Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 8/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 pkt 5, art. 37 par. 1 pkt 8, art. 128 par. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus Sędzia NSA Halina Filipowicz – Kremis Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie rozbiórki samowolnie wybudowanych części garażu dwustanowiskowego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest skarga M. S. (dalej także jako skarżący lub zobowiązany) na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...].10.2019 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:

Prawomocną decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...].12.1996 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...].05.1996r. nakazano M. S. rozbiórkę wszystkich samowolnie wybudowanych części garażu dwustanowiskowego przy ul. [...][...] we [...] (dawniej ul. [...][...]).

W dniu [...].03.1998 r. do zobowiązanego zostało skierowane upomnienie, wzywające do wykonania opisanego wyżej obowiązku, które doręczono [...].04.1998r. Następnie Prezydent [...] (organ ten pierwotnie prowadził postępowanie egzekucyjne, na skutek zmian w przepisach organem właściwym został PINB [...]) w dniu [...].06.1998 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], którego doręczenie zobowiązanemu [...].06.1998 r. wszczęło postępowanie egzekucyjne. Zobowiązany zgłosił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Prezydent [...] odrzucił ten zarzut jako nieuzasadniony postanowieniem z [...].07.1998 r. Następnie postanowieniem z [...].08.1998 r. nr [...] organ egzekucyjny orzekł o nałożeniu na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia. Po doręczeniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i kolejny raz odpisu tytułu wykonawczego zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz zażalenie na postanowienie nakładające grzywnę w celu przymuszenia. Prezydent [...] postanowieniem z [...].09.1998r. odrzucił zgłoszone zarzuty uznając je za nieuzasadnione. Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z [...].07.1999 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Wobec braku uiszczenia nałożonej grzywny zostało w stosunku do zobowiązanego wszczęte odrębne postępowanie egzekucyjne celem jej przymusowego ściągnięcia. Niezależnie od tego zobowiązany podejmował próby wzruszenia decyzji stanowiącej postawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Informował również organ egzekucyjny o przystąpieniu do rozbiórki, niemniej jednak zobowiązany nie wywiązał się ze składanych deklaracji. Ponadto kilkukrotnie występował o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz o jego umorzenie. Postanowieniem z [...].07.2018 r. PINB odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, a postanowieniem z [...].07.2018r. odmówił uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Postanowienia te zostały utrzymane w mocy postanowieniami wyższej instancji.

Po ustaleniu, że mimo wymierzenia grzywny zobowiązany nie podjął jakichkolwiek działań, które prowadziłyby do wykonania nakazu rozbiórki, PINB [...] uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie kolejnego środka egzekucyjnego, którym jest wykonanie zastępcze. Postanowieniem nr [...] z [...].05.2019 r. organ egzekucyjny orzekł na podstawie art. 127, art. 128 § 1 pkt 2 § 1a i § 2 u.p.e.a. o zastępczym wykonaniu obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z [...].06.1998r. na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego oraz wezwał do wpłacenia zaliczki na ten cel w wysokości 47 000 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że zobowiązany od blisko 22 lat nie doprowadził do wykonania nakazanej rozbiórki. Taka sytuacja występuje pomimo tego, że w celu doprowadzenia do wykonania nakazu wszczęto wobec niego postępowanie egzekucyjne i nałożono grzywnę w celu przymuszenia, która obecnie podlega przymusowemu ściągnięciu. W ocenie PINB, brak dobrowolnego wykonania obowiązku nie ulegnie zmianie w przyszłości, nawet po przymusowym ściągnięciu nałożonej grzywny w całości, czego potwierdzeniem jest wielokrotnie wyrażane w sprawie stanowisko zobowiązanego. Według organu egzekucyjnego, ze względu na postawę zobowiązanego, który jeśli zechciałby zrealizować nakaz rozbiórki we własnym zakresie, doprowadziłby już do jego wykonania, koniecznym jest kontynuowanie postępowania egzekucyjnego i orzeczenie wykonania zastępczego.

