Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 424/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: Karolina Sdzuj, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi N. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz N. I. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoje orzeczenie datowane na dzień 1 lutego 2022 r. odmawiające N. I. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wynikało z akt sprawy Skarżący w dniu 4 lutego 2021 r. wystąpił o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. We wniosku wskazał, że brał udział w strukturze Kolportażowej RKS [...], redagowaniu Biuletyny [...], nielegalnie przywiózł do Polski "[...]" od Komitetu Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych w ZSRS, wskazywał także na liczne przesłuchania i zatrzymania przez KGB oraz odmowę przez cztery lata połączenia z rodziną (żoną i synem). W uzasadnieniu podał, że od 1980 r. był zaangażowany w działalność polskiej opozycji, do której wciągnął go K. M. przyszły założyciel Solidarności Walczącej (S.W.). Zaproponował on Stronie redagowanie materiałów o tematyce wschodniej w Biuletynie [...]. Skarżący zredagował ponad 150 artykułów na różne tematy, działał pod pseudonimami, których pomysłodawcą był K. M. Pomimo, że na stałe nie mieszkał w Polsce od 1982 r. Skarżący zaangażował się w działalność podziemną S.W. Został zaprzysiężony przez K. M. i H. Ł. Tłumaczył i kolportował ulotki do żołnierzy sowieckich stacjonujących w Polsce. Był prawdopodobnie jedynym obywatelem ZSRS aktywnie działającym w podziemiu Solidarności.

Do wniosku Skarżący dołączył życiorys, decyzję Prezesa IPN z dnia 26 stycznia 2021 r. stwierdzającą, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przedłożył również informację z dnia 26 stycznia 2021 r. Dyrektora Oddziału IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we W., popisaną przez Naczelnika Oddziału Archiwum dr hab. T. B. o działalności opozycyjnej i represjach w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm., dalej ustawa). Załączył także kserokopie materiałów archiwalnych, informacje opublikowane Encyklopedii Solidarności oraz pismo H. Ł. m.in. potwierdzające członkostwo Skarżącego w redakcji Biuletynu [...] jego rolę w strukturach S.W., w tym odebranie od niego przysięgi członkowskiej oraz odsyłające do autobiografii K. M., w której wskazano rolę Skarżącego jaką odegrał w strukturach S.W.

Pismem z dnia 15 lutego 2021 r. organ wystąpił do Prezesa IPN o przekazanie materiałów archiwalnych wskazanych w piśmie z dnia 26 stycznia 2021 r.

Pismem z dnia 17 marca 2021 r. IPN przesłał dokumenty odnalezione w wyniku przeprowadzonej kwerendy, załączając cyfrowe kopie akt [...], kopie zapisów ewidencyjnych oraz informacje opublikowane w Encyklopedii Solidarności.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r. organ wystąpił do K. D., autora noty biograficznej Skarżącego, zamieszczonej w Encyklopedii Solidarności, o wskazanie na podstawie jakich materiałów redagował biogram Strony.

W odpowiedzi z dnia 23 kwietnia 2021 r. K. D. wskazał, że biogram opracowywał osiem lat temu i obecnie nie jest w stanie wskazać materiałów z których wówczas korzystał.

W dniu 29 kwietnia 2021 r. wpłynęło kolejne pismo H. Ł. w sprawie dotyczącej prowadzonego wobec Strony postępowania o uznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. To samo pismo zostało przekazane organowi przez Kancelarię Rady Ministrów, do której uprzednio było skierowane.

Pismem z dnia 31 maja 2021 r. przesłanym do wiadomości organu, a kierowanym do Strony IPN Oddział Archiwum we W. w nawiązaniu do korespondencji z dnia 26 stycznia 2021 r. wyjaśnił, że wymaga ona sprostowania, gdyż podane uprzednio materiały archiwalne z zasobu IPN zostały błędnie wskazane. Jednocześnie organ ten poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi wynikające z art. 2 i art. 3 ustawy.

