Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 543/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.Ż. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], województwo [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

[...] w dniu [...] grudnia 1992 r. złożyła do Urzędu Rejonowego w [...] wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione przez [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położone we wsi [...], powiat [...], województwo [...].

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. nr [...], stwierdził, że skompletowane zostały dokumenty w sprawie wydania decyzji potwierdzającej [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto organ wojewódzki wskazał, że ww. dokumenty spełniają wymogi ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (jt. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa z 8 lipca 2005 r.".

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2011 r., nr [...], potwierdził [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] oraz w pkt 7 stwierdził, że: "nie potwierdzono prawa do pozostałej 1/2 części rekompensaty, co stanowi kwotę [...], ze względu na brak postępowania spadkowego po [...], z którego wynikać będą udziały we współwłasności."

Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2012 r., nr [...] odmówił [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] [...] listopada 2012 r., w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2014 r., nr [...], odmówił [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] grudnia 2014 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] września 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją [...] października 2015 r., nr [...] odmówił [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] grudnia 2015 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] października 2015 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 3 pkt 4 ustawy z 8 lipca 2005 r., decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], odmówił potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], województwo [...]. Wojewoda wskazał, że [...] współwłaściciel nieruchomości położonej w miejscowości [...] nie spełnił przesłanki określonej w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem nie opuścił byłego terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej i nie powrócił na obecne terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., bowiem zmarł w 1950 r. na byłym terytorium RP w miejscowości [...].

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła [...].

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister zaznaczył, że przedmiotowe postępowanie dotyczy wyłącznie części nieruchomości pozostawionej przez [...]. Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2011 r., nr [...], potwierdził [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi [...], powiat [...], województwo [...]. Współwłaścicielem ww. nieruchomości był [...] zamieszkały przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, który w dniu [...] października 1950 r. zmarł w miejscowości [...], powiat [...] Republika [...], gdzie znajdowała się nieruchomość. Z akt sprawy wynika, że [...] miał dwie córki: [...] była córką [...] z pierwszego małżeństwa, a [...] (obecnie [...]) była córką [...] z drugiego małżeństwa. [...] zawarła związek małżeński w dniu [...] lutego 1943 r. i przyjęła nazwisko [...], a następnie zmarła jako obywatelka [...] w dniu [...] sierpnia 2003 r. w miejscowości [...], rejon [...], [...].

