Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1987/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister lub organ) decyzją z dnia [...] lipca 2020r., nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania W. C. i W. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] .

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia 22 lipca 2015 r., sprecyzowanym pismem z dnia 28 czerwca 2018 r., o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1962 r. wystąpiła W. C. , spadkobierczyni byłego właściciela.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r.

Odwołania od decyzji Wojewody [...] złożyli W. C. i W. J. ,

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] stwierdziło, że w 1944 r. wszyscy mieszkańcy wsi [...] zostali wysiedleni (w tym P. L. ), a ich grunty zostały zajęte pod lotnisko. Od roku 1955 do 1956 r. grunty te użytkowało Państwowe Gospodarstwo Rolne. W 1956 r. PGR został rozwiązany i od tego czasu większość gruntów leżała odłogiem, zaś część gruntów użytkowali miejscowi rolnicy. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu Komisji [...] z dnia 18 stycznia 1962 r. w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstwa rolnego opuszczonego wynika, że niezabudowane gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, stanowiące własność P. L., było opuszczone, zaś grunty wchodzące w jego skład leżały odłogiem. Komisja nie stwierdziła zamieszkiwania gospodarstwa przez rodzinę L., ani występowania inwentarza żywego czy maszyn lub urządzeń technicznych na terenie gospodarstwa. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że gospodarstwo było zamieszkane lub uprawiane przez właściciela w dacie wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r. Z treści tej decyzji wynika zatem, że omawiane gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. W badanej sprawie zostały zatem spełnione łącznie wszystkie przesłanki kwalifikujące omawiane gospodarstwo rolne do przejęcia na rzecz Państwa. Niekwestionowany jest bowiem fakt, że przed przejęciem omawianego gospodarstwa na własność państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, a przy tym gospodarstwo to nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź wskazanego dzierżawcę.

Rozpatrując zarzut, że decyzja została skierowana do P. L. , który w dniu wydania tej decyzji nie żył (zmarł w 1952 r.), organ nadzoru wskazał, że z treści decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r. nie wynika, że została ona skierowana do nieżyjącego w dniu jej wydania P. L. (nie został on wymieniony w jej rozdzielniku). Decyzja była wywieszona na tablicy ogłoszeń Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] od dnia 17 sierpnia do dnia 5 września 1962 r. Zgodnie bowiem z art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego w ówczesnym brzmieniu (Dz. U. Nr 30, poz. 168) pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu należało pozostawić w aktach i wywiesić o tym obwieszczenie na okres czternastu dni w biurze [...] rady narodowej (prezydium miejskiej, dzielnicowej rady narodowej, rady narodowej osiedla), co też uczyniono. Pisma te uważa się za doręczone w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie. Decyzje administracyjne dotyczące opuszczonych gospodarstw rolnych, jak wynika z istoty regulacji stanu prawnego opuszczonych nieruchomości, często dotyczyły właścicieli gospodarstw, którzy zmarli. Wywieszenie decyzji na tablicy ogłoszeń było formą poinformowania o fakcie przejęcia gospodarstwa na własność państwa spadkobierców, którzy mieliby legitymację do zaskarżenia decyzji

w administracyjnym toku instancji. Minister podkreślił, że nawet gdyby w czasie postępowania administracyjnego ustalono spadkobierców P. L. , to omawiane gospodarstwo, jako opuszczone, i tak podlegałoby przyjęciu na własność państwa. Niedoręczenie decyzji spadkobiercom P. L. można uznać za naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, polegające na braku udziału strony w tym postępowaniu, jednakże na pewno nie można tego uznać za rażące naruszenie prawa.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą W. C. kwestii, że w protokole z dnia 18 stycznia 1962 r. w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstwa rolnego opuszczonego, Komisja [...] jako nieużytki wskazała jedynie pow. [...] ha, a zatem w pozostałej części grunty P. L. musiały być użytkowane, organ nadzoru podniósł, że kryterium wyodrębnienia nieużytków o pow. [...] ha (obok gruntu omego o pow. 10,94 ha) nie stanowi faktyczne użytkowanie (lub nieużytkowanie) gruntu tylko jego przeznaczenie wynikające z klasyfikacji gruntu.

