie był uprawniony do zaprzestania jego prowadzenia na tym etapie;

e) nieuprawnionym przyjęciu, że informacje z dokumentacji bliższej wybuchu II Wojny Światowej — pomimo, że dokumentacja ta nie opiera się na materiałach źródłowych, jakim jest wykaz hipoteczny (obecnie księga wieczysta) - odzwierciedlają stan faktyczny, a dowody z lat 1935-1936 jakimi są: (i) Wykaz domów na obszarze miasta L." Księgi Adresowej [...], rocznik 1935/1936 sporządzone na podstawie materiałów Urzędu; Ksiąg Gruntowych Sądu Okręgowego we L. zawierający właścicieli nieruchomości (ii) odwołanie S. L. do Zarządu Miejskiego miasta L. - Urzędu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 1935 roku, w którym przedstawił się jako ,, współwłaściciel i zarządca realności we L. przy ul, J.[...]" - podczas gdy z dokumentów datowanych na lata 1938-1939 nie wynika aby R. L. zbyła swój udział w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. J. [...] we L. po roku 1936;

f) pominięciu informacji o miejscu zamieszkania R. L. oraz S. L., albowiem z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, a to: (i) z aktu notarialnego umowy kupna — sprzedaży nieruchomości przy ul. O. [...] z dnia [...] marca 1937 roku, w którym jako miejsce zamieszkania R. L. (oraz jej męża D. W.) podana jest ul. J.[...], (ii) spisie ludności w Dziale II Księgi Adresowej [...], rocznik 1935/1936 miejscem zamieszkania S. L. jest L., ul. B. [...], natomiast miejscem zamieszkania D. W. (męża R. L.) wskazany jest L., ul. J.[...], (iii) w spisie abonentów telefonicznych we L. przy D. W. widnieje adres: ul. J.[...], (iv) odwołania S. L. do Zarządu Miejskiego miasta L. z dnia [...] czerwca 1935 roku, w którym przedstawił się jako współwłaściciel i zarządca realności we L. przy ul. J.[...], podał, że jest "zamieszkały we L. ul B. [...],[...]) Księgi Adresowej [...], rocznik 1935/1936 miejscem zamieszkania S. L. jest L., ul. B.[...], (vi) oświadczenia syna R. L. — J. W. - z których to dowodów wynika, że miejscem zamieszkania R. L. i jej rodziny, w tym na rok 1939, pozostawał L., ul. J.[...], natomiast miejscem zamieszkania S. L. pozostawała ul. B. [...], ww. dowody w zestawieniu z materiałem dowodowym ocenione w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego dają asumpt do twierdzenia, że R. L. wraz z rodziną mieszkała w swej nieruchomości, do której posiadała udział w prawie własności wynoszący co najmniej 1/2;

g) dowolnym przyjęciu, że ze wskazania w dokumentacji z lat 1938-1939 jako właściciela S. L. z jednoczesnym pominięciem R. L. miałoby wynikać, że S. L. był wyłącznym właścicielem nieruchomości, podczas gdy powszechne było w realiach społeczno-obyczajowych lat przedwojennych, że to mężczyźni, a nie kobiety występowali w sprawach urzędowych, zwłaszcza gdy sprawowali zawód prawniczy, a ponadto okoliczności historyczne okresu wojennego wskazują, że przed obawą aresztowania czy śmiercią, w celu ochrony bliskich minimalizowano przekaz informacji o rodzinie, zwłaszcza osoby pochodzenia żydowskiego, stąd też w spisie nacjonalizacyjnym jako właściciel wskazany jest wyłącznie S. L.;

