Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 98/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 2077
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 29 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu [dalej Dyrektor IAS], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) [dalej: k.p.a.], po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 30 maja 2018 r. odmawiającej umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych:

• seria [...] numer [...] z dnia 22 stycznia 2016 r. w wysokości 100 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 2 lutego 2016 r. w wysokości 300 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 3 marca 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 14 kwietnia 2016 r. w wysokości 500 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 7 czerwca 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 7 czerwca 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 25 czerwca 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 3 lipca 2016 r. w wysokości 100 zł.

• seria [...] numer [...] z dnia 10 sierpnia 2016 r. w wysokości 100 zł.

• seria [...] numer [...] z dnia 10 sierpnia 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 18 sierpnia 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 28 września 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 7 października 2016 r. w wysokości 100zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 3 listopada 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 9 grudnia 2016 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 12 stycznia 2017 r. w wysokości 500 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł (w dniu 28 listopada 2017 r. została dokonana wpłata na poczet tego mandatu w wysokości 10,30 zł),

• seria [...] numer [...] z dnia 10 lutego 2017 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 13 lutego 2017 r. w wysokości 100 zł,

• seria [...] numer [...] z dnia 21 lutego 2017 r. w wysokości 100 zł,

tj. w łącznej wysokości 2.924,50 zł oraz kosztów upomnienia związanych z nieuiszczeniem ww. grzywien w wysokości 34,80 zł - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej:

• grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] numer [...] z dnia 2 lutego 2016 r. w wysokości 10,30 zł,

• grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] numer [...] z dnia 12 stycznia 2017 r. w zakresie zawartego w nawiasie stwierdzenia "w dniu 28 listopada 2017 r. została dokonana wpłata na poczet tego mandatu w wysokości 10,30 zł,

• łącznej kwoty kosztów upomnienia w wysokości 34,80 zł

- i w tych częściach umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W pozostałym zakresie Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 26.01.2018 r., uzupełnionym pismem wniesionym w dniu 3.04.2018 r., skierowanym do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, Z. L. [dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany], powołując się na zły stan zdrowia i tragiczną sytuację finansową, zwrócił się z prośbą o umorzenie należności wobec Urzędu Skarbowego i Skarbu Państwa. W uzasadnieniu poinformował, że od dawna znajduje się w tragicznej sytuacji. Z uwagi na wieloletni [...] popadł w długi, zrujnował zdrowie i zniszczył relacje z rodziną. Kilkukrotnie, bezskutecznie próbował wyrwać się z nałogu. W dniu 15.03.2017 r. był hospitalizowany - przebył [...], a następnie został poddany leczeniu [...]. W maju wypisano go do domu. Od 15.03.2017 r. ostatecznie zerwał z nałogiem. Przestał [...], zaczął "wychodzić na prostą", lecz nadal ciążą na nim długi z przeszłości. Z tytułu "różnych [...] wybryków" ma do zapłaty ponad 2.000 zł za "mandaty, grzywny i odsetki". W chwili obecnej nie posiada możliwości uregulowania zaległości w całości, ani nawet w części. Ponadto, ma zasądzone alimenty na dzieci, które, pomimo braku źródła dochodu, stara się w miarę możliwości spłacać. Wskazał także, że od dnia 6.06.2017 r. ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Od dnia 14.07.2017 r. przyznano mu zasiłek stały w kwocie 604 zł miesięcznie. Korzysta również z pomocy OPS w zakresie dożywiania i obiadów. Stara się spłacać zaległości wobec innych urzędów skarbowych. Z kwoty 604 zł - część przeznacza na zaległe mandaty, część na alimenty, a dopiero pozostałą część na życie. Końcowo, zwrócił się z prośbą o zrozumienie i pomoc, ponieważ dzięki "odrobinie pomocy" będzie miał możliwość wyjścia z nałogu. Przez pomoc rozumie natomiast umorzenie zaległości powstałych w trakcie choroby [...].

Do wniosku dołączone zostały kserokopie: decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego z dnia 14.07.2017 r., wydanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]; kart informacyjnych leczenia szpitalnego prowadzonego w dniach 1- 2 marca 2017 r. przez Szpital Wojewódzki [...] w [...] Centrum [...] w [...] i w dniach 2-20 marca 2017 r. przez Oddział [...] Ogólnej Szpitala Wojewódzkiego w [...] oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 6.06.2017 r., wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] oraz potwierdzeń dokonania wpłat na poczet zaległości w Urzędzie Skarbowym w [...].

