Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 917/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128, 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 5 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2020 roku sprawy ze skargi D. F., J. S., A. S., W. P., M. G., A. S., P. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], umorzył jako bezprzedmiotowe, wszczęte na wniosek p. D. F., p. J. S., p. A. S., p. W. P., p. M. G., p. A. S. i p. P. S. (dalej: skarżących) postępowanie o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości o powierzchni [...] m2, zapisanej dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...].

W uzasadnieniu wydanej decyzji, organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego pozyskano dokumenty archiwalne sprawy nr [...] Na ich podstawie ustalono, że orzeczeniem z [...] czerwca 1960 r. nr [...], Prezydium Rady Narodowej m. P. Urzędu Spraw Wewnętrznych wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o powierzchni ca [...] m2 położonej w P. przy ul. D. i ul. T. , zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] stanowiącej tabularną własność p. W. S. oraz przyznało za dokonane wywłaszczenie odszkodowanie w łącznej kwocie [...]zł. W wyniku odwołania wniesionego przez p. W. S., Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych ostateczną decyzją z [...] września 1961 r., nr [...] zatwierdziła zaskarżone orzeczenie, jednakże ze sprostowaniem, że wywłaszczeniu uległa część nieruchomości o powierzchni [...] m2 w granicach oznaczonych literami A, B, C, D, E, A na załączonym dokumencie pomiarowym sporządzonym przez [...] Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w P. zatwierdzonym przez Prezydium Rady Narodowej m. P. - Wydział Geodezyjny z [...] marca 1960 r., L.dz.ewid. [...], stanowiącym część integralną tej decyzji. Ponadto za wywłaszczoną nieruchomość ustaliła odszkodowanie w łącznej wysokości [...] zł. Podstawę wywłaszczenia stanowiły przepisy art. 1, 14 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). Wywłaszczenia dokonano z przeznaczeniem pod budowę stacji obsługi samochodów, zlokalizowanej zaświadczeniem lokalizacyjnym Prezydium Rady Narodowej m. P. - Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego w P. Nr [...] z [...] marca 1959 r. W aktach archiwalnych nie znajduje się załącznik graficzny do decyzji Komisji Odwoławczej z [...] września 1961 r.

Na podstawie postanowień: Sądu Powiatowego dla m. P. w P. z [...] czerwca 1970 r., sygn. akt II Ns II [...], Sądu Rejonowego w P. z [...] sierpnia 1987 r., sygn. akt [...] oraz aktów poświadczenia dziedziczenia z [...] stycznia 2012 r., Rep. A nr [...] i z [...] marca 2014 r., Rep. A nr [...], których poświadczone kopie pozyskano z akt sprawy nr [...], organ ustalił, że skarżący są spadkobiercami p. W. S..

Organ wyjaśnił również, że przed Ministrem Infrastruktury prowadzone było postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności powołanego wyżej orzeczenia z [...] czerwca 1960 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r. Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji, a decyzją z [...] października 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] czerwca 2010 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2562/10 oddalił skargę na tę decyzję, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt IOSK 1478/11 oddalił skargę kasacyjną od wyroku z 20 kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu swych wyroków, sądy wskazały, że przy wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości nie naruszono prawa w rażący sposób (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), który dawałby podstawę do stwierdzenia nieważności kwestionowanych aktów wywłaszczeniowych, a wobec dokładnego określenia w decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r. powierzchni wywłaszczanej nieruchomości, za nietrafiony uznano zarzut wnioskodawców wskazujący, że nie został właściwie określony przedmiot wywłaszczenia.