Minister wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów w tym przepisie wymienionych oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie. [...] zmarł w dniu [...] października 1950 r. w miejscowości [...], powiat [...], Republika [...]. Zatem jak wynika z powyższego nie opuścił byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie nie powrócił na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. [...] nie spełnił więc przesłanki określonej w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., a także przesłanki określonej w art. 1 ust. 2 tej ustawy. Ponadto z akt sprawy nie wynika, że [...] posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie. W związku z powyższym organ odwoławczy pismem z [...] listopada 2019 r. wezwał pełnomocnika strony do przedłożenia dowodów w ww. przedmiocie. Pełnomocnik strony w piśmie z [...] listopada 2019 r. wskazał, iż dowodem na posiadanie obywatelstwa polskiego przez [...] przed wybuchem II Wojny Światowej jest znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie o nieruchomościach z [...] sierpnia 2010 r., nr [...] [...] Centralnego Archiwum Państwowego. Ponadto dodatkowo pełnomocnik strony przytoczył przedwojenne przepisy dotyczące obywatelstwa oraz wskazał, że wieś [...] została włączona do gminy wiejskiej [...]. Minister wskazał, że z treści ww. zaświadczenia nie wynika, że [...] posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie, a także, że był narodowości polskiej. Samo zaś zestawienie ww. zaświadczenia oraz przepisów przytoczonych przez pełnomocnika strony oraz faktu, iż wieś [...] znajdowała się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie świadczy jeszcze, że osoba zamieszkująca w tej wsi sama z siebie była obywatelem polskim. Zatem w ocenie organu odwoławczego strony nie udowodniły, że [...] był przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelem polskim, a tym samym właściciel nieruchomości położonej w miejscowości [...] nie spełnił przesłanki obywatelstwa, określonej w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Minister podniósł, że gdyby założeniem ustawodawcy było stwierdzanie przez organ obywatelstwa właściciela nieruchomości pozostawionej na podstawie obowiązujących przed wybuchem II Wojny Światowej, to zbędne byłoby ustanowienie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Minister zaznaczył, że kwestią sporną jest w przedmiotowej sprawie ustalenie następców prawnych [...], a tym samym ustalenie wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Znajdujące się w aktach sprawy, przedłożone przez stronę postępowania, orzeczenie Sądu Obwodowego Rejonu [...] podjętego w imieniu Republiki [...] z [...] listopada 2011 r. stwierdza jedynie przyjęcie spadku po [...] przez jedną z córek [...]. Jednak powyższy dokument nie wskazuje, czy [...] jest jedynym następcą prawnym [...], a tym samym jedyną stroną przedmiotowego postępowania. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy wzywały pełnomocnika strony do przedłożenia do akt sprawy prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po [...]. Ponadto w postępowaniu odwoławczym Minister pismem z [...] października 2019 r., wezwał pełnomocnika [...] do wystąpienia w oparciu o właściwe przepisy do przeprowadzenia procedury uznawania orzeczeń sądów zagranicznych oraz ich wykonywania, w celu stwierdzenia wykonalności orzeczenia przez sąd polski i do wystąpienia do organów właściwych celem uzyskania orzeczenia, z którego będzie wynikał krąg spadkobierców wraz z określeniem ich udziałów w spadku po [...], a następnie przedłożenia oryginału, odpisu lub uwierzytelnionej kopii ww. dokumentów. W odpowiedzi pełnomocnik strony wskazał, że w jego ocenie "brak jest podstawy prawnej do żądania przeprowadzenia procedury uznawania orzeczeń sądów zagranicznych wobec orzeczenia Sądu Obwodowego Rejonu [...] z dnia [...] listopada 2011. (...) błędne jest stanowisko organu II instancji wskazujące, iż orzeczenie Sądu Obwodowego Rejonu [...] z dnia [...] listopada 2011 r. jest niewystarczające dla ustalenia kręgu wszystkich uprawnionych."

Minister podkreślił, że w świetle uchwały NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, wniosek złożony przez [...] wszczynał postępowanie administracyjne wobec wszystkich następców prawnych [...]. Zatem ustalenie, kto jest następcą prawnym [...] jest kwestia istotną, z uwagi na możliwość skierowania decyzji w przedmiotowej sprawie do wszystkich stron postępowania. Orzeczenie Sądu Obwodowego Rejonu [...] z [...] listopada 2011 r. stwierdzające przyjęcie spadku po [...] przez [...] nie określa ani części przyjętego przez ww. spadku, ani innych następców prawnych [...]. Biorąc pod uwagę fakt, iż prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jest zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. niezbywalne, tym bardziej sam fakt przyjęcia przez [...] spadku po [...], ze względu na jej przyrodnią siostrę [...] i jej ewentualnych następców prawnych jest niewystarczający do określenia wszystkich stron postępowania, bowiem [...] nie udowodniła, że jest jedynym następcą prawnym [...]. Brak dokumentów wskazujących następców prawnych [...] uniemożliwia ustalenie wszystkich stron postępowania. Jednakże z uwagi na fakt, iż strona nie przedłożyła na wezwanie zarówno organu I jaki i organu II instancji żądanych dokumentów, a także nie wszczęła stosownej procedury uniemożliwia organowi wydanie rozstrzygnięcia skierowanego do innych stron postępowania. Strona bowiem pomimo wieloletniego prowadzenia postępowania ww. dokumentów na wezwanie organów administracji nie przedstawiła.

