Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 387/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 marca 2012 r. J. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie całości należności z tytułu składek, podając w uzasadnieniu, że jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych środków finansowych na spłatę zadłużenia, a jego żona uległa wypadkowi drogowemu.

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako: [u.s.u.s.] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 6.110,51zł (słownie: sześć tysięcy sto dziesięć złotych 51/100), w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: IV.1999r., X.2000r. - I.2001r., III.2004r., VII.2004r. w łącznej kwocie 4.848,44 zł, w tym z tytułu składek -1.784,24zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 07.03.2012r. w wysokości 3.029,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 35,20 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: X.2000r.- I.2001 r. w łącznej kwocie 904,01 zł, w tym z tytułu składek - 322,01 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 07.03.2012r. w wysokości 582,00 zł,

- na Fundusz Pracy za okres: X.2000r. - I.2001r., III.2004r., VII.2004r. w łącznej kwocie 358,06 zł, w tym z tytułu składek - 126,46 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 07.03.2012r. w wysokości 214,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 17,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ustalone w sprawie okoliczności dotyczące stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej wnioskodawcy nie pozwalają na uznanie, by istniała całkowita nieściągalność, o jakiej mowa w art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s., jak też by zostały spełnione przesłanki umorzenia niezależne od stanu całkowitej nieściągalności, wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako: [rozporządzenie].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, iż wywiad środowiskowy MOPS został przeprowadzony już po otrzymaniu przez niego zawiadomienia o zakończeniu postępowania przez organem I instancji, że w decyzji są nieścisłości dotyczące kwot zadłużenia, okresów zadłużenia oraz osób, których one dotyczą. Względy równości i sprawiedliwości społecznej, na które powołuje się organ I instancji, winny natomiast być brane pod uwagę w odniesieniu do tej konkretnej sytuacji życiowej, w jakiej on aktualnie się znajduje. Ponadto zarzucił, że w uzasadnieniu decyzji znajduje się zapis dotyczący innej osoby: "Pan I. W. nie spełnia przesłanek umorzenia". W uzupełnieniu zarzutów odwołania wskazał na powódź z 2010 r., likwidację firmy w 2004 r., brak wiedzy o złożonych korektach dokumentów rozliczeniowych i zarzucił, że wskazanie ogólnej kwoty zaległych składek (6.110,51 zł) jest mylące dla zobowiązanego, gdyż jest ona "rozbijana" na poszczególne fundusze, odsetki i koszty upomnienia, a zatem kwota ta nie dotyczy tylko składek.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, po uzupełnieniu materiału dowodowego o informację Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 18.06.2012 r. dotyczącą wysokości dochodów żony wnioskodawcy – K. G., o wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Miejski Ośrodek pomocy Społecznej w K. z dnia 19.04.2012 r., o zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w K. o zarejestrowaniu wnioskodawcy jako bezrobotnego od dnia 7.03.2012 r., o wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów żony skarżącego - Prezes Zakładu Ubezpieczeń ustalił następujące okoliczności faktyczne i dokonał ich oceny prawnej w aspekcie przesłanek umorzenia należności.