Z badania księgi wieczystej Kw nr [...], prowadzonej dla nieruchomości będącej własnością p. W. S., wynika, że na podstawie wniosku z [...] października 1961 r. nr [...] oraz opisu i planu (dokumenty nr [...] w zbiorze dokumentów), w dniu [...] sierpnia 1962 r. z księgi tej omyłkowo odłączono działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2 i przeniesiono do księgi wieczystej Skarbu Państwa Kw nr [...]. Wobec powyższego w dniu [...] kwietnia 1964 r., na podstawie art. 52 § 2 prawa o księgach wieczystych, Sąd sprostował z urzędu wpis w tych księgach, w ten sposób, że do przywołanej księgi wieczystej odłączył działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 z wpisem prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa Państwowego Techniczna Obsługa Samochodów w P.. Zgodnie z zapisem w dziale I Kw nr [...] sprostowania dokonano na podstawie opisu i mapy (dokument nr [...] w zbiorze dokumentów - Kw nr [...]).

Dokonując analizy dokumentów znajdujących się w zbiorze księgi wieczystej Kw nr [...] organ ustalił, że plan podziału (oznaczony numerem 1 w tym zbiorze) zatwierdzony przez Prezydium Rady Narodowej w P. w dniu [...] marca 1960 r., L.dz.ewid. [...], stanowi II egzemplarz dokumentu pomiarowego powołanego przez Komisję Odwoławczą jako załącznik do decyzji z [...] września 1961 r., nr [...] jednakże nie posiada oznaczeń literowych A, B, C, D, E, A. Na planie tym stanowiącym projekt podziału nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...] o powierzchni całkowitej [...] m2, w tabeli "Zestawienie powierzchni" numerem 1 oznaczono projektowaną działkę o powierzchni [...] m2, w rubryce właściciel wpisano: S. W., a w rubryce nabywca: Techniczna Obsługa Samochodów. Jako "resztę" określono pozostałą część tej nieruchomości, czyli powierzchnię [...] m2. Plan podziału został przesłany do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego dla m. P. przez Prezydium Rady Narodowej m. P. przy piśmie z [...] marca 1960 r., [...] Jednakże w opisie do tego planu (oznaczony numerem 2 w zbiorze dokumentów tej księgi), stanowiącym "Dodatek do parcel za rok 1962", podano jako stan dotychczasowy: obręb G., mapa [...], parcela nr [...] o pow. [...] m2, Kw nr [...] część, właściciel S. W., a jako stan nowy - parcela nr [...] o pow. [...] m2 oraz parcela nr [...] o pow. [...] m2. Wynika z tego, że opis planu nie był zgodny z planem, który Prezydium Rady Narodowej m. P. przesłało przy piśmie z [...] marca 1960 r.

Organ wskazał, że w zbiorze dokumentów księgi wieczystej Kw nr [...] znajduje się wniosek Technicznej Obsługi Samochodów Okręgu Poznańskiego, nr [...] z [...] października 1961 r. (wpływ w dniu [...] października 1961 r.), na podstawie którego Sąd dokonał odłączenia działki. Z treści wniosku wynika, że przedkładając odpisy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. P. z [...] czerwca 1960 r., wraz z zatwierdzającą to orzeczenie decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r., Techniczna Obsługa Samochodów wniosła o założenie nowej księgi wieczystej i ujawnienie w tej księdze praw rzeczowych objętych wywłaszczeniem. W uzasadnieniu powołano jedynie, że wywłaszczona nieruchomość zapisana jest w księdze wieczystej Kw nr [...] i stanowi tabularną własność W. S., nie określono natomiast powierzchni podlegającej odłączeniu. Po rozpoznaniu wniosku z [...] października 1961 r. postanowieniem z [...] czerwca 1962 r. Sąd Powiatowy dla m. P. Wydział Ksiąg Wieczystych wyznaczył wnioskodawcy pod rygorem nałożenia grzywny, dwumiesięczny termin do przedłożenia opisów i planów dla nieruchomości podlegającej odłączeniu oraz dla nieruchomości macierzystej. Ponadto, zobowiązał do nadesłania oryginałów wypisów orzeczeń z [...] czerwca 1960 r. i z [...] września 1961 r. "z pieczęciami państwowymi i klauzulą wykonalności". Sąd nie odniósł się natomiast do przesłanego przez PRN m. P. przy piśmie z [...] marca 1960 r. planu podziału. W wykonaniu tego postanowienia przy pismach z [...] lipca 1962 r., znak [...] i z [...] sierpnia 1962 r., [...], inwestor dostarczył oryginały wypisów powołanych orzeczeń oraz opis i mapę nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 sporządzone przez Miejską Pracownię Geodezyjną w dniu [...] sierpnia 1962 r. (w zbiorze dokumentów księgi wieczystej Kw nr [...] dokument nr [...]).