Minister podkreślił, że organ administracji ma obowiązek ocenić spełnienie przesłanek określonych w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. przez każdego z właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości. Zatem błędne jest twierdzenie, że jeżeli jeden ze współwłaścicieli spełnił przesłanki określone w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., to można przyjąć, że pozostali współwłaściciele również przesłanki te spełnili. Każdy bowiem ze współwłaścicieli był odrębną osobą fizyczną, która posiadała odmienne cechy (np. moment śmierci, obywatelstwo) z punktu widzenia spełnienia przesłanek określonych w ustawie z 8 lipca 2005 r. Zatem fakt, iż rozstrzygnięcie dotyczące [...], która była żoną [...] i współwłaścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...], a która zamieszkiwała na byłym terytorium RP, była przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelką polską, opuściła byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. i powróciła na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej spełniła przesłanki określone w art. 2 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. było inne, niż decyzja w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], bowiem [...] zmarł na byłym terytorium RP i nie spełnił przesłanek określonych w art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła [...], zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jej niewłaściwe zastosowanie, a to wskutek błędnego uznania, że [...] przed 1 września 1939 r. nie posiadał obywatelstwa polskiego,

2) art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jej niewłaściwe zastosowanie, a to wskutek błędnego uznania, że [...] nie udowodniła, że jest jedynym następcą prawnym [...],

3) art. 3 w zw. z art. 13 ust 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w przypadku współwłasności pozostawionej nieruchomości wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu realizacji prawa do rekompensaty może nie stanowić 20% wartości pozostawionych nieruchomości.

II. prawa procesowego w toku postępowania odwoławczego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu skarżonej decyzji przez organ II instancji do zarzutu strony naruszenia przez organ I instancji art. 8 k.p.a. poprzez przygotowanie całego uzasadnienia prawnego decyzji za pomocą skopiowanego uzasadnienia wyroku NSA, który nie ma związku ze stanem faktycznym sprawy

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej - w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej według norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika, że brak jest w nich dowodów, które świadczyłyby o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez [...] przed 1 września 1939 r. pomimo, że ustawa z 8 lipca 2005 r. wprost stanowi, iż to strony mają obowiązek dołączyć dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Natomiast ww. ustawa nie zawiera regulacji pozwalających na możliwości wywodzenia bądź domniemywania posiadania obywatelstwa polskiego przez właściciela nieruchomości w sytuacji gdy swojego ustawowego obowiązku nie wypełnił. Organ w zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, że przesłanka posiadania obywatelstwa polskiego przez [...] - współwłaściciela nieruchomości, nie została spełniona, bowiem nie zostały do akt złożone dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., natomiast wbrew twierdzeniu strony skarżącej organ autorytarnie nie stwierdził, iż [...] nie posiadał obywatelstwa polskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Marterialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. Tak więc określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1 pkt 1 -3), umowie z dnia 6 lipca 1945 r. (art. 1 ust. 1 pkt 4) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie. Artykuł 3 ust. 1 zd. 1 ustawy stanowi, że w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Z kolei z godnie z art. 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanych przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie by ubiegający się o rekompensatę mogli zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia jednej z nich powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie odmówiono skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], gmina [...], województwo [...]. [...] był współwłaścicielem ww. nieruchomości. Powodem odmowy potwierdzenia ww. prawa była okoliczność nieopuszczenia przez [...] byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie brak powrotu na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej, a więc niespełnienie przesłanek o kreślonych w art. 2 i art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby posiadał on przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie, co z kolei świadczy o niespełnieniu przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Postępowanie w sprawie rekompensaty ma charakter dwuetapowy. Pierwszy etap kończy się wydaniem postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., Postanowienie określa spełnienie wymogów formalnych, o których mowa w przepisach wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy, co pozwala na przejście do etapu drugiego. Jednakże stwierdzenie wskazanych wymogów ustawowych w postanowieniu nie oznacza automatycznego ustalenia prawa do rekompensaty, gdyż z żadnego przepisu ustawy nie wynika związanie organu treścią przedmiotowego postanowienia. Takie związanie naruszałoby dyrektywę racjonalności. Otóż, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone organ ma obowiązek prowadzić je z uwzględnieniem dowodów, jakie będą konieczne do rozpoznania sprawy, więc dotychczasowych, jak i nowo pozyskanych.