Według ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego MOPS w K., skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada też innych dochodów, zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. G., która prowadzi działalność gospodarczą i na dzień 19.04.2012 r. wykazała stratę wynoszącą 528.99 zł w rozliczeniu za okres od 1.03. do 31.03. 2012 r. Natomiast w latach wcześniejszych, jak to wynikało z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego, osiągała dochody: za 2004 r. – 2.455,83 zł, za 2005 r. – 345,82 zł, za 2006 r. – 846,06 zł, za 2007 r. – 13.086,82 zł, za 2008 r. – 8.352,65 zł, za 2009 r. – 2.558,79 zł, za 2010 r. – 179,64 zł, za 2011 r. – strata w kwocie 1.980,94 zł. Z uwagi na stan zdrowia (uraz kręgosłupa po wypadku) przez długi okres czasu przebywała na zwolnieniu lekarskim i do dnia 21.03.2012 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne. Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, zobowiązany nie uzyskuje dochodów, nie podejmuje prac dorywczych, według oświadczenia cierpi na tzw. chorobę cywilizacyjną, jednak nie posiada z tego tytułu orzeczenia o niepełnosprawności. Małżonkowie zajmują mieszkanie własnościowe i według oświadczenia złożonego w wywiadzie opłaty były regulowane na bieżąco. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania to: czynsz, energia elektryczna, gaz, telefon w kwotach odpowiednio: 550,00 zł, 139,00 zł, 78,00 zł,110,00 zł. W toku postępowania skarżący zakwestionował informację udzieloną przez CEPiK, iż posiada samochód osobowy Kombi rok produkcji 1986 r., gdyż stwierdził, iż jest współwłaścicielem takiego samochodu, lecz o roku produkcji 2003. Ponadto przedstawił dokumenty o istnieniu zadłużenia z tytułu opłat czynszowych (nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 15.09.2010 r., wskazujący na zaległości czynszowe od listopada 2008 r. do lipca 2010 r. i wezwano do zapłaty kwoty 9.816,23 zł wraz z odsetkami oraz kwoty 1.340 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego). Dodatkowo przedstawił informację zarządcy nieruchomości potwierdzającą, że rodzina posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconego w terminie czynszu w ogólnej kwocie 1.495,61 zł i dowodzące ponoszenia wydatków miesięcznych: czynsz - fundusz bieżący – 950 zł, (dokonano opłaty dnia 28.03.2012 r.); czynsz – fundusz remontowy – 50,00 zł (dokonano opłaty dnia 28.03.2012 r.); podatek od nieruchomości – 3,66 zł oraz wyżej wymienione (prąd, gaz, telefon). Łącznie opłaty te wynoszą kwotę 1.313,79 zł. Pomimo oświadczenia o ponoszeniu przez żonę wydatków na spłatę kredytu (150 zł miesięcznie), na zabiegi rehabilitacyjne i środki farmakologiczne, żadnych dokumentów w tym zakresie nie przedstawił.

Na podstawie dalszych ustaleń organu stwierdzono, że żona zobowiązanego otrzymuje zasiłek chorobowy – w lipcu 2012 r. wypłacono z tego tytułu łącznie ok. 2000 zł.

Ustaloną powyżej sytuację rodzinną, stan dochodów i majątku skarżącego organ ocenił następnie w aspekcie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-7 u.s.u.s., zawierającym zamknięty katalog przyczyn składających się na pojęcie "całkowita nieściągalność". Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a przypadki te zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s..

W ocenie organu sytuacja skarżącego nie pozwala na uznanie, by zachodził stan całkowitej nieściągalności, a zatem przedmiotowe zaległości nie mogły zostać umorzone. Wynika to z faktu, że nie został stwierdzony brak majątku w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. jako organ egzekucyjny na wniosek Zakładu nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek i dlatego na dzień wydania decyzji nie jest możliwym stwierdzenie, czy w wyniku egzekucji Zakład nie odzyska w całości lub w części tych należności. Niezależnie od tej przyczyny nie można uznać istnienia całkowitej nieściągalności z uwagi na fakt, że dłużnik posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego o pow. 57,89 m2 (jest jego współwłaścicielem), na której w dniu 20.11.2008 r. Sąd Rejonowy w K. dokonał wpisu hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia wierzytelności Zakładu. Ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy nie są również, zdaniem organu, spełnione pozostałe przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a przy tym istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa. W zakresie konieczności spełnienia wszystkich przesłanek w nim wymienionych, jako niezbędnej przesłanki umorzenia, powołał się na wyrok NSA z dnia 13.05.2009 r. II GSK 914/08, w którym wyrażono pogląd, iż dla domagania się umorzenia należności nie jest wystarczające spełnienie choćby jednej z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak też na wyrok z dnia 15.12.2009 r. V SA/Wa 1324/09.

Następnie sytuację skarżącego oceniono w aspekcie przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności, jeśli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności sytuacja taka zachodzi, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), bądź też gdy wystąpiła przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Rozważając odrębnie każdą z tych przesłanek organ doszedł do przekonania, że ustalone w sprawie okoliczności nie wskazują na spełnienie którejkolwiek z nich, co otworzyłoby możliwość rozważenia zasadności wniosku w ramach uznania administracyjnego.

