Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2900/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18  ust. 1e
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z [...] lipca 2014 r. Nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Infrastruktury i Rozwoju (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania J. K. (dalej "skarżącego") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z [...] stycznia 2013 r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości pod rozbudowę drogi publicznej, utrzymał decyzję Wojewody w mocy.

II. Zaskarżona decyzja Ministra zapadła w następującym stanie faktycznym:

1. Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] (dalej "decyzją zrid"), wydaną na podstawie art.11a ust.1, art.11f i art.17 ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 193, poz.1194 z późn. zm.), dalej "ustawy drogowej", Wojewoda zatwierdził projekt budowlany i zezwolił na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi wojewódzkiej nr [...] relacji W. na odcinkach od km [...] (granica W.) od km ok. [...] (początek projektowanej obwodnicy m. S.) na terenie powiatu [...] (gminy: S., H., D., S.) i powiatu [...] (gmina Z.) województwo [...] – kategoria obiektów budowlanych XXV, XXVI, XXVIII.

2. Wskazaną wyżej decyzją zrid, utrzymaną w części w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2011 r. znak: [...] (w pozostałym zakresie decyzja Ministra miała charakter reformatoryjny) przejęto na własność Województwa [...] (dalej "Województwa") m.in. nieruchomość położoną w Gminie D., obręb [...], oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha (dalej: "przejęta nieruchomość", "nieruchomość przejęta pod drogę"), która powstała z podziału działki nr [...], stanowiącej własność E. i J. K. (dalej "nieruchomość przed podziałem", "nieruchomość przedpodziałowa").

3. Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Wojewoda orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] złotych, za przejęcie działki nr [...] z mocy prawa na własność Województwa, przyznając to odszkodowanie Bankowi [...] w M. (dalej "Bankowi"), tj. wierzycielowi hipotecznemu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką umowną w kwocie [...] zł, obciążającą przed podziałem dokonanym decyzją zrid całą nieruchomość nr [...], stanowiącą własność E. i J. K. Jednocześnie Wojewoda zobowiązał Zarząd Województwa do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Wysokość odszkodowania została ustalona przez Wojewodę na podstawie wartości nieruchomości wydzielonej pod drogę, określonej przez organ w oparciu o operat szacunkowy z dnia 10 lipca 2012 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego [...] W ocenie Wojewody prawidłowość i wiarygodność przedmiotowego operatu nie budzi zastrzeżeń.

4. Skarżący J. K. wniósł do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody z [...] stycznia 2013 r., kwestionując jej zgodność z art.18 ust.1c ustawy drogowej z racji daleko idącego zaniżenia wysokości przyznanego odszkodowania. W ocenie skarżącego, w przypadku wygaśnięcia hipoteki na części nieruchomości przejętej pod drogę na podstawie przepisów ustawy drogowej, odszkodowanie należne wierzycielowi hipotecznemu winno odpowiadać, stosownie do art.18 ust.1c ustawy drogowej, wysokości wierzytelności głównej zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami, nie zaś jedynie wartości przejętej pod drogę części nieruchomości, ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego.

III. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2014 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] stycznia 2013 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

1. Wartość odszkodowania należnego wierzycielowi hipotecznemu została prawidłowo ustalona przez Wojewodę w oparciu o operat szacunkowy z dnia 10 lipca 2012 r., którego aktualność została potwierdzona przez rzeczoznawcę pismem z 30 kwietnia 2014 r.

2. Z ustaleń operatu wynika, że wyceniana nieruchomość położona jest poza terenem zwartej zabudowy mieszkalnej, a dojazd do nieruchomości możliwy jest drogą o nawierzchni asfaltowej. W bezpośrednim sąsiedztwie działki znajdują się tereny niezabudowane, lasy i droga. Na dzień wydania decyzji zrid nieruchomość nie była objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a zgodnie z uchwałą Rady Gminy D. nr [...] w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy D., była natomiast położona na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usługowej MN/U.