W dniu 12 lipca 2021 r. do organu wpłynęło pismo Prezesa IPN wskazujące na zasady edytorskie przyjęte przy projekcie Encyklopedii Solidarności oraz związane z tym problemy dotyczące wskazania źródeł biogramów, w tym Skarżącego. W załączeniu wskazał na opracowania naukowe i publicystyczne opisujące historię S.W. oraz zaangażowanie Strony w działalność opozycyjną.

Pismem z dnia 27 lipca 2021 r. organ wystąpił do Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy Wojewodzie Dolnośląskim (dalej Rada Konsultacyjna) z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W dniu 29 września 2021 r. do organu wpłynęło pismo W. M. potwierdzające zaprzysiężenie Skarżącego w 1983 r. jako członka organizacji i włączenie się w działalność opozycyjną.

Uchwałą z dnia 17 listopada 2021 r. Rada Konsultacyjna wniosek Skarżącego zaopiniowała negatywnie. W uzasadnieniu wskazała, że na podstawie rozmów z działaczami podziemnych struktur S.W. stwierdzono, że nikt z osób blisko związanych z K. M. (w tym współzałożyciele Solidarności Walczącej: T. Ś., P. H. i J. C. – m.in. członkowie Autonomicznego Wydziału Wschodniego Solidarności Walczącej) Skarżącego nie znali, nie słyszeli czy był on działaczem RKS "Solidarność" lub Solidarności Walczącej. Wobec czego jednogłośnie podjęto stanowisko negatywnie opiniujące wniosek Strony.

Do organu wpłynęło także (w formie wydruku korespondencji elektronicznej (e-mail ze skrzynki elektronicznej P. H.) pismo dotyczące wniosku Skarżącego, w którym wskazuje on, że działalność Strony w Polskim podziemiu jest sprawą bardzo problematyczną, gdyż brak przekonujących dowodów o jego konkretnej pracy konspiracyjnej. Nikt ze współpracowników K. M. nie znał go i nie słyszał o nim jako o działaczu opozycji. Pod pismem znajduje się informacja o osobach, które "podpisały się pod treścią korespondencji" (J. C., T. Ś., P. H.). Jako uzupełnienie listu załączono oświadczenia, korespondencję w tym ze Stroną oraz K. D. i A. A. (jako treść korespondencji mailowej).

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 1 lutego 2022 r. organ odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, zaś w dalszych wywodach przesłanki przyznania wnioskowanych przez Stronę uprawnień, stwierdzając, że wykluczono okoliczności negatywne wynikające z art. 4 ustawy. Odnosząc się zaś do warunków pozytywnych organ wskazał na art. 2 i art. 3 ustawy, zestawiając je z materiałem zgromadzonym w sprawie i wskazał, że Skarżący nie przedstawił dowodów, które w sposób niewątpliwy potwierdziłby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Dowodów takich nie dostarczyły czynności przeprowadzone przez organ z urzędu, w tym kwerenda przeprowadzona w IPN. Z uwagi na fakt, że IPN nie wskazał źródeł sporządzenia notatki z dnia 26 stycznia 2021 r. dowód ten nie może stanowić podstawy wywodzonych uprawnień. Organ wskazał również na negatywną uchwałę Rady Konsultacyjnej oraz fakt, że J. C., T. Ś., P. H. stanowczo zaprzeczyli aby Wnioskodawca współpracował z ich organizacją. Organ dał wiarę oświadczeniom ww. osób, gdyż byli oni czołowymi działaczami S.W. oraz twórcami i przewodniczącymi Autonomicznego Wydziału Wschodniego Solidarność Walcząca w 1988 r.

Jednocześnie w opinii organu pisemne oświadczenia J. Ł. oraz W. M. zawierają jedynie ogólne stwierdzenia o głęboko zakonspirowanej współpracy z K. M. i nie stanowią dostatecznego materiału dowodowego potwierdzającego spełnienie przesłanek z art. 2 ustawy.