Organ wskazał, że kwestią wymagającą wyjaśnienia był niewątpliwie, zatwierdzony [...] marca 1960 r., podział przedmiotowej nieruchomości, w związku z tym w dniu [...] października 2017 r. wystąpiono do Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej o wyjaśnienie, jakie oznaczenie otrzymała działka o powierzchni [...] m2 powstała w wyniku podziału nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność p. W. S., stanowiącej parcelę nr [...]. Zgodnie bowiem z pieczęciami na projekcie podziału, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. jako władza miernicza, [...] marca 1960 r. wyraziło zgodę na wydzielenie działki nr [...] w granicach określonych na planie, a następnie po sprawdzeniu i przyjęciu do ewidencji, dokument ten został dopuszczony do użytku publicznego. W odpowiedzi udzielonej pismem z [...] listopada 2017 r., wyjaśniono, iż powstała w wyniku podziału parceli nr [...] o powierzchni [...] m2, działka o powierzchni [...] m2 wykazana na projekcie podziału oznaczonym numerem [...], została zarejestrowana w ewidencji jako parcela nr [...] o powierzchni [...] m2 z karty [...] obrębu G. .. Według wykazu zmian gruntowych wchodzącego w skład operatu z założenia ewidencji gruntów i budynków, wykonanego w 1971 r., parceli nr [...] odpowiadała następnie działka nr [...] o powierzchni [...] m2 z arkusza mapy [...] obrębu G. , która następnie uległa podziałowi na kilka działek.

Organ wskazał również, że po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej doszło do licznych zmian ewidencyjnych. Zgodnie z Wyciągami z wykazu zmian gruntowych z [...] maja 1976 r. i z [...] września 1991 r., znajdującymi się w zbiorze dokumentów księgi wieczystej Kw nr [...] (dokument nr [...] w tym zbiorze), dawnej działce nr [...] o pow. [...] m2 odpowiadała następnie działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu G. o pow. [...] m2 (przybytek powierzchni wynikający z odnowienia ewidencji gruntów wyniósł [...] m2), a po jej podziale: działki nr [...] o pow[...] m2 i [...] o pow. [...] m2. W wyniku podziału działki nr [...] powstały następnie działki nr: [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 oraz [...] o pow. [...] m2, która uległa podziałowi na działki nr [...] i [...], a ta z kolei na działki nr [...] i [...].

Organ, na podstawie uwierzytelnionych kopii akt Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, oznaczonych sygnaturą IPN BU [...], w zakresie dotyczącym postępowania nr [...] ustalił, że pismem z [...] lutego 1961 r., zwracając Prezydium RN m. P. akta sprawy nr [...], Komisja zwróciła uwagę, że w orzeczeniu o wywłaszczeniu nie oznaczono dokładnie granic wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi udzielonej pismem z [...] marca 1961 r., znak [...] Techniczna Obsługa Samochodów Okręgu P., stosownie do zaleceń otrzymanych na posiedzeniu Komisji w dniu [...] lutego 1961 r., przedłożyła projekt podziału nieruchomości i wyjaśniła, iż zgodnie z tym podziałem, pod zabudowę projektowanej Stacji Obsługi Samochodów w P. przy ul. [...] i ul. [...] jest przeznaczona działka o powierzchni [...] m2 oznaczona na projekcie numerem 1, natomiast działka nr [...] o powierzchni [...] m2 pozostaje w posiadaniu p. W. S.. W nadesłanej dokumentacji znalazł się także przedmiotowy projekt podziału nieruchomości, stanowiący załącznik graficzny do decyzji Komisji z [...] sierpnia 1961 r., nr [...], na którym granice wywłaszczonej części nieruchomości oznaczono literami A, B, C, D, E, A.