PINB przedstawił przybliżony koszt wykonania zastępczego na kwotę 50 000zł. Kwota ta została ustalona na podstawie przygotowanego kosztorysu inwestorskiego, zgodnie z którym szacunkowy koszt wykonania robót budowlanych związanych z wykonaniem nakazu powinien wynieść 47 058,32 zł. Z uwagi na znaczny opór zobowiązanego przed wykonaniem nakazu oraz odpowiedzialność ciążącą na wykonawcy kwota ta może być jednak znacznie wyższa. Dodatkowo organ wskazał, że do kosztów wykonania zastępczego należy doliczyć m.in. koszt związany z wykonaniem kosztorysu. Stąd też przybliżony koszt wykonania zastępczego został wskazany w kwocie wyższej niż sam szacowany koszty wykonania nakazanej rozbiórki. Kwota ta ma jednak jedynie charakter informacyjny. Oznacza to, że końcowe koszty związane z wykonaniem nakazu w trybie wykonania zastępczego mogą być zarówno niższe jak i wyższe od tej kwoty, bowiem rzeczywiste koszty z tym związane będą znane po zakończeniu wykonania nakazu. Postanowienie o wykonaniu zastępczym doręczono zobowiązanemu [...].05.2019 r.

W piśmie procesowym zatytułowanym "Zażalenie", nadanym w placówce pocztowej w dniu [...].06.2019 r. zobowiązany wniósł o uchylenie postanowienia PINB [...] z [...].05.2019 r., nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu niemożności jego wykonania. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art. 127 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i wydanie postanowienia o wykonaniu zastępczym obowiązku rozbiórki, podczas gdy zobowiązany nie posiada wystarczających środków pieniężnych na pokrycie kosztów wykonania zastępczego;

2. art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego nadmiernie uciążliwego dla zobowiązanego;

3. art. 26 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2) i 3) u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie błędnie wydanego tytułu wykonawczego, tj. niewskazującego prawidłowego adresu zobowiązanego i nieokreślającego w sposób właściwy nałożonego na niego obowiązku (zakresu obowiązku, jak i obiektu, który podlegać ma rozbiórce);

4. art. 29 § 2 pkt 3) w zw. z art. 27 § 1 pkt 2) 13) u.p.e.a. poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów formalnych określonych w tym przepisie;

5. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji poprzez niezbadanie przez organ egzekucyjny podstaw prawnych warunkujących możliwość wszczęcia i prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanego, tj. niezweryfikowanie poprawności tytułu wykonawczego,

6. art. 6 oraz art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku działania na podstawie przepisów prawa i wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie nieprawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego,

7. błędną, znacznie zawyżoną w stosunku do stawek rynkowych, wycenę usługi rozbiórki "samowolnie wybudowanych" części garażu.

Uznając, że pismo z [...].06.2019 r. poza zażaleniem zawiera również zarzut skierowany przeciwko prowadzeniu egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego z [...].06.1998r. ([...]), PINB postanowieniem z [...].07.2019 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 27 § 1 pkt 9 i art. 17 § 1 u.p.e.a. odmówił uwzględnienia tego zarzutu z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia.

W uzasadnieniu postanowienia, po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania w sprawie oraz przedstawieniu charakterystyki zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.), PINB wskazał, że z takiego środka zaskarżenia zobowiązany może skorzystać tylko w ciągu 7 dni od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zaopatrzonego w klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej o czym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Dalej organ zauważył, że jedynie w przypadku zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego lub zarzutu niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, pojawiają się w orzecznictwie i doktrynie opinie, że termin do wniesienia tego rodzaju zarzutów biegnie od daty doręczenia postanowienia o jego zastosowaniu, aczkolwiek pojawiła się również teza, że termin do zgłoszenia zarzutów, w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest jeden niezależnie od rodzaju zgłoszonego zarzutu i należy go obliczać od dnia, w którym zobowiązany otrzymał tytuł wykonawczy. W ocenie PINB, powyższe rozważania nie mając znaczenia w sprawie, ponieważ nie zgłoszono w niej zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ani też zarzutu niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zgłoszono zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W przypadku zarzutu opartego na tej podstawie 7-dniowy termin do jego wniesienia należy liczyć bezspornie od chwili doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. PINB wskazał przy tym, że upływ tego terminu powoduje niemożność uzupełnienia przez zobowiązanego zarzutów złożonych w terminie, jak i powołania ich nowych podstaw.

