Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 945/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2014 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej P. B. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 23.01.2014 r., na podstawie art. 1 ust. 1, 1a i 3, art. 3 ust. 1, pkt. 2, art. 5 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (tj. Dz. U.

z 2012 r., poz.83) odmówił nieodpłatnego przekształcenia na rzecz P. B. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], objętej księgą wieczystą nr [...], położonej w K. - w prawo własności.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 27.11.2013 r. P. B. złożyła wniosek o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej wyżej nieruchomości gruntowej. Wnioskodawczyni nabyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na podstawie postanowienia z dnia 11.04.2005 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym W. B. oraz umowy zniesienia współużytkowania wieczystego zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia 17.05.2013 r.

Organ wskazał, że nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest wyjątkiem od ogólnej zasady odpłatności, a art.5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości odsyła do art. 1 ust. 1a zawierającego katalog takich przypadków, przyznając uprawnienia do nieodpłatnego przekształcenia użytkownikom wieczystym lub ich następcom prawnym, którym oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste w zamian za wywłaszczenie, lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. Mając na uwadze powyższe, następstwo prawne, o którym mowa w art.5 pkt 1 ww. ustawy musi być rozumiane jako następstwo pod tytułem ogólnym. Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § 1 kodeksu cywilnego. Natomiast przedmiotem sukcesji pod tytułem szczególnym (zawarcie umowy przeniesienia prawa) jest pojedynczo określone prawo lub prawa, a nie ogół praw majątkowych. Dlatego nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze określonej czynności prawnej, obojętnie czy pod tytułem odpłatnym `- jak sprzedaż, czy pod tytułem darmym- jak darowizna, nie obejmuje przeniesienia praw do ekwiwalentu za wywłaszczenie nieruchomości. Nie powoduje zatem następstwa prawnego w rozumieniu art.5 powołanej ustawy. Za przedstawioną wyżej interpretacją, ograniczającą pojęcie następstwa prawnego w przypadku nieodpłatnego przekształcenia, przemawia również wykładnia celowościowa omawianego przepisu. Jego ratio legis polega bowiem na osobistej rekompensacie dla osób bezpośrednio poszkodowanych poprzez utratę mienia. Dla poparcia swojego stanowiska organ przytoczył rozważania prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 12.04.2000 r.,

K. 8/98.

Dalej organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest następczynią prawną zmarłego W. B., następcy prawnego M. i A. B., którzy na podstawie orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa [...] z dnia 30.04.1960 r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 17.09.1959 r. Nr D.K.W. 580/59 uzupełniającej orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 12.03.1959 L.j.w. zostali wywłaszczeni na rzecz Skarbu Państwa z nieruchomości objętej Lwh 552 l.kat. 295, Lwh 124 l.kat.296, Lwh 123 l.kat. 297/2, Lwh 499 l.kat 297/1. Na podstawie powołanego orzeczenia W. B. przyznane zostało prawo do zamiennej nieruchomości rolnej, położonej w K. nadającej się do prowadzenia gospodarstwa ogrodniczego, odpowiedniej ze względu na charakter, wyposażenie i położenie, tytułem odszkodowania za ww. grunt. Następnie decyzją Nr [...] z dnia 21.01.1972 r. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa orzekł o zmianie na zgodny wniosek stron orzeczenia z dnia 30.04.1960 r. przyznając m.in. W. B. prawo do zamiennej nieruchomości rolnej położonej w K., nadającej się do prowadzenia gospodarstwa ogrodniczego odpowiedniej ze względu na charakter, wyposażenie i położenie.

W świetle powyższego organ stwierdził, że wnioskodawczyni nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na zasadach sukcesji pod tytułem szczególnym (umowa zniesienia współużytkowania wieczystego zawarta w formie aktu notarialnego w dniu 17.05.2013 r.) a zatem nie może być uznana za następczynię prawną w rozumieniu art. 5 pkt 1 w związku z art. 1 ust 1a ustawy.