3. Wycena gruntu została dokonana przez rzeczoznawcę w podejściu porównawczym, z zastosowaniem metody korygowania ceny średniej. Na potrzeby wyceny przeprowadzono analizę rynkową, obejmującą teren gminy D. w okresie drugiego półrocza 2009 r. do pierwszego półrocza 2011 r. włącznie i dotyczącą transakcji nieruchomościami gruntowymi, przeznaczonymi pod zabudowę mieszkalną na terenach wsi, jak również nieruchomościami gruntowymi rolnymi, dla których możliwe jest wydanie decyzji o warunkach zabudowy z racji sąsiadowania z zabudową mieszkaniową i siedliskową. W badanym okresie na terenie gminy D. biegła odnotowała 26 transakcji nieruchomościami podobnymi do nieruchomości wycenianej, z których wybrała 11 transakcji do zbioru jako próbkę reprezentatywną. Średnia cena jednostkowa tych nieruchomości wynosiła [...] zł/m2. Ostatecznie rzeczoznawca majątkowy obliczyła wartość prawa własności gruntu oznaczonego jako działka nr [...] na kwotę [...] zł.

4. Prawidłowość i wiarygodność przedmiotowego operatu nie budzi zastrzeżeń. Operat zawiera wszystkie elementy, wymagane przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz.518) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r. nr 207, poz.2109 z późn. zm.). Autorka operatu wyczerpująco wyjaśniła przyjęty przez nią wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzowała przyjęty rynek transakcyjny. Opinia opiera się na prawidłowych danych, dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym ustaleniu współczynników korygujących. Stwierdzając, że cel wywłaszczenia nie zwiększa wartości wycenianej nieruchomości, skarżąca prawidłowo oparła wycenę o transakcje nieruchomościami przeznaczonymi pod zabudowę mieszkaniową, co odpowiada wymogom § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r.

5. Odnosząc się do zarzutu odwołania organ wskazał, że z istoty hipoteki wynika, że w razie wywłaszczenia fizycznie wydzielonej części nieruchomości niemożliwe jest ustalenie w jakiej części hipoteka obciąża wywłaszczoną część. Skutkiem wywłaszczenia części nieruchomości jest podział nieruchomości przekształcający hipotekę zwykłą w hipotekę łączną. Przekształcenie polega na tym, że w razie podziału nieruchomości obciążonej hipoteką, hipoteka obciążająca dotychczas nieruchomość obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział (hipoteka łączna). Wierzyciel, któremu przysługuje hipoteka łączna, może według uznania żądać zaspokojenia w całości lub w części z każdej nieruchomości z osobna, z niektórych z nich lub ze wszystkich łącznie. Z mocy prawa wywłaszczona część nieruchomości zostaje obciążona całą kwotą w jakiej hipoteka została ustanowiona.

6. Wbrew żądaniu odwołania wykluczona jest możliwość zaliczenia całej zabezpieczonej hipoteką łączną sumy pieniężnej na odszkodowanie w sytuacji, w której suma ta przekracza wartość wywłaszczonej części nieruchomości.

7. Podkreślenia wymaga, że stosownie do art.18 ust.1a ustawy drogowej, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art.12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw. Jednocześnie jednak w art.18 ust.1b ustawodawca zastrzegł w sposób kategoryczny ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu przejęcia własności nieruchomości, stanowiąc że suma wysokości odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, z wyłączeniem kwot, o których mowa w ust. 1e i 1f, i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.

8. W niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia postulowane w odwołaniu zastosowanie wprost przepisu art.18 ust.1 c ustawy drogowej. W świetle tego przepisu, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, to wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką a odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami. Względy wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej przywołanego przepisu w zestawieniu z ważnymi racjami ekonomicznymi, społecznymi i prawnymi przemawiają bowiem za odstąpieniem od jego literalnego brzmienia. Wypłacenie bowiem wierzycielowi hipotecznemu, tj. Bankowi odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki na nieruchomości wywłaszczonej, w kwocie odpowiadającej całej wierzytelności wraz z należnymi odsetkami, zabezpieczonej dotąd hipoteką na nieruchomości przedpodziałowej bez uwzględnienia faktu, że zabezpieczenie hipoteczne obciąża w dalszym ciągu tę część nieruchomości przedpodziałowej, która nie została wywłaszczona, byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

IV. J. K. wniósł do Sądu skargę na decyzję Ministra, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi odwoławczemu wadliwą ocenę prawną sprawy.