Postanowienie Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r., [...], zostało wydane na podstawie art. 7 ust.1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Postanowienie to nie potwierdza prawa do rekompensaty, bo to następuje decyzją wydaną w wyniku przeprowadzenia postępowania (art. 5 ust. 3 ustawy), lecz ma charakter incydentalny, w którym wojewoda dokonuje jedynie wstępnej oceny spełnienia przesłanek do uzyskania rekompensaty. Zasadą postępowania administracyjnego jest orzekanie przez organ w drodze decyzji po przeprowadzeniu postępowania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili orzekania. Jeśli zatem, jak w niniejszej sprawie już po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 7 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, organ stwierdzi istnienie okoliczności uniemożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty, to wydaje decyzję odmawiającą. Pozostałe w obrocie prawnym niezaskarżalne postanowienie wydane na podstawie art.7 ust.1 powołanej ustawy, w ocenie Sądu, organ pierwszej instancji w takiej sytuacji, przed wydaniem decyzji odmownej, powinien uchylić w części dotyczącej nieruchomości pozostawionej przez [...]. Jednakże zaniechanie to nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Prawo do rekompensaty wiązać należy z faktem opuszczenia dawnych terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, a przez to pozostawienia zlokalizowanych tam nieruchomości, w okolicznościach pozostający w związku z wojną. Prawo to nie jest bowiem i nigdy nie było świadczeniem odszkodowawczym za straty w majątku obywateli polskich mieszkających na dawnych [...] związane z działaniami wojennymi (w tym obywateli, którzy na [...] pozostali), ale świadczeniem ex gratia przyznawanym tym, którzy w związku z wojną i ukształtowanym po jej zakończeniu porządkiem geopolitycznym zmuszeni byli do przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego i pozostawienia w związku z tym na opuszczonych terenach należącego do nich mienia nieruchomego. Aczkolwiek pewien substrat odszkodowania w sobie świadczenie to zawiera. Przy czym, co należy podkreślić, nie chodzi tu o samą wolę opuszczenia dawnych [...], ale realne przeniesienie swego centrum życiowego poza te tereny (mogące się odbywać zarówno w ramach formalnej procedury repatriacyjnej, jak też w każdy inny sposób), tudzież braku możności na nie powrotu. Powyższe wynika wprost z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej kreującego materialnoprawne podstawy uzyskania prawa, obejmujące: pozostawienie poza granicami nieruchomości stanowiącej własność uprawnionego oraz opuszczenie przezeń byłego terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub braku możliwości powrotu z tych przyczyn. Na konieczność łącznego spełnienia tych warunków, jako podstawy uzyskania prawa do rekompensaty wskazuje się także konsekwentnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zaś tytułem przykładu można tu przywołać stanowisko wyrażone w uzasadnieniu do uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r. I OPS 3/17.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawała okoliczność, iż [...] zmarł w dniu [...] października 1950 r. w miejscowości [...], powiat [...], Republika [...], a więc w miejscowości, gdzie znajdowała się nieruchomość za pozostawienie której oczekiwano ustalenia prawa do rekompensaty. W tej sytuacji w ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że [...] tę nieruchomość tą opuścił. Nie spełnił zatem jednego z koniecznych warunków uzyskania rekompensaty, wyrażonego w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., w konsekwencji czego prawa do rekompensaty za "pozostawione przez niego" nieruchomości nie mogli również nabyć jego spadkobiercy. Ich uprawnienia są wszak pochodnymi uprawnień byłego właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.).

Odnosząc się do przesłanki obywatelstwa przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. koniecznym warunkiem potwierdzenia tego prawa jest posiadanie obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela nieruchomość pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Przepis ten jest jednoznaczny w swojej treści i nie wymaga interpretacji. Kwestia posiadania przez [...] obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia spełnienia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty. Artykuł 6 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. Dowodami mogą być w odniesieniu do przesłanki obywatelstwa polskiego w szczególności wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 4 pkt 4 ustawy). Jak wynika z treści art. 6 ustawa pierwszeństwo daje dokumentom urzędowym, jednakże nie jest wykluczone w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi, ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie. Przy czym należy podkreślić, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powołanego przepisu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazuje na to, iż po pierwsze tego rodzaju dowód jest niezbędny dla rozpoznania sprawy co do meritum, po wtóre zaś, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar jego dostarczenia. Można oczywiście rozważać, czy jest możliwe dostarczenie tego dowodu na późniejszym etapie postępowania i jaki ma to wpływ na wynik sprawy, nie mniej jednak brak dowodu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego do czasu zakończenia postępowania, wyklucza możliwość uzyskania decyzji pozytywnej. W przypadku braku ww. dowodów organ prowadzący postępowanie powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i okoliczność ta nie uwalnia go od zachowania zasady ustanowionej w art. 7 k.p.a., prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Organ odwoławczy wypełniając ww. obowiązek pismem z [...] listopada 2019 r. wezwał profesjonalnego pełnomocnika nieprezentującego skarżącą do przedłożenia dokumentów świadczących o posiadaniu przez [...] obywatelstwa polskiego.

