Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 623/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.),, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia oddziaływania linii napowietrznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. na rzecz skarżącego S. K. kwotę 500 (słownie: pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. (dalej: PWINB) decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. (dalej: PINB) z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie oddziaływania linii napowietrznej 110kV przebiegającej nad nieruchomością przy ul. R. [...] w B.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

PINB na wniosek S. K. prowadził postępowanie administracyjne w sprawie indukowania napięcia na pokryciu dachowym budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. R. [...] w B. W trakcie postępowania organ ustalił, że przedmiotowy budynek mieszkalny, drewniany, z nieużytkowanym poddaszem, z dachem dwuspadowym pokrytym blachodachówką, zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] września 1959 r. - znajduje się bezpośrednio pod linią wysokiego napięcia. Pokrycie dachu budynku wymieniono w 2007 r. zamieniając dachówkę cementową na blachodachówkę, na które to prace inwestor nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich legalność. Po wykonaniu tych robót na pokryciu dachowym stwierdzono występowanie napięcia, które ma bezpośredni związek z przebiegającą tam linią wysokiego napięcia 110 kV.

Celem doprowadzenia powstałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem organ nadzoru budowlanego I instancji podejmował szereg czynności, w tym kolejnymi postanowieniami nakładał na strony określone obowiązki. Część z tych postanowień organ odwoławczy uchylał. Spośród rozstrzygnięć, które miały znaczenie dla dalszego biegu postępowania wymienić należy:

- postanowienie PWINB z dnia [...] lutego 2009 r., którym zobowiązano S. K. do przedłożenia oceny technicznej wykonanych samowolnie robót budowlanych polegających na wymianie pokrycia dachowego budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. R. [...] w B. - w zakresie zgodności tych robót z przepisami technicznymi;

- postanowienie PINB z dnia [...] lutego 2009 r., którym zobowiązano P. D. B. Spółka z o.o. (zarządcę linii) do przedłożenia oceny technicznej stwierdzającej, czy linia energetyczna nad budynkiem mieszkalnym stwarza zagrożenia dla użytkowników budynku, ze wskazaniem sposobu usunięcia zagrożenia. PWINB w dniu [...] marca 2009 r. utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, a uchylił jedynie w zakresie wskazanego terminu przedłożenia ekspertyzy – przedłużając ten termin.

Powyższe postanowienia wydano po przeprowadzonej przed organem I instancji rozprawie administracyjnej, na której P. D. B. Sp. z o.o. przedłożyła S. K. propozycję wykonania uziemienia dachu na koszt P. bez konieczności wykonywania ekspertyzy technicznej, na co inwestor wyraził zgodę. Po przedłożeniu przez S. K. i P. D. B. wymaganych ekspertyz (z ekspertyzy wykonanej przez P. wynikało, że linia energetyczna nie stanowi zagrożenia dla ludzi i środowiska mimo wytwarzania pola elektromagnetycznego, zaś gromadzenie się ładunku elektrycznego na pokryciu dachu związane jest z zastosowanym pokryciem wykonanym z metalu) – PINB wydał w dniu [...] lipca 2009 r. dwie decyzje:

- w jednej z nich zobowiązał S. K. do wykonania, w uzgodnieniu z P. i w oparciu o przedłożoną ocenę techniczną: uziemienia dachu budynku mieszkalnego, uziomu otokowego przy budynku mieszkalnym i budynku gospodarczym, zgodnie z wytycznymi zawartymi w ocenie technicznej, warstwy izolacyjnej (asfalt, trylinka, beton) w pasie dwumetrowym wokół budynków w przypadku przekroczenia dopuszczalnych wartości napięć dotykowych;