Składając odwołanie od opisanego orzeczenia wydanego w I instancji Strona załączyła fragment autobiografii K. M., podała link do filmu zawierającego opinię ww. o nim, oświadczenie W. M. zwierające potwierdzenie zaprzysiężenia Strony oraz film Szlakiem Prawdy, co potwierdza – zdaniem Skarżącego – przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskowanego statusu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ utrzymał w mocy orzeczenie wydane w I instancji, podzielając zawarte tam ustalenia i wnioski. W uzasadnieniu wywodził, że dał wiarę oświadczeniom J. C., T. Ś., P. H., przytaczając argumentację wyrażaną w uprzednio wydanej decyzji. Nadto wskazał, że z wypowiedzi tych osób wynika, że w latach 1982-1983 wobec Skarżącego orzeczony był zakaz wjazdu do Polski. Zaś zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w oświadczeniach W. M. i H. Ł. w tym okresie miał być on zaprzysiężony jako członek S.W. Nadto organ wskazał, że opisane oświadczenia nie zawierają istotnych informacji o działalności Strony pozwalających na uznanie, że spełniono przesłanki ustawowe uznania wnioskowanych uprawnień. Załączony do odwołania film p.t. "Rozkaz 00485 Szlakiem Prawdy" nie odnosi się do spornych zagadnień. Z przedłożonych fragmentów autobiografii K. M. także nie wynika aby Strona prowadziła działalność wynikającą z art. 2 ustawy. Przy czym organ wskazał, że podane w tej publikacji informacje o wystosowaniu Posłania na I Zjazd Solidarności dotyczyły okresu gdy działalność Solidarności była legalna.

W skardze Strona wskazała, że jest oburzona decyzją organu, podkreślała, że właśnie wróciła z uroczystości poświęconych czterdziestoleciu S.W., na których była jednym z czołowych uczestników, dostała kolejne odznaczenie za działalność. Prosiła o przeprowadzenie rozprawy z udziałem świadków wydarzeń.

W piśmie z dnia 2 sierpnia 2022 r. Strona ponownie wskazywała na niezrozumienie sytuacji w jakiej się znalazła, gdzie z jednej strony jest nagradzana przez nową ojczyznę, a z drugiej strony odmawia się jej przyznania statusu działacza. Skarżący jest jednym z pierwszych odznaczonych przez kapitułę Krzyża S.W., co powinno rozwiać wszelkie wątpliwości. Jako obywatel byłego Związku Sowieckiego Skarżący był bardziej narażony na represje, co rozumiał K. M. i inni działacze ze ścisłego kierownictwa. Skarżący był najbardziej zakonspirowanym działaczem tej organizacji, co teraz go obciąża. Najważniejszym świadkiem działalności Strony był K. M., który trzy lata temu odszedł, zachowały się jednak jego wypowiedzi, na okoliczność czego Strona przywołała link do relacji ze spotkania. Wskazał również, że jego działalność obszernie jest opisana w autobiografii K. M. Zwracał także uwagę na film dokumentalny pt. "Kiosk", występują w nim osoby, które umożliwiały Stronie kontakt z kierownictwem S.W. Nie godził się z podważaniem wiarygodności oświadczeń H. Ł. oraz W. M. Dalej wywodził, że może dostarczyć innych świadectw ale uważał, że te, które przedłożył są wystarczające.

W dalszych wywodach Strona wskazała, że zaskarżona decyzja podważa jego dorobek i zaprzecza faktom, jest policzkiem wymierzonym K. M. i odbiciem konfliktu między "grupą krakowską" a K. M. Wskazywał, że był najdłużej z działających w S.W. osób, jeszcze przez 1980 r. Z uwagi na to, że Skarżący jako obywatel ZSRS była najbardziej narażony na niebezpieczeństwo, był najbardziej chroniony przez K. M.

