Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 852/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1 i 2, art. 16 ust. 8, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 128, art. 23 i art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 17 pkt 2 lit. a, art. 26
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2014 r. sprawy ze skargi Ł. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu (dalej: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania Ł. J. od decyzji Prezydenta Miasta O.[...] z dnia [...] 2013 r. znak [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wydaną w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad osoba niepełnosprawną.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym wynikającym z akt sprawy oraz ustaleń poczynionych przez organy obydwu instancji.

W dniu 4 lipca 2013 r. Ł. J. wystąpiła do [...] Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem J. J. Do wniosku dołączyła oświadczenie o dochodzie swoim i męża oraz orzeczenie z dnia [...] 2010 r. o niezdolności męża do samodzielnie egzystencji (orzeczenie wydane na okres do [...] sierpnia 2013 r.), bazującym na danych z leczenia szpitalnego z lat 2009-2010. Ponadto do wniosku dołączyła m.in.: świadectwa pracy i zaświadczenia o wykonywaniu pracy na podstawie umów zlecenia potwierdzające zatrudnienie w wyszczególnionych okresach pomiędzy [...] 1965 r. a [...] 2005 r.; bezpośrednią przyczyną ustania zatrudnienia w 2005 r. było wygaśnięcie umowy w związku z upływem czasu, na jaki została zawarta.

W 2011 r. zainteresowana nie osiągała żadnych dochodów, natomiast dochód jej męża J. J. w 2011 r. wyniósł [...] zł netto, tj. [...] zł miesięcznie, co też stanowiło łączny dochód rodziny; [...] zł na osobę w rodzinie.

W aktach postępowania znajduje się również oświadczenie zainteresowanej z dnia 16 lipca 2013 r., że ostatni raz zatrudniona była w 2005 r., a "umowa ta została zawarta i rozwiązana z upływem czasu" oraz wskazująca na rodzaj czynności opiekuńczych, jakie wykonuje względem męża.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta O. [...] (działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Dyrektora [...] Ośrodka Pomocy Społecznej [...]) powołując się na art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm. [aktualnie: Dz.U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm.]), stwierdził, że bezpośrednią przyczyną ustania zatrudnienia wnioskodawczyni było wygaśniecie umowy z upływem okresu, na jaki została zawarta; wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Organ stwierdził zarazem, że w chwili wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, tj. w dniu [...] 2010 r. wnioskodawczyni nie pracowała. W konsekwencji organ uznał, że zainteresowana faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, jednak w tym przypadku nie jest spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia, bowiem nie ma żadnego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem w związku z jego chorobą, ponieważ ostatnio zainteresowana pracowała w okresie od [...] do [...] 2005 r. i zatrudnienie ustało w wyniku wygaśnięcia umowy – z upływem czasu, na jaki była zawarta; natomiast [od] [...] 2005 r. wnioskodawczyni nie pracowała, a jej mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] 2010 r. W konsekwencji organ uznał, zainteresowana nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia i odmówił jej przyznania świadczenia za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji wnioskodawczyni domagała się pozytywnego załatwienia sprawy, zaznaczając, że sama posiada II grupę inwalidzką od 1997 r. "bez prawa pracy", a mąż wymaga stałej opieki ze względu na znaczną niepełnosprawność, a nie ma nikogo innego w rodzinie, kto może się nimi opiekować, przy czym sprawowanie opieki jest dla zainteresowanej coraz trudniejsze, gdyż zdana jest w tym wyłącznie na siebie.

Utrzymując na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) zaskarżoną decyzję w mocy, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że brak jest spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co stanowi przeszkodę do przyznania zainteresowanej przedmiotowego świadczenia z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium, zwracając uwagę na to, że przedmiotowy zasiłek jest nowym świadczeniem wprowadzonym do ustawy z dniem 1 stycznia 2013 r., podniosło, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w tym przepisie, w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy, nie jest tożsama z warunkiem sformułowanym w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Zdaniem Kolegium przedmiotowa przesłanka nie została spełniona, bowiem odwołująca nie pozostawała w zatrudnieniu od dnia [..] 2005 r., jak i nie wykonywała od tamtej pory żadnej innej pracy zarobkowej, nie nastąpiła zatem faktyczna rezygnacja z zatrudnienia bądź innej formy zarobkowania – w związku koniecznością podjęcia opieki nad mężem.