Uzasadniając zarzuty skargi, skarżący wskazał w szczególności, co następuje:

1. Z operatu szacunkowego powinno jasno wynikać, czy ograniczone prawa rzeczowe wpływają na wartość nieruchomości, jeśli tak to w jakiej wysokości. W przypadku ustalenia, że ograniczone prawo rzeczowe nie wpływa na wartość nieruchomości, to w decyzji ustalającej odszkodowanie na rzecz właściciela lub użytkownika wieczystego organ powinien odmówić ustalenia odszkodowania na rzecz osób, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe;

2. Każda hipoteka ustanowiona na nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wygasa z chwilą uzyskania przymiotu ostateczności przez tę decyzję. Z faktem wygaszenia hipoteki związana jest konieczność ustalenia odszkodowania za to prawo, które stosownie do treści art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, powinno odpowiadać wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką;

3. Z uwagi na to, że w wyniku podziału nieruchomości hipoteka obciążająca dotychczas nieruchomość obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział (hipoteka łączna) to oznacza, że na każdej nieruchomości powstałej w wyniku podziału istnieje hipoteka zabezpieczająca całą wierzytelność. W konsekwencji za hipotekę, która wygasła na części przejętej nieruchomości, odszkodowanie będzie odpowiadać wysokości wierzytelności głównej (do pełnej wysokości), bez względu na to, że hipoteka utrzymuje się na pozostałych częściach;

4. Organ odszkodowawczy powinien zbadać treść księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości przejętej pod budowę drogi, ze szczególnym uwzględnieniem dat dokonania wpisów hipotek ustanowionych na danej nieruchomości;

5. Organ przy ustaleniu odszkodowania powinien ustalić wysokość świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką, a informację w tym zakresie może uzyskać wyłącznie od stron stosunku prawnego w ramach którego ustanowiono hipotekę, albowiem zapisy w księdze wieczystej nie muszą oddawać aktualnego zadłużenia dłużnika.

V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie i podtrzymał ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Nieuwzględnienie skargi sprowadza się do jej oddalenia, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, zakończonego w drugiej instancji zaskarżoną do Sądu decyzją Ministra, było ustalenie na podstawie art.12 ust.4a, 4b i 4f oraz art.18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonej w gminie D., obręb [...], oznaczone jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha.

2. Regulacje ustawy drogowej, odnoszące się do kwestii ustalania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na mocy decyzji zrid nieruchomości przeznaczonych pod drogę, przewidują w szczególności, co następuje:

(-) Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust.4 (tj. za nieruchomości wywłaszczone na mocy decyzji zrid), wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art.12 ust.4a ustawy);

(-) Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (art.12 ust.4b ustawy);

(-) Odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust.4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art.12 ust.4f ustawy).

(-) Wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art.18 ust.1 ustawy).

(-) Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw (art.18 ust.1a ustawy);

(-) Suma wysokości odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, z wyłączeniem kwot, o których mowa w ust. 1e i 1f, i wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego (art.18 ust.1b ustawy);

(-) Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami (art.18 ust.1c ustawy);

(-) Kwotę odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustaloną na dzień, o którym mowa w ust. 1, wypłaca się osobom, którym te prawa przysługiwały (art.18 ust.1d ustawy).

3. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii wskazania właściwego sposobu ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działki nr [...] w sytuacji, w której działka ta została postanowieniami decyzji zrid wyodrębniona z działki nr [...], obciążonej hipoteką umowną w kwocie [...] złotych na rzecz Banku [...] w M.