Organ egzekucyjny stwierdził również, że w przypadku zobowiązanego, po doręczeniu tytułu wykonawczego, co miało miejsce [...].06.1998r., skorzystał on z przysługującego prawa zgłaszając zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzut ten został uznany za nieuzasadniony.

W zażaleniu złożonym na powołane wyżej postanowienie zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 128 § 4 u.p.e.a. poprzez bezzasadne pozbawienie skarżącego możliwości skutecznego wniesienia zarzutu w sprawię prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na rzekome uchybienie terminu do jego wniesienia, podczas gdy termin ten winien być liczony od dnia doręczenia mu postanowienia o zastosowaniu wykonania zastępczego, a zatem został on zachowany. Wobec tak sformułowanego zarzutu zażalenia jego autor wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do rozpoznania przez organ I instancji, wstrzymanie postępowania egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia, a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pism stanowiących załączniki do niniejszego pisma.

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie na temat braku spełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów formalnych określonych w art. 27 u.p.e.a. Wskazał, że skoro wśród obligatoryjnych elementów tytułu wykonawczego ustawodawca wymienił m.in. wskazanie adresu zobowiązanego, to uznać natęży, że skarżone postanowienie wydane zostało na podstawie błędnie wystawionego tytułu wykonawczego, ponieważ zgodnie z jego treścią zobowiązanym do wykonania obowiązku rozbiórki jest: "Pan M. S. zam. [...][...], ul. [...][...]". Zobowiązany natomiast zamieszkuje (i zamieszkiwał również w dniu wydania tytułu wykonawczego) przy ul [...][...]. Błędnie także wskazuje PINB [...] w treści postanowienia z [...].05.2019 r., że adres zobowiązanego to: "ul. [...] [...] (dawniej [...])". Zobowiązany wskazał, że nie jest prawdziwe twierdzenie organu na temat tego, że adres zamieszkania zobowiązanego ulegał zmianie, o czym świadczą załączone do niniejszego pisma decyzję o pozwoleniach na budowę dotyczące dwóch różnych lokalizacji - posesji należących do różnych właścicieli - przy ul. [...][...] oraz [...][...]. Według zobowiązanego, znamienne w sprawie jest również to, że w skarżonym postanowieniu organ jedynie lakonicznie odnosi się do kwestii błędnego wskazania adresu, twierdząc błędnie, że wypowiadał się już w tej kwestii oraz że stanowisko organu w tym zakresie pozostaje bez zmian.

Zobowiązany podtrzymał również dotychczasowe stanowisko w zakresie braku wystarczającego sprecyzowania w tytule wykonawczym sposób zakresu nakazanej rozbiórki, wskazując jedynie że ma ona dotyczyć samowolnie wybudowanych część garażu na posesji przy ul. [...][...] we [...], mającego wynikać z decyzji z [...].12.1996 r., nr [...], podczas gdy decyzja ta nie precyzuje w jakim zakresie miałaby zostać wykonana owa rozbiórka, wobec czego nałożony na zobowiązanego obowiązek ocenić należy jako niemożliwy do realizacji.