P. B. wniosła odwołanie od ww. decyzji domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia o przyznaniu jej prawa do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej w prawo własności. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 kpa polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy w zakresie sposobu

nabycia przez odwołującą prawa do nieruchomości, a także pominięcie przez organ jej słusznego interesu;

- art. 8 kpa polegające na rozpoznaniu sprawy w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, a przejawiający się wadliwą interpretacją przepisów w celu odmowy realizacji praw słusznie przyznanych;

-art. 9 kpa polegające na braku udzielenia jakichkolwiek wyjaśnień w zakresie przysługujących jej uprawnień i motywów, którymi kierował się organ wydając

zaskarżoną decyzję;

- art. 76 § 1 kpa polegające na pominięciu domniemania wynikającego z orzeczenia

sądowego, wydanego sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] z dnia 11.04.2005 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym

W. B. tworzącego domniemanie istnienia sukcesji uniwersalnej

w zakresie praw związanych z nieruchomością gruntową położoną w K., objętą [...],

- art. 77 § 1 kpa polegające na braku szczegółowej analizy zebranego w sprawie

materiału dowodowego, w tym zwłaszcza znajdującego się w aktach sprawy aktu

notarialnego z dnia 17.05.2013 r., a co najmniej dokonaniu wadliwych ustaleń stwierdzających, iż w drodze wspomnianego aktu notarialnego odwołująca nabyła własność nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], objętej KW nr [...] podczas gdy prawidłowa interpretacja przedmiotowego dokumentu powinna doprowadzić organ do przekonania, iż na jego mocy uregulowano jedynie już uprzednio przysługujące odwołującej prawo użytkowania wieczystego;

- art. 5 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odwołującej nie przysługuje prawo do nieodpłatnego przekształcenia nieruchomości gruntowej, w sytuacji gdy jednoznaczna treść tego przepisu nakazuje przyjąć, że odwołująca znajduje się w kręgu podmiotów uprawnionych do nieodpłatnego przekształcenia praw do nieruchomości co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu,

- art. 922 kc poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odwołująca

nie nabyła prawa do nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] na podstawie sukcesji uniwersalnej tj. w drodze dziedziczenia lecz w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego sytuacji gdy jednoznaczna treść tego przepisu, a także treść orzeczenia z dnia 11.04.2005 roku (sygn. akt [...]) nakazuje przyjąć, że opisana wyżej nieruchomość gruntowa weszła w skład spadku, a w drodze wspomnianego aktu notarialnego doszło jedynie do ustalenia sposobu korzystania z nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu.

W uzasadnieniu odwołująca się podniosła, że z uwagi na fakt, iż uprawnienie, o którym mowa w art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości jest prawem dziedzicznym nie może ulegać wątpliwości, że przeszło ono na odwołującą. Jednak organ l Instancji w sposób nieuprawiony wywiódł, że wskutek czynności prawnej znoszącej współużytkowanie nieruchomości nabytej w drodze dziedziczenia ustawowego odwołująca utraciła prawo do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności. Oczywistym jest bowiem, że wskutek, dokonanej aktem notarialnym z dnia 17.05.2013 roku czynności prawnej nie nabyła prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] lecz ukształtowała to prawo stając się jedynym użytkownikiem wieczystym tejże działki. Na mocy czynności prawnej już z samej definicji, nazwanej "podziałem" nie można nabyć nowych praw do gruntu, a jedynie uregulować już uprzednio istniejące, nabyte wraz z prawami zbywalnymi. Podkreśliła, że nabyła swoje uprawnienia wprost, a to na podstawie ustalonego przez organ l Instancji dziedziczenia ustawowego stwierdzonego wyrokiem sądu, a nie na podstawie czynności prawnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją

z dnia 11.04.2014 r., znak: [...], na podstawie art. 5 pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że brak jest podstaw do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] w prawo własności aczkolwiek z innego powodu niż to wskazał organ I instancji.