Na wezwanie organu I instancji, skarżący przesłał kserokopie załączonych już wcześniej dokumentów oraz potwierdzenie dokonania w dniu 6.03.2018 r. zapłaty opłaty skarbowej; kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 18.07.2016 r.; kserokopię informacji z dnia 21.02.2018 r., wydanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej Sekcja Świadczeń Rodzinnych, a także oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 6.03.2018 r. W oświadczeniu wskazał kwotę mandatów karnych do wnioskowanej ulgi - 2.924,50 zł. Jako źródło dochodu podał zasiłek z opieki społecznej w wysokości 604 zł netto miesięcznie, a jako miesięczne wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie - czynsz (20 zł), gaz (50 zł) oraz alimenty (320 zł). W rubryce "Posiadane nieruchomości" wskazał [...]. Natomiast w rubryce "Inne informacje o sytuacji wnioskodawcy" poinformował, że jest [...]. Przebył terapię i obecnie utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Pomaga mu [...]. Zajmuje jeden pokój i kuchnię na parterze. Resztę domu zajmuje żona i dorosłe dzieci. Zobowiązany płaci alimenty. Pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, w związku z czym nie może dysponować nieruchomością. Żona pozwala mu jedynie mieszkać we wspomnianym pokoju. [...] już od ponad roku, po operacji ma problemy [...], a najbliższa rodzina wyrzekła się go. Nie posiada nic z domu, który wybudowali [...], ponieważ żona może udowodnić, że swój majątek "[...]", a tylko ona dbała o dom. Z tym twierdzeniem skarżący nie zgadza się, ponieważ zanim wpadł w "[...]" - pracował. Miał [...], która została "rozkradziona" w czasie występowania u niego problemów z [...]. Obecnie nikt nie chce go zatrudnić. Leczy się [...] i ciążą na nim długi.

W piśmie z dnia 17.04.2018 r. wnioskodawca poinformował, że nie posiada oryginałów mandatów ani wezwań i upomnień, ponieważ zostały one utracone i zniszczone.

Do pisma dołączył kserokopie przesłanych już wcześniej dokumentów oraz kserokopię kart informacyjnych leczenia szpitalnego prowadzonego w dniach 20 marca -15 maja 2017 r. przez Szpital Wojewódzki [...] w [...] i w dniach 22 - 25 marca 2018 r. przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w [...] Oddział [...] oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 17.04.2018 r. W oświadczeniu, w rubryce "Majątek" wskazał udział w nieruchomości położonej przy ul. [...]. Nie wskazał żadnej osoby pozostającej razem z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dochód miesięczny netto określił na kwotę 604 zł. Jako zobowiązania i stale wydatki podał: alimenty (320 zł), rachunki za prąd, wodę, gaz (150 zł), wyżywienie (300 zł), telefon (30 zł) oraz ratę (100 zł). Poinformował także, że jest współwłaścicielem [...], ale mieszka "na dole" w oddzielnym pokoju, gdzie sam gotuje i pierze. Dostaje obiady z OPS. Jest po operacji [...], będzie poddany [...], ma [...].

Decyzją z dnia 30.05.2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił udzielenia ulgi we wnioskowanym zakresie.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor IAS w Opolu wydał opisaną na wstępie decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie I instancji dotyczące grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] numer [...] z dnia 2.02.2016 r. w wysokości 300 zł nie uwzględnia, że na poczet tej grzywny została dokonana wpłata. W dniu 28.11.2017 r. Urząd Skarbowy w [...], w związku z uzyskaniem środków pieniężnych w postępowaniu egzekucyjnym - dokonał wpłaty kwoty 10,30 zł na poczet mandatu karnego seria [...] numer [...] z dnia 2.02.2016 r. Natomiast organ I instancji, w zaskarżonej decyzji błędnie przypisał tę wpłatę do mandatu karnego seria [...] numer [...] z dnia 12.01.2017 r. Ponadto, podając łączną kwotę należności, organ I instancji wskazał kwotę będącą sumą należności z tytułu mandatów i z tytułu kosztów upomnienia (2.924,50 zł) oraz — jako osobną pozycję - łączną kwotę kosztów upomnienia (34,80 zł). Po zsumowaniu tych kwot łączna wysokość należności będących przedmiotem rozstrzygnięcia, z powodu dwukrotnego uwzględnienia kosztów upomnienia wyniosła 2.959,30 zł - zamiast 2.924,50 zł. Uwzględniając powyższe, Dyrektor IAS w Opolu uchylił decyzję I instancji w sposób wskazany w sentencji rozstrzygnięcia i umorzył postępowanie w uchylonym zakresie. W pozostałym natomiast zakresie decyzję organu I instancji utrzymał w mocy.