- w drugiej zobowiązał P. D. B. do wykonania, w oparciu przedłożoną opinię techniczną: warstwy asfaltu o grubości 10 cm na powierzchni gruntu pod słupem i wokół słupa na zewnątrz - 1,5 m od zewnętrznego obrysu metalowej konstrukcji słupa; wykonania badania sprawdzającego, czy zastosowanie środka typu M 1,3 spowoduje zachowanie warunku skutecznej ochrony przed dotykiem pośrednim przy przedmiotowym słupie oraz dostosowania rezystancji uziomów do zgodności z przepisami i wymaganiami. Decyzja skierowana do P. się ostateczna, natomiast decyzja skierowaną do S. K. została przez niego zaskarżona do P., który w dniu [...] sierpnia 2009 r., orzekając na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. oraz 66 ust.1 pkt 1 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.), dalej jako p.b., uchylił ją jedynie w zakresie wskazanego terminu wykonania obowiązków, zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy. Decyzje organów nadzoru budowlanego obydwu instancji zostały jednakże uchylone przez WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie II SA/Bk 588/09. Zdaniem sądu, organ błędnie ustalił źródło zagrożenia, którym jest nie budynek mieszkalny (jego pokrycie dachowe, zmienione według zasad sztuki budowlanej), ale linia energetyczna wysokiego napięcia biegnąca nad nim. Stąd też S. K. może być odpowiedzialny wyłącznie za samowolę budowlaną polegającą na zmianie pokrycia dachowego i w kierunku możliwości zalegalizowania tej samowoli powinno być prowadzone postępowanie w pierwszej kolejności. Sąd zwrócił uwagę na konieczność wyeliminowania nieprawidłowości związanych ze słupem energetycznym nr 20 na działce nr [...] oraz konieczność właściwego ustalenia kręgu stron postępowania, który może ulec zmianie w sytuacji wykonania uziemienia wokół słupa i budynku gospodarczego, które są położone na granicy działki. Sąd polecił ocenę wpływu linii wysokiego napięcia na inne obiekty położone w jej sąsiedztwie.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu PINB decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nakazał P.D.B. wykonanie określonych robót budowlanych, jednakże decyzja ta została uchylona przez PWINB decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Organ odwoławczy orzekł jednocześnie merytorycznie na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. w następujący sposób: nakazał P. D. B. wykonanie uziemienia dachu budynku mieszkalnego i gospodarczego na działce nr [...] przy ul. R. [...] w B., wykonanie uziomu otokowego przy budynkach zgodnie z wytycznymi z oceny technicznej, wykonanie badania wartości napięć dotykowych i wrażeniowych przy słupie nr [...] i przy metalowych zwodach dachowych zainstalowanych przy obydwu budynkach – przed wykonaniem uziomów odprowadzających ładunki z metalowych dachów budynków. Wskazał, że jeżeli mierzone wartości napięć dotykowych przekroczą największą wartość dopuszczalną – należy wykonać warstwy izolacyjne (asfalt, trylinka, beton) w pasie dwumetrowym wokół budynków.