Organ II instancji przyznał, że działka oznaczona nr 91 (po zmianie numeracji działka nr [...]) została oddana w użytkowanie wieczyste W. B. w 2/3 i S. D. w 1/3 w zamian za wywłaszczoną nieruchomość położoną w gm. kat K. składającą się z parcel I.kat [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,8091 ha stanowiącą własność A. i M. B. - rodziców W. B. i S. D.. Z kolei P. B. nabyła udział w użytkowaniu wieczystym przedmiotowej nieruchomości w części (1/12 czyli 6/72) na podstawie umowy darowizny zawartej w dniu 16.12.1998 r., a w części (1/18 czyli 4/72) na podstawie dziedziczenia (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie z dnia 7.04.2008 r. sygn. akt [...] z dnia 11.04.2005 r. sygn. akt [...]). P. B. stała się zatem współużytkownikiem wieczystym działki nr [...] częściowo na podstawie sukcesji syngularnej (umowa darowizny), częściowo na podstawie sukcesji generalnej (w drodze dziedziczenia). Powyższe wynika jednoznacznie z treści aktu notarialnego zawartego w dniu 17.05.2013 r. w przedmiocie zniesienia współużytkowania wieczystego działki nr [...].

W świetle art. 5 i art. 1 ust. 1a cyt. ustawy prawo nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przysługuje tym osobom fizycznym lub ich następcom prawnym, którym przed dniem 5.12.1990 r. oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste w zamian za nieruchomość wywłaszczoną lub przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów. W orzecznictwie sądowoadminstracyjnym jednolicie wskazuje się, że prawo nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przysługuje następcom prawnym osób, które uzyskały prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, jeżeli ich następstwo prawne wynika z sukcesji generalnej, w szczególności jest wynikiem dziedziczenia. W ocenie Kolegium, skoro nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości ma charakter wyjątku, sukcesja generalna, jeżeli nie odnosi się do całości nieruchomości, musi dotyczyć całości udziału w prawie użytkowania wieczystego, aby osoba, będąca następcą prawnym osoby, która prawo użytkowania wieczystego nabyła w zamian za wywłaszczoną nieruchomość, mogła żądać nieodpłatnego przekształcenia tego prawa w prawo własności. Tymczasem P. B. udział w użytkowaniu wieczystym działki nr [...], wynoszący 10/72, jedynie w części (4/72) nabyła w drodze sukcesji generalnej. Pozostała część udziału jest wynikiem czynności cywilnoprawnej, a to umowy darowizny, co - w ocenie Kolegium - przekreśla możliwość nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego. Tytuł prawny P. B. do działki nr [...] nie wywodził się bowiem w całości z sukcesji generalnej.

P. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podnosząc tożsame zarzuty co w odwołaniu (pominięto jedynie zarzut naruszenia art. 9 kpa). Skarżąca domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że zgodnie z treścią ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z żądaniem bezpłatnego przekształcenia prawa mogą wystąpić następcy prawni osób fizycznych będących w dniu 13.10.2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5.12.1990 r. Analizując zatem literalną treść przepisu nie może ulegać wątpliwości, że skarżąca spełnia wszelkie ustawowe przesłanki, uprawniające ją do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania w prawo własności. Fakt, iż udział w nieruchomości został nabyty także w drodze darowizny nie wyłącza okoliczności, iż skarżąca nabyła prawo użytkowania wieczystego przede wszystkim w drodze dziedziczenia a zatem sukcesji generalnej. Twierdzenia sugerujące, iż ze spornego uprawnienia może skorzystać jedynie osoba, która wyłącznie w ramach sukcesji generalnej nabyła prawo do użytkowania wieczystego nieruchomości stanowią przejaw zawężającej wykładni przepisów, do czego organ nie jest upoważniony. Przepisy prawa, statuujące sporne uprawnienie nie wprowadzają żadnych obostrzeń w kwestii zakresu nabycia praw, a ograniczają się do stwierdzenia, że wnioskodawca musi być następcą prawnym, którym niewątpliwie jest skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Stosownie do treści art.1 ust.1 i ust.1 a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U..2012.83 – tekst jednolity), osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności.

Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r.

Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a (ust.3).

W przypadku współużytkowania wieczystego z żądaniem przekształcenia występują wszyscy współużytkownicy wieczyści, z zastrzeżeniem ust. 2 (art.2 ust.1 ustawy).