W dniu 5 stycznia 2023 r. Strona złożyła wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka H. Ł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również przepis art.134 § 1 p.p.s.a., stanowi on, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na tej podstawie obowiązkiem Sądu jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu – zgodności z prawem w zakresie naruszenia prawa procesowego i materialnego, bez względu na zgłaszane zarzuty i wnioski.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie są przy tym ograniczane ani zarzutami, ani wnioskami, jak też powołaną podstawą prawną, słowem z urzędu obowiązane są zbadać, rzecz jasna w granicach danej sprawy, całokształt okoliczności faktycznych i prawnych, prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych oraz zastosowania prawa materialnego.

Dokonując analizy przedłożonej Sądowi sprawy dostrzec trzeba, że spór dotyczy właściwej wykładni oraz zastosowania przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1255 ze zm., dalej ustawa) i oceny, czy w sposób prawidłowy, odpowiadający prawu, organ wniosek Strony rozpoznał odmownie. Weryfikację ta musi jednak objąć analizę prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżony akt, gdyż wyłącznie poprawnie przeprowadzona procedura umożliwia właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Ocena czynności procesowych podjętych w tej sprawie, w szczególności sposób zebrania i oceny dowodów, wskazuje, że organy administracji dopuściły się naruszenia istotnych reguł postępowania administracyjnego, co uchyla możliwość dalszych badań, stwierdzone uchybienia mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a ta konstatacja warunkuje uchylenie orzeczeń organów obu instancji.

Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych jest procedurą wnioskową. Prawnym umocowaniem tej tezy jest art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy. Wynika z niego powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem ww. statusu dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy. Okoliczność nie może jednak przekreślać, czy też wykluczać zasad ogólnych postępowania administracyjnego, opisanych w ustawie z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postepowania administracyjnego, nakładających na organ administracji ciężar prowadzenia postępowania, zebrania i właściwej oceny dowodów. Takie ukształtowanie roli organu administracji wynika ze specyfiki postępowania administracyjnego ukształtowanego z wyraźną przewagą instytucjonalną i organizacyjną organu administracji. Stąd konieczność ustanowienia zasad ogólnych nakładających na organy administracji szereg obowiązków związanych z informowaniem, pouczaniem stron, zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu ale także powinnością wnikliwej i wszechstronnej oceny dowodów, a przede wszystkim podejmowania kroków w celu ich właściwego i kompletnego zebrania.

Zgodnie z przepisami Kodeks postępowania administracyjnego, gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Słowem mimo ciążącym na stronie obowiązku dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy z obowiązku ich oceny, ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona nie jest zastępowania przez profesjonalnego pełnomocnika, tak jak w tej sprawie.

Przechodząc do szczegółów wskazać należy na przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zasadom tym organ uchybił wspierając się na dowodach w postaci wydruków korespondencji mailowej, nie zawierających podpisu osób, na których oświadczeniach się wsparto. Pominięto istotne dla sprawy informacje, które mogły przyczynić się do pełnego wyjaśnienia sprawy, nie dokonano oceny dowodów wskazanych przez Stronę i błędnie przeprowadzono analizę oświadczeń przedłożonych przez Stronę bezpodstawnie zarzucając im m.in. ogólnikowe sformułowania.

Taki sposób procedowania godzi we wskazane na wstępie zasady i normy procesowe. Wyjaśniając przyjętą przez Sąd ocenę w pierwszej kolejności dostrzeżenia wymaga, że w sprawie ujawniają się co najmniej sprzeczne informacje dotyczące okoliczności istotnych dla sprawy, a odnoszących się do kwestii zasadniczych, tj. roli jaką Skarżący odgrywał w strukturach Solidarności Walczącej i związanego z tym statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Chodzi o oświadczenia osób wskazanych przez Stronę (H. Ł. oraz W. M.) oraz osób, na których stanowisko powołuje się organ administracji (P. H., J. C. i T. Ś.).

