Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1902/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 80 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 83/19 w sprawie ze skargi P. na postanowienie D. z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 83/19 po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego - uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego K. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez P. w dniu [...] lutego 2016 r., nr [...]. Następnie organ egzekucyjny postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego na podstawie powołanego tytułu wykonawczego z uwagi na jego zgon. Postanowienie to zostało doręczone wierzycielowi wraz z zawiadomieniem, w którym organ egzekucyjny poinformował o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 950,40 zł pozostałych do uregulowania.

W dalszej kolejności wierzyciel na podstawie art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, wskutek czego Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z [...] października 2018 r. określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 950,40 zł i obciążył nimi P..

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., na skutek zażalenia P., postanowieniem z [...] listopada 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał, że organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] lutego 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w BP S.A. Oddział w B.. W odpowiedzi na to zajęcie, bank pismem z [...] marca 2016 r. poinformował, że podjął działania zmierzające do zabezpieczenia wierzytelności wynikających z zajętego rachunku.

Odwołując się do treści art. 80 § 2 u.p.e.a., organ wyjaśniał, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy stwierdził, że stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do jego zajęcia, jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Tym samym organ odrzucił zapatrywanie wyrażone w przywołanym przez skarżącego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, zgodnie z którym opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zdaniem organu odwoławczego takie stanowisko nie znajduje oparcia w przepisach u.p.e.a.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy uznał, że celem odniesienia się do podniesionych przez wierzyciela w zażaleniu zarzutów dotyczących kwestionowania wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, konieczne jest wzięcie pod rozwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym to stwierdzono m.in., iż art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Powołując się na fragmenty uzasadnienia tego orzeczenia, organ zaznaczył, że ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności, przy uwzględnieniu ich praco – i czasochłonności. Jednakże zdaniem organu nie sposób podzielić stanowiska wierzyciela, że opłata ta nie powinna przekraczać kwoty 1 zł 40 gr tytułem opłaty manipulacyjnej, 2 zł 50 gr za pobranie pieniędzy u zobowiązanego, czy też 4 zł 20 gr w odniesieniu do opłaty za czynność zajęcia rachunku bankowego.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% oraz w ten sam sposób opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności pieniężnej.

W ocenie organu określenie kosztów egzekucyjnych obejmujących opłatę manipulacyjną oraz opłatę za zajęcie rachunku bankowego w wysokości łącznej 950,40 zł nie jest nadmiernie wygórowane, mając na uwadze fakt, że koszty te mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Mając na uwadze stawki zastosowane przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie, organ nadzoru stwierdził, że nie powodują one, zgodnie z przyjętą przez Trybunał Konstytucyjny terminologią, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ustawodawca nie przewidział bowiem bezkosztowego prowadzenia egzekucji, a dopuszczalność zastosowania stawki procentowej określonej przez ustawodawcę potwierdził Trybunał Konstytucji w powołanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny na wstępie swoich rozważań wskazał, że spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., w sprawie SK 31/14.

Zdaniem Sądu z przepisu art. 64 c § 1 i 4 u.p.e.a. wynika, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jeśli natomiast koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, pokrywa je wierzyciel. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, wprawdzie postanowieniem z 9 sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego, z uwagi na jego zgon, tym niemniej prowadzona wcześniej wobec niego egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna. Egzekucja zaś poległa na zajęciu rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności w Urzędzie Skarbowym.

Postępowanie egzekucyjne toczyło się na podstawie jednego tytułu wykonawczego obejmującego należność główną z tytułu nieuiszczonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w 2013 r., w kwocie 15.840 zł. Zawiadomieniem z 22 lutego 2016 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Banku Pocztowym S.A. Oddział w B.. Pismem z [...] marca 2016 r. bank poinformował, że na stan środków na rachunku nie przekracza kwoty wolnej od zajęcia i podjął on kroki celem zabezpieczenia wierzytelności.

Na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 950,40 zł, jaką obciążono wierzyciela, składają się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 792 zł oraz opłata manipulacyjna w kwocie 158,40 zł.

Egzekucja w niniejszej sprawie okazała się bezskuteczna a opisany wyżej przebieg postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku organu nadzoru, miał znaczenie dla oceny wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono skarżącego.

Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłaty za ściśle określone czynności egzekucyjne, do których należą: pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (pkt 1), zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (pkt 2), zajęcie wynagrodzenia za pracę (pkt 3), zajęcie innych niż wymienione w punktach 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych (pkt 4), zajęcie ruchomości (pkt 5), zajęcie nieruchomości (pkt 6), odebranie zajętych ruchomości od zobowiązanego (pkt 7), przeprowadzenie licytacji lub dokonanie sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób (pkt 11), spisanie protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji z zajętych ruchomości lub praw majątkowych przez ich usunięcie, zbycie lub uszkodzenie (pkt 12). Wysokość opłat jest wyrażona w tym przepisie procentowo, w przypadku zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18 wywiódł, że we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zdaniem Sądu treść cytowanego tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego.