Rozważając z kolei podniesione przez W.J. kwestie, że po wysiedleniu mieszkańców wsi [...], ich grunty zostały pierwotnie zajęte pod lotnisko, ale od lat pięćdziesiątych XX w. były użytkowane przez państwowe gospodarstwo rolne lub przez rolników, organ odwoławczy zauważył, że stwierdzenie o "użytkowaniu przez państwowe gospodarstwo rolne lub przez miejscowych rolników" odnosi się do całego terenu lotniska, a nie konkretnie do gruntu P. L. . Poza tym nawet przy założeniu, że grunty P. L. były uprawiane w latach pięćdziesiątych XX w., to po pierwsze nie ma dowodu, że użytkowanie tych gruntów odbywało się z woli dawnego właściciela (tj. przez użytkownika lub dzierżawcę wskazanego przez P. L. ), a po drugie z akt sprawy wynika, że według stanu na dzień wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r. grunty P. L. leżały odłogiem.

Natomiast odnosząc się do zarzutu W. C., że istnieje prawdopodobieństwo uprawiania gospodarstwa przez spadkobierców P. L. , oraz do zarzutu W. J., że Komisja [...] sporządzała protokół w dniu 18 stycznia 1962 r., więc mogła nie zauważyć użytkowania gruntów P. L. i poddawania ich minimalnym zabiegom agrotechnicznym, Minister zauważył brak poparcia tych zarzutów jakimikolwiek dowodami. Brak dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym, stanowi negatywną przesłankę do wzruszenia tych ustaleń. Wszelkie wątpliwości co do tego, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1962 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść jej legalności. Organ podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Rażące naruszenie prawa musi być na tyle drastyczne, aby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej takim naruszeniem stanowiło ważniejszą wartość niż zasada trwałości decyzji ostatecznej wynikająca z art. 16 k.p.a.

Skoro nie ma podstaw, aby podważyć ustalenia, że przesłanki przejęcia gospodarstwa zostały spełnione, to nie można stwierdzić, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1962 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. i § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Analiza pozostałych przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. również prowadzi do wniosku, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1962 r. nie jest obarczona żadną z wad wskazanych w tych punktach.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2020 r. wniosła W. C. . Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, iż, wydanie decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r, skierowanej do osoby nieżyjącej, o czym stanowi wprost treść tej decyzji, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, jak również błędne uznanie, iż wszczęcie i prowadzenie postępowania bez wiedzy i realnego udziału zainteresowanego nie stanowi takiego naruszenia, podczas gdy właściwa analiza przedmiotowej sprawy, w tym utarte stanowisko judykatury prowadzi do przyjęcia wniosków przeciwnych,

Z ostrożności procesowej zaskrzonej decyzji zarzuciła także:

2. mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie przepisu art. 80 k.p.a. w z w. z art. 7 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p..a poprzez dowolną a nie swobodna ocenę dowodów oraz opieraniu się na własnym przekonaniu i domysłach, a nie faktach, tak co do:

a) błędnego uznania, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 1962 r. nie była skierowana do P. L. , bowiem w rozdzielaniu nie zawierała imienia i nazwiska ww., podczas gdy treść decyzji oraz użyte tam sformułowania w czasie teraźniejszym, a nie przeszłym prowadza do przyjęcia wniosków przeciwnych:

b) błędnego uznania, iż w sposób obiektywny ustalono, że przedmiotowe gospodarstwo rolne było porzucone (opuszczone) podczas, gdy organ nie wziął pod uwagę i nie ustosunkował się do sprzecznych treści wynikających z decyzji i jej uzasadnienia oraz protokołu w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstwa rolnego, gdzie w protokole z jednej strony wskazano, iż gospodarstwo leży odłogiem, aczkolwiek sprzecznie w rubryce nieużytki wskazano jedynie powierzchnie [...] ha, zaś z drugiej strony wskazano w uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej, iż gospodarstwo to jest użytkowane przez miejscowych rolników, nie wykluczając tym samym, iż może być ono użytkowane przez P. L. , bądź jego następców prawnych,