Postanowieniem z [...].10.2019 r., nr [...] DWINB, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia, po zrelacjonowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie organ II instancji przedstawił analizę prawną na temat sformalizowanego charakteru zarzutów jako środka prawnego w postępowaniu egzekucyjnym, który może być wnoszony wyłącznie w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w ściśle określonym terminie. Organ odniósł się również do stanowiska judykatury na temat formy w jakiej powinno się podejmować rozstrzygnięcie, gdy zarzuty zgłoszone zostaną po upływie ustawowego terminu. W tym przypadku organ przychylił się do stanowiska, że w takim przypadku prawidłowym rozstrzygnięciem jest odmowa uwzględnienia zarzutu z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Przenosząc takie rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy organ II instancji w całości podzielił stanowisko organu egzekucyjnego dotyczące wniesienia spóźnionego zarzuty prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Odnosząc się do pozostałej argumentacji zażalenia, gdzie wskazano na naruszenie art. 128 § 4 u.p.e.a., to organ wyjaśnił, że w tym przepisie ustawodawca przyznał zobowiązanemu prawo do wykorzystania w ramach wykonania zastępczego różnych środków ochrony, stosownie do kwestionowanej okoliczności, w tym zarzutu. Możliwość wniesienia zarzutów przyjęta jest w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w przepisach regulujących zasady stosowania różnych środków egzekucyjnych, nie tylko przy wykonaniu zastępczym lecz również przy np. art. 122 § 3 (dot. grzywny w celu przymuszenia) lub art. 139 § 2 (dot. odebranie rzeczy ruchomej) powoływanej ustawy. DWINB wskazał dalej, że bezspornym pozostaje to, że formalne przesłanki zgłoszenia zarzutów regulują inne przepisy u.p.e.a. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo do zgłoszenia zarzutów w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego.

W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżący zarzucił DWINB naruszenie:

- art. 128 § 4 u.p.e.a. poprzez bezzasadne pozbawienie możliwości skutecznego wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na rzekome uchybienie terminu do jego wniesienia, podczas gdy termin ten winien być liczony od dnia doręczenia postanowienia o zastosowaniu wykonania zastępczego, co świadczy o zachowaniu terminu do wniesienia zarzutu;

- art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego (działającego w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika) o możliwości ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu, podczas gdy, organ zobowiązany jest do należytego i wyczerpującego poinformowania strony o przysługujących jej uprawnieniach;

- art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a, w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie zarzutu skarżącego dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, który terminowo został zgłoszony w treści zażalenia na postanowienie z [...].05.2019 r. i tym samym pozbawienie skarżącego prawa zgłoszenia i rozpatrzenia tego zarzutu.

Formułując takie zarzuty skargi jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego w mocy skarżonym rozstrzygnięciem postanowienia PINB z [...].07.2019r.,

W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na wybrane tezy z wyroków sądów administracyjnych podniósł, że zgodnie z koncepcją przyjętą co do środka zaskarżenia z art. 128 § 4 u.p.e.a. ma on służyć zobowiązanemu i gwarantować mu ochroni w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA we Wrocławiu z 29.01.2009 r., sygn. II SA/Wr 367/08). Potwierdza to treść art. 128 § 4 u.p.e.a., z którego wprost wynika prawo zobowiązanego do wykorzystania w ramach wykonania zastępczego różnych środków ochrony, stosownie do kwestionowanej okoliczności, w tym zarzutu. Wobec tego skarżący argumentował, że możliwość wniesienia zarzutów, nie może być oceniana jako przysługująca jedynie w terminie 7 dni od dnia doręczenia, tytułu wykonawczego. Terminem rozpoczęcia biegu na zaskarżenia sposobu prowadzenia postępowania egzekucyjnego winien być moment doręczenia postanowienia o jego wszczęciu, a zatem w tym przypadku, dzień doręczenia postanowienia o wykonaniu zastępczym skarżącemu.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazał, że nawet uznając za organami, że termin do wniesienia zarzutu został uchybiony (z czym skarżący się nie zgadza), to na gruncie sprawy zabrakło poinformowania przez organ skarżącego o przysługującym mu uprawnieniu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie zarzutu, a tym samym do naruszenia zasady udzielania informacji stronie postępowania. Dlatego należy wnioskować, że inaczej ukształtowałby się sytuacja skarżącego w chwili poinformowania go o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ wówczas skarżący w znacznie szerszym aspekcie mógłby przedstawić swoje stanowisko i motywy złożenia zarzutu na obecnym etapie postępowania.