Ponadto, w ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie zachodzi jeszcze jedna negatywna przesłanka przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odsyła powołany przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zostali wymienieni małżonkowie , jako zobowiązani do wzajemnie w okresie trwania małżeństwa, za wyjątkiem orzeczenia o separacji. Stąd też organ II instancji uznał, że z tytułu opieki nad małżonkiem drugiemu małżonkowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne ani specjalny zasiłek opiekuńczy (w tym zakresie organ odwołał się do wyroku WSA w Lublinie z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 597/12).

W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2013 r. zainteresowana wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia jej odwołania. Przedstawiła argumentację zbieżną z wcześniej sformułowana w odwołaniu. Wyjaśniła, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia ("obecnie [posiada] II grupę inwalidzką bez prawa pracy") nie mogła kontynuować pracy sezonowej, jaką wykonywała do [...] 2005 r. Potwierdziła, że jej mąż w wyniku schorzenia, które wystąpiło w [...] 2009 r., stał się całkowicie zależny od jej opieki, a w dniu [...] 2013 r. otrzymał decyzję komisji lekarskiej stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy "na czas nieograniczony". Podkreśliła, że cały obowiązek i ciężar opieki nad mężem spoczywa na niej, bez nadziei na poprawę jej i męża stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1115/13 Sąd podjął postępowanie, zawieszone wcześniej postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r. z powodu skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w sprawie istotnej dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Sprawa była następnie prowadzona pod nową sygnaturą akt II SA/Po 852/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, mimo że stanowisko organu II instancji nie w pełni zasługuje na akceptację.

Otóż Kolegium, odmawiając przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, rozstrzygnięcie swoje oparło na dwóch podstawach wywiedzionych z przepisu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) i obowiązującym w dacie orzekania przez organ II instancji (27 sierpnia 2013 r.). Mianowicie, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od urodzenia mężem, a ponadto że na małżonku nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec drugiego małżonka.

W ocenie Sądu drugi z wniosków wynikający z wykładni przywołanego przepisu jest błędny. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Alimentacja to zasilanie, ponoszenie kosztów utrzymania innych osób. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprawdzie wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w jego art. 128 i następnych, jako obowiązku dotyczącego współmałżonków, gdyż mowa tam o krewnych, jednak w ocenie Sądu obowiązek o tożsamym charakterze przewidziany został niewątpliwie w art. 23 Kodeksu. W przywołanym przepisie niewątpliwie tego rodzaju obowiązek alimentacyjny określony został jako obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania (w istocie obowiązek znacznie przekraczający grancie prostej alimentacji). Także art. 27 Kodeksu nakłada na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, a zatem obowiązek dostarczania środków utrzymania, co jest tożsame z obowiązkiem alimentacji. Takie stanowisko znajduje swoje uzasadnienie w orzecznictwie (patrz: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r. sygn. IV CK 37/03, z dnia 23 stycznia 1975 r. sygn. III CRN 369/74, z dnia 7 lipca 2000 r. sygn. II CKN 1015/00, z dnia 24 sierpnia 1990 r. sygn. I CR 422/90).

Pogląd odmienny zaprezentowany przez Kolegium w niniejszej sprawie, a wynikający w istocie z zastosowania wąskiej wykładni pojęcia "alimenty" i w konsekwencji uznanie, że obowiązek współmałżonków do wzajemnego dostarczania środków utrzymania nie jest obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skutkować musiałby przyjęciem, że dopiero uzyskanie orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa lub separacji rodzi obowiązek alimentacji, a tym samym uprawnia do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego dla jednego z byłych małżonków w przypadku świadczenia opieki nad niepełnosprawnym byłym małżonkiem. Wobec tego tylko byli małżonkowie mogliby uzyskać to świadczenie, do którego prawa nie miałyby natomiast inne osoby (osoby tworzące wspólnotę małżeńską) wyłącznie ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim.

Taki rodzaj wykładni przepisu prawa materialnego byłby wadliwy z kilku powodów. Po pierwsze, nie uwzględniałby wniosków wynikających z wykładni funkcjonalnej i celowościowej, jak również systemowej, bowiem osoby zobowiązane do wzajemnej alimentacji ze względu na przepisy dotyczące obowiązków i prawa małżonków w czasie trwania małżeństwa wyłączałby z kręgu uprawnionych do omawianego świadczenia związanego z opieką nad osobą niepełnosprawną, o ile niepełnosprawnym były współmałżonek. Po drugie, taka wykładnia prowadziłaby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej i nierównego traktowania osób pozostających w małżeństwie i osób, których małżeństwo ustało. Co więcej, faktyczne skutki takiej wykładni byłby wręcz absurdalne, niejako zachęcając małżeństwa znajdujące się w potrzebie ekonomicznej, w których jeden z małżonków jest osobą wymagającą stałej opieki, do fikcyjnych rozwodów. Z przepisu art. 16a powołanej ustawy mógłby bowiem skorzystać tylko taki małżonek, który nie dość, że musiałby zrezygnować z zatrudnienia, by zaopiekować się współmałżonkiem, to jeszcze obowiązany byłby uzyskać orzeczenie o rozwiązaniu małżeństwa. W ten sposób organy stosujące prawo i sądy w istocie wprowadziłby dodatkową i pozaustawową przesłankę uzyskania prawa do świadczenia z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych byłby (specjalnego zasiłku opiekuńczego).

