Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1369/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e, art. 6
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu.

Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony.

TEZY

Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu.

Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Włodzimierza G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 września 1997 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski był objęty działaniem przepisami o przeprowadzeniu reformy rolnej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Włodzimierz G. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 września 1997 r. (...) utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Cz. z dnia 12 lutego 1997 r. (...) stwierdzającą, że majątek ziemski W. oraz osada M. K. vel G. zostały objęte działaniem przepisów art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że orzeczenie organu pierwszej instancji zapadło ze względu na to, że przedmiotowy majątek, stanowiący własność Heleny G., matki skarżącego, miał łączną powierzchnię przekraczającą normy obszarowe określone przepisami dekretu. Organ ustalił, że z majątku W. rozparcelowane zostało 209,90 ha /notatka sporządzona 17 stycznia 1997 r./. Osada M. posiadała natomiast 11,5601 ha powierzchni.

W związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji przez skarżącego, organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" i ust. 2 ww. dekretu, na podstawie których nastąpiło przejęcie omawianych nieruchomości, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowe nieruchomości odpowiadały wymienionym warunkom. Podstawę przejęcia stanowił stan prawny nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. W dacie tej wymienione nieruchomości stanowiły własność Heleny G., matki skarżącego. W myśl przepisów art. 2 ust. 2 nieważne były wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust, 1 lit. "e" dokonane po dniu 1 września 1939 r. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie argument, że na mocy testamentu matki, zmarłej w czerwcu 1941 r, skarżący nabył współwłasność ze swoją siostrą dobra W. i osadę M. w K.

W myśl ww. art. 6 dekretu o przejęciu na cele reformy rolnej były także objęte nieruchomości ziemskie wraz z całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Zatem więc młyn też podlegał, przejęciu na cele reformy rolnej jako przedsiębiorstwo przemysłu rolnego.

W skardze zarzuca się, że wniosek dotyczył w całości majątku składającego się z nieruchomości stanowiących tzw. Dobra S., Dobra W., osadę M., K. oraz nieruchomość położoną we wsi K. Wojewoda Cz. wydał natomiast dwie decyzje obejmujące tylko części poszczególne majątku.

Skarżący zarzuca ponadto, że nie zostały w latach 1945/1946 wydane żadne orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego jak też nie sporządzono protokółu przejęcia nieruchomości, co ocenić należy jako bezprawne zabranie nieruchomości. W ocenie strony skarżącej obecnie organy administracji nie mają prawa do stwierdzania faktów z 1945 r.

Skarżący przyznaje, że dobra W., których powierzchnia przekraczała 200 ha przechodziły na cele reformy rolnej, lecz w zamian za to powinno być przyznane inne gospodarstwo lub odszkodowanie przewidziane przepisem art. 17 ww. dekretu.

Osada M. nie podlegała zdaniem skarżącego przepisom dekretu o reformie rolnej ze względu na powierzchnię gruntu 11,56 ha, zaś młyn o mocy przerobowej na dobę 2,5 tony nie podlegał ponadto przepisom ustawy z 30 stycznia 1946 r. o przejęciu na Skarb Państwa gałęzi gospodarki narodowej. Obiekt młyna bez gruntu, został przekazany skarżącemu przez byłą Gminną Spółdzielnię Samopomoc Chłopska w K. w 1990 r. W księdze wieczystej tej nieruchomości nie dokonano wpisu o przejęciu młyna na Skarb Państwa.

W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie orzekającego w sprawie składu Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo orzekające w sprawie organy obu instancji przyjęły, że przedmiotowe nieruchomości ziemskie zostały objęte działaniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 2 ust. 1 lit. "e" jednoznacznie przesądzał o tym, że na własność Skarbu Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie których rozmiar łączny przekraczał określone normy, sumowaniu zatem podlegał obszar wszystkich nieruchomości ziemskich stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Prawidłowo organ administracji przytoczył przepis art. 6 dekretu stosownie do którego objęciu podlegały nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Przejęcie nieruchomości następowało z mocy samego prawa, a organ administracji stosownie do ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza jedynie decyzją administracyjną, czy dana nieruchomość została objęta przepisami ww. dekretu, czy też jest wyłączona spod działania tego aktu. Nie ma przeszkód prawnych, aby taka decyzja została wydana aktualnie, gdy zostanie złożony w tym względzie stosowny wniosek przez podmiot uprawniony. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący dopiero w dniu 5 marca 1998 r. wniósł o wydanie decyzji dotyczącej przedmiotowych nieruchomości domagając się wprawdzie ich zwrotu, wniosek ten jednak w myśl przepisów Kpa prawidłowo rozpatrzony został jako żądanie wydanie orzeczenia stwierdzającego, czy nieruchomości były objęte ww. dekretem, czy też nie podlegały przepisom dekretu o reformie rolnej. Wprawdzie wniosek obejmował poza nieruchomościami wymienionymi w zaskarżonej decyzji jeszcze i inne nieruchomości, co do których została wydana odrębna decyzja, nie można jednak rozstrzygnięcia kwestii dotyczących różnych nieruchomości odrębnymi decyzjami traktować jako naruszenia prawa.

Jak z powyższego wynika, nie było prawnego obowiązku wydania orzeczenia administracyjnego w latach 1945-1945, chyba że w tym czasie został złożony wniosek przez osobę uprawnioną, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. W stosownym czasie skarżący nie domagał się również wydania orzeczenia o przyznaniu samodzielnego gospodarstwa rolnego lub zaopatrzenia miesięcznego określonego w art. 17 dekretu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. /.