Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 275/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2022 r., nr [...] w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 18 lutego 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy z 23 września 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wójt Gminy decyzją z 23 września 2021 r. odmówił W. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, T. M., na okres od 1 sierpnia 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości 1971 zł miesięcznie.

Organ ustalił, że matka wnioskodawcy na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach została na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym - jak wynika z tego orzeczenia - nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 września 2018 r., czyli w wieku 73 lat osoby wymagającej opieki. Z kolei mąż T. M., W. M., posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach, na podstawie którego został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uznała go za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, na podstawie czego został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów.

Organ wskazał następnie, że W. M. od 1 listopada 2018 r. do dnia wydania decyzji ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec T. M. W. M. jest jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, z prowadzenia którego zrezygnował na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w związku z czym prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmuje się jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Organ ustalił też, że dwie córki W. M. są w wieku szkolnym i nie są w stanie pomóc w opiece nad babcią, natomiast pełnoletnia córka wnioskodawcy uczy się i odbywa praktyki zawodowe, w związku z czym wraca bardzo późno do domu.

W. M. wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnej matce i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestał aktywności zawodowej. Oprócz W. M. do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki zobowiązani są syn K. M., syn R. M. i syn R. M. Z uwagi na odległe miejsce zamieszkania, chorobę lub wykonywaną pracę zawodową, nie mogą oni pełnić całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką.

Ustaliwszy stan faktyczny sprawy organ stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Warunek ten nie został spełniony w przedmiotowej sprawie.

Wprawdzie, jak wskazał organ, Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednakże w ocenie organu jest to wyrok zakresowy, a Trybunał. orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, a organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa. Skoro zatem art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został uchylony w całości ani też ustawodawca nie dokonał zmiany jego brzmienia, a organ administracji publicznej stosuje wykładnię językową przepisów, zdaniem organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, rozpoznając odwołanie W. M., decyzją z 18 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z 23 września 2021 r. Kolegium odmiennie od organu pierwszej instancji uznało za wiążący wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazując, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, iż przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Nie było w konsekwencji podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W ocenie Kolegium jednak, pomimo spełnienia w sprawie przesłanek, które organ I instancji uznał za niespełnione, nie można przyznać skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z którego wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tymczasem, jak wskazało Kolegium, z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącego była osobą obłożenie chorą, wymagającą w związku z tym całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Sama konieczność opieki nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Według Kolegium czynności wykonywane przez skarżącego w celu opieki nad matką w przeważającej mierze są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, wraz z elementami opiekuńczymi, które mogą być wykonywane przez pozostałych członków rodziny przy odpowiedniej organizacji życia rodzinnego. Ponadto rodzeństwo skarżącego - trzech braci, którzy mieszkają w nieznacznej odległości od miejsca zamieszkania rodziców, powinno wspomóc rodzinę odwołującego w opiece nad rodzicami, w tym matką.

W. M., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 18 lutego 2022 r. zarzucił organowi:

* naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

* rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 23 września 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie W. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie zaznaczając m.in., że rozpoznając sprawę uwzględniło okoliczność, że mąż matki skarżącego, a jego ojciec W. M., został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a więc w sprawie spełniona jest przesłanka z art. 17 ust.5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym samym skarżący mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad matką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów postępowania, a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej także jako u.ś.r.). W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast zgodnie z art. 17b. u.ś.r.

1. W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji uznał przy tym, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. uwzględniając, że niepełnosprawność matki skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, ustalono w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie, a w orzeczeniu brak jest informacji, kiedy niepełnosprawność powstała. Stanowisko w tym zakresie wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, zdaniem Sądu, uznać należy za wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. W konsekwencji, wskazana przesłanka nie mogła być powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd podziela przy tym stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16). W punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Kolejną przesłanką odmowy przyznania od 1 sierpnia 2021 r. wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji było także niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dacie wydania decyzji organu I instancji mąż T.M. posiadał bowiem orzeczenie z 9 października 2018 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na przewlekłą niewydolność serca, stan po zawale serca, nadciśnienie tętnicze oraz cukrzycę. Po wydaniu orzeczenia był także leczony z uwagi na udar mózgu, niedowład lewostronny, migotanie przedsionków. Organ II instancji powziął informację, że W. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym 26 października 2021 r., przy czym stopień niepełnosprawności datuje się od 2 września 2021 r. Kolegium w skarżonej decyzji uznało, że W. M. może ubiegać się o przyznanie świadczenia, czego sąd kierując się zakazem reformationis in peius nie kwestionuje, zwracając jednak uwagę na przypadający od 1 sierpnia 2021 r. okres, kiedy to W. M. nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawa do świadczenia odmówiono skarżącemu bowiem od wynikającego z art. 24 u.ś.r. miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie.

Powodem natomiast odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia przez Kolegium było uznanie, że nie została w sprawie spełniona przesłanka związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia.

W ocenie Sądu, Kolegium w sposób prawidłowy oceniło materiał dowodowy pod kątem istnienia ww. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie koniecznością - z tego powodu - niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący - bez wątpienia sprawujący opiekę nad matką - nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego nie może być fakt sprawowania przez niego opieki nad matką.

Organ prawidłowo uwzględnił, że T. M. otrzymała wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności, spowodowane upośledzeniem narządu ruchu, chorobami układu oddechowego i krążenia oraz innymi schorzeniami. Ze wskazań wynika ponadto, że wymaga ona zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie jej osoby. Wymaga także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji oraz stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Rozpoznano u niej osteoporozę ze złamaniami kręgosłupa, złamanie i dyskopatię kręgów z ciasnotą kanałowa, chorobę zwyrodnieniową stawów, zapalenie stawów, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze oraz przewlekłą niewydolność żylną. Wykonano u niej także cholecystomię.