Przechodząc do meritum, Dyrektor IAS przytoczył treść przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 z późn. zm. - zwanej dalej u.f.p.), który przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu grzywny w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Zaznaczył, że w tego typu sprawach organy orzekają w ramach tzw. uznania administracyjnego do dokonania oceny czy w konkretnej sprawie występują szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi. Ulga może mieć bowiem zastosowanie jedynie w wyjątkowych przypadkach, natomiast w ocenie organu, taka sytuacja nie zachodzi w sprawie skarżącego.

Wyjaśnił organ, że kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.

Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

Odnosząc powyższe do sytuacji skarżącego organ zauważył, że obecne wystąpienie o ulgę można ocenić jako próbę uchylenia się od konsekwencji prawnych popełnionych wykroczeń. Zwłaszcza że od dnia nałożenia pierwszego z przedmiotowych mandatów, do dnia wystąpienia z wnioskiem o ulgę minął ponad rok, w którym to czasie wnioskodawca nie poczynił żadnych starań, by choć w części uregulować ciążące na nim należności. Ponadto, mandaty nałożone zostały w krótkich odstępach czasu, a zatem skarżący, pomimo świadomości że ciążą na nim nieopłacone należności względem budżetu państwa, dopuszczał się kolejnych wykroczeń.

Analiza aktualnej sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącego wykazała, iż w związku z niskimi dochodami z opieki społecznej oraz z uwagi na problemy zdrowotne i rodzinne, a także posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli - znajduje się on w trudnym położeniu, czego organy obu instancji nie negują.

Jednakże w przedmiotowym przypadku nie wystąpił ważny interes zobowiązanego. Niewystarczające jest w tym względzie powołanie się na trudności finansowe oraz problemy zdrowotne powodujące brak możliwości spłaty przedmiotowych należności. Zgodnie z orzeczeniem wydanym w dniu 6.06.2017 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], skarżący może podjąć jedynie pracę lekką - w warunkach pracy chronionej. Nie jest jednak całkowicie niezdolny do pracy, a więc istnieje prawdopodobieństwo podjęcia przez niego zatrudnienia (na przykład w formie pracy dorywczej lub sezonowej) umożliwiającego pozyskanie środków finansowych na chociażby częściową spłatę przedmiotowych należności, a jednocześnie nie mającego negatywnego wpływu na stan jego zdrowia. Ponadto, jak wynika z przesłanych dokumentów - zobowiązany dokonuje regularnych wpłat na poczet innych zaległości, w stosunku do których wierzycielem jest Urząd Skarbowy w [...], co dodatkowo potwierdza jego możliwości płatnicze. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności byłoby zatem w niniejszym przypadku przedwczesne i nieuzasadnione, bowiem bezzasadna jest rezygnacja z należności przysługujących budżetowi państwa w sytuacji, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia.

Organ zaznaczył przy tym, że dochody pochodzące z pomocy społecznej (jakie uzyskuje skarżący) są chronione przed egzekucją. Dług istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach jest wstrzymana. Zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj dochodów uniemożliwia egzekucję. Nie istnieje zatem ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań.

W tej sytuacji również z punktu widzenia interesu publicznego ważniejsze jest utrzymanie obowiązku zapłaty grzywien, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu zobowiązanego.

Tym samym w sprawie nie wystąpiła ani przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, ani przesłanka interesu publicznego, w związku z czym, organ stwierdził, iż całokształt okoliczności sprawy nie przemawia za pozytywnym dla zobowiązanego rozstrzygnięciem.

We wniesionej skardze pełnomocnik ustanowiona w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie decyzji organu I instancji w całości. Podniosła zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

a) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dowolną jego ocenę skutkująca błędnym uznaniem, iż skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych;

b) art. 138 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy części decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 30 maja 2018 r. podczas gdy prawidłowym było uchylenie w całości ww. decyzji, ewentualnie uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego uprawniająca do umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, podczas gdy sytuacja finansowa, materialna, zdrowotna i życiowa skarżącego uzasadnia udzielenie ulgi.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób i w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej w skrócie: [P.p.s.a.], a zatem poprzez naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania podatkowego oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wystąpiły też okoliczności określone w art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie).

