Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 44/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-03-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zmienić postanowienie referendarza i zwolnić skarżącego od wpisu
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 246 par. 1 pkt 1, art. 245 par 1 - par 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2017 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Go 44/17 w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2012 roku postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł (pięćset złotych).


UZASADNIENIE

M.D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 2.000 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że nie ma majątku, ani oszczędności. Cierpi na liczne schorzenia. Pracuje wyłącznie dorywczo zarabiając ok. 900 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na bieżące niezbędne koszty utrzymania. Ma córkę, która pozostaje na utrzymaniu żony.

Odpowiadając na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – powoływanej dalej jako dalej P.p.s.a.), do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń poinformował, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, w związku z tym żona odmówiła mu przedstawienia żądanych dokumentów. Jego małżeństwo funkcjonuje "na zasadzie separacji". Skarżący mieszka w domu stanowiącym współwłasność żony, w miarę możliwości partycypując w kosztach utrzymania. Stan zdrowia skarżącego utrudnia mu podjęcie pracy. Na własny wniosek utracił status bezrobotnego i jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego żony. Korzysta również z pomocy materialnej dzieci. W załączeniu przedłożył kserokopie umowy o ustanowieniu małżeńskiej rozdzielności majątkowej (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] września 2013 r.), decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r., w którym nie wykazano żadnego przychodu.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie wykazał, by z pomocą żony nie mógł ponieść należnych w sprawie kosztów sądowych, ponieważ nie przedstawił jej sytuacji majątkowej. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i art.27). Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W ocenie referendarza niewiarygodne jest jednocześnie twierdzenie skarżącego o pozostawaniu z żoną w trwałej, faktycznej separacji. Przeczą temu takie okoliczności jak: zamieszkiwanie wspólnie z żoną, czy korzystanie z jej ubezpieczenia zdrowotnego. Sam skarżący podał, że żona finansuje jego koszty utrzymania a on ponosi je w zależności od uzyskiwanych dochodów.

Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną i fakt, że obecnie jest bezrobotny. Podkreślił, że w jego małżeństwie ustała więź fizyczna, uczuciowa i ekonomiczna. Z małżonką nie łączą go żadne relacje. Nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego: osobno robią zakupy, osobno pokrywają koszty własnego życia, nie wspierają się finansowo. Potwierdzeniem tego jest oświadczenie żony z dnia [...] marca 2017 r., które skarżący załączył do sprzeciwu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.

Sąd oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od całości kosztów sądowych.

Skarżący obecnie jest bezrobotny, nie posiada oszczędności i majątku. Powyższe nie oznacza jednak, że jest on pozbawiony źródła utrzymania, czy mieszkania. Uzyskuje bowiem dochody z prac dorywczych. W utrzymaniu - jak sam oświadczył - pomagają mu też dzieci. Mieszka zaś w domu stanowiącym współwłasność żony, jedynie w miarę możliwości partycypując w kosztach jego utrzymania.

Ponadto, z uwagi na fakt pozostawania skarżącego w związku małżeńskim, przy ocenie jego sytuacji finansowej konieczne jest uwzględnienie stanu posiadania oraz zdolności płatniczych jego żony. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i art. 27). Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 10 czerwca 2014 r., I OZ 412/14, z dnia 10 czerwca 2016 r., I FZ 148/16, z dnia 30 sierpnia 2016 r., I GZ 489/16 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). Zaznaczyć również należy, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków.

Tymczasem skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów wykazujących sytuację finansową i majątkową żony, które mogłyby podlegać ocenie w perspektywie zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Za niewiarygodne uznać przy tym należy twierdzenie skarżącego o pozostawaniu z żoną w trwałej, faktycznej separacji. Przeczą temu bowiem takie okoliczności jak: wspólne zamieszkiwanie z żoną czy korzystanie z jej ubezpieczenia zdrowotnego. Nadto, żona finansuje częściowo jego koszty utrzymania, gdyż jak podaje skarżący, sam ponosi je w zależności od uzyskiwanych dochodów.

Mając jednak na względzie znaczną ilość spraw zainicjowanych przez skarżącego przed tut. Sądem, w których skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu, a także wysokość związanych z nimi opłat, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego żony. Z tego też względu, a także celem zapewnienia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 500,00 zł. Sąd miał przy tym na względzie, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a, postanowił jak w sentencji.