W ocenie NSA zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 ustawy mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w związku z tym wyrażone w orzecznictwie tego Sądu zapatrywanie, że "opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych".

W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że opłata za zajęcie rachunku bankowego była nienależna. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych (wierzytelności) podlegającej zajęciu.

W ocenie Sądu zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a., co potwierdził NSA m.in. w wyroku o sygn. akt II FSK 639/15. Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ nie może przy tym tracić z pola widzenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego konstytucyjności poddanych analizie regulacji. W wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Organ musi zatem przeanalizować, czy opłata manipulacyjna ustalona na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to, w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy ją miarkować. Ustawodawca nie przewidział wprawdzie, jak zasadnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, bezkosztowego prowadzenia egzekucji, niemniej jednak w art. 64 § 6 u.p.e.a. określił, że minimalna stawka opłaty manipulacyjnej może wynosić zaledwie 1 zł 40 gr, a więc wielokrotnie mniej niż opłata manipulacyjna żądana w niniejszej sprawie za całkowicie bezskuteczną egzekucję.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego, tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że opłata manipulacyjna obciążająca wierzyciela nie spełnia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie w obowiązującym brzmieniu, pomimo tego, że regulacja ta nie podlegała ocenie Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, w zakresie, w jakim została zastosowana w niniejszej sprawie przez organy egzekucyjne;

3) art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 9 pkt 2 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, w sytuacji, w której prawidłowa wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przy uwzględnieniu treści art. 64 § 9 pkt 2 oraz art. 80 § 1 i 2 prowadzi do wniosku, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, gdyż stan środków finansowych na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia wierzytelności na rachunku i pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia - nie tylko dla skuteczności zastosowania tego środka, ale też - co istotne - dla powstania obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej, a wraz z nim zaistnienia podstaw do jej naliczenia.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich aspektów rozpatrywanej sprawy, w tym nieuwzględnienie odmienności stanów faktycznych rozpatrywanej sprawy oraz sprawy rozpatrywanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14, a także nieodniesienie się do aspektu dalszego obowiązywania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosowanych przez organy egzekucyjne, w tym przepisu z art. 64 § 6 u.p.e.a. ustalającego wysokość opłaty manipulacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację wyrażoną na wcześniejszych etapach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej oraz stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. – przedstawienie motywów rozstrzygnięcia, w odniesieniu do tych zarzutów.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z treści podniesionych zarzutów wynika, że kluczowe dla rozpoznania tej sprawy było wyjaśnienie, czy w stanie prawnym i faktycznym sprawy organ mógł obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną). Stan faktyczny sprawy nie jest sporny – egzekucja okazała się nieskuteczna, organ egzekucyjny zajął konto bankowe zobowiązanego, na którym nie było środków pieniężnych podlegających pobraniu, i w związku z tym kosztami egzekucyjnymi obciążył wierzyciela. Wątpliwości wnoszącego skargę kasacyjną budzi natomiast dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. i w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie.

Wobec tego należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 orzekł, że "1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji."

Podając motywy rozstrzygnięcia Trybunał wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, lecz z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Wskazał także, że brak określenia górnej granicy analizowanych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał zauważył też, że w ujęciu materialnym opłaty te są zbliżone do podatku, co oznacza, że należy je interpretować ściśle, zgodnie z intencją ustawodawcy konstytucyjnego, w tym z wyrażoną w art. 217 Konstytucji RP konstytucyjną zasadę określoności ustawowej.

Mając na względzie powyższe za błędne należało więc uznać przeświadczenie wnoszącego skargę kasacyjną, że ocena Trybunału Konstytucyjnego nie obejmowała art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim został on zastosowany w niniejszej sprawie przez organy egzekucyjne. Samo to, że wysokość tej opłaty została ustalona na podstawie przyjętego w tym przepisie wskaźnika i jest niska nie przesądza o tym, że nie doszło do naruszenia tego przepisu.