Wobec powyższego w ocenie organu, przeprowadzone postępowanie oraz obszerny materiał dowodowy zebrany w sprawie wykazały, że za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni [...] m2 zapisaną w księdze wieczystej Kw nr [...] ustalono na rzecz p. W. S. odszkodowanie w łącznej wysokości [...] zł, ostateczną decyzją Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r., Nr [...], która wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydium Rady Narodowej w P. z [...] czerwca 1960 r., nr [...], nie została dotychczas uchylona w jakimkolwiek trybie przewidzianym prawem i funkcjonuje w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna, brak tym samym prejudykatu, który potwierdzałby wydanie jej w sprzeczności z prawem. Z przebiegu postępowania oraz wniosku stron, przyjąć należy, że powierzchnia [...] m2, tj. [...] m2 + [...] m2 stanowiące przybytek powierzchni wynikający z odnowienia w 1976 r. ewidencji gruntów, to część nieruchomości, która nie została wywłaszczona ani przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, a zatem nie mają tu zastosowania przepisy Rozdziału 5 Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ma zastosowanie do sytuacji określonych w tej ustawie jak i innych aktach prawnych, o ile na podstawie tych aktów nastąpiło przejęcie praw do nieruchomości z określeniem w nich prawa do odszkodowania. Pojęcie przejęcia praw należy oceniać przez pryzmat jego charakteru jako władczego działania. W niniejszej sprawie władcze działanie ogranicza się do wydania przez Prezydium Rady Narodowej m. P. i Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania za część nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...] o powierzchni [...] m2, stąd brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za pozostałą część nieruchomości z tej księgi, która nie podlegała wywłaszczeniu, tj. za [...] m2 objęte żądaniem wnioskodawców.

W ocenie organu, odrębną kwestią jest odłączenie dokonane w księdze wieczystej Kw nr [...] po wywłaszczeniu. Pomimo rozbieżności zaistniałych pomiędzy decyzjami wywłaszczeniowymi a dokumentem geodezyjnym, jakim był opis i mapa dla działki nr [...], sporządzony [...] sierpnia 1962 r., Sąd Powiatowy dla m. P. dysponując powołanymi orzeczeniami potwierdzającymi fakt wywłaszczenia z tej księgi części nieruchomości o powierzchni [...] m2, dokonał w 1962 r. odłączenia z jej działu I powierzchni [...] m2 opierając się na opisie i mapie działki nr [...], a w dziale II nowopowstałej księgi Kw nr [...] ujawnił jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa - Przedsiębiorstwo Państwowe Techniczna Obsługa Samochodów w P.. Odłączona z księgi wieczystej kw nr [...] powierzchnia jest zatem o [...] m2 większa od powierzchni wywłaszczonej powołanymi decyzjami z [...] czerwca 1960 r. i z [...] września 1961 r.

Organ stwierdził więc, że wniosek skarżących o ustalenie odszkodowania za powierzchnię [...] m2 (tj. [...] m2 + przybytek powierzchni [...] m2), może być jedynie rozpatrzony w drodze postępowania cywilnego. Ponadto, strony mogą dochodzić swoich praw w trybie procesu o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1916 ze zm.). Postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku skarżących stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

Skarżący, pismem z dnia [...] maja 2019 r., wnieśli odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 77, 7 i 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie:

- uznanie, że część nieruchomości o pow. [...] m2 nie podlegała wywłaszczeniu, a więc że powierzchnia nieruchomości wywłaszczonej na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. P. Urzędu Spraw Wewnętrznych w P. z dnia [...] czerwca 1960 r. w sprawie wywłaszczenia na rzecz Państwa części nieruchomości o pow. ca [...] m2, położonej w P. przy ul. D. i T. , zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla m. P. w P. KW nr [...] (dawniej księga wieczysta [...] tom II wykaz 14), które stało się ostateczne na mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1961 r. wynosiła faktycznie [...] m2., podczas gdy właściwa ocena materiału dowodowego sprawy winna doprowadzić organ I instancji do wniosku, że na skutek późniejszych zmian ewidencyjnych okazało się, że faktycznie wywłaszczeniu uległa część nieruchomości o pow. [...] m2, w związku z czym nie zostało wypłacone odszkodowanie za część nieruchomości o pow. [...] m2,