c) organ pominął całkowicie okoliczność, iż wydana decyzja wywłaszczeniowa była nieobiektywna i jednokierunkowa, bowiem miała wyłącznie na celu przejecie za wszelką cenę przedmiotowych gruntów na rzecz nowotworzonego Państwowego Gospodarstwa Rolnego, co wprost wynika z treści uzasadnienia wydanej decyzji oraz sposobu procedowania prezydium, między innymi zaniechania powiadomienia o wszczętym i prowadzonym postępowaniu (brak wywieszonej informacji przed wydaniem decyzji) oraz uniemożliwienia wzięcia czynnego udziału w sprawie czyniąc de facto to postępowanie niejawnym. ;

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że wydanie decyzji z dnia [...] sierpnia 1962 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] miało miejsce z naruszeniem prawa. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2020 r., Sąd pragnie przede wszystkim zauważyć, że została ona wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Celem tego postępowania jest ustalenie istnienia bądź braku istnienia przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. W tym miejscu godzi się wskazać, że rażące naruszenie prawa wynikać może tylko z wady oczywistej i niedającej się pogodzić ze standardami państwa prawa, gdyż jest naruszeniem tzw. kwalifikowanym, w uproszczeniu o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, niebudzącym wątpliwości, czyli takim, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Przy czym chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy oraz nierodzący rozbieżności w wykładni. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2008r., sygn. akt I OSK 1710/07 (CBOSA), cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Można zatem powiedzieć, że w przypadku badania tej przesłanki nieważności decyzji ocena poprawności zastosowania przepisu prawa jest łagodniejsza - mniej rygorystyczna - niż w przypadku oceny dokonywanej w toku instancji (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1383/10, publ. jw.). Skoro zatem istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, Sąd był uprawiony jedynie do oceny, czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak też Wojewoda [...] orzekający w niniejszej sprawie, prawidłowo przyjęli, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a.

Jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1962 r. została wydana na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą tę ustawę (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Art. 2 ust. 1 tej ustawy w dacie wydawania kwestionowanej decyzji miał następujące brzmienie: Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne."

Nie ma wątpliwości, że w niniejszej sprawie chodzi o "wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli". Przesłanki przejęcia w takim przypadku określa się na dzień wydawania decyzji w tym przedmiocie.

Stosownie zaś do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198), który również został powołany w podstawie prawnej kontrolowanego w nadzorze rozstrzygnięcia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Decyzją z [...] sierpnia 1962 r. postanowiono przejąć na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone w [...] stanowiące własność P. L. .

Treść powoływanych wyżej przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa.

Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma zatem ocena czy zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki ustawowe, uprawniające Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa.

Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, trzeba zaznaczyć, iż dokumentacja sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 1962 r., a zatem sprzed 59 lat, którą udało się zgromadzić organom w toku postępowania nadzwyczajnego ( mimo szerokich poszukiwań), nie jest kompletna. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] sierpnia 1962 r oraz protokół z dnia 18 stycznia 1962 r. w sprawie opisu warunków gospodarczych gospodarstwa rolnego opuszczonego. Podnieść trzeba, iż problematyka braku kompletnej dokumentacji źródłowej z postępowania zwykłego była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych kontrolujących decyzje organów nadzorczych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Przy czym, ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach – ani na domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest bowiem jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi (wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 470/08, publik: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten sąd w składzie orzekającym w całości podziela.