Wnoszący skargę kasacyjną błędnie przyjął, że uwzględnienie wyroku TK w sprawie SK 31/14 zależy od stanu faktycznego konkretnej sprawy. Skoro wyroki TK są wyrokami w przedmiocie kontroli konstytucyjności prawa, to dokonana w ramach tych wyroków wykładnia prawa powinna mieć charakter uniwersalny. Wyroki te co najwyżej mogą różnić się co do skutków prawnych. Oprócz wyroków o tzw. prostych skutkach prawnych (wyroki pozytywne – stwierdzające zgodność badanego przepisu z konstytucją i wyroki negatywne – stwierdzające niekonstytucyjność), w doktrynie wyróżnia się inne rodzaje wyroków, w szczególności wyroki interpretacyjne i zakresowe. W wyroku interpretacyjnym TK stwierdza zgodność lub niezgodność z konstytucją przepisu prawa w określonym jego rozumieniu, natomiast w wyroku zakresowy TK stwierdza zgodność lub niezgodność z konstytucją przepisu prawa w określonym zakresie jego zastosowania. Powołany wcześniej wyrok TK jest wyrokiem zakresowym negatywnym, bowiem rozstrzyga kwestię konstytucyjności wskazanych w nim norm w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej. Jest to więc wyrok zakresowy o niekonstytucyjności tzw. pominięcia prawodawczego. Prawodawca, normując określoną sferę stosunków, dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie (bez określenia górnej granicy wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej). Niewątpliwie, co podnosi wnoszący skargę kasacyjną, przepisy poddane kontroli TK nadal obowiązują. Celem wyroku zakresowego jest bowiem rozstrzygnięcie czy przepis prawa, którego rozumienie nie budzi wątpliwości, jest zgodny z konstytucją w pewnym zakresie jego zastowania. Stąd, ponieważ wyrok taki nie powoduje przeredagowania tekstu przepisu o tę niekonstytucyjną treść, może utrudniać jego zastosowanie. Przepis ten pozostaje bowiem w literalnym brzmieniu nadanym przez ustawodawcę i nie wyróżnia on w żaden sposób treści pominiętej, co może rodzić niepewność co do faktycznej jego treści.

W stanie sprawy taka sytuacja nie miała jednak miejsca. Sąd pierwszej instancji właściwie odczytał wyrok TK w sprawie SK 31/14. Uznał, że w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi istniała podstawa do naliczenia opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., niemniej jednak uwzględniając wyrok TK Sąd prawidłowo przyjął, że organ nie wykazał zasadności naliczonej opłaty w tej wysokości. Organ powinien był wykazać, czy obliczona przez niego opłata jest adekwatna do podjętych czynności. Samo to, że kwota nie jest zbyt wysoka nie oznacza, że wskazany przepis został prawidłowo zastosowany i jak to ujął Sąd pierwszej instancji przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Odnosząc się natomiast do zarzutu opartego na błędnej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 9 pkt 2 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. należy wskazać, że zaprezentowane w zaskarżonym wyroku rozumienie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może być podważane przez nawiązanie do 64 § 9 pkt 2 czy art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a.

W u.p.e.a. ustawodawca odrębnie uregulował sposób obliczania opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej od momentu powstania obowiązku ich uiszczenia. W stanie prawnym, po wydaniu wyroku TK w sprawie SK 31/14, oznacza to konieczność naliczenie opłaty w kwocie adekwatnej do nakładu pracy i wydatków jakie poniósł organ przy zastosowaniu określonego środka egzekucyjnego. Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych jest wyrażany pogląd, z którego wynika, że pobranie opłaty egzekucyjnej jest uzależnione od tego czy faktycznie doszło do zajęcia wierzytelności. Okoliczność ta nie ma jednak bezpośredniego wpływu na samo określenie momentu powstania obowiązku jej uiszczenia. Moment powstania obowiązku pozostaje ten sam. W dalszym ciągu sytuacją, od której jest uzależnione pobranie opłaty egzekucyjnej jest zajęcie wierzytelności, a nie jak przyjmuje organ – rachunku bankowego. Pojęcia te niewątpliwie nie są tożsame. W związku z powyższym wypada też zauważyć, że zarówno w art. 64 § 1 pkt 4 jak i art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. ustawodawca posłużył się zwrotem “zajęcie wierzytelności", odpowiednio: “...Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych –5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4zł 20gr..." i “... Obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje: (...) za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności – z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu..", co tym bardzie potwierdza słuszność dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni.

Do podobnej konkluzji należy dojść na tle powołanego przez wnoszącego skargę kasacyjną art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska organu, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w art. 80 § 2 ustawy mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co potwierdza, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych (por. wyroki NSA z: 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16; 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16 i 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy więc podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do pobrania opłaty egzekucyjnej. Tym samym zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej sąd pierwszej instancji nie jest obowiązany odnieść się do wszystkich argumentów podniesionych w skardze, a jedynie do tych, które miały bądź mogły mieć wpływ na rozpoznanie sprawy. Zasadniczym celem wprowadzenia ustawowego wzorca uzasadnień było umożliwienie zapoznania się przez stronę i sąd odwoławczy z motywami sądu pierwszej instancji, które doprowadziły ten sąd do podjęcia tego rozstrzygnięcia. Jeśli więc uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom ustawowym wprowadzonym art. 141 § 4 p.p.s.a., tak jak ma to miejsce w tej sprawie, a co za tym idzie umożliwia zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu, prześledzenia przebiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego oraz toku rozumowania sądu, który doprowadził do zajęcia zaprezentowanego w tym wyroku stanowiska, a dalej – sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej tego wyroku, to należy przyjąć, że odpowiada ono normie określonej w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 153 p.p.s.a., w myśl którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zaskarżony wyrok zawiera zarówno ocenę prawną jak i wskazówki dla organu co do dalszego postępowania.

Skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.