- nieprzeprowadzenie dodatkowych dowodów mogących wykazać, jaka powierzchnia faktycznie uległa wywłaszczeniu,

- nienależyte wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy dokumentami geodezyjnymi stanowiącymi podstawę określenia powierzchni wywłaszczonej nieruchomości a wpisami w księdze wieczystej, a także dokumentami potwierdzającymi późniejsze zmiany ewidencyjne, podczas gdy prawidłowa ocena tych dokumentów winna doprowadzić organ I instancji do wniosku, że zmiany geodezyjne dokonane po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej potwierdziły faktyczne wywłaszczenie nieruchomości o większej powierzchni niż to wynikało z decyzji wywłaszczeniowej i decyzji ustalającej odszkodowanie za tę nieruchomość, a co za tym idzie, że odszkodowanie za tę część nieruchomości nie zostało ustalone,

2) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania administracyjnego ze względu na uznanie, iż nie istnieje sprawa administracyjna podlegająca rozpoznaniu, albowiem część nieruchomości, za którą skarżący domagają się wypłaty odszkodowania nie została wywłaszczona, podczas gdy prawidłowe postępowanie organu I instancji powinno go doprowadzić do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania zgodnie z wnioskiem skarżących.

Wojewoda, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że szczegółowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ponownie dokonana przez organ II instancji wykazuje, że na skutek ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej z [...] września 1961 r., znak [...] Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych dokonano wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni [...] m2 oraz orzeczono o ustaleniu i wypłacie odszkodowania w wysokości [...] zł. Powyższe orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18. poz. 94).

Wojewoda zaznaczył, że w stosunku do decyzji wywłaszczeniowych prowadzone były postępowania w przedmiocie stwierdzenia ich nieważności. Prawomocną i ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2010 r., znak [...] odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. P. Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] czerwca 1960 r., znak [...] oraz utrzymującej go w mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r., nr [...] W związku z powyższym, orzeczenie Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r., znak [...] wywłaszczające część nieruchomość należącą do p. W. S. o powierzchni [...] m: pozostaje w mocy i funkcjonuje w obrocie prawnym.

Wojewoda wskazał, że fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja administracyjna oznacza, że sprawa nią objęta nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego, a domniemanie ważności takiej decyzji może być obalone tylko w trybie określonym w przepisach procedury administracyjnej. Naruszenie tej reguły przez ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy polegające na ustaleniu "dodatkowego" odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość objętą wówczas księgą wieczystą KW nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2. której powierzchnia wpisana do ksiąg wieczystych jest inna, niż wskazana w orzeczeniu wywłaszczeniowym - pociągałaby za sobą sankcję nieważności wydanego w tych warunkach rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Brak jest podstaw prawnych do ponownego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, której powierzchnia wpisana do ksiąg wieczystych "uległa zwiększeniu" na skutek wpisów dokonanych na podstawie dokumentów geodezyjnych - opisów i mapy nieruchomości - które zawierały inną powierzchnie nieruchomości, niż ta wskazana w orzeczeniu wywłaszczeniowym.