W konsekwencji, taki sposób wykładni, jak przedstawiony przez Kolegium, ze względu na swoje nieakceptowalne z perspektywy metod wykładni skutki, nie jest dopuszczalny i nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Powołanie się na odosobniony wyrok jednego z wojewódzkich sądów administracyjnych, a do tego odnoszący się do przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (świadczenia niewątpliwie pokrewnego, ale przecież nie tożsamego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym), nie może stanowić wystarczającej i przy tym jedynej podstawy do uznania za trafną wykładni przedstawionej przez Kolegium. Dodać również należy, że Kolegium odwołało się do wyroku sądu administracyjnego, który dotyczył wykładni

przepisu art.17, który w swym literalnym ujęciu (nie miejsce tu na analizę, w jaki sposób należy wykładać ten przepis) w ust. 5 pkt 2 lit. a przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem art. 16a w ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje sytuacje, w których przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, nie wymienia takiej sytuacji, jak właśnie wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy.

Dodać należy, że dla przedawnionej w niniejszym uzasadnieniu wykładni przepisu art. 16a ust. 1 powołanej ustawy nie ma znaczenia zmiana tej ustawy, jaka wynika z art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 15 maja 2014 r., z tym, że art. 16a ust. 1 pkt 1 wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., jak to wprost wynika z art. 26 ustawy zmieniającej.

Przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wprowadzenie wyrażenia "a także małżonkom" nie prowadzi do wniosku, że wcześniej osoby pozostające w związku małżeńskim nie były uprawnione do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Zmiana redakcyjna dotycząca określenia podmiotów, które są uprawnione do omawianego świadczenia, służby bowiem doprecyzowaniu i zapobieżeniu nieprawidłowego interpretowania i stosowania przepisów tej ustawy względem małżonków. Uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 567) nie zawiera żadnych wyjaśnień, które przemawiałyby za przyjęciem, że ustawodawca poprzez wprowadzenie przedmiotowej zmiany przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozszerza stosowanie tej ustawy na podmioty, którym wcześniej nie przysługiwało prawo do omawianego świadczenia.

Reasumując tę część rozważań, należy zatem uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego przepis art. 16a powołanej ustawy łączy prawo ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku rodzinnego. Podkreślić należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych (tak też WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Go 986/13, LEX nr 1406848).

Pomimo niewątpliwie błędnej interpretacji przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia przez współmałżonków Sąd stwierdza, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem stanowisko organów obydwu instancji co do tego, że w sprawie nie zaszła przesłanka braku rezygnacji z zatrudnienia, a co stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest w ocenie Sądu trafne. Jak przewiduje bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), tylko takie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy może stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy. Powyższy warunek jest w sytuacji skarżącej spełniony, jednak z treści art. 16a ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wynika, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie złożenia wniosku i orzekania przez organy - jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. Przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy, jest zatem faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby powstrzymujące się do podjęcia zatrudnienia z powodu sprawowania przedmiotowej opieki. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, wiąże się z uprzednim zakończeniem trwającego stosunku pracy lub zaprzestaniem wykonywania innej pracy zarobkowej, w tym działalności gospodarczej – jak to wynika z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną (patrz: wyrok NSA z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt I OSK 123/10, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są zatem okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia.