Kontroli Sądu poddana została decyzja Dyrektora IAS w Opolu w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych wraz z kosztami upomnienia, opisanych szczegółowo w sentencji tego rozstrzygnięcia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zgodnie z którym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe mogą być umarzane przez organ na wniosek zobowiązanego w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Na tle ww. przepisu, trafnie zauważono w zaskarżonej decyzji, że zasadą jest rozliczanie się obywateli z zobowiązań wobec Państwa poprzez ich zapłatę w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie. Sama ulga, jako odstępstwo od tych zasad, stanowi rozwiązanie nadzwyczajne, dlatego może mieć zastosowanie incydentalnie. Brzmienie powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje na to, że wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. nie nakłada na organ obowiązku zastosowania ulgi. Pomimo bowiem istnienia, w ocenie zobowiązanego, jego ważnego interesu oraz interesu publicznego, organ administracyjny jest uprawniony do odmowy udzielenia ulgi, w tym także w zakresie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jeżeli ocena sytuacji zobowiązanego i okoliczności powołanych w sprawie nie uzasadnia, w ocenie organu, zastosowania ulgi.

W ramach postępowania dotyczącego zastosowania przedmiotowej ulgi, organ ma obowiązek dokładnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy pod kątem wystąpienia wskazanych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Postępowanie w tym zakresie winno być prowadzone tak, aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Natomiast przesłanki umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno - prawnym wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, zostały sformułowane poprzez odwołanie się do klauzul generalnych, odsyłających do ocen pozaprawnych, umożliwiających odwołanie się do wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (klauzula interesu publicznego) oraz uwzględnienie w każdym przypadku indywidualnej sytuacji konkretnego zobowiązanego ubiegającego się o umorzenie powyższych niepodatkowych należności budżetowych (klauzula ważnego interesu zobowiązanego).

Kryteria udzielenia ulgi, tj. "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", są pojęciami nieostrymi, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu administracyjnego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych.

Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zaplata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski, nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy poprawnie ustaliły aktualną sytuację finansową, materialną, zdrowotną i życiową skarżącego.

Z ustaleń tych wynika, że skarżący jest osobą niepracującą. Zajmuje jeden pokój z kuchnią w [...], którego jest współwłaścicielem. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 18.07.2016 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Jak przy tym sam wskazuje, do posiadanych obecnie problemów finansowych doprowadził go wieloletni [...]. Odbył leczenie szpitalne: w dniach 1-2 marca 2017 r. w Centrum [...], gdzie rozpoznano u niego [...] w uzależnieniu od [...] oraz [...]; w dniach 2 -20 marca 2017 r. na Oddziale [...] Ogólnej Szpitala Wojewódzkiego w [...], gdzie rozpoznano u niego [...], [...], [...] oraz [...]; w dniach 20 marca - 15 maja 2017 r. ponownie w Centrum [...], gdzie rozpoznano u niego [...] w uzależnieniu od [...], zespół uzależnienia od [...] i [...] oraz w dniach 22 - 25 marca 2018 r. na Oddziale [...] Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...], gdzie rozpoznano u niego [...]. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 czerwca 2017 r., wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] - został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem do pracy lekkiej - w warunkach pracy chronionej. Orzeczenie wydano na czas określony - do dnia 30 czerwca 2019 r. Do tego też dnia został skarżącemu przyznany zasiłek stały w wysokości 604 zł miesięcznie, a do dnia 30 września 2018 r. - również świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko w wysokości 320 zł miesięcznie. Skarżący otrzymuje pomoc od [...], a także - jak wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 17 kwietnia 2018 r. - obiady otrzymuje w OPS. Wydatki ponoszone comiesięcznie na bieżące utrzymanie określił na kwotę ok. 920 zł. Według danych uzyskanych z Urzędu Skarbowego w [...], poza przedmiotowymi nieuregulowanymi należnościami, skarżący posiada również zobowiązanie wobec Urzędu Miasta i Gminy w [...] w wysokości 100 zł oraz komornicze zajęcie wierzytelności na kwotę 1.016,20 zł.

Mając na uwadze powyższe, zgodzić należy się z organem, że dokonana na podstawie posiadanych dowodów ocena aktualnej sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy wykazała, iż w związku z niskimi dochodami z opieki społecznej oraz z uwagi na problemy zdrowotne i rodzinne, a także posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli znajduje się on w trudnym położeniu.