Zgodnie zaś z przepisem art.5 pkt 1 cytowanej ustawy przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do dokonania interpretacji pojęcia "następca prawny", użytego w art.5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości i udzielenia odpowiedzi, czy pod tym pojęciem należy rozumieć osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej - na przykład dziedziczenia, czy również takie osoby, które uzyskały to prawo w drodze sukcesji pod tytułem szczególnym.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się jednolicie, że pojęcie "następcy prawnego", w rozumieniu art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie odnosi się do następcy prawnego w drodze sukcesji singularnej. Osoby wskazane w art. 5 pkt 1 ustawy są przez ustawodawcę traktowane w sposób szczególny. Zostały one pozbawione prawa własności w drodze wywłaszczenia bądź umowy (zawieranej zwykle pod groźbą wywłaszczenia). Celem przyznania prawa do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności było wyrównanie szkody wynikłej z przymusowego pozbawienia prawa własności w zamian za użytkowanie wieczyste. Celu tego nie sposób realizować wobec osoby, która w drodze czynności cywilnoprawnej nabyła prawo użytkowania wieczystego. O ile zatem z żądaniem przekształcenia - zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy mogą wystąpić osoby fizyczne, prawne i spółdzielnie będące następcami prawnymi osób, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości i nabyli to użytkowanie na zasadzie sukcesji generalnej, jak i sukcesji singularnej, o tyle prawo do nieodpłatnego nabycia mają wyłącznie następcy prawni, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej (np. wyrok NSA z dnia 18.11.2013 r., sygn. I OSK 1288/12, wyrok z dnia 24.04.2013 r., sygn. I OSK 1907/11, wyrok z dnia 27.11.2008 r., sygn. I OSK 1752/07 (internetowa centralna baza orzeczeń NSA). W tym ostatnim wyroku Sąd wskazał, że w prawie administracyjnym regułą jest, że uprawnienia i obowiązki są ściśle związane z osobą administrowaną, a ich przenoszalność następuje w drodze bądź szczególnej regulacji, bądź wyprowadza się ją z treści samego uprawnienia lub obowiązku, najczęściej rzeczowego tj. odnoszącego się do rzeczy. Zatem użycie przez ustawodawcę terminu "następca prawny" w odniesieniu do danego uprawnienia lub obowiązku o charakterze administracyjnym w każdym przypadku wymaga interpretacji.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy te podziela. Nie sposób bowiem przyjąć, by każdy następca prawny (na przykład następca pod tytułem szczególnym, który nabył prawo w drodze sprzedaży i jest osobą obcą w stosunku do zbywcy) wraz z prawem użytkowania wieczystego nabywał prawo do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa we własność.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, w dniu 17 marca 1977 r. jako współużytkownicy wieczyści działki nr [...] obr. [...] (następnie nr [...]) do księgi wieczystej wpisani zostali: W. B., syn A. i M. w 2/3 częściach oraz S. D., córka A. i M. w 1/3 części. W. B. zmarł w 2004 r., a S. D. w 1994 r.

Na dzień 13.10.2005 r. współużytkownikami wieczystymi działki nr [...] byli:

- M. P., wnuczka S. D. - w wyniku dziedziczenia,

- B. N., wnuczka S. D. - w wyniku dziedziczenia,

- A. T., córka W. B. - w wyniku dziedziczenia i darowizny z 1998 r.,

- P. B., wnuczka W. B. - w wyniku dziedziczenia i darowizny z 1998 r.

Tak więc przez P. B. spełniona została przesłanka z art. 1 ust.1 a pkt 1 i art.5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U..2012.83 – tekst jednolity) – jest ona następcą prawnym w wyniku sukcesji generalnej (spadkobrania) W. B., który w 1977 r. został wpisany do księgi wieczystej jako współużytkownik wieczysty działki nr [...] w zamian za wywłaszczenie, które nastąpiło przed dniem 5 grudnia 1990 r. Wyżej wymienieni współużytkownicy działki nr [...] w dniu 13.05.2013 r. zawarli umowę zniesienia współużytkowania wieczystego. W wyniku tej umowy skarżąca została użytkownikiem wieczystym działki nr [...]. Nie oznacza to jednakże, że dopiero w tym dniu skarżąca stała się nabywcą prawa użytkowania wieczystego o jakim była mowa wyżej. Nabywcą tego prawa została już wcześniej, a na skutek umowy z dnia 13.05.2013 r. doszło jedynie do przekształcenia charakteru tego prawa, a to wobec podziału rzeczy (działki nr [...]), na której prawo to zostało ustanowione. Dlatego nie można podzielić oceny dokonanej przez organ I instancji, że skoro wnioskodawczyni nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na zasadach sukcesji pod tytułem szczególnym (umowa zniesienia współużytkowania wieczystego zawarta w formie aktu notarialnego w dniu 17.05.2013 r.), to nie może być uznana za następczynię prawną w rozumieniu art. 5 pkt 1 w związku z art. 1 ust 1a ustawy.