Na skutek skargi S. K., WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 grudnia 2010 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 471/10, stwierdził nieważność obu powyższych rozstrzygnięć jako zawierających wady wymienione w art. 156 § 1 pkt 4 i pkt 5 k.p.a. Zdaniem sądu, organy nadzoru budowlanego obydwu instancji uprościły ocenę prawną wynikającą z uprzednio wydanego wyroku WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 588/09, nie dokonały analizy stanowiska sądu i wszystkich istotnych jego elementów, pominęły kwestię samowoli budowlanej skarżącego, a automatycznie przeniosły na P. D. obowiązki nałożone wcześniej na S. K., dotyczące czynności na jego nieruchomości. Doprowadziło to do sytuacji wydania decyzji niewykonalnej technicznie i prawnie oraz w stosunku do podmiotu, który zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. nie mógł być adresatem obowiązków polegających na wykonaniu robót na posesji innego podmiotu, niewyrażającego na to zgody. Zdaniem sądu, organy winny przeprowadzić postępowanie w przedmiocie samowoli budowlanej na podstawie art. 50 – 51 p.b., a wynik tego postępowania będzie miał bezpośredni wpływ na postępowanie w sprawie obowiązków P. D., którego zawieszenie sąd polecił rozważyć. Wskazał też, że do postępowania w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej organ może wykorzystać sporządzone ekspertyzy, jednakże należy zweryfikować przydatność ich zakresu dla prowadzonego postępowania legalizacyjnego. Końcowo polecono organowi podjęcie czynności wyjaśniających i skorzystanie ze środków dowodowych, jakie wyłonią się w toku postępowania. W związku z powyższymi wytycznymi, PINB wszczął postępowanie administracyjne dotyczące samowolnej wymiany pokrycia dachu (z dachówki cementowej na blachodachówkę) na budynku mieszkalnym, w wyniku którego to postępowania nakazano inwestorowi wykonanie uziemienia dachu. Po wywiązaniu się przez S. K. z nałożonego obowiązku (inwestor przedłożył protokół badania uziemienia dachu i protokół badania technicznego urządzeń uziemiających roboczych, z których wynikało, że na dachu napięcie już nie występuje) - PINB decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie "indukowania pola elektromagnetycznego na dachu". W wyniku odwołania S. K. – PWINB decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Obydwie decyzje (pierwszoinstancyjna umarzająca i drugoinstacyjna utrzymującą ją w mocy) zostały następnie uchylone przez WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie II SA/Bk 164/13. Sąd, wskazując na własne i organów związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w sprawach II SA/Bk 588/09 i II SA/Bk 471/10, wyjaśnił że wiążące było przede wszystkim zalecenie dwutorowego prowadzenia sprawy tj. w kierunku legalizacji samowoli budowlanej dokonanej przez skarżącego oraz w kierunku oceny oddziaływania przedmiotowej linii z punktu widzenia regulacji art. 66 ust. 1 p.b. Zdaniem składu orzekającego w sprawie II SA/Bk 164/13, z obydwu wyroków (II SA/Bk 588/09, II SA/Bk 471/10) nie sposób wyprowadzić tezy, jakoby zawężono przedmiot postępowania wyłącznie do wpływu linii wysokiego napięcia na budynki i wyłączono badanie tego wpływu na życie i zdrowie ludzi. Jak podkreślono, już w wyroku w sprawie II SA/Bk 588/09 wyraźnie wskazano, że "sprawa będąca przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu ma ogromne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo ludzi, dlatego też powinna być rozpatrzona przez organy nadzoru budowlanego priorytetowo, a zarządca sieci energetycznej powinien zostać zobligowany do stworzenia bezpiecznych warunków funkcjonowania dla skarżącego i jego rodziny". Tymczasem, zdaniem sądu w sprawie II SA/Bk 164/13, organy nie przeprowadziły postępowania w oparciu o przesłanki wynikające z art. 66 p.b., a jedynie stanęły na stanowisku, że przedmiotem postępowania jest wąsko pojęta kwestia indukowania napięcia na dachu budynku mieszkalnego skarżącego i że wraz z uziemieniem tego budynku w ramach postępowania legalizacyjnego - postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Przy czym, organy wyraźnie rozróżniają, że skarżącemu chodzi o zbadanie stanu technicznego przedmiotowej linii. Zdaniem sądu, ze stanowiskiem organów zgodzić się nie można. Przede wszystkim w art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. wyraźnie przewidziano, że organy winny badać, czy obiekt budowlany nie zagraża nie tylko bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, ale przede wszystkim życiu lub zdrowiu ludzi. Organy zaś skupiły się jedynie na oddziaływaniu linii na budynek mieszkalny. Ponadto sąd w sprawie II SA/Bk 471/10 wyraźnie zobowiązał organy do przeprowadzenia postępowania w ramach art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., wyjaśniając przy tym, że "w toku postępowań (organy) winny pomyśleć o zachowaniu zasady ich szybkości i sprawności z uwagi na przedmiot sprawy oraz wydaje się być konieczne i celowe korzystanie przez organy nadzoru budowlanego z uprawnień do kontroli obiektów budowlanych (art. 81 ust. 1 pkt 1 lit. "b" oraz ust. 4 p.b.) celem zapewnienia warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia. W razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa ustawodawca przewidział uprawnienia z art. 69 ust. 1 p.b.". We wskazanym art. 69 ust. 1 p.b. jest wyraźnie mowa o niebezpieczeństwie dotyczącym ludzi lub mienia. Zdaniem sądu w sprawie II SA/Bk 164/13, organy nie tylko nie zastosowały się do przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. i wytycznych sądu zawartych w obu cytowanych wyrokach, ale na dodatek wyraźnie stwierdziły, że w ich ocenie badanie stanu technicznego linii energetycznej nie jest przedmiotem postępowania zakończonego wydanymi decyzjami. Brak jest, zdaniem sądu, podstaw do twierdzenia, że w sytuacji toczącego się w trybie art. 66 p.b. postępowania, gdy skarżący wyraźnie domaga się zbadania wpływu linii wysokiego napięcia zarówno na jego budynek mieszkalny jak i na życie i zdrowie mieszkających w nim ludzi - postępowanie można zawęzić jedynie do badania wpływu linii na budynek mieszkalny i pozostawić bez rozpoznania w pozostałym zakresie, który tak naprawdę dla skarżącego jest o wiele bardziej doniosły. Stąd też doszło do naruszenia przez organy zarówno art. 153 p.p.s.a., jaki i art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b. W zaleceniach co do dalszego postępowania sąd w sprawie II SA/Bk 164/13 wskazał, że organy powinny sprawdzić, czy przebiegająca nad nieruchomością skarżącego linia wysokiego napięcia stwarza zagrożenia w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 p.b. W przypadku ustalenia, że istnieje choćby minimalne zagrożenie, organy winny podjąć działania zmierzające do wyeliminowania takiego stanu.