Jeśli zatem chodzi o przesłankę opisaną w punkcie 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ odwoławczy ocenił, iż ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do uznania, by została ona spełniona. Zwrócił uwagę, że w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z udziałem skarżącego wielkość stałych wydatków na utrzymanie została określona na kwotę łączną 868,00 zł. Natomiast z przedłożonych następnie organowi dokumentów wynikało, że wydatki te kształtują się w wysokości 1.313,79 zł miesięcznie i obejmują: czynsz (fundusz bieżący i remontowy - łącznie 1000 zł) oraz pozostałe, tj. podatek od nieruchomości, energia elektryczna, gaz, usługi telekomunikacyjne. Co prawda skarżący powołał się w toku postępowania na dodatkowe koszty ponoszone przez żonę związane z zabiegami rehabilitacyjnymi i zakupem środków farmakologicznych, jednakże nie przedstawił żadnych dokumentów fakty te potwierdzających, podobnie jak dowodów na spłatę przez żonę kredytu w wysokości 150,00 zł miesięcznie. Ponadto z informacji zarządcy nieruchomości z dnia 30.01.2012 r. wynikało, że na ten dzień małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu czynszu w kwocie 1.495,61, którego płatność została rozłożona na raty.

Jeśli chodzi o dochody małżonków, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, to z zebranej dokumentacji wynikało, iż skarżący od 2004 r., kiedy zlikwidował działalność gospodarczą, nie pozostaje w zatrudnieniu, jednak jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w urzędzie pracy został zgłoszony dopiero od dnia 7.03.2012 r. Jego żona otrzymuje zasiłek chorobowy i w lipcu 2012 r. uzyskała z tego tytułu kwotę ok. 2000 zł. Organ stwierdził, że dochody te istotnie są bardzo nikłe, jednak mimo tego żona (według twierdzeń skarżącego) zaciągnęła kredyt. Zestawienie tych dochodów z wydatkami wskazuje, że wydatki znacznie przewyższają uzyskiwane dochody (w marcu 2012 r. żona skarżącego wykazała stratę z działalności w kwocie 528,97 zł), co oznacza, że rodzina w tym miesiącu nie osiągnęła dochodu, a zarazem, jak wynikało z przedłożonych zaświadczeń, w tymże miesiącu dokonano opłat związanych z użytkowaniem mieszkania w łącznej kwocie 1.108,88 zł. Jednakże zdaniem organu problemy z utrzymaniem płynności finansowej nie mogą automatycznie prowadzić do umorzenia zadłużenia, a w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przyczyną taką nie są też przejściowe trudności finansowe dłużnika. Niepodejmowanie legalnego zatrudnienia przez zobowiązanego przez okres 7 lat było jego wyborem, w który organ nie może ingerować, jednak nie może stać się to przyczyną uwzględnienia wniosku. Brak było po jego stronie przeszkód do podjęcia takiego zatrudnienia, gdyż nie zostały wykazane jakiekolwiek przeciwwskazania do podjęcia pracy zarobkowej, a zatem swoich możliwości zarobkowania nie wykorzystuje on z własnej winy. Organ zwrócił też uwagę na fakt niezarejestrowania się przez tak długi okres czasu w urzędzie pracy.

Rozważając przesłankę opisaną w punkcie 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia organ zwrócił uwagę na niewykazanie przez podatnika wystąpienia zdarzeń w nim opisanych i niewystarczające jest w tym względzie ogólne powołanie się w piśmie z dnia 13.06.2012 r. na powódź w 2010 r.

Co do przesłanki wynikającej z pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiających zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności organ wyjaśnił, że takie okoliczności nie zostały przez zobowiązanego wykazane, gdyż samo powołanie się na tzw. chorobę cywilizacyjną nie jest wystarczające, podobnie jak ustalenie stanu lekkiej niepełnosprawności u żony, który według przedstawionego orzeczenia ustalony został do dnia 31.03.2012 r. a nadto nie potwierdza on konieczności całodobowej, systematycznej opieki nad nią.