4. Skarżący podnosi, że podział jednej nieruchomości obciążonej hipoteką na dwie lub więcej mniejszych powoduje z mocy prawa powstanie na wszystkich nieruchomościach wyodrębnionych w wyniku tego podziału, hipoteki łącznej. Istota tej hipoteki wyraża się w tym, że obciąża ona wszystkie wskazane wyżej nieruchomości w takiej samej wysokości (każda z nieruchomości jest zatem obciążona hipoteką w takiej wysokości, w jakiej hipoteka ta obciążała nieruchomość przed podziałem), a wierzyciel hipoteczny może według swojego uznania żądać zaspokojenia wierzytelności hipotecznej z którejkolwiek z tych nieruchomości. Na tego rodzaju zdarzenie prawne (tj. powstanie hipoteki łącznej) nakłada się w przypadku podziału nieruchomości, dokonanego postanowieniami decyzji zrid, skutek w postaci wygaśnięcia hipoteki na nieruchomości wywłaszczonej pod drogę. Tym samym, jak podkreśla skarżący, wraz z podziałem należącej do niego nieruchomości (obciążonej hipoteką na rzez Banku), dokonanym decyzją zrid, doszło do jednoczesnego wystąpienia następujących skutków prawnych: 1) wyodrębnienia z nieruchomości istniejącej przed podziałem nowej nieruchomości, automatycznie wywłaszczonej pod drogę, 2) powstania na ta wydzielonej nieruchomości hipoteki łącznej w wysokości odpowiadającej wysokości hipoteki obciążającej nieruchomość przedpodziałową, 3) wygaśnięcia hipoteki łącznej na nieruchomości wywłaszczonej.

Powołując się na te okoliczności skarżący żąda zastosowania w sprawie art.18 ust.1c ustawy drogowej, tj. wywodzi, że z racji wygaśnięcia z mocy prawa hipoteki łącznej na wywłaszczonej nieruchomości, przeznaczonej pod drogę odpowiedzialność odszkodowawcza beneficjenta wywłaszczenia (Województwa [...]) wobec Banku – wierzyciela hipotecznego obejmuje spłatę całości zabezpieczonego hipoteką świadczenia głównego wraz z odsetkami. Innymi słowy skarżący prezentuje pogląd, że zachodząca z mocy ustawy drogowej likwidacja zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości wywłaszczonej pod drogę nakłada na Województwo obowiązek faktycznego zwolnienia skarżącego z całości jego zabezpieczonych hipoteką zobowiązań wobec Banku (pozostających do spłaty), mającego nastąpić w drodze przyznania Bankowi odszkodowania odpowiadającego kwocie tych zobowiązań. Zdaniem skarżącego dla oceny prawnej tej kwestii bez znaczenia pozostaje zarówno fakt, że wywłaszczeniem objęto jedynie niewielką część nieruchomości przedpodziałowej i że hipoteka w dalszym ciąg obciąża jej część niewywłaszczoną (tj. nieruchomość stanowiącą działkę nr [...].

Jednocześnie skarżący podniósł, że zastosowane przez organ, a przewidziane w art.18 ust.1b ustawy ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej beneficjenta wywłaszczenia do wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego (odnoszące się w myśl przepisu również do odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych), nie odnosi się do odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wygaśnięcia hipoteki (w ocenie skarżącego przepis ten odnosi się do innych niż hipoteka ograniczonych praw rzeczowych, podczas gdy kwestia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki poddana jest w całości regulacji osobnej, tj. regulacji art.18 ust.1c ustawy).

5. Taka ocena prawna sprawy nie znajduje akceptacji po stronie organu odwoławczego, który wywodzi że uwzględnienie żądania skarżącego doprowadziłoby do rażącej i niedopuszczalnej w świetle zasad Konstytucji RP dysproporcji pomiędzy świadczeniem odszkodowawczym a uszczerbkiem majątkowym, doznanym przez Bank oraz skarżącego. Zdaniem Ministra specyfika sprawy nakłada w tej sytuacji na organ obowiązek dokonania takiej wykładni art.18 ust.1c ustawy, która uwzględniając jej wymiar celowościowy, systemowy oraz funkcjonalny, umożliwi zastosowanie przepisu w sposób zgodny z jego oczywistym i nie budzącym wątpliwości ratio legis. W ocenie organu odwoławczego górną granicę należnego Bankowi odszkodowania wyznacza w tej sytuacji art.18 ust.1b ustawy, stanowiący że odszkodowanie to nie może przekroczyć wartości wywłaszczonej nieruchomości. Wychodząc z tych założeń Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody, ustalającą sporne odszkodowanie w wysokości odpowiadającej wartości wywłaszczonej nieruchomości, ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego.