Z treści decyzji z [...] sierpnia 1962 r. wynika, że w 1944 r. wszyscy mieszkańcy wsi Zielone Kamedulskie zostali wysiedleni, w tym także P. L. , grunty zaś zastały zajęte pod lotnisko. W latach 1955-1956 grunty te były w użytkowaniu PGR-U. W 1956 r. PGR został rozwiązany, a grunty w większości leżą odłogiem. Odnosząc się do przesłanki zaniechania uprawy gospodarstwa w całości lub w części, zauważyć trzeba, iż z akt sprawy nie wynika aby w okresie poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji z 1962 r. przedmiotowe gospodarstwo rolne było uprawiane. Z treści kwestionowanej decyzji wynika, że przedmiotowe grunty leżą odłogiem od kilku lat. Również z protokołu z dnia 18 stycznia 1962 r. dotyczącego gospodarstwa P. L. wynika, że było ono niezabudowane. Jest opuszczone i leży odłogiem, dlatego powinno być przejęte na Skarb Państwa. Zatem prawidłowo organy nadzoru wywiodły, że przejęte decyzją z dnia [...] sierpnia 1962 r. nieruchomość była opuszczona w rozumieniu ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Wobec braku innych dokumentów potwierdzających okres nieuprawiania gruntu – trudno jest jednoznacznie ustalić, od kiedy ziemia leżała odłogiem. Jednakże w świetle ww. aktów prawnych czas, w jakim gospodarstwo nie było uprawiane nie ma decydującego znaczenia, liczy się sam fakt nie uprawiania ziemi. Żaden inny dokument nie wskazuje natomiast na użytkowanie przedmiotowego gospodarstwa. Mając powyższe na uwadze, uznać należało, iż przy przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co oznacza, iż odmowa stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji jest prawidłowa.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, że nie może odnieść skutku zarzut rażącego naruszenia prawa przez skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej tj. do P. L. , który zmarł w 1952 r. Decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] dotyczyła przejęcia gospodarstwa rolnego jako opuszczonego, stanowiącego własność P. L. . Decyzja ta nie została jednak skierowana do P. L. . Na decyzji figuruje adnotacja PRN o treści "Powyższa decyzja została wywieszona na tablicy ogłoszeń w dniu 16 sierpnia 1962 r., zdjęto 5 września 1962 r. Niniejsze orzeczenie uprawomocniło się 10 września 1962 r." Stosownie do art. 45 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w 1962 r.) pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela, pozostawia się w aktach sprawy, o czym wywiesza się obwieszczenie na okres czternastu dni w biurze [...] rady narodowej (prezydium miejskiej, dzielnicowej rady narodowej, rady narodowej osiedla). Pisma te uważa się za doręczone w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie. Należy podkreślił, że jedynym dokumentem urzędowym, na podstawie, którego organ orzekający o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa mógł ustalić czyją własność stanowiło omawiane gospodarstwo były dane z ewidencji gruntów i budynków. Przy czym zgodność jej wpisów ze stanem faktycznym i prawnym spoczywała nie na prowadzącym ewidencję, a na zobowiązanych do wszelkich zmian danych objętych ewidencją. Nikt z uprawnionych spadkobierców P. L. wpisu tego nie aktualizował, mimo że ciążył na nim taki obowiązek wynikający z dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. nr 6, poz. 32). W ewidencji jako właściciel-władający widniał P. L. . Usprawiedliwione było zatem wywieszenie decyzji na tablicy ogłoszeń Urzędu. Mimo tego nikt nie zainteresował się losem gospodarstwa.

Abstrahując nawet od tego poglądu, wskazanie w uzasadnieniu decyzji osoby nieżyjącej nie można traktować z urzędu jako rażącego naruszenia prawa, w sytuacji gdy organ orzekający o przejęciu gospodarstwa nie dysponował danymi adresowymi jego następców prawnych wskutek niedopełnienia przez nich obowiązku ujawnienia wszelkich zmian co do prawa własności (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1255/14 publik. CBOSA). W takiej bowiem sytuacji należy rozważyć jakie skutki ma okoliczność śmierci byłego właściciela w kontekście oceny legalności rozstrzygnięcia co do meritum. Zgodzić się należy z organem, iż nawet gdyby spadkobiercy P. L. brali udział w postępowaniu, nie miałoby to wpływu na treść decyzji. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pominięcie strony w postępowaniu administracyjnym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Okoliczność ta może natomiast stanowić podstawę do ubiegania się o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 kpa.