W tej mierze, jak wskazano, wsparto się wyłącznie na treści pisma stanowiącego wydruk korespondencji e-mail pozyskanej w toku czynności podjętych przez Radę Konsultacyjną. Pozostawiając już poza granicami tego sporu okoliczności związane z trybem pozyskania ww. informacji, to skoro znalazły się one w aktach sprawy i Strona została z nimi zapoznana w okolicznościach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., to co do zasady należałoby przyjąć dowody w sprawie (chodzi tu o tryb pozyskania tych informacji oraz włączenia do akt sprawy). Zastrzeżenia Sądu budzi jednak, że czyniąc te materiały istotnym dowodem, na którym wsparto rozstrzygnięcie organ pominął i zbagatelizował, że nie są one opatrzone podpisem, który w sposób niewątpliwy potwierdzałby tożsamość osób sygnujących pismo. Jak wskazano i wynika z akt sprawy, pismo, na które powołuje się organ administracji stanowi wydruk korespondencji prowadzonej w drodze elektronicznej (e-mail), sporządzony w imieniu trzech osób, których dane osobowe widnieją pod treścią pisma. W opinii Sądu, w sporze takim jak prowadzony w tej sprawie – wobec sprzecznych dowodów i widocznego sporu, co do okoliczności udziału Strony w strukturach S.W. taka forma najistotniejszego dla sprawy, z punku widzenia stanowiska organów administracji, dowodu nie może być respektowana. Owszem kodeks postępowania administracyjnego w art. 75 § 1 k.p.a. zawiera otwarty katalog dowodów, ale winny być to dowody umożliwiające prawidłową ich weryfikację, zwłaszcza w okolicznościach takich jak istniejące w tej sprawie. Tymczasem jak wskazano pismo stanowi wydruk, nie jest podpisane ani elektroniczne ani osobiście, wysłane zostało ze skrzynki mailowej jednej z osób, które zostały wskazane jako autorzy pisma, jednakże poza wskazaniem ich danych osobowych i pozycji w strukturach organizacji S.W. nie zawiera podpisów tych osób. Zatem moc dowodowa tego i załączonych do niego dokumentów budzi istotne zastrzeżenia, zwłaszcza wobec podkreślanej już specyfiki tej sprawy, wymagającej oceny dowodów zawierających przeciwstawne tezy.

W opinii Sądu w okolicznościach takich jak te będące udziałem rozpoznawanej sprawy niezbędne jest podjęcie kroków zmierzających do wyjaśnienia sprawy w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z przywołanych norm art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Koniecznym w opinii Sądu jest sięgnięcie po dowód z przesłuchania świadków. Zgodnie z art. 83 § 1 - § 3 k.p.a. nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 1). Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej (§ 2). Przed odebraniem zeznania organ administracji publicznej uprzedza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania (§ 3).

Istotny jest również fakt, że czynność ta wymaga zapewnienia stronie czynnego w niej udziału, stosownie do brzmienia art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2).

W realiach rozpoznawanej sprawy tylko taki sposób procedowania przyczyni się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i umożliwi właściwe ustalenie okoliczności faktycznych sprawy oraz wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.

Przy czym uwaga ta odnosi się także do wskazywanych przez Stronę osób, których oświadczenia przedłożono w toku prowadzonego postępowania (H. Ł. W tym względzie nie jest negowana ich forma, konieczne jest jednak właściwe, wszechstronne i niewątpliwe wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy. Jeszcze raz podkreślić bowiem trzeba złożoność problematyki jaka występuje w tej sprawie, w tym spór istniejący w łonie działaczy S.W. wypowiadających się w tej sprawie, co jasno wynika z akt sprawy.