h) przyjęciu, że w dokumentacji pochodzącej z lat: 1938-1939 wymienieni są wszyscy właściciele nieruchomości w sytuacji, gdy dokumenty nie korzystają z domniemania kompletności danych o wszystkich współwłaścicielach nieruchomości, albowiem: (i) opinia budowlana Zarządu Miejskiego miasta L. z dnia [...] lipca 1938 roku została wydana na podstawie Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. 1928 nr 23 poz. 202), zgodnie z art. 377 ww. rozporządzenia umieszczonym w Rozdziale 3 zat. Utrzymanie budynków: "Właściciele budynków lub osoby w ich imieniu działające, obowiązani są utrzymywać budynki w stanie, dobrym, czysto i porządnie i nie powinni dopuszczać, aby budynki wskutek zaniedbania zagrażały bezpieczeństwu osobistemu lub publicznemu, oddziaływały szkodliwie na zdrowie mieszkańców lub szpeciły ulice i place publiczne", który to przepis zawiera alternatywę łączną "lub", wprowadzając tym samym możliwość kierowania przesyłek, wezwań itp. w sprawach budowlanych do jednego z właścicieli nieruchomości, natomiast doręczona na podstawie przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. 1928 nr 36 poz. 341.), zgodnie z art. 31 tego rozporządzenia znajdującym się w Rozdziale VII Wezwania i doręczania "W postępowaniu wszczętym na skutek podania, podpisanego przez dwie lub więcej osób bez wskazania osoby, której należy doręczyć odpowiedź, wszelkie pisma doręcza się tylko jednej z podpisanych osób według uznania władzy, o ile nie określa tego inaczej inny przepis prawny" - które to przepisy ww. rozporządzeń łącznie ze sobą zestawione pozwalają twierdzić, że Zarząd miasta L. kierował wezwania w sprawie budowlanej (utrzymanie budynku) tylko do jednego współwłaściciela adwokata S. L., i pomijając w korespondencji drugą współwłaścicielkę R. L.; (ii) zgodnie z postanowieniem Wojewody M. nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 roku wydanym w innej sprawie zabużańskiej, w której wnioskodawczynią była E. W., w którym zawarto ocenę i wartość dowodową spisu nacjonalizacyjnego: "Spisy [nacjonalizacyjne nieruchomości - przyp. T.P.] zostały dokonane pospiesznie, ponadto bez korelacji z istniejącymi księgami wieczystymi, które ustalały stan prawny nieruchomości. Spisy polegały jedynie na ustaleniu stanu własności na podstawie wielu danych m.in. ustaleń dokonanych wśród sąsiadów, czasami osób zakwaterowanych do kamienic.";

2) naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. poprzez z jednej strony pominięcie przedstawionych przez skarżącą dokumentów urzędowych potwierdzających posiadanie przez R.L. prawa własności do nieruchomości położonej we L. sporządzonych na podstawie materiałów źródłowych, tj.: materiałów Urzędu Ksiąg Gruntowych Sądu Okręgowego we L. oraz odwołania S. L. do Zarządu Miejskiego miasta L. - Urząd Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 1935 roku, a z drugiej strony uznanie dokumentu archiwalnego za wystarczające potwierdzenie faktu braku posiadania przez R. L. prawa własności do nieruchomości - podczas gdy w myśl art. 76 § 1 k.p.a. dowodem tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone są jedynie dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez właściwe organy w ich zakresie działania;

3) naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez: (i) nieuwzględnienie oświadczenia J. W. na okoliczność braku wyzbycia się przez R. L. udziału w prawie własności nieruchomości przy ul. J.[...], który zeznał m.in., że: "(...) w tym domu mieszkałem, dom był z resztą własnością moich rodziców, w sytuacji gdy zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1990 roku, sygn. akt: III ARN 9/90, OSNCP 1991 nr 10-12, poz. 129, SN stwierdził że: "(...) oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości"; (ii) potraktowanie oświadczenia J. W. jako jedynego dowodu na okoliczność posiadania przez R. L. udziału w prawie własności do nieruchomości przy ul. J.[...] we L. po roku 1936, a tym samym jego nieuwzględnienia w związku z niespełnieniem przesłanki z art. 5 ust. 5 pkt 2 ustawy zabużańskiej, w sytuacji gdy dowód ten przedłożony został na okoliczność braku wyzbycia się przez R. L. prawa własności do nieruchomości przy ul. J.[...] we L.;

4) naruszenie art. 75 k.p.a. poprzez zaniechanie ewentualnego przesłuchania skarżącej w sytuacji istnienia po stronie organów wątpliwości co do zbycia przez R. L. udziału w prawie własności nieruchomości przy ul. J. [...] we L., które składane w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości;