Organ zwrócił też uwagę na niepodejmowanie przez zobowiązanego w ciągu 7 lat żadnych działań zmierzających do częściowej choćby regulacji zadłużenia i na brak obowiązku preferowania należności cywilnoprawnych. Nie zgodził się z zarzutem niewysyłania upomnień, które były doręczane w trybie tzw. fikcji prawnej doręczenia wskazując, że wobec zobowiązanego kilkakrotnie podejmowano czynności egzekucyjne zarówno przez Dyrektora ZUS jak i Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., przed którym w dniu 25.03.2010 r. wystąpił zbieg egzekucji z innym wierzycielem. Nadto wskazał na zabezpieczenie dochodzonych należności hipoteką przymusową i na wydanie w dniu 6.07.2007 r. decyzji określającej wysokość zadłużenia. Co do podnoszonego przez zobowiązanego zarzutu dotyczącego niewystarczających działań organu dla wyegzekwowania należności z wierzytelności przysługujących skarżącemu (i związanego z tym zarzutu o złożeniu w organie stosownej faktury) wobec innego podmiotu wyjaśniono, że w dniu 16.02.2001 r. dokonano zajęcia wierzytelności, a w dniu 1.03.2001 r. nastąpił zwrot tych zajęć. Ponadto organ wyjaśnił, że w pojęciu "należności z tytułu składek" mieszczą się, stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s., składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz koszty upomnienia i dodatkowa opłata, przy czym ta ostatnia nie została wymierzona.

Nie godząc się z tą decyzją, skarżący wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której ponowił zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności co do tego, że złożył w Inspektoracie ZUS w K. fakturę opiewającą na znacznie wyższą swoją wierzytelność wobec kontrahenta, celem zajęcia wierzytelności i zaspokojenia w ten sposób należności wobec ZUS. Nie był jednak dalej informowany o przebiegu postępowania, nie otrzymywał kolejnych wezwań do zapłaty, skutkiem czego pozostawał w przekonaniu o ściągnięciu należności, tym bardziej, że faktura nie została mu zwrócona. Ponadto za miesiące od grudnia 2003 r. do sierpnia 2004 r. został mu wypłacony zasiłek chorobowy, a skoro istniało zadłużenie, organ nie powinien tego zasiłku wypłacać. Również udzielony mu został w 2003 r. kredyt w Volkswagen Bank, do czego by nie doszło przy istnieniu zaległości wobec ZUS. Zakwestionował ponadto powoływanie się przez ZUS na konstytucyjne prawo do sprawiedliwości w sytuacji, gdy ZUS sam tych praw wobec jego osoby nie przestrzega. Ponowił też twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, również w odniesieniu do żony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 14.12.2012 r. Sąd z urzędu dopuścił dowód ze złożonych przez organ dokumentów w postaci zawiadomienia o wpisie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej dla nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Opolu oraz z wniosku ZUS o dokonanie tego wpisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać, że skarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia.

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu było ustalenie stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia kryteriów przewidzianych w materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia, w tym także z uwzględnieniem szczególnej reguły rozkładu ciężaru dowodu wynikającej z brzmienia § 3 ab initio rozporządzenia. Zakres postępowania dowodowego zdeterminowany jest bowiem przesłankami wynikającymi z norm prawa materialnego, na których oparte jest żądanie strony, a następnie rozstrzygnięcie organu.

Normujący zagadnienie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne - i prawidłowo przywołany przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi w ust. 1, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 – 4, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. przez należności z tytułu składek rozumie się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty egzekucyjne oraz opłatę dodatkową. W myśl ust. 2 artykułu 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia określone zostały przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów ustawy i rozporządzenia wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Oznacza to, że dopiero wystąpienie którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955).

Badając w tak zakreślonych granicach zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń o sytuacji majątkowej (wysokość dochodów i stałych obciążeń) skarżącego i jego żony oraz jej stanu zdrowia, liczbie osób na utrzymaniu, pozostawaniu skarżącego bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ustalenia te wynikały z zebranych w sprawie dowodów w postaci dokumentów, których moc dowodowa i wiarygodność nie zostały skutecznie podważone, w tym m.in. z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z udziałem skarżącego przez MOPS w K. w dniu 12.04.2012 r., informacji zarządcy nieruchomości o ponoszonych opłatach i zadłużeniu z tytułu czynszu, informacji ZUS o pobieraniu przez żonę skarżącego zasiłku chorobowego, zaświadczeniu PUP o rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o dochodach żony skarżącego oraz zaświadczenia o stopniu jej niepełnosprawności. Równocześnie z informacji organu wynikało, że prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, oraz, że istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią.