Przyznać należy rację Ministrowi, iż wbrew twierdzeniu skarżącej, z treści zaświadczenia [...] Centralnego Archiwum Państwowego o nieruchomościach z [...] sierpnia 2010 r., nr [...], nie wynika, że [...] posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, a także, że był narodowości polskiej. W aktach sprawy brak jest więc dowodów, które świadczyłyby o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez [...]. Za takie dowody nie można uznać zeznań świadków [...]. Pokreślić należy, iż tego rodzaju dowód jest niezbędny do wykazania niezbędnej przesłanki określonej w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. i dla pozytywnego załatwienia wniosku. Wbrew twierdzeniom skargi brak jest przy tym możliwości wywodzenia bądź domniemywania posiadania obywatelstwa polskiego przez właściciela nieruchomości, w sytuacji gdy brak jest w aktach sprawy dowodów je potwierdzających. W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów, iż [...] posiadał obywatelstwo polskie, zatem nie nabył prawa do rekompensaty.

Jak słusznie wskazały organy orzekające w przedmiotowej sprawie, i co potwierdza materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy, wnioskodawczyni nie udokumentowała w sposób nie budzący wątpliwości spełnienia przez [...] powyższych przesłanek. Ponadto z brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. wprost wynika, że w przypadku gdy nieruchomość była przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom spełniającym wymogi określone w art. 2. A contrario jeżeli współwłaściciel nie spełnia wymogów określonych w art. 2 ustawy, prawo do rekompensaty mu nie przysługuje. Błędne jest zatem twierdzenie skarżącej, że jeżeli jeden ze współwłaścicieli nieruchomości spełnił przesłanki określone w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., to można przyjąć, że pozostali współwłaściciele również przesłanki te spełnili.

W świetlne NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, wniosek złożony przez [...] wszczynał postępowanie administracyjne wobec wszystkich następców prawnych [...]. Obowiązkiem organu administracji publicznej było zatem zadbanie aby wszystkie znane organowi osoby uprawnione zostały zawiadomione o wszczętym postępowaniu. Wskazać jednak należy, że znajdujący się w aktach sprawy, przedłożone przez skarżącą orzeczenie Sądu Obwodowego Rejonu [...] podjętego w imieniu Republiki [...] z dnia [...] listopada 2011 r. stwierdza jedynie przyjęcie spadku po [...] przez jedną z córek [...]. Jednak powyższy dokument nie wskazuje, czy skarżąca jest jedynym następcą prawnym [...], a tym samym jedyną stroną przedmiotowego postępowania. W toku postępowania odwoławczego Minister wezwał profesjonalnego pełnomocnika [...] do wystąpienia w oparciu o właściwe przepisy do przeprowadzenia procedury uznawania orzeczeń sądów zagranicznych oraz ich wykonywania, w celu stwierdzenia wykonalności orzeczenia przez sąd polski i do wystąpienia do organów właściwych celem uzyskania orzeczenia, z którego będzie wynikał krąg spadkobierców wraz z określeniem ich udziałów w spadku po [...], a następnie przedłożenia oryginału, odpisu lub uwierzytelnionej kopii ww. dokumentów. Strona jednak pomimo obowiązku określonego w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., nie przedłożyła żądanych dokumentów, co uniemożliwiało organowi ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich stron postępowania.

Reasumując Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, a uzasadnienie rozstrzygnięcia sporządzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).