5) naruszenie art. 6 w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i błędne uznanie że R. L. nie była (co najmniej) współwłaścicielką (wraz z bratem S. L.) nieruchomości położonej we L. przy ul. J.[...], w rozumieniu przepisów ustawy zabużańskiej., przy braku jednoznacznych przesłanek negatywnych, które to stanowisko stoi w rażącej sprzeczności z wykształconą w prawie administracyjnym zasadą "in dubiis benigniora", zgodnie z którą w sytuacjach dwuznacznych należy przyjąć pogląd bardziej korzystny dla stron, oraz zasadą "in dubio pro reo", zgodnie z którą wszelkie wątpliwości prawne należy rozstrzygać na korzyść strony - w szczególności w sprawach zabużańskich, w których ścisłe udowodnienie danego faktu jest szczególnie utrudnione, albowiem większość dokumentacji z okresu okołowojennego nie została zachowana, a zgodnie z art. 7 k.p.a. organy obowiązane są zawsze załatwiać sprawy mając na względzie słuszny interes strony.

II. Naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to:

1) naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uprzywilejowanie dokumentacji pochodzącej z lat 1938 - 1939 w stosunku do innych dowodów świadczących o posiadanym przez R. L. prawie własności do nieruchomości pozostawionej we L. przy ul. J.[...] - podczas gdy dokumentacja z lat 1938-1939, tj.: (i) opinia budowlana Zarządu Miejskiego miasta L. z dnia [...] lipca 1938 roku wraz ze stroną [...] spisu budynków we L. oraz (ii) informacja o spisie budynków przeznaczonych do nacjonalizacji nie stanowi wyłącznego dowodu, z którego miałaby wynikać utrata przez R. L. prawa własności do nieruchomości; treść art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej wskazuje na otwarty katalog dowodów, na co wskazuje zawarty w nim zwrot "w szczególności", a zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 75 § 1 k.p.a. fakt posiadania prawa własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP może być dowodzony wszelkimi dopuszczalnymi dowodami;

2) naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca E. W. nie spełniła przesłanek uznania jej za osobę uprawnioną do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jej spadkodawczynię R. L. we Lwowie, przy ul. J.[...], podczas gdy należycie oceniony materiał dowodowy w sprawie potwierdza, że przysługuje jej uprawnienie do "rekompensaty zabużańskiej", co najmniej za udział wynoszący 1/2 w tej nieruchomości.

Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2016 roku oraz o zobowiązanie Wojewody do wydania postanowienia pozytywnie oceniającego spełnienie przez skarżącą przesłanek ustawy zabużańskiej poprzedzającego wydanie decyzji potwierdzającej skarżącej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, tj. 1/2 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej kamienicą, położonej we L. przy ul. J.[...].

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżącą przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2016 r. skarżąca odniosła się od argumentacji przedstawionej w odpowiedzi organu na skargę

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Skarbu Państwa, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2016 r. odmawiającą E. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej poprzedniczkę prawną R. W. nieruchomości położonej we Lwowie przy ul. J.[...], woj. l., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą zabużańską".

Zgodnie z art. 2 ustawy zabużańskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagraniczny co do § 18 ust, I i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Z powyższego wynika, iż jedną z przesłanek jakie musi spełnić wnioskodawca aby uzyskać prawo do rekompensaty jest przysługiwanie - w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej - wnioskodawcy lub jego poprzednikowi prawnemu tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP.

Kluczowym zatem zagadnieniem w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie czy zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia uwzględnienie wniosku E.W. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej poprzedniczkę prawną – R. W. (z domu L.) - nieruchomości położonej we L. przy ul. J. [...].

Na wstępie wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej, do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zaś art. 6 ust. 4 ww. ustawy stanowi, iż dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 art. 6, mogą być w szczególności: (i) urzędowy opis mienia; (ii) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; (iii) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki B., Republiki L., Federacji R., U. lub innych państw; (iv) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Natomiast w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 ww. ustawy, dowodami, o których mowa we wskazanym ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy spełniają wymagania przewidziane ustawą.