Zdaniem Wojewody, z treści orzeczenia wywłaszczeniowego Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] września 1961 r., znak [...], wynika, iż orzeczenie to załatwia całą sprawę "odszkodowawczą", a nie jedynie jej część. Z tego też względu pomiędzy niniejszym postępowaniem, a ostatecznym orzeczeniem z [...] września 1961 r. zachodzi tożsamość przedmiotowa i podmiotowa w niezmienionym stanie faktycznym.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że analiza materiału dowodowego jednoznacznie wykazuje, iż w księdze wieczystej KW nr [...] dokonano wpisów większej powierzchni, niż wywłaszczona (różnica [...] m2) - na co słusznie wskazuje strona skarżąca - jednakże zgodnie z ostateczną decyzją z [...] września 1961 r., znak [...] wywłaszczono jedynie grunt o powierzchni [...] m2, natomiast kwestie związane z różnicą powierzchni wpisaną w księdze wieczystej są dla "wywłaszczenia" irrelewantne, albowiem wpis w księdze wieczystej informacji o powierzchni nieruchomości ma wyłącznie charakter deklaratoryjny i nie przesądza on, iż wywłaszczeniu podlegał grunt o powierzchni [...] m2.

Mając na uwadze powyższe, Wojewoda stwierdził, że sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości została już rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną, co powoduje konieczność umorzenia tego postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Skarżący, pismem z dnia [...] września 2019 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skargę na decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że sprawa będąca przedmiotem skargi jest sprawą rozstrzygniętą już decyzją ostateczną i że jej rozpoznanie mogłoby skutkować nieważnością wydanej w wyniku tego decyzji administracyjnej na skutek uznania, że wydana co do nieruchomości skarżących decyzja ustalająca odszkodowanie rozstrzygnęła sprawę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w sposób kompletny, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia winna skutkować uznaniem, że możliwe jest wydanie decyzji merytorycznej w przedmiotowej sprawie ze względu na brak tej tożsamości, a w konsekwencji sankcji nieważności wobec takiej decyzji,

2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania administracyjnego ze względu na uznanie, że sprawa ustalenia odszkodowania za nieruchomość skarżących została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, podczas gdy prawidłowe postępowanie organu II instancji powinno go doprowadzić bądź to do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania zgodnie z wnioskiem skarżących, bądź też do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Wojewoda, pismem z dnia [...] października 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja wydana w sprawie o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości o powierzchni [...] m2, zapisanej dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...].

Z niekwestionowanych w sprawie okoliczności wynika, że orzeczeniem z [...] czerwca 1960 r. nr [...], Prezydium Rady Narodowej m. P. Urzędu Spraw Wewnętrznych wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o powierzchni ca [...] m2 położonej w P. przy ul. D. i ul. T. j, zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] stanowiącej tabularną własność p. W. S. oraz przyznało za dokonane wywłaszczenie odszkodowanie w łącznej kwocie [...]zł. W wyniku odwołania wniesionego przez p. W. S., Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych ostateczną decyzją z [...] września 1961 r., nr [...] zatwierdziła zaskarżone orzeczenie, jednakże ze sprostowaniem, że wywłaszczeniu uległa część nieruchomości o powierzchni [...] m2 w granicach oznaczonych literami A, B, C, D, E, A na załączonym dokumencie pomiarowym sporządzonym przez [...] Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w P. zatwierdzonym przez Prezydium Rady Narodowej m. P. - Wydział Geodezyjny z [...] marca 1960 r., L.dz.ewid. [...], stanowiącym część integralną tej decyzji. Ponadto za wywłaszczoną nieruchomość ustaliła odszkodowanie w łącznej wysokości [...] zł.