Według skarżącego, uszedł uwadze organu fakt złożenia przez skarżącego nie tylko zarzut dotyczący wad tytułu wykonawczego. Skarżący w treści zażalenia na postanowienie PINB z [...].05.2019 r. sformułował również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, tj. zarzut z 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.. Należy przyjąć, że zarzut ten został ogłoszony terminowo, tj. w ciągu 7 dni od dnia zawiadomienia o zastosowaniu wykonania zastępczego. Organy w istocie nie rozpoznały treści tego zarzutu, a tym samym błędnie uznały w niniejszej sprawie, że wszystkie zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminów. Skarżący zauważył przy tym, że DWINB ustosunkował się do tego zarzutu tego w swoim postanowieniu po rozpoznaniu zażalenia, jednakże organ ten w myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. nie jest organem właściwym do rozpoznawania zarzutów.

W odpowiedzi na skargę DWINB podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpatrując sprawę pod kątem zgodności z prawem Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte żadną z wad uzasadniających jego uchylenie, skarga zaś podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dział III egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym, rozdział 3 - wykonanie zastępcze. Zgodnie z art. 127 u.p.e.a. wykonanie zastępcze stosuje się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania czynności, którą można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego i na jego koszt. W myśl art. 128 § 1 i § 1a u.p.e.a., stosując wykonanie zastępcze, organ egzekucyjny powinien doręczyć zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego (jeżeli wcześniej tego nie uczynił), a także postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego wraz ze wskazaniem przybliżonej kwoty kosztów wykonania zastępczego. W § 4 art. 128 u.p.e.a. ustawodawca uregulował kwestię środków prawnych przysługujących zobowiązanemu w przypadku zastosowania wykonania zastępczego. Zobowiązany ma prawo do zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (z przyczyn określonych w art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego. Jednocześnie jak podkreśla się w doktrynie procedury administracyjnej, w zażaleniu na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia nie jest dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a., zwłaszcza sformułowanie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, gdyż zażalenie takie byłoby w istocie rzeczy zarzutem (J. Radwanowicz-Wanczewska, Komentarz do art. 122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010).