Mając na względzie te prawidłowe ustalenia, które nie zostały w skardze zakwestionowane, słusznie przyjęto, że żadna z enumeratywnie wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Ten wniosek organu jest prawidłowy i jako wynikający z bezspornych ustaleń opartych na wiarygodnych informacjach i dokumentach nie został skutecznie podważony. Wynikało z nich jednoznacznie, że przypadki opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. w sprawie nie występują; nie powoływał się zresztą na nie sam wnioskodawca, wskazując jedynie na brak dochodów jego własnych i niskie dochody żony uniemożliwiające spłatę zadłużenia. Nie można mówić o spełnieniu przesłanki opisanej w pkt 3) art. 28 ust. 3 u.s.u.s., skoro, mimo zaprzestania prowadzenia działalności istnieje majątek, z którego można egzekwować należności, a mianowicie prawo współwłasności lokalu mieszkalnego o powierzchni ok. 57 m2, które może stanowić przedmiot skutecznego zaspokojenia należności ZUS. Wobec istnienia tego rodzaju majątku brak było podstaw do uznania przesłanki całkowitej nieściągalności za spełnioną. Nadto, skoro nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne, na obecnym etapie rozstrzygania sprawy organ nie mógł też uznać za spełnioną przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 omawianej ustawy.

Prawidłowe stwierdzenie nieistnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie dawało zatem organowi ubezpieczeniowemu podstaw do zastosowania, bądź nie, uznania administracyjnego przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w oparciu o omawianą tu normę prawną.

Organ zobligowany był zatem ustalić, czy skarżący wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W kontrolowanym rozstrzygnięciu rozważono zatem kryteria umorzenia opisane w § 3 rozporządzenia, a zatem sytuację, w której zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne sprawy prawidłowo stwierdzono brak przesłanki opisanej w pkt (1), wskazującej na sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę, związanych z utrzymywaniem mieszkania oraz środków łączności, które miesięcznie wynosiły kwotę 1.313,79 zł. Jeśli chodzi o pozostałe wydatki (spłata kredytu, leczenie żony), to nie zostały one przez skarżącego w żaden sposób udokumentowane, co organ prawidłowo ocenił, podobnie jak uzyskiwane w rodzinie skarżącego dochody, które, jak przyznał Prezes ZUS, były znikome. Źródłem utrzymania małżonków G. był bowiem w dacie wydania skarżonej decyzji jedynie zasiłek chorobowy otrzymywany przez żonę, która zarazem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazała stratę w rozliczeniu za marzec 2012 r. Bez wątpienia skarżący dochodów nie wykazał żadnych, gdyż po zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna w dniu 7.03.2012 r. nie uzyskał zasiłku dla bezrobotnych, nie pozostając w oficjalnym zatrudnieniu od sierpnia 2004 r.

Zdaniem Sądu organ ubezpieczeniowy prawidłowo ocenił tę ostatnią okoliczność przy rozważaniu przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wskazał, że sposób funkcjonowania rodziny skarżącego, w szczególności zaciąganie kredytów (jak twierdził skarżący) oraz bieżące spłaty należności czynszowych oraz za media (prąd, gaz, telefon), łącznie 1.313,79 zł, znacznie przekraczały ujawnione przez skarżącego i ustalone przez organ dochody w tej rodzinie. Ta okoliczność dawała uzasadnione podstawy do przyjęcia, że nie wszystkie dochody zostały wykazane. Jak przy tym wynikało z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, małżonkowie nie otrzymywali świadczeń z pomocy społecznej. Podkreślić zatem należy, że w sprawie takiej jak przedmiotowa wiedzę o okolicznościach faktycznych mających znaczenie prawne, a więc dotyczących sytuacji rodzinnej, stanu dochodów i majątku, posiada przede wszystkim strona. Nie informując o nich organu nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Słusznie w związku z tym uwzględniono okoliczność, że skarżący, mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, nie pozostawał w oficjalnym zatrudnieniu od ponad 7 lat. Zdaniem Sądu tego rodzaju postępowanie jest oczywiście kwestią wyboru strony, jednakże nie może być premiowane umarzaniem należności, choćby z uwagi na naruszenie zasady powszechności obowiązku płacenia składek przez ubezpieczonych. Organ trafnie zauważył że również analiza stanu dochodów za lata wcześniejsze wskazywała na niewielką wysokość tych dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej żony skarżącego (jedynego źródła utrzymania tej rodziny), niewystarczającą (za wyjątkiem 2007 r.) na pokrycie kosztów utrzymania dwóch osób. Sąd zwraca uwagę, iż z powoływanego tu § 3 ust. 1 rozporządzenia jednoznacznie wynika, iż to zobowiązany powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, przy czym niemożność ta musi być zgodna z obiektywnym stanem rzeczy.