W tym miejscu wyjaśnić jednak należy, że organy oceniając wystąpienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego winny uwzględnić indywidualne okoliczności danej sprawy. Zła sytuacja materialna czy zdrowotna zobowiązanego nie będzie automatycznie oznaczała wystąpienia ww. przesłanki. Zauważyć trzeba, że ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację materialną zobowiązanego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną strony zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby. W ocenie Sądu organ słusznie wskazał w zaskarżonej decyzji, że skarżący pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej nie jest zagrożony przymusową egzekucją przedmiotowych należności (jego dochody zwolnione są spod egzekucji), a nadto jego stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, co umożliwiłoby poprawę jego sytuacji finansowej czy spłatę chociażby części przedmiotowych należności. Z tego względu uzasadniona była ocena organów, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu w powyższej kwestii.

Zgodnie z orzeczeniem wydanym w dniu 6 czerwca 2017 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] skarżący może podjąć jedynie pracę lekką - w warunkach pracy chronionej. Nie jest zatem całkowicie niezdolny do pracy, a więc nie można wykluczyć prawdopodobieństwa podjęcia przez niego zatrudnienia (na przykład w formie pracy dorywczej lub sezonowej) umożliwiającego pozyskanie środków finansowych na chociażby częściową spłatę przedmiotowych należności i nie mającego negatywnego wpływu na stan jego zdrowia. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], pomimo wieku i stanu zdrowia skarżącego, nie wykluczył całkowicie i na stałe możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, lecz wskazał, że jest zdolny do podjęcia pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej. Skarżący od marca 2017 r. pozostaje w [...] i dąży do poprawy swojej sytuacji życiowej. Nie sposób zatem z góry przesądzić, że sytuacja zdrowotna i finansowa zobowiązanego nie rokuje poprawy, w takim bowiem przypadku ww. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostałoby wydane na stałe, a nie na czas określony.

Trafnie również wskazano w zaskarżonej decyzji, że organy mają prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, iż do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich uregulowanie chociażby w części lub w formie rat.

Istotne znaczenie ma również to, że skarżący dokonuje regularnych wpłat na poczet innych zaległości, w stosunku do których wierzycielem jest Urząd Skarbowy w [...], co dodatkowo potwierdza jego możliwości płatnicze i gotowość, pomimo trudnej sytuacji finansowej, do wywiązywania się z ciążących na nim zobowiązań wobec budżetu państwa.

Z uwagi na powyższe w sprawie zasadnie stwierdzono, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności byłoby w przedmiotowym przypadku przedwczesne i nieuzasadnione, bezzasadna jest bowiem rezygnacja z należności przysługujących budżetowi państwa w sytuacji, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia. W interesie skarżącego znajduje się dołożenie wszelkich starań w celu znalezienia pracy. W przypadku trudności z samodzielnym znalezieniem zatrudnienia, zobowiązany ma możliwość zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy i skorzystania z ofert tamtejszej jednostki. W związku z powyższym, nie jest wykluczone, że obecnie trudna sytuacja finansowa strony ulegnie w przyszłości poprawie.

Organ zasadnie podkreślił, że obowiązek zapłaty należności publiczno - prawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Okoliczność posiadania problemów zdrowotnych i związanych z nimi problemów finansowych nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie jaką stanowi umorzenie. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji spełniałby warunki do udzielenia ulgi.

Podkreślić przy tym raz jeszcze należy, że brak umorzenia spornych należności nie spowoduje zagrożenia egzystencji skarżącego. Dochody pochodzące z pomocy społecznej są chronione przed egzekucją. Dług istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach jest wstrzymana. Zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj dochodów uniemożliwia egzekucję. Nie istnieje zatem ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań, co potwierdziło zresztą przesłane przez skarżącego wraz z odwołaniem postanowienie z dnia 30.12.2017 r., wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Egzekucja możliwa będzie dopiero w przypadku uzyskania przez skarżącego innych dochodów w odpowiedniej wysokości, co zarazem oznaczałoby wzrost dochodów gospodarstwa domowego prowadzonego przez stronę istotnie zmieniający cały stan faktyczny. W sytuacji zaistnienia podstaw do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał jednak obowiązek uwzględnić, że skarżącemu muszą pozostać środki na pokrycie podstawowych wydatków związanych z codzienną egzystencją. W związku z okolicznością że egzekucja podlega ograniczeniom byt materialny zobowiązanego nie będzie zatem zagrożony nawet w przypadku wszczęcia wobec niego postępowania mającego na celu przymusowe wyegzekwowanie przedmiotowych należności.