Przepisy ustawy zabużańskiej nakładają zatem na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej za pomocą szczególnych środków dowodowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega ocenie organu na zasadach określonych w przepisach Kodeku postępowania administracyjnego. Stosownie zatem do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W świetle natomiast art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym, z obowiązującej zasady prawdy obiektywnej zawartej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa wynika, iż postępowanie dowodowe prowadzone w oparciu o powyższe regulacje ma prowadzić do wykazania istnienia danej okoliczności.

Jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania skarżąca przedstawiła dowody potwierdzające tytuł prawny R. W. do nieruchomości pozostawionej, to jest:

1) zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia [...] marca 2007 r. wskazujące, że R.W. przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. figurowała, jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego przy ulicy J. [...] we L. W zaświadczeniu widnieje również informacja, że pod koniec 1939 r. na początku 1940 r. powyższy budynek został upaństwowiony;

2) wykaz domów na obszarze miasta L., Księgi adresowej [...], S., T. rocznik [...], wskazujący na stronie [...], że właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy J.[...], numer wykazu hipotecznego [...] była L. R. i tow.;

3) odwołanie dr S. L., podającego się za współwłaściciela i zarządcę realności we L. przy ul. J. [...], skierowane do Wojewody [...] za pośrednictwem Zarządu Miejskiego w król. stoł. m. L. od zarządzenia Urzędu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 1935 r. dotyczącego odnowienia fasad realności we L., ul. J. [...].

Nie ulega wątpliwości, iż powyższe dowody datowane na lata 1935 - 1936 wskazują R. W. jako współwłaścicielkę nieruchomości we L. przy ul. J.[...]. Jednakże, jak wynika z akt niniejszej sprawy, w toku przedmiotowego postępowania pozyskano z Archiwum Państwowego Obwodu L. kolejne dokumenty archiwalne, to jest opinię budowlaną Zarządu Miejskiego w król. stoł. m. L. z dnia [...] lipca 1938 r., znak [...], w której wskazano, że wyłącznym właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy J.[...] we L. był S. L. wraz ze stroną nr [...] spisu budynków we L. wskazującą, że ww. osoba była właścicielem powyższego budynku. W tabeli oznaczonej jako "Krótkie dane" wskazano, że S. L. jest adwokatem oraz właścicielem domu na wynajem.

Analiza powyższych dokumentów archiwalnych pochodzących z późniejszej daty - z 1938 roku - a więc daty znacznie bliższej dacie wybuchu II Wojny Światowej niż data, z której pochodzą omówione wcześniej dokumenty (tj. lata 1935 - 1936) prowadzi do wniosku, iż nie potwierdzają one tytułu własności R. W. do nieruchomości położonej we L. przy ulicy J. [...], lecz wskazują, iż tytuł własności do tej nieruchomości przysługiwał wyłącznie S. L. W tej sytuacji, podzielić należało stanowisko organu, iż pozyskane z Archiwum Państwowego Obwodu L. powyższe dowody, które stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, świadczą tym, iż R. W. nie mogła pozostawić nieruchomości we L. przy ul. J.[...] jako jej współwłaścicielka.

Przy tym, wbrew twierdzeniom skargi, na ocenę braku przysługiwania R. W. tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionej w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej nie może mieć wpływu argumentacja dotycząca okoliczności zamieszkiwania R. W. przy ul. J. [...], gdyż nie została ona poparta przez skarżącą dowodami określonymi w art. 6 ustawy zabużańskiej. Z tych samych przyczyn, na ww. ocenę nie mogą mieć wpływu zawarte w skardze twierdzenia o powszechnym w realiach społeczno-obyczajowych lat przedwojennych fakcie, że to mężczyźni, a nie kobiety występowali w sprawach urzędowych, zwłaszcza gdy sprawowali zawód prawniczy oraz o tym że okoliczności historyczne okresu wojennego wskazują, że przed obawą aresztowania czy śmiercią, w celu ochrony bliskich minimalizowano przekaz informacji o rodzinie, zwłaszcza osoby pochodzenia żydowskiego, stąd też w spisie nacjonalizacyjnym jako właściciel wskazany jest wyłącznie S. L.