Nie może budzić wątpliwości prawidłowość ustalenia Prezesa ZUS o niewykazaniu przez skarżącego przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Z materiału dowodowego sprawy nie sposób wywieść, by skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, gdyż ogólne wskazanie na powódź w 2010 r. wymogowi temu nie odpowiada.

Jeśli chodzi o trzecią z rozważanych przesłanek umorzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to w pełni należy podzielić pogląd organu o nieistnieniu tej okoliczności w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Z faktu posiadania przez żonę skarżącego orzeczenia ustalającego lekki stopień niepełnosprawności (do dnia 31.03.2013 r.) w żaden sposób nie można wyprowadzić wniosku o konieczności sprawowania nad nią przez skarżącego opieki i to w sposób pozbawiający go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zwrócić należy uwagę, że nie jest tu wystarczające samo wystąpienie takiej choroby, lecz musi być ona tego rodzaju, że – poza przewlekłym charakterem – pozbawia płatnika składek możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. "Pozbawienie" zawiera w sobie element trwałości, a tego rodzaju okoliczność w sprawie nie została przez skarżącego wykazana. Sam zaś skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69 poz. 415 ze zm.) definiującego status takiego podmiotu oznacza, że jest on gotowy do podjęcia zatrudnienia.

Mając więc na względzie analizę tych okoliczności i wnioski z niej wysnute nie można zdaniem Sądu zakwestionować oceny, iż skarżący nie wykazał w toku postępowania – ani poprzez przedstawienie, ani złożenie stosownych wniosków dowodowych – iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ani też pozostałych okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Ponadto z dokumentów przedstawionych przez organ Sądowi na (zawiadomienie o wpisie hipoteki z dnia 20.11.2008 r. oraz wniosek o ten wpis) wynika fakt zabezpieczenia należności hipoteką przymusową, co w myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powoduje, że takie należności nie ulegają przedawnieniu, choć można je egzekwować jedynie z przedmiotu zabezpieczenia.

Nie są zasadne zarzuty skargi o pominięciu przez organ faktu wyrażenia przez skarżącego zgody na egzekwowanie należności z wierzytelności przysługującej mu przeciwko kontrahentowi i to w większej kwocie niż wówczas wynosiły te należności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na nieskuteczność tego zajęcia, albowiem w dniu 1.03.2001 r. nastąpił zwrot zajęć. Trzeba wskazać, że zajęcie wierzytelności jest skuteczne tylko wówczas, gdy dłużnik zajętej wierzytelności złoży oświadczenie o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego (art. 89 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Wobec zwrotu tego zajęcia nie mogło dojść do wyegzekwowania należności. O nieskutecznych czynnościach egzekucyjnych organ egzekucyjny nie jest zobowiązany powiadamiać zobowiązanego; to w jego procesowym interesie leży zasięganie informacji o stanie prowadzonej egzekucji, aż do momentu jej zakończenia. Natomiast skarżący niewątpliwie powziął wiadomość o nadal istniejącym zadłużeniu z faktu powiadomienia o wpisie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej, co wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia o wpisie tej hipoteki.

Nie jest też trafny argument o naruszeniu konstytutycyjnych uprawnień skarżącego poprzez brak umorzenia należnych składek. Żaden przepis Konstytucji RP takich uprawnień nie gwarantuje.

Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia.

Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania uznać należy, ze skarga jest nieuzasadniona a zaskarżona decyzja odpowiada prawu, przeto skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.