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak [...] PINB umorzył postępowanie administracyjne, którego przedmiot określił jako "ustalenie oddziaływania linii napowietrznej 110kV przebiegającej nad nieruchomością przy ul. R. [...] w B. w stosunku do budynku skarżącego i innych budynków w rozumieniu wszystkich przesłanek określonych w art. 66 ust. 1 p.b". W uzasadnieniu swojej decyzji organ przedstawił szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania podkreślając, że sprawa legalizacji samowoli budowlanej dokonanej przez S. K., polegającej na wymianie pokrycia dachowego została zakończona w odrębnym postępowaniu. Natomiast postępowanie przedmiotowe dotyczyło oddziaływania spornej linii "w rozumieniu wszystkich przesłanek z art. 66 ust. 1 p.b". Celem zbadania tego oddziaływania zarówno na budynek skarżącego jak i zdrowie jego mieszkańców, wystąpiono do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w B. o informację, czy sporna linia stanowi zagrożenie zdrowia ludzkiego. Uzyskano informację, że Laboratorium Wojewódzkiej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w dniu 12 sierpnia 2008 r. przeprowadziło pomiary pól elektroenergetycznych w pobliżu posesji przy ul. R. [...] nie stwierdzając wartości stanowiących zagrożenie życia lub zdrowia ludzi oraz zagrożenie środowiska. Z uwagi na te wyniki nie wszczęto wówczas postępowania, bowiem takie inicjowane jest dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone przedmiotowe zagrożenie. Stąd też zdaniem PINB nie ma podstaw do przyjęcia, że linia wysokiego napięcia stwarza zagrożenie życia lub zdrowia ludzi oraz zagrożenie środowiska, a zatem nie ma podstaw do wydania decyzji nakazowej z art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 p.b. Podjęto, zdaniem organu, również działania mające na celu sprawdzenie stanu technicznego linii (m.in. kontrola w dniu 21 marca 2014 r.). Ustalono, że linia nad budynkiem strony jest przedmiotem corocznych oględzin (ostatnie karty oględzin z dnia 7 lutego i 10 lutego 2014 r.), wszystkie usterki i zagrożenia istotne dla jej stanu technicznego są odnotowywane w "Karcie oględzin linii napowietrznej", w oparciu o te karty sporządzana jest raz na pięć lat ocena stanu technicznego linii, obejmująca kompleksowe wykonanie zabiegów diagnostycznych i konserwacyjnych odtwarzających sprawność eksploatacyjną linii, wykonywane są pomiary rezystancji urządzeń odgromowych nie rzadziej niż raz na 5 lat. Z przedłożonych dokumentów wynika, że linia dwutorowa jest w dobrym stanie technicznym i jest w ciągłej eksploatacji, nie nastąpiły w stosunku do niej nagłe zdarzenia lub zużycie uprawniające do zastosowania art. 66 p.b. Nie znajduje również, zdaniem organu, uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy żądanie przebudowy linii zgłaszane przez S. K. Reasumując organ stwierdził, że skoro brak jest przesłanek do zastosowania art. 66 p.b. to uzasadnione było umorzenie postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. K. wskazując, że nie zgadza się z nią "w żadnym punkcie", bowiem: uziemienie dachu nie zlikwidowało indukowania się napięcia a spowodowało, że spływa ono teraz przez jego dom do ziemi; dostosowanie rezystencji słupa nr 20 do wymaganego poziomu nie zmniejszyło promieniowania wywołującego prąd na dachu a jedynie zabezpieczyło mieszkańców budynku przed porażeniem prądem przy dotknięciu słupa; uziemienie dachu nie zabezpiecza przed porażeniem prądem, bowiem nie jest poddawane kontroli, nadto nie eliminuje przyczyny działania pola, jaką jest źle zabezpieczona linia energetyczna; organy nie zrobiły nic w celu ustalenia przyczyny indukowania się napięcia; nałożono obowiązki wyłącznie na stronę poszkodowaną a nie sprawcę; umorzenie postępowania wynika z niedbalstwa urzędnika i jego braku kompetencji; nie podjęto działań zmierzających do eliminacji przyczyny napięcia, eliminując jedynie skutki. Odwołujący się zażądał stwierdzenia na piśmie przez PINB, że napięcie na dachu jego domu jest zjawiskiem normalnym i organ bierze za jego skutki całkowitą odpowiedzialność, że bez zagrożenia może on dokonywać czynności konserwacyjnych na dachu, że organ świadomie zaniechał nałożenia na zarządcę sieci obowiązku doprowadzenia jej do stanu niezagrażającego porażeniem dotykowym. Wskazał, że boi się dotknąć dachu z obawy przed porażeniem.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. znak [...] PWINB utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy szczegółowo przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał, że organ I instancji prawidłowo wykonał zalecenia sądu ze sprawy II SA/Bk 164/13, bowiem: dokonał w dniu 20 września 2013 r. oględzin słupa nr 20 (na spornej linii), a w dniu 21 marca 2014 r. dokonał kontroli linii wysokiego napięcia. W protokole oględzin stwierdzono, że z dostarczonych przez PGE kart oględzin linii energetycznej 110kV nie wynika, iż jej stan techniczny stwarza zagrożenie. Z kolei w trakcie kontroli ustalono, że sporna linia dwutorowa jest przedmiotem corocznych oględzin, a nie rzadziej niż raz na pięć lat dokonuje się oceny technicznej linii (ostatnio w dniu 9 września 2010 r.). Z ostatniej wynika, że stan poszczególnych elementów linii jest dobry i nie stwierdzono na niej usterek. Nie może mieć zatem zastosowania w sprawie przepis art. 66 ust. 1 pkt 3 p.b. Również wykonane w 2008 r. pomiary przez organy inspekcji sanitarnej nie wskazały na występowanie zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub też zagrożenie środowiska (nie wszczęto wówczas żadnego postępowania). Mimo to wykonano kilka czynności mających na celu eliminację zagrożeń m.in. wykonano uziemienie dachu i dostosowano rezystancję uziomów na słupie. Z powyższych względów, zdaniem organu, prowadzenie postępowania w sprawie indukowania napięcia na budynku strony było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu.

Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego S. K. Wskazał, że przez sześć lat postępowania organ nie wyeliminował szkodliwego zjawiska indukowania się napięcia na dachu jego budynku, bowiem:

1. Zaniechał wydania nakazów, które mógł wydać na podstawie przepisów prawa budowlanego. Wyjaśnił, że:

- zgodnie z art. 66 Prawa budowlanego istnieje obowiązek wydawania nakazów celem usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, a tymczasem tylko na niego jako poszkodowanego nałożono obowiązek wykonania prowizorycznego uziemienia dachu, które nie eliminuje indukcji, zaś na PGE nałożono obowiązek wykonania uziemienia słupa nr 20 powodującego zagrożenie porażeniem przy dotknięciu, jednakże ten obowiązek nie miał związku z powstającą indukcją, ale z realnym niebezpieczeństwem;

- zgodnie z art. 69 Prawa budowlanego istnieje obowiązek zapewnienia, na koszt właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, zastosowania niezbędnych środków zabezpieczających, tymczasem te środki wykonano tylko na jego dachu bez wykonania zabezpieczeń na sieci (wskazał, że przed uziemieniem dachu napięcie na nim wynosiło 430 V).

2. Organ nie zastosował się do zaleceń sądowych interpretując wyroki na swoją korzyść.

3. Uziemienie dachu nie wyeliminowało indukcji, tyle że napięcie jest obecnie odprowadzane do ziemi.

4. Uziemienie dachu nie gwarantuje zabezpieczenia przed porażeniem prądem, zwłaszcza że stan uziemienia nie jest przez nikogo kontrolowany i zabezpieczony np. przed korozją.

5. Nie ustalono przyczyny zjawiska indukcji.

6. Błędnie nałożono obowiązki wyłącznie na stronę poszkodowaną.

7. Umorzenie jest wynikiem totalnej ignorancji i braku kompetencji urzędnika.

8. Pominięto ustalenie sądu, że sporna linia i jej oddziaływanie ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa funkcjonowania skarżącego i jego rodziny.