Za trafnością powyższego sposobu interpretacji przemawia również stanowisko wyrażone w tezie wyroku Naczelnego Sądu Adminsiatrcyjnego z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 269/14 (orzeczenie dostępne jw.), że w obowiązującym aktualnie stanie prawnym jednym z warunków uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie można uznać tego warunku za spełniony, w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że w miarodajnym dla rozstrzygnięcia tej sprawy stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiała co do zasady zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, przy czym przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca w przepisie tym jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustawodawca wskazał wyłącznie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a powołanej ustawy. Niezależnie od oceny celowości takiego zabiegu, stwierdzić należy, że ograniczenie kręgu uprawnionych do przedmiotowo świadczenia z art. 16a powołanej ustawy prawodawca ostatecznie uznał za nietrafne rozwiązanie, skoro w wyżej przywołanej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał także osoby, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jako uprawnione do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Późniejsza zmiana ustawy nie może jednak w toku wykładni przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzić do nadawania temu przepisowi w dotychczas obowiązującej postaci brzmienia, które wstecznie dostosuje go do kierunku zmiany, która wejdzie w życie od dnia 1 stycznia 2015 r. W ten sposób bowiem wykładnia sądowa przepisu art. 16a ust. 1 tej ustawy w brzmieniu aktualnie obowiązującym prowadziłaby do nadania przepisowi art. 17 pkt 2 lit. a ustawy zmieniającej z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 567) – w zakresie, w jakim określa brzmienie art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skutku retroaktywnego, co z całą pewnością nie było intencją ustawodawcy, który w tym zakresie swoje stanowisko wyraził jednoznacznie, określając konkretną datę wejścia w życie zmienionego przepisu art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co nastąpi zgodnie z brzmieniem art. 26 ustawy zmieniającej od dnia 1 stycznia 2015 r. Również naprawianie oczywistych przeoczeń ustawodawcy, a tym bardziej skutków nietrafnych zabiegów legislacyjnych, nie leży w kompetencjach sądów administracyjnych i nie może determinować kierunku wykładni przepisu art. 16a ust. 1 powołanej ustawy.

Innymi słowy, dla przedawnionej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma znaczenia zmiana tego przepisu, jaka została wprowadzona przepisem art. 17 pkt 2 lit. a wcześniej przywołanej ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 567). Przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu stanowi wprawdzie, że przedmiotowe świadczenie przysługuje określonym w tym przepisie osobom jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pkt 1) lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pkt 2), jednak art. 16a ust. 1 pkt 1 wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. (art. 26 ustawy zmieniającej), zatem aktualnie jeszcze nie obowiązuje, zatem tym bardziej nie mógł wiązać organów i Sądu w datach miarodajnych dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zmiana tego przepisu tym bardziej jednak prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji tylko rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej mogła stanowić przesłankę do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie zaś rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia. Przywołana zmiana ustawy wzmacnia tezę o braku podstaw do utożsamiania rezygnacji z zatrudnienia z niepodejmowaniem zatrudnienia i w istocie prawotwórczej – a zatem [niedopuszczalnej], bo wkraczającej w kompetencje ustawodawcy oraz Trybunału Konstytucyjnego – wykładni w istocie utożsamiającej przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z przesłanką niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji Sąd nie podziela tego kierunku wykładni przepisu art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, który prezentowany bywa w orzecznictwie sądów administracyjnych i [sprowadza] się w istocie do pozbawionego podstaw prawnych, jakkolwiek być może uzasadnionego względami słuszności, utożsamienia pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia" z "niepodejmowaniem zatrudnienia".

Reasumując wszystko powyższe Sąd stwierdza, że trafne jest rozstrzygnięcie organów obydwu instancji co do tego, że w stanie faktycznym i prawnym spraw skarżąca nie spełniała przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto trzeba mieć na względzie, że dla przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki stan rzeczy nie wskazują. Poza sporem jest bowiem, że samo niepodejmowanie zatrudnienia, który to stan trwał [od] [...] 2005 r., nie miało związku z podjęciem opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Poza sporem pozostaje bowiem, że mąż skarżącej stał się osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji w wyniku schorzenia, które wystąpiło u niego w [...] 2009 r., zaś skarżąca już od [...] 2005 r. nie mogła kontynuować pracy sezonowej ze względu na pogarszający się stan zdrowia, a już od 1997 r. miała ustaloną II grupę inwalidztwa (co aktualnie odpowiada orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności).

W konsekwencji, skarżąca, której sytuacja jest niewątpliwie trudna - tak ze względu na brak możliwości uzyskania wsparcia ze strony najbliższej rodziny, jak i własne ograniczenia zdrowotne, jeżeli znajduje się w niedostatku powinna poszukiwać – czy to dla siebie, czy też dla swego męża – możliwości otrzymania pomocy w postaci świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej (odpowiednich zasiłków lub świadczeń opiekuńczych, które mogą być również przyznawane niezależnie do kryterium dochodowego), a nie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym celu powinna zwrócić się do [ośrodka pomocy społecznej] w O.[...] z odpowiednimi wnioskami, określając własne potrzeby i formę pomocy, udzielenia której oczekuje od właściwego organu pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.