6. Punktem wyjścia do oceny zagadnienia prawnego, będącego przedmiotem powstałego sporu jest bez wątpienia wniosek, że przepis art.18 ust.1c ustawy stanowi zabezpieczenie interesów wierzyciela hipotecznego w sytuacji, w której zabezpieczająca jego wierzytelność hipoteka została ustanowiona na nieruchomości wywłaszczonej następnie na zasadach przewiedzianych w ustawie drogowej. Przepis art.12 ust. 4c ustawy stanowi, że jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, prawa te wygasają. Wynika stąd wprost, że hipoteka (będąca w świetle art.244 § 1 k.c. ograniczonym prawem rzeczowym), stanowiąca zabezpieczenie spłaty wierzytelności, wygasa z dniem, w którym decyzja zrid staje się ostateczna. Na skutek tak daleko idącego skutku wywłaszczeniowego, pociągającego za sobą wygaśnięcie hipoteki wierzyciel, hipoteczny traci zatem zabezpieczenie spłaty przysługującej mu wierzytelności. Okoliczność tego rodzaju stanowi w oczywisty sposób uszczerbek majątkowy po stronie wierzyciela hipotecznego, który musi zostać mu zrekompensowany. Nie ulega przy tym wątpliwości, że działanie art.18 ust.1c ustawy działa w bezpośredni sposób również na interes samego dłużnika hipotecznego (a zarazem byłego właściciela nieruchomości), albowiem prowadzi de facto do spłaty przez beneficjenta wywłaszczenia jego zadłużenia wobec wierzyciela hipotecznego.

7. Zauważyć jednakże należy, że przywołany wyżej art.18 ust.1c ustawy znajduje proste zastosowanie jedynie w modelowej sytuacji, w której cała nieruchomość obciążona hipoteką zostaje wywłaszczona pod drogę, a zatem całe dotychczasowe zabezpieczenie hipoteczne, ustanowione na rzecz wierzyciela na nieruchomości przed jej wywłaszczeniem, wygasa. W następstwie wywłaszczenia wierzyciel hipoteczny nie korzysta już zatem z żadnego zabezpieczenia swoich roszczeń na nieruchomości.

8. Treść art.18 ust.1c ustawy nie daje jednakże jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób należy go stosować w sytuacji, w której wywłaszczenie nieruchomości decyzją zrid dotyczy nie całej nieruchomości obciążonej hipoteką, a wyłącznie jej części. W wyniku wywłaszczenia powstaje zatem sytuacja, w której, tak jak w niniejszej sprawie, z pierwotnej nieruchomości zostaje wydzielona działka drogowa, natomiast własność pozostałej części nieruchomości przedpodziałowej pozostaje w dalszym ciągu przy byłym właścicielu. Hipoteka obciążającą dotąd jedną nieruchomość przedpodziałową obciąża w dalszym ciągu nieruchomość niewywłaszczoną, jak też i nowo wydzieloną nieruchomość drogową (hipoteka łączna) z tym jednakże zastrzeżeniem, że ta ostatnia automatycznie wygasa. Niewątpliwie dochodzi w takim wypadku do hipotetycznego pogorszenia się sytuacji wierzyciela hipotecznego, albowiem w następstwie po pierwsze, wywłaszczenia części nieruchomości obciążonej hipoteką, a po drugie, nietrwałości równoległego zabezpieczenia hipotecznego, obciążającego wydzieloną nieruchomość drogową, podlegającą wywłaszczeniu, zmniejsza się wartość nieruchomości obciążonej hipoteką (z uwagi na zmniejszenie jej powierzchni). Nie jest to jednakże sytuacja tożsama w skutkach z wymienionym na wstępie przypadkiem wywłaszczenia całości nieruchomości obciążonej hipoteką, prowadzącym do całkowitej utraty zabezpieczenia hipotecznego przez wierzyciela. Nie ulega przy tym wątpliwości, że opisane wyżej zmniejszenie się wartości nieruchomości obciążonej hipoteką może w praktyce w żaden sposób nie pogorszyć sytuacji wierzyciela hipotecznego, a to z tej racji, że na skutek niewielkiego zmniejszenia się powierzchni nieruchomości, jej wartość w dalszym ciągu pokrywa wartość tego zabezpieczenia.