9. Wykonanie linii zgodnie z obowiązującymi normami nie gwarantuje, że przy dotknięciu dachu nie dojdzie do porażenia prądem, czego skarżący nie chce sprawdzać, ale może to uczynić organ. Wniósł o nałożenie obowiązków na zarządcę linii tj. PGE.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Do stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę skarżący ustosunkował się w piśmie z dnia 7 lipca 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest w pełni uzasadniona i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest zaskarżona decyzja P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], która umorzyła postępowanie administracyjne w sprawie oddziaływania linii napowietrznej na dachu budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na działce przy ulicy R. [...] w B., należącej do Skarżącego.

Na wstępie należy podkreślić, że niniejsza sprawa już po raz czwarty została poddana kontroli sądowej. Decyzje organów z lipca 2009 r. i sierpnia 2009 r. zostały uchylone w dniu 13 grudnia 2009 r. w sprawie II SA/Bk 588/09 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku albowiem, zdaniem tego Sądu, w zaistniałym stanie faktycznym obiektem, który stworzył realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia jest linia energetyczna 110 kV przebiegająca bezpośrednio nad budynkiem Skarżącego, a nie ten budynek. Odnośnie kolejnych decyzji, z marca 2010 r. i maja 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 grudnia 2010 r. w sprawie II SA/Bk 471/10 – stwierdził ich nieważność, gdyż na podstawie wyroku z dnia 3 grudnia 2009 r. organy miały obowiązek nałożenia na PGE czynności zmierzających do usunięcia indukowania napięcia na dachu budynku skarżącego obejmujących zarządzany przez zobowiązanego obiekt – linię energetyczną, a w pierwszej kolejności miały przeprowadzić postępowanie w ramach stwierdzonej samowoli budowlanej – a tego nie wykonały. Natomiast decyzje z listopada 2012 r. i ze stycznia 2013 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 164/13. Sąd w uzasadnieniu uznał, że wytyczne zawarte w poprzednich, powołanych powyżej orzeczeniach Sądu, nie zostały w całości wykonane przez organ administracji publicznej.

Zdaniem Sądu, oceną prawną wyrażoną przez Sądy we wskazanych sprawach są związane z mocy art. 153 p.p.s.a. zarówno organy, jak i skład Sądu orzekający obecnie. Wobec tego, wiążące jest w niniejszej sprawie stwierdzenie Sądu w sprawie II SA/Bk 588/09, że sprawę należało prowadzić także w zakresie badania, jakie jest oddziaływanie przedmiotowej linii w stosunku do budynku skarżącego i innych budynków w oparciu o badanie przesłanek z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego. Zdaniem tego Sądu, organ błędnie ustalił źródło zagrożenia w sprawie, którym jest nie budynek mieszkalny skarżącego, ale linia energetyczna wysokiego napięcia biegnąca nad nim, której zarządca powinien być zobowiązany do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości (napięcia związanego z indukcją), z czym Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pełni się zgadza. Skarżący w ocenie składu orzekającego, mógł być odpowiedzialny wyłącznie za samowolę budowlaną polegającą na zmianie pokrycia dachowego, ale na pewno nie za indukowanie się napięcia na dachu budynku. Sąd zwrócił uwagę na konieczność wyeliminowania nieprawidłowości związanych ze słupem energetycznym posadowionym na przedmiotowej nieruchomości. Wskazał także na konieczność ustalenia właściwego kręgu stron postępowania, który może ulec zmianie w sytuacji wykonania zaleconych czynności związanych z wykonaniem uziemienia wokół słupa i budynku, które są położone na granicy działki. Sąd polecił także dokonać oceny wpływu linii wysokiego napięcia na inne obiekty położone w jej sąsiedztwie.