Sąd w pełni także podziela stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego. Przede wszystkim, w sytuacji gdy skarżący nadal ma perspektywy na poprawę sytuacji finansowej i spłatę przynajmniej części należności, przedwczesne i niezgodne z interesem publicznym byłoby udzielenie spornej ulgi. Nie można tu pomijać również okoliczności, że przedmiotowe należności z tytułu grzywien zostały nałożone na skarżącego w związku z popełnionymi licznymi wykroczeniami. Celem grzywny orzeczonej za popełnione wykroczenie jest spowodowanie pewnej dolegliwości po stronie ukaranego. Zatem trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, że szczególny charakter i rola należności, brak możliwości egzekucji z uzyskiwanych przez skarżącego świadczeń oraz zasady postępowania w sprawach wykroczeń powodują, że ważniejsze - z punktu widzenia interesu publicznego - jest utrzymanie obowiązku zapłaty, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu zobowiązanego, skoro to on sam, składając podpisy na blankietach mandatów wybrał rodzaj kary powodujący obowiązek poniesienia wydatków i żadne szczególne okoliczności nie zmieniły jego zdolności do zapłaty od chwili przyjęcia tego zobowiązania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 978/16, dostępny, podobne jak inne, niżej powołane orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem również z punktu widzenia interesu publicznego ważniejsze jest utrzymanie obowiązku zapłaty grzywien, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu zobowiązanego.

W tym kontekście organ zasadnie wziął pod uwagę także fakt, iż od dnia nałożenia pierwszego z przedmiotowych mandatów, do dnia wystąpienia z wnioskiem o ulgę minął ponad rok, w którym to czasie skarżący nie poczynił żadnych starań, by choć w części uregulować ciążące na nim należności. Nadto, mandaty nałożone zostały w krótkich odstępach czasu, a zatem zobowiązany, pomimo świadomości że ciążą na nim nieopłacone należności względem budżetu państwa, dopuszczał się kolejnych wykroczeń.

W podsumowaniu podzielić należy argumenty organu, że umorzenie należności publicznoprawnych jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takie w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły. Gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa oraz problemy zdrowotne, osoby ukarane znajdujące się w takim położeniu czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne, zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia.

Tym samym podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie organy zgromadziły kompletny materiał dowodowy, z którego wynikały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności (zła sytuacja zdrowotna, rodzinna i materialna skarżącego), które jednak nie dawały podstaw do uznania, że w odniesieniu do skarżącego wystąpiły przesłanki umorzenia należności. Nie można przy tym pomijać, że brak zastosowania wnioskowanej ulgi, nie spowoduje zagrożenia egzystencji skarżącego, o czym mowa była już powyżej. Wyjaśnić też należy, że organ mając na uwadze treść przepisu zawartego w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., poprzedził wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia analizą zebranego materiału dowodowego (tj. wszystkich argumentów i dokumentów zebranych w toku prowadzonego postępowania), która to analiza ma odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak omówiono powyżej, ustalone w sprawie okoliczności organ prawidłowo ocenił pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., tj. ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego. Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że poprzez podjęte rozstrzygnięcie nie został naruszony ważny interes zobowiązanego, jakim jest zagrożenie jego bytu materialnego. Odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpłynie na obecną sytuację finansową skarżącego i nie pozbawi go środków do życia, nie spowoduje też zagrożenia egzystencji, ponieważ ma on zapewnione warunki bytowe (zamieszkuje w domu, którego jest współwłaścicielem, otrzymuje stały dochód z opieki społecznej, pomoc [...]). Odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi nie spowoduje także konieczności sięgnięcia do pomocy ze środków budżetu państwa, gdyż zobowiązany z takiej pomocy już korzysta.

Zatem, zdaniem Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 k.p.a. ani też art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.

Końcowo zaznaczyć należy, że umorzenie przedmiotowych należności nie jest jedynym rodzajem ulgi, z jakiej może skorzystać strona. Istnieje bowiem również możliwość starania się o ulgę w formie rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty, której udzielenie z jednej strony nie unicestwi istoty ukarania, z drugiej pozwoli na uregulowanie przedmiotowych należności na zasadach odpowiadających zobowiązanemu.

Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.