Okoliczność, że w dniu 13.10.2005 r. P. B. była współużytkownikiem wieczystym działki nr [...], a w dniu złożenia wniosku o przekształcenie – wyłącznym użytkownikiem wieczystym działki nr [...], powstałej w wyniku podziału działki nr [...], sama przez się nie przekreśla możliwości nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tej działki.

Skarżąca jest spadkobierczynią współużytkownika wieczystego W. B., który współużytkowanie wieczyste uzyskał w zamian za wywłaszczenie, które nastąpiło przed dniem 5 grudnia 1990 r.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art.2 ust.1 ustawy w przypadku współużytkowania wieczystego z żądaniem przekształcenia muszą wystąpić wszyscy współużytkownicy wieczyści, którym do określonej nieruchomości to prawo przysługuje. Z istoty prawa użytkowania wieczystego wynika bowiem, że w prawo własności można przekształcić wyłącznie całość tego prawa. Skoro prawem użytkowania wieczystego (art.232 k.c.) mogą być obciążone jedynie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, to niemożliwa jest sytuacja, by przekształceniu w prawo własności uległ jedynie udział w użytkowaniu wieczystym, gdyż prowadziłoby to do sytuacji, że pozostałe udziały w prawie użytkowania wieczystego istniałyby na udziale we własności należącym do osoby fizycznej.

Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności może uzyskać tylko taki użytkownik wieczysty, który został do tego uprawniony w art. 1ust.1 a ustawy o przekształceniu i jednocześnie pozostaje użytkownikiem wieczystym w dniu wnioskowania o przekształcenie oraz w dniu orzekania o przekształceniu.

Nie narusza tej reguły wystąpienie z żądaniem przekształcenia przez osobę, która stała się jedynym użytkownikiem wieczystym działki (powstałej w wyniku podziału nieruchomości, będącej we współużytkowaniu wieczystym spadkobierców osób, które to użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie) na podstawie umowy zniesienia współużytkowania wieczystego.

Rozróżnienie rodzajów nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości (sukcesja generalna, sukcesja singularna) jest istotne dla dokonania oceny, czy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wystąpiła osoba fizyczna będąca w dniu 13 października 2005 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskała w zamian za wywłaszczenie, ewentualnie będąca następcą prawnym takiej osoby.

Rozróżnienia tego nie można natomiast stosować do zdarzenia prawnego polegającego na umownym zniesieniu współużytkowania wieczystego dokonanego przez następców prawnych użytkownika wieczystego, który uzyskał to prawo w zamian za wywłaszczenie.

Za błędny uznać również pogląd organu odwoławczego, że ponieważ tytuł prawny P. B. do działki nr [...] nie wywodził się w całości z sukcesji generalnej, przekreśla to możliwość nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego. Z żadnego przepisu ustawy zależność taka nie wynika.

P. B., jako sukcesor generalny udziału wynoszącego 1/18 w prawie użytkowania wieczystego działki nr [...], co najmniej w takim udziale miała uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia w prawo własności.

Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty przemawiające za szczególnym rozumieniem pojęcia "następca prawny", użytego w art.5 ustawy (rekompensata dla osób fizycznych, które utraciły prawo własności uzyskując w zamian prawo użytkowania wieczystego i ich następców prawnych pod tytułem ogólnym) istotne jest to, że skarżąca jest spadkobierczynią W. B.. Fakt, że część udziału w prawie użytkowania wieczystego uzyskała wcześniej w drodze darowizny, nie może mieć znaczenia.

Wobec powyższego, stwierdzając naruszenie prawa materialnego, a to art.5 pkt 1 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.145 pkt 1 lit. a i art.135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.