W wyroku zaś z dnia 16 grudnia 2010 r. w sprawie II SA/Bk 471/10 wynika zaś, że Sąd ten stanął na stanowisku, że "analizując wiążące orzeczenie tutejszego sądu w sprawie II SA/Bk 588/09 trzeba zauważyć, że sąd dokonał wykładni przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego i jednoznacznie stwierdził, że obowiązki na podstawie tego przepisu mogą być nakładane na właściciela i zarządcę obiektu budowlanego. Przesądził też o tym, że na tej podstawie prawnej nie można obowiązków nałożyć na Skarżącego, a czynnościami zmierzającymi do utrzymania obiektu – linii wysokiego napięcia, w stanie niepowodującym szkodliwego działania, obciążony jest zarządca linii. Ta ocena wiązała zarówno organy nadzoru budowlanego, jak i obecnie orzekający skład". Dalej Sąd ten zauważył, że "w uzasadnieniu kasacyjnego wyroku sąd nie wskazał, jakie obowiązki należy na PGE nałożyć, w szczególności nie wypowiedział się, by były to te czynności, którymi obciążono właściciela budynku na dachu którego zaobserwowano indukowanie się napięcia. Wyrok sądu nakazywał przedsiębiorstwu energetycznemu usunięcie negatywnego zjawiska, ale nie wskazywał (i nie wiązał) w zakresie sposobu doprowadzenia do prawidłowego stanu. Do organów należała ocena i wybór obowiązków zarządcy linii energetycznej, którymi należało go obciążyć, obejmujących ten obiekt budowlany, przy tym pamiętać należy o funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji z lipca 2009 r., obejmujących "czynności naprawcze" z art. 66 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego w stosunku do negatywnych zjawisk obejmujących słup nr 20". Przechodząc zaś do zaleceń kierowanych do organów, Sąd ten wskazał, że "Organy nadzoru budowlanego w przedmiocie nałożenia na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego na PGE obowiązków zmierzających do wyeliminowania wpływu linii wysokiego napięcia na budynki Skarżącego podejmą decyzję zależną od wyników postępowania legalizacyjnego. Wówczas ocenią, czy wystarczające podstawy do rozstrzygnięcia daje dotychczasowa ekspertyza, czy niezbędna będzie dodatkowa ekspertyza, sugerująca inne rozwiązania problemu indukowania się napięcia na dachu budynku skarżącego przewidująca rozwiązania możliwe prawnie i technicznie do wykonania przez PGE". Zalecenia te nie zostały jednak wykonane, na co słusznie wskazuje Skarżący w obecnie prowadzonym postępowaniu.

Z kolei w wyroku z dnia 6 czerwca 2013 r. o sygn. akt II SA/Bk 164/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że "sprawa będąca przedmiotem kontroli Sądu ma ogromne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo ludzi, dlatego powinna być rozpatrzona przez organy nadzoru budowlanego priorytetowo, a zarządca sieci powinien zostać zobligowany do stworzenia bezpiecznych warunków funkcjonowania dla skarżącego i jego rodziny", co także wynikało z wyroku II SA/Bk 588/09. Nadto Sąd zobligował organy do sprawdzenia czy występuje chociażby minimalne zagrożenie w rozumieniu przesłanek wynikających z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego.

Zdaniem Sądu, ponownego i stanowczego podkreślenia wymaga, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 153 p.p.s.a., zarówno organy, jak i Sąd orzekający obecnie związani są oceną prawną i wskazaniami dotyczącymi dalszego postępowania wyrażonymi w wyrokach w sprawach II SA/Bk 588/09, II SA/Bk 471/10 i II SA/Bk 164/13. W wyrokach tych wskazano, że postępowanie w zakresie oddziaływania linii wysokiego napięcia na budynki Skarżącego toczy się na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623). Ze sformułowania tego Sądu "...obowiązków zmierzających do wyeliminowania wpływu linii wysokiego napięcia na budynki skarżącego..." nie można wysnuć wniosku, że zawężono przedmiot postępowania wyłącznie do wpływu linii wysokiego napięcia na budynki i wyłączono badanie tego wpływu na życie i zdrowie ludzi. Ze wskazanego przepisu wynika bowiem, że przedmiotem jego jest badanie, czy obiekt budowlany zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo czy jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowiska, albo czy jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo czy powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia. Obiektem tym w niniejszym postępowaniu, co nie jest sporne, jest linia wysokiego napięcia, nie zaś budynek skarżącego, w stosunku do którego toczyło się odrębne postępowanie legalizacyjne. Podkreślenia wymaga, że już w wyroku w sprawie II SA/Bk 588/09 wyraźnie wskazano, że "sprawa będąca przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu ma ogromne znaczenie ze względu na bezpieczeństwo ludzi, dlatego też powinna być rozpatrzona przez organy nadzoru budowlanego priorytetowo, a zarządca sieci energetycznej powinien zostać zobligowany do stworzenia bezpiecznych warunków funkcjonowania dla skarżącego i jego rodziny". Przy tak zakreślonym przedmiocie postępowania, stwierdzić należy, że organy nie przeprowadziły w istocie postępowania w oparciu o przesłanki wynikające z art. 66 Prawa budowlanego, do czego zostały zobowiązane przez Sądy we wskazanych powyżej sprawach. Organy stanęły na stanowisku, że przedmiotem postępowania jest wąsko pojęta kwestia indukowania napięcia na dachu budynku mieszkalnego Skarżącego i że wraz z uziemieniem tego budynku w ramach postępowania legalizacyjnego, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Przy czym, organy wyraźnie rozróżniają, że skarżącemu chodzi o zbadanie stanu technicznego przedmiotowej linii. Z całą stanowczością podkreślić zatem należy, że organy zarówno drugiej jak i pierwszej instancji nie wykonały do dnia dzisiejszego zaleceń Sądu wyrażonych w trzech orzeczeniach w tej sprawie. Zalecenia te, ujmując skrótowo, sprowadzają się do nakazania organom wyeliminowania zjawiska indukowania się napięcia na dachu budynku Skarżącego i w jego obrębie. Zalecenia te są także aktualne w przedmiotowej sprawie.