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Termin 7-dniowy do wniesienia zarzutów ma charakter terminu zawitego, do którego, w sytuacji braku szczególnych regulacji w u.p.e.a., stosuje się przepisy k.p.a. Treść tego przepisu wskazuje, że ustawodawca nie przewidział dopuszczalności odmiennego sposobu obliczenia terminu w zależności od podstawy zgłoszonego zarzutu, natomiast możliwość taka nie powinna znajdować oparcia jedynie w orzecznictwie sądowym, bez wyraźnego umocowania w ustawie. Zarzuty nie dotyczą bowiem kontroli poszczególnych czynności egzekucyjnych, tylko są skierowane przeciwko samej istocie egzekucji (tak WSA w Gdańsku w przywołanym przez organ I instancji wyroku z 23.01.2019 r., sygn. akt II SA/Gd 752/18, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje jako własny). Takie stanowisko dotyczy także zarzutu, o którym stanowi art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., a więc zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym zakresie nie można zgodzić się z organem I instancji w jednej kwestii, kiedy wskazał, że takiego zarzutu zobowiązany nie zgłosił wraz z zażaleniem z [...].06.2019 r. Nie miało to jednak istotnego znaczenia w sprawie wobec niedopuszczalności merytorycznego badania podstaw jakiegokolwiek zarzutu na tym etapie postępowania egzekucyjnego. Nie ulega bowiem zmianie generalna zasada, że termin do wniesienia każdego zarzutu, w tym sformułowanego na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. biegnie od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Wynika to jednoznacznie z całej regulacji u.p.e.a. Jeżeli bowiem pouczenie o możliwości zgłoszenia zarzutów jest koniecznym elementem składowym doręczanego zobowiązanemu tytułu wykonawczego, to przy braku wyraźnej regulacji ustawodawcy trudno byłoby przyjąć inny termin do wniesienia zarzutów, aniżeli liczony od daty doręczenia zobowiązanemu tego dokumentu urzędowego, w którym zamieszczone zostało stosowne pouczenie. Co do zasady organ egzekucyjny wraz z tytułem wykonawczym przekazuje zobowiązanemu informację o podjęciu czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ten sposób zobowiązany dowiaduje się o konkretnym środku egzekucyjnym, który zostanie zastosowany lub został zastosowany i może wnieść zarzuty. Jeśli zaś środek egzekucyjny zostanie zastosowany po terminie, w którym mogą być wniesione zarzuty, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, zarówno jeśli chodzi o grzywnę w celu przymuszenia a obecnie o wykonanie zastępcze, wówczas zobowiązany może wnieść skargę na taką czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Na takie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Skarga taka nie dotyczy tylko czynności faktycznych, wykonawczych organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjnych, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony, niż zażalenie czy zarzuty. Ma on bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie.

Wniesienie zarzutów, o którym mowa w art. 128 § 4 u.p.s.a. jest zatem dopuszczalne tylko wtedy, gdy zobowiązany otrzyma postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego wraz z tytułem wykonawczym albo dowie się o zastosowaniu takiego środka egzekucyjnego najpóźniej w siódmym dniu od daty doręczenia tytułu. W realiach niniejszej sprawy zarzuty do tytułu wykonawczego z [...].06.1998 r. zostały odrzucone jako nieuzasadnione postanowieniami z [...].07.1998 r. oraz [...].09.1998r.

W takiej sytuacji organy prawidłowo przyjęły w sprawie, że skutkiem uchybienia terminowi określonemu w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., jest bezskuteczność czynności zobowiązanego. W takim przypadku brak jest podstaw do merytorycznej oceny zarzutów.

Pewne wątpliwości może jedynie budzić forma rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny zarzutów wniesionych po terminie. Dostrzegając w tym przypadku zróżnicowanie stanowisk sądów administracyjnych, stwierdzić jednak należało, że przyjęta przez organ procedura rozstrzygnięcia w sprawie spóźnionego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym niewątpliwie realizuje zakaz merytorycznego rozpoznania zarzutu w takim przypadku. Mając to na względzie, za prawidłową należało uznać odmowę uwzględnienia przez organ egzekucyjny zarzutu z uwagi na uchybieniem terminowi do jego wniesienia.

W zakresie zarzutu skargi odnoszącego się do naruszenia art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Sąd stwierdził, że nie doszło do jego naruszenia w sprawie w sposób wskazany w skardze. Organy jasno wyartykułowały, czym kierowały się przy załatwieniu przedmiotowej sprawy. Zapewniły skarżącemu na każdym etapie czynny udział w postępowaniu, poprzez zawiadamianie o kolejnych etapach sprawy oraz zamieszczanie stosownych pouczeń. Ponadto należy wskazać, że naruszenie zasady określonej w art. 9 k.p.a. przejawia się w odmowie udzielenia informacji stronie, bądź nienależycie udzielonej informacji, przez udzielenie informacji niejasnej lub błędnej lub udzielenie informacji niewyczerpującej, tj. takiej, która pomija okoliczności faktyczne lub prawne, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. W przedmiotowej zaś sprawie skarżący, o udzielenie informacji na temat możliwości ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu się nie zwracał.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to Sąd podjął po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, albowiem w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. w ten sposób może zostać rozpoznana sprawa ze skargi na postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.