Z ustaleń organu dotyczących zbioru dokumentów księgi wieczystej Kw nr [...] wynika, że plan podziału (oznaczony numerem 1 w tym zbiorze) zatwierdzony przez Prezydium Rady Narodowej w P. w dniu [...] marca 1960 r., L.dz.ewid. [...], stanowi II egzemplarz dokumentu pomiarowego powołanego przez Komisję Odwoławczą jako załącznik do decyzji z [...] września 1961 r., nr [...] jednakże nie posiada oznaczeń literowych A, B, C, D, E, A. Na planie tym stanowiącym projekt podziału nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...] o powierzchni całkowitej [...] m2, w tabeli "Zestawienie powierzchni" numerem 1 oznaczono projektowaną działkę o powierzchni [...] m2, w rubryce właściciel wpisano: S. W., a w rubryce nabywca: Techniczna Obsługa Samochodów. Jako "resztę" określono pozostałą część tej nieruchomości, czyli powierzchnię [...] m2. Plan podziału został przesłany do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego dla m. P. przez Prezydium Rady Narodowej m. P. przy piśmie z [...] marca 1960 r., [...] Jednakże w opisie do tego planu (oznaczony numerem 2 w zbiorze dokumentów tej księgi), stanowiącym "Dodatek do parcel za rok 1962", podano jako stan dotychczasowy: obręb G., mapa [...], parcela nr [...] o pow. [...] m2, Kw nr [...] część, właściciel S. W., a jako stan nowy - parcela nr [...] o pow. [...] m2 oraz parcela nr [...] o pow. [...] m2. Wynika z tego, że opis planu nie był zgodny z planem, który Prezydium Rady Narodowej m. P. przesłało przy piśmie z [...] marca 1960 r.

Powstała w wyniku podziału parceli nr [...] o powierzchni [...] m2, działka o powierzchni [...] m2 wykazana na projekcie podziału oznaczonym numerem [...], została zarejestrowana w ewidencji jako parcela nr [...] o powierzchni [...] m2 z karty [...] obrębu G. . Według wykazu zmian gruntowych wchodzącego w skład operatu z założenia ewidencji gruntów i budynków, wykonanego w 1971 r., parceli nr [...] odpowiadała następnie działka nr [...] o powierzchni [...] m2 z arkusza mapy [...] obrębu G. , która następnie uległa podziałowi na kilka działek.

Decyzja o wywłaszczeniu obejmowała zatem działkę o powierzchni [...] m2, jednakże z nieruchomości poprzednika prawnego skarżących odłączono działkę o większej powierzchni, tj. [...] m2 (której następnie odpowiadała działka o jeszcze większej powierzchni, tj. [...] m2). Skarżący domagają się od organu ustalenia odszkodowania za część nieruchomości o powierzchni [...] m2 (czyli różnicy między [...] m2 a powierzchnią działki wskazaną w decyzji wywłaszczeniowej – [...] m2). Organ, postępowanie prowadzone w tym przedmiocie umorzył. W ocenie Sądu, powyższe rozstrzygnięcie organu było zasadne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja wywłaszczenia, rozumianego jako przymusowe przejęcie własności na cele publiczne, jest od dawna znana prawu administracyjnemu. Już od końca XVIII w. zaczęła też znajdować wyraz w prawie konstytucyjnym. Współcześnie niemal wszystkie konstytucje przewidują dopuszczalność wywłaszczenia i regulują je w sposób dość podobny, uzależniając zwykle dopuszczalność wywłaszczenia od spełnienia trzech przesłanek: powiązania wywłaszczenia z realizacją celu o charakterze publicznym (przesłanka materialna), dokonania wywłaszczenia na podstawie ustawy i w procedurze ustawowo przewidzianej (przesłanka formalna), przyznania odszkodowania osobie wywłaszczonej (zob.: Garlicki Leszek i Zubik Marek. Art. 21. W: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II. Wydawnictwo Sejmowe, 2016).

Obecnie, kwestie związane w wywłaszczeniem własności nieruchomości regulowane są zasadniczo w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm., dalej: u.g.n.). Zgodnie z art. 128 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis art. 129 u.g.n. reguluje natomiast kwestię ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zgodnie z art. 129 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5. Zgodnie natomiast z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Skarżący, oparli swoje żądanie w niniejszej sprawie na treści powyższej instytucji z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., domagając się wydania decyzji o odszkodowaniu za część nieruchomości, która nie została objęta decyzją o wywłaszczeniu a tym samym, nie została ujęta przy obliczaniu odszkodowania.