Pozostając w kręgu problematyki omawianych dowodów, to poza stwierdzonymi uchybieniami, dostrzec trzeba, że przeprowadzona przez organ ocena cechuje się niedopuszczalną dowolnością. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu wynika, że ważąc walor dowodowy oświadczeń przedstawionych przez Stronę organ wskazał na ich ogólnikowość. Nadto odnosząc je do dowodów, na których wsparł rozstrzygnięcie stwierdził, że przyjęte oświadczenia (P. H., J. C. i T. Ś.) pochodzą od osób pełniących istotne funkcje w organizacji. Nie negując tego faktu dostrzec trzeba, że osoby, które złożyły oświadczenia do akt sprawy (H. Ł. oraz W. M.) w S.W. także pełniły istotne zadania, co wynika z dostępnych na wyciagnięcie ręki dowodów, na które zwyczajowo w tej kategorii spraw powołuje się organ administracji. Chodzi o Encyklopedię Solidarności, (publikowaną także na stronach internetowych S.W.), z zawartych w niej biogramów ww. osób wynika m.in, że H. Ł. od 1979 r. prowadziła tajną bibliotekę wydawnictw niezależnych, była kolporterką "Biuletynu [...]". Jej mieszkanie stało się miejscem utworzenia struktury poligraficznej i kolportażowej powstającego RKS [...]. Do maja 1982 była uczestniczką prac RKS, główną łączniczką i asystentką K. M., organizatorką miejsc jego ukrywania się i tajnych spotkań. Od czerwca 1982 r. była współorganizatorką S.W., członkiem Rady i Komitetu Wykonawczego S.W. Jeśli zaś chodzi o W. M., to z dostępnego biogramu wynika m.in., że od października 1982 r. do 1990 r. był członkiem zaprzysiężonym S.W., w latach 1982-1990 był współorganizatorem działalności informacyjno – propagandowej, współorganizatorem i uczestnikiem akacji ulotkowych, plakatowych, manifestacji ulicznych. Od października 1984 do 1990 r. członkiem Komitetu Wykonawczego S.W. A także organizatorem i koordynatorem ruchu wydawniczego S.W. W latach 1983 – 1989 redaktorem, współautorem, współpracownikiem podziemnych pism, m.in. Biuletynu [...]".

Tym samym wiedza wskazanych osób może mieć w opinii Sądu istotne znaczenie dla sprawy, podobnie jak informacje pochodzące od wskazanych już osób, na których wyjaśnienia powołuje się organ. Zatem okoliczność podawana w uzasadnieniu decyzji nie ma umocowania.

Trudno także zgodzić się z oceną, że oświadczenia wskazanych przez Stronę osób są zbyt ogólnikowe, co uchyla możliwość wsparcia się na ich treści. Ta konstatacja w realiach rozpoznawanej sprawy powinna po pierwsze skutkować wdrożeniem dowodu z ich przesłuchania w charakterze świadków, pod drugie nie jest trafna. Obie osoby wskazują na istotny z punktu widzenia tej sprawy fakt, mianowicie zaprzysiężenie Skarżącego jako członka organizacji, co zupełnie pominięto.

Ta uwaga odnosi się także do pominięcia milczeniem wskazywanego przez Stronę dowodu w postaci linku do filmu dokumentującego spotkanie Skarżącego z czytelnikami jego książki, w którym brał udział także K. M. i w opinii Skarżącego miał potwierdzić jego udział w organizacji S.W. Dowód ten, z którym Sąd się zapoznał, nie został przez organ oceniony, co stanowi istotne uchybienie wskazanym na wstępie zasadom postępowania, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z uwagi na opisaną na wstępie kompetencję Sądu nie jest on upoważnionych do zebrania, oceny i badania dowodów, które to zadania obciążają organ administracji. Słowem nie może w tych czynnościach wyręczać, czy też zastępować organów administracji.

Tożsamy zarzut trzeba postawić w odniesieniu informacji przekazanych przez IPN w załączniku do pisma z dnia 12 lipca 2021 r., zawierających opracowania naukowe i publicystyczne opisujące historię S.W. oraz odnoszące się do działalności Skarżącego. W tym zakresie organ nie wskazał z jakich przyczyn pominął wskazane informacje, choć niewątpliwie mogłyby przyczynić do wyjaśnienia sprawy, bądź wskazać na fakty, czy dalsze źródła dowodowe.