Zdaniem Sądu, ze stanowiskiem organów wyrażonym w decyzjach będących przedmiotem rozpoznania, zgodzić się nie można. Przede wszystkim w art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego wyraźnie przewidziano, że organy winny badać, czy obiekt budowlany nie zagraża nie tylko bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, ale przede wszystkim życiu lub zdrowiu ludzi. Organy zaś skupiły się jedynie na oddziaływaniu linii na budynek mieszkalny, pomijając w istocie aspekt ludzki i środowiskowy. Ponadto, Sąd w sprawie II SA/Bk 471/10 wyraźnie zobowiązał organy do przeprowadzenia postępowania w ramach art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, wyjaśniając przy tym, że "w toku postępowań (organy) winny pomyśleć o zachowaniu zasady ich szybkości i sprawności z uwagi na przedmiot sprawy oraz wydaje się być konieczne i celowe korzystanie przez organy nadzoru budowlanego z uprawnień do kontroli obiektów budowlanych (art. 81 ust. 1 pkt 1 lit. "b" oraz ust. 4 Prawa budowlanego) celem zapewnienia warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia. W razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa ustawodawca przewidział uprawnienia z art. 69 ust. 1 prawa budowlanego". We wskazanym art. 69 ust. 1 Prawa budowalnego jest natomiast wyraźnie mowa o niebezpieczeństwie dotyczącym ludzi lub mienia. Tych zaleceń organy również nie wykonały. Zdaniem Sądu, organy nie tylko nie zastosowały się do przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego i wytycznych Sądu zawartych w obu cytowanych wyrokach, ale na dodatek wyraźnie stwierdziły, że w ich ocenie badanie stanu technicznego linii energetycznej nie jest przedmiotem postępowania zakończonego wydanymi decyzjami. Z takim stanowiskiem organ organów zgodzić się nie można. Przedmiot sprawy został we wcześniejszych postępowaniach sądowych wyraźnie określony i organy ustaleniami tymi są związane. Brak jest zdaniem Sądu podstaw do twierdzenia, że w sytuacji toczącego się postępowania na mocy art. 66 Prawa budowlanego, gdy skarżący wyraźnie domaga się zbadania wpływu linii wysokiego napięcia zarówno na jego budynek mieszkalny jak i na życie i zdrowie mieszkających w nim ludzi, że postępowanie takie można zawęzić jedynie do badania wpływu tej linii na budynek mieszkalny i pozostawić bez rozpoznania w pozostałym zakresie, który tak naprawdę dla skarżącego jest o wiele bardziej doniosły.

Słuszne są zatem zarzuty skarżącego odnośnie naruszenia przez organy zarówno art. 153 p.p.s.a., jaki i art. 66 ust. 1 pkt 1 Prawa budowanego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wezmą pod uwagę argumentację wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku i w ramach czynności podjętych z urzędu, doprowadzą do ustalenia wpływu oddziaływania linii na ludzi, zwierzęta i środowisko oraz w razie potwierdzenia negatywnego wpływu chociażby w części, na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego doprowadzą do stanu zgodnego z przepisami prawa.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).

W oparciu o art. 200 p.p.s.a. zasądzono od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania sądowego.