W ocenie Sądu, powyższe żądanie skarżących jest bezpodstawne. W sprawie nie zaistniały bowiem przesłanki do zastosowania cytowanego przepisu. W pierwszej kolejności, wskazać należy, że co do części nieruchomości, której dotyczy sprawa, spornym jest czy w ogóle doszło do pozbawienia praw poprzednika prawnego skarżących. Wywłaszczenie, zgodnie ze zgromadzonymi w aktach sprawy dokumentami, dotyczyło bowiem jedynie działki o powierzchni [...] m2. Co do tej części działki, bezspornym jest, że na skutek wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, jej własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Co do natomiast spornej części działki o powierzchni [...] m2, brak jest w aktach prowadzonej sprawy dowodów na okoliczność przejścia prawa własności. Fakt, że w księdze wieczystej dotyczącej tej nieruchomości ujawniony został inny podmiot niż poprzednik prawny skarżących nie oznacza wszak, że nastąpiło to zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z uwagi na powyższe, nie sposób do zaistniałej sytuacji zastosować przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Możliwe jest bowiem, że przy dokonywaniu wpisu do księgi wieczystej doszło do omyłki. Taka sytuacja nie powoduje natomiast, że "nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie".

Należy wskazać, że gdyby w obecnym stanie prawnym doszło do tego typu omyłki należałoby rozważać możliwość skorzystania z instytucji prawa cywilnego jak w szczególności żądanie usunięcia niezgodności między stanem prawnym ustalonym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, żądanie sprostowania wpisu, roszczenia przysługujące z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, czy roszczenia windykacyjne, w zależności od okoliczności i przyczyn omyłki. W żadnym natomiast przypadku, osobie dotkniętej tego typu wpisem nie przysługiwałoby roszczenie o odszkodowanie o jakim mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., gdyż obowiązujące przepisy nie przewidują jego ustalenia na drodze administracyjnej, właściwej dla procedury z art. 128 i 129 u.g.n. Ewentualna rekompensata czy też zwrot nieruchomości nastąpiłby w na drodze cywilnej. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie będzie więc miał w sprawie zastosowania.

Sąd wskazuje jednocześnie, że w żaden sposób nie przesądza, że skarżącym obecnie przysługują jakiekolwiek roszczenia cywilne. Stwierdzić jednak należy, że dokumenty zgromadzone przez organ w toku zainicjowanego przez skarżących postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania w trybie administracyjnym, nie wskazują by doszło do pozbawienia poprzednika prawnego praw do nieruchomości w drodze władczego rozstrzygnięcia organu państwa. Ewentualne więc spory na tle rekompensaty z tego tytułu nie mogą być rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej. Zasadnie więc organ stwierdził, że postępowanie w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu. Co do tej części nieruchomości, której własności pozbawiono skarżącego na drodze administracyjnej, zostało już ustalone odszkodowanie. Organ nie może więc orzekać o odszkodowaniu w związku z decyzją wywłaszczeniową z [...] września 1961 r. Organ nie ma natomiast kompetencji do orzekania o odszkodowaniu za zdarzenie, które nie miało cech pozbawienia praw do nieruchomości rozumianego jako władcze i jednostronne działanie władzy państwowej.

Zwrócić również należy uwagę, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały dostatecznie wyjaśnione okoliczności w których nastąpił "przybytek [...] m2". Początkowo bowiem, wbrew treści decyzji o wywłaszczeniu, odłączono z nieruchomości poprzednika prawnego skarżących działkę o powierzchni [...] m2 (zamiast [...] m2), następnie jednak tej parceli odpowiadała działka o powierzchni [...] m2. Nie wyjaśniono, czy to powiększenie powierzchni działki nastąpiło ze szkodą dla poprzednika prawnego skarżących, czy też dla kogo innego. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ujawnione okoliczności nie wskazują bowiem, by nastąpiło to w drodze administracyjnej.

Wobec powyższych rozważań, zarzuty skargi uznać należy za bezzasadne. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek skarżących o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości o powierzchni [...] m2, zapisanej dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...], było bezprzedmiotowe. W sprawie nie doszło więc do naruszenia wskazywanych przepisów art. 156 § 1 pkt 3, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 k.p.a. Sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została już bowiem rozstrzygnięta.

Wniesiona skarga podlega więc oddaleniu, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).