W ocenie Sądu, na ocenę okoliczności przysługiwania R. W. tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionej w okresie przed wybuchem II wolny światowej nie może mieć również wpływu oświadczenie J. W., które - jako oświadczenie osoby bliskiej - nie spełnia przesłanek z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej określających wymogi dla oświadczeń świadków.

Skoro zatem w postępowaniu dowodowym prowadzonym na zasadzie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa skarżąca nie wykazała aby R. W. przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości pozostawionej w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej, to bezzasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 6 ust. 4 oraz art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej.

Kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć nie wykazała również aby w toku postępowania organy orzekające w sprawie uchybiły przepisom postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, organy w sposób należyty i wyczerpujący zebrały w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy. Elementy stanu faktycznego, kluczowe dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, zostały w postępowaniu ustalone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, zaś dokonana przez organy ocena zebranych w sprawie dowodów spełnia wymogi określone w przepisach kpa, została oparta na analizie całokształtu materiału dowodowego i nie nosi cech dowolności. Przyczyny prawne i faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonych rozstrzygnięć zostały wyjaśnione przez organy w sposób klarowny i kompletny. Sąd nie stwierdził również aby w toku prowadzonego postępowania organy uchybiły, w sposób mogący rzutować na wynik sprawy wyrażonej w art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz wyrażonej w art. 11 kpa zasadzie przekonywania. Jak ponadto wynika z akt sprawy, Wojewoda [...] w sposób aktywny poszukiwał dowodów w sprawie. W szczególności, w celu pozyskania dokumentów potwierdzających wniosek skarżącej organ wojewódzki zwracał się zarówno do polskich (Archiwum Państwowe we W., Archiwum Państwowe w W., [...] Instytut Historyczny), jak i zagranicznych instytucji archiwalnych (Państwowe Archiwum Obwodu L.). Nie można przy tym zapominać, iż obowiązek aktywnego działania, w tym zwracania się do archiwów i odpowiednich instytucji o nadesłanie dokumentów potwierdzających wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty, spoczywa również na stronie inicjującej postępowanie administracyjne. Inicjatywa dowodowa powinna być bowiem przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Strony nie mogą oczekiwać, że organ administracji publicznej, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów. Decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty strona musi się liczyć z tym, że organ będzie wymagał udowodnienia spełnienia ustawowych przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty za pomocą odpowiednich dokumentów urzędowych. Obowiązek poszukiwania dowodów ciąży zatem nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Z podanych przyczyn, zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania Sąd uznał za bezzasadne.

Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu oparcia się przez organy na zaświadczeniach zagranicznych archiwów. Z treści kontrolowanych rozstrzygnięć wynika bowiem wyraźnie, iż organy orzekające w sprawie nie opierały się na zaświadczeniach pozyskanych Archiwum Państwowego Obwodu L., lecz na - stanowiących podstawę wydania tych zaświadczeń i przechowywanych w tym Archiwum - materiałach źródłowych, pozyskanych z ww. Archiwum za pośrednictwem Konsulatu Generalnego RP we L.

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 75 kpa polegający na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy podzielić trzeba stanowisko organu odwoławczego, iż brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej pozostaje bez wpływu na ostateczny jej wynik. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotne jest bowiem wykazanie, na podstawie dokumentów źródłowych, okoliczności, iż R. W. posiadała w okresie przed wybuchem II Wojny Światowej tytuł prawny do nieruchomości położonej we L. przy ul. J. [...]. Jak wynika z akt sprawy, okoliczność ta podlegała wnikliwemu badaniu organów orzekających w oparciu o przechowywane w Archiwum Państwowego Obwodu L. dokumenty źródłowe z lat poprzedzających wybuch II Wojny Światowej. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, w tych okolicznościach oświadczenie strony, będącej osobą bliską, nie może zastępować dokumentów archiwalnych.

Podsumowując, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącą zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.