9. W świetle powyższych uwarunkowań podzielenie postulowanej przez skarżącego wykładni art.18 ust.1c ustawy drogowej, zakładającej spłatę przez podmiot publiczny, który nabył jedynie część nieruchomości obciążonej hipoteką, całości zabezpieczonego tą hipoteką długu tylko z racji wygaśnięcia z mocy prawa hipoteki łącznej na nieruchomości drogowej, wyodrębnionej w wyniku wywłaszczenia, z jednoczesnym pominięciem faktu, że hipoteka zabezpieczająca wierzytelność nadal obciąża nieruchomość, nie przejętą w wyniku wywłaszczenia, prowadziłoby do oczywistego i rażącego zdeformowania zasad ponoszenia przez podmioty publiczne odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia mienia prywatnego. Doszłoby bowiem w tej sytuacji do nieuzasadnionego uprzywilejowania zarówno wierzyciela hipotecznego, jak i byłego właściciela wywłaszczonej części nieruchomości. Prawidłowa wykładnia art.18 ust.1c ustawy drogowej, stosowanego w sprawach o których mowa powyżej, musi mieć na względzie unikniecie takiego skutku.

10. Podkreślenia w tym kontekście wymaga, że decyzją zrid z dnia [...] sierpnia 2010 r. przedpodziałowa działka o nr ewid. [...] o powierzchni [...] ha (wg księgi wieczystej) została podzielona na dwie działki, tj.: przejętą pod drogę działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz działkę nr [...]. Wynika stąd, że powierzchnia nieruchomości obciążonej hipoteką zmniejszyła się w wyniku podziału dokonanego decyzją zrid jedynie o 0,3%. Żądanie skarżącego, aby Województwo dokonało w związku z powyższym spłaty całości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką jest w tej sytuacji całkowicie bezzasadne. W oczywisty sposób nie można przyjąć, aby tak nieznaczne zmniejszenie się powierzchni nieruchomości przedpodziałowej wpłynęło w istotny sposób na wartość istniejącego w dalszym ciągu przedmiotu zabezpieczenia hipotecznego w postaci działki nr [...]. Nie można uznać, że na skutek wywłaszczenia zabezpieczenie hipoteczne Banku doznało realnego uszczerbku.

11. Stanowisko organu odwoławczego, że do odpowiedzialności odszkodowawczej Województwa wobec Banku znajduje zastosowanie ograniczenie, wynikające z art.18 ust.1b ustawy drogowej (ograniczenie odpowiedzialności do wartości wywłaszczonej nieruchomości) jest w pełni uzasadnione.

12. W świetle powyższego zasadnie przyjęto w kontrolowanym postępowaniu odwoławczym, że w związku z koniecznością ustalenia kwoty odszkodowania należnego Bankowi koniecznym jest ustalenie wartości wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o stosowną opinię rzeczoznawcy majątkowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko organów, że ustalenia rzeczoznawcy we wskazanym wyżej zakresie zostały poczynione w sposób rzetelny i zgodny z przepisami zarówno ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. Opinia ta stanowi zatem wiarygodny dowód w sprawie, w związku z czym mogła stanowić podstawę jej rozstrzygnięcia.

13. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że wywiedziona skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, w konsekwencji czego podlega oddaleniu.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.