Należy także zwrócić uwagę na charakter sprawy administracyjnej (w aspekcie oceny skutków śmierci strony). Wiele praw lub obowiązków administracyjnych polega na ukształtowaniu osobistej sytuacji podmiotu administrowanego. Wówczas nie budzi wątpliwości, że nie jest możliwe określenie sytuacji prawoadministracyjnej osoby, która nie ma zdolności prawnej. Równocześnie należy zauważyć, że są sprawy administracyjne, których celem nie jest ukształtowanie osobistych praw lub obowiązków jednostki, ale przede wszystkim określenie statusu prawnego rzeczy. W sprawach tych, jako dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (art. 30 § 4 k.p.a.). Rozróżnienie tych dwóch rodzajów spraw administracyjnych jest o tyle istotne, że w pierwszym przypadku śmierć strony uniemożliwia nawiązanie stosunku administracyjnoprawnego (zagadnienie materialnoprawne), zaś w drugim przypadku śmierć strony jest zjawiskiem o naturze prawnoprocesowej, związanym z prawem strony do udziału w postępowaniu. W orzecznictwie dostrzeżono tę różnorodność spraw administracyjnych w aspekcie skutków śmierci strony, wyodrębniając m. in. kategorię aktów rzeczowych, czyli regulujących sytuację prawną rzeczy (por. np. wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2275/11, CBOSA oraz wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1853/17, CBOSA). W takim sprawach wydanie decyzji w sytuacji, gdy strona (np. właściciel nieruchomości, której dotyczyło postępowanie) nie żył, nie determinuje per se uznania, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie mieliśmy do czynienia właśnie z tego rodzaju rozstrzygnięciem o charakterze rzeczowym (tj. kształtującym sytuację prawną rzeczy). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r., gospodarstwa opuszczone mogą być przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Zatem skutek prawny orzeczenia następował tu niezależnie od tego, kto był rzeczywiście właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Z tego powodu w piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, iż nałożenie obowiązków czy przyznanie uprawnień osobie zmarłej decyzją administracyjną kwalifikowane jest jako rażące naruszenie prawa, ale jedynie wówczas, gdy osoba taka jest bezpośrednim adresatem decyzji, a nie w przypadku "skierowania" decyzji do osoby zmarłej, której status strony w danym przypadku wynikał z interesu prawnego o charakterze refleksowym. Tym samym, jedynie błąd co do adresata materialnoprawnego - osoby dysponującej interesem prawnym skutkuje nieważnością decyzji (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1275/13; wyrok WSA w Krakowie z 24 marca 2016, sygn. akt II SA/Kr 734/15 – https://orzeczenia.nsa.gov.pl; A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, K.p.a. Komentarz, LEX 2010, s. 359).

Nie może również odnieść pożądanego przez skarżącą skutku zarzut, że w sposób obiektywny nie ustalono, czy przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że organy, rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z sierpnia 1962 r., dysponowały ograniczonym materiałem dowodowym. W sytuacji, gdy powyższa decyzja pozostaje od blisko 60 lat w obrocie prawnym, wywołując określone skutki prawne, to tym bardziej wykazane musi być w sposób niebudzący wątpliwości, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Kontrolowana bowiem decyzja, jako decyzja ostateczna, korzystała z domniemania legalności i prawidłowości (zob. np. wyrok NSA z 10 września 2014 r., sygn. akt I OSK 229/13, CBOSA). Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej, co do zasady wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że tylko stwierdzone, a nie domniemane, rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 26 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 214/07, CBOSA). Tym samym podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące zapisów z protokołu ze stycznia 1962 r., a odnoszące się do opisu lustrowanych gruntów, jak też dywagacje dotyczące możliwego użytkowanie przedmiotowego gospodarstwa przez bliżej nieokreślone osoby, nie mogą odnieść skutku.

Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych też przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze, tak dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów procesowych.

Mając na względzie wszystkie wyżej wykazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie, wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.