Z wywiadu środowiskowego z 21 sierpnia 2019 r. wynika, że T. M. porusza się przy pomocy chodzika, nie jest osobą leżącą, sama spożywa posiłki i załatwia potrzeby fizjologiczne. Natomiast z wywiadu środowiskowego z 15 września 2021 r. wynika, że T. M. porusza się przy pomocy chodzika lub kul łokciowych, gdyż ma bardzo duże problemy z chodzeniem z powodu złamania kompresyjnego trzonu kręgu L3 i L4, dyskopatii, zwyrodnienia stawów biodrowych z entezopatią w okolicy krętacza większego kości udowej prawej. Ma silne bóle stawów. Z uwagi na problemy zdrowotne często korzysta z toalety.

Z wywiadu z 15 września 2021 r. wynika, że T. M. ma czterech synów, z których trzech zamieszkuje oddzielnie i nie są oni w stanie zapewnić matce opieki z uwagi na pracę zawodową albo własną niepełnosprawność. Wszystkie obowiązki opiekuńcze i pielęgnacyjne wobec matki wykonuje syn W. M., który wraz z rodziną zamieszkuje z rodzicami. W. M. zrezygnował przy tym z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 listopada 2018 r.

W skarżonej decyzji Kolegium wskazało, że wykonywane przez niego czynności są w przeważającej mierze czynnościami dnia codziennego wraz z elementami opiekuńczymi, które mogą być wykonywane także przez pozostałych członków rodziny przy odpowiedniej organizacji życia codziennego. W opiece może pomóc także rodzeństwo skarżącego. Nadto według organu II instancji stan zdrowia matki oraz zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje skarżący, opiekując się matką nie wskazuje, by zakres czynności jakie wykonuje całkowicie wykluczał możliwość pracy w gospodarstwie rolnym bądź podjęcia jakiegokolwiek innego zatrudnienia.

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sprawowana przez skarżącego opieka nad matką - z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających ją w codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). Jak wynika z wywiadu środowiskowego z 15 września 2021 r. W. M. przygotowuje rano ubrania i leki pomaga matce wstać, zaprowadza do łazienki i pomaga przy porannej toalecie, ubiera, prowadzi do kuchni a po śniadaniu zaprowadza na odpoczynek, czyta i odmawia modlitwę, następnie sprząta, wspólnie oglądają telewizję i rozmawiają. Masuje matce nogi i pomaga korzystać z roweru rehabilitacyjnego. Przygotowuje obiad. Po obiedzie matka wypoczywa a jak jest ładna pogoda idą na spacer. Skarżący mierzy matce ciśnienie, podaje leki. Godziny popołudniowe spędzają grając i oglądając telewizję. Po przygotowaniu kolacji, skarżący zaprowadza matkę do łazienki, myje, kąpie, ubiera ją do spania i kładzie spać. Zajmuje się zakupem leków, robi zakupy, zamawia wizyty lekarskie i rehabilitacyjne, załatwia sprawy urzędowe, wozi do fryzjera i kościoła. Skarżący zaprowadza też matkę do toalety.

Zauważyć należy, że wśród powyższych czynności znajdują się czynności związane ze sprzątaniem, gotowaniem, czy dokonywaniem zakupów, które to czynności stanowią zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane przez wspólnie zamieszkujących członków rodziny i co do zasady nie kolidują one z możliwością podjęcia aktywności zawodowej. Wśród wykonywanych czynności znajdują się też takie czynności, jak gra w karty czy oglądanie telewizji, które de facto sprowadzają się do wspólnego spędzania czasu skarżącego z matką, jednakże brak jest podstaw do uznania ich za czynności opiekuńcze, uniemożliwiające podjęcie zajęcia zarobkowego. Podkreślenia wymaga, że oprócz W. M. i jego rodziców wspólne gospodarstwo prowadzą także żona W. M. i ich dwie córki – w wieku 13 i 18 lat.

Natomiast jedynie część czynności stanowią czynności pielęgnacyjne, przy czym skarżący wykonuje je głównie rano i wieczorem. Zgodzić należy się więc z Kolegium, że stan zdrowia matki skarżącego nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez niego pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze godzin.

W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, która sprowadza się w dużej mierze do prowadzenia gospodarstwa domowego i wspólnego spędzania wolnego czasu, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem, choćby w częściowym wymiarze, aktywności zawodowej przez skarżącego. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo zatem oceniło, że zakres realizowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia.

Orzekający w niniejszym składzie Sąd nie neguje oświadczeń skarżącego co do zakresu opieki sprawowanej nad jego matką i dostrzega jego niewątpliwie trudną sytuację osobistą i rodzinną z tym związaną. Należy jednak mieć na względzie, że prawo do analizowanego świadczenia obejmuje dokonywanie ocen w ramach przesłanek pozytywnych jego przyznania, a mieszczących się sferze wysoce delikatnej, dotyczącej zdrowia, a więc sfery intymnej uprawnionego i jego rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest jednak przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż obowiązek tej opieki wynika ze sfery moralnej. Sąd też w żadnej mierze nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącego tej opieki nad mamą, jej zakresu i zaangażowania. Świadczenie pielęgnacyjne jest jednak przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki w sytuacji, gdy jej zakres całkowicie wyklucza brak możliwości jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w minimalnym zakresie czasowym. Sprawowanie tej opieki musi też pozostawać wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, z opisanych wyżej względów, nie można podzielić twierdzeń skarżącego, by brak było możliwości takiego zorganizowania opieki nad mamą we wspólnym gospodarstwie domowym, by mógł on pogodzić sprawowanie nad nią opieki w opisanym przez siebie zakresie z pracą w niepełnym wymiarze czasowym.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.