Ta ostatnia uwaga odnosi się także do informacji wynikających z pism Strony i przedłożonych oświadczeń, zwłaszcza H. Ł., gdzie wskazuje ona na osoby, które w opisywanym czasie były świadkami istotnych wydarzeń. Pada tu nazwisko S. H., w którego mieszkaniu odbywały się także spotkania członków S.W. Nadto Strona wskazywała na materiał w postaci filmu dokumentalnego "Kiosk", opisującego działalność organizacji, podając także nazwiska osób pracujących w tym punkcie, które w opinii Strony miały, co działalności opozycyjnej Strony. Jakkolwiek Skarżący nie formułował w tym względzie wniosku dowodowego, to mając na uwadze szeroko już komentowane zasady postępowania dowodowego, rolę w tym postepowaniu organu administracji oraz fakt, że Strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika, konieczne było podjęcie przez organ inicjatywy dowodowej w tym względzie, co wypełniłoby zasadę prawdy obiektywnej, zasadę zaufania i rolę w tym postępowaniu organu administracji.

Także na podstawie ogólnie dostępnych materiałów, w tym znajdujących się na stronie S.W., można dotrzeć do danych osób, które zajmowały się kolportażem i koordynacją działalności wydawniczej S.W., w tym Biuletynu [...]. Informacje pozyskane od osób tam wskazanych niewątpliwe mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Uwagę zwraca również brak wnikliwości przy ocenie dowodów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazuje, że dał wiarę oświadczeniom J. C., T. Ś., P. H., m.in. z uwagi na fakt, że wskazano w nich, iż w latach 1982-1983 wobec Skarżącego orzeczono zakaz wjazdu do Polski. Pominięto jednak całkowicie składane przez Stronę w tym zakresie wyjaśnienia, gdzie Skarżący wskazuje, że udało mu się w tym okresie, powołując się na chorobę żony, przyjechać do Polski. Takie twierdzenia Skarżący formułował przed zapoznaniem z zebranymi dowodami, tj. w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Nie oceniono tego oświadczenia, nie wyjaśniono dlaczego nie ma ono znaczenia dla sprawy, słowem zostało ono pominięte.

W opinii Sądu zarówno sposób zebrania dowodów jak i ich ocena budzą zastrzeżenia, tak co do zupełności, rzetelności, godząc w opisane już zasady wynikające z postępowania dowodowego. Niewątpliwie na organy administracji nie można nakładać nieograniczonego poszukiwania dowodów, zwłaszcza w postępowaniu wnioskowym, jednakże nie można akceptować sytuacji, w której organ posiada dostęp do źródeł dowodowych i z nich nie korzysta, zwłaszcza w sprawie takiej jak obecnie rozpoznawana, w której pozyskane wyjaśnienia (oświadczenia), co najmniej nie są spójne. Dostrzeżone uchybienia legły u podstaw uchylenia orzeczeń wydanych w obu instancjach. Celem uzupełnienia dostrzeżonych braków, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ będzie obowiązany zastosować się do przedstawionych zaleceń Sądu.

Końcowo konieczne jest odniesienie się do argumentacji organu w przedmiocie dowodów załączonych do odwołania, chodzi o fragmenty autobiografii K. M. oraz film "Rozkaz 00485 Szlakiem Prawdy". W tym względzie należy podzielić ocenę zawartą w decyzji, gdyż z przedstawionych dowodów nie wynikają okoliczności wskazujące na spełnienie przez Stronę przesłanek wynikających z art. 2 lub 3 ustawy. Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego przedstawionych w skardze o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów, które potwierdzają wnioskowany status trzeba wskazać, że w ponownie prowadzonym postępowaniu otwarta jest droga umożliwiająca przedłożenie takich dowodów lub wskazanie źródeł dowodowych umożlwiających wykazanie okoliczności potwierdzających istnienie przesłanek do uznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją orzeczenie.