Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 759/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust.1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: par. 45
journal: Dz.U. 1975 nr 46 poz 241
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 1975 r. w sprawie opłaty skarbowej.
article: art. 7 ust. 1 pkt.7
journal: Dz.U. 1972 nr 53 poz 339
law: Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie: NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Magda Froncisz Protokolant: Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2018 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 12.10.2017 r., na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. Nr 2147 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku R. D. odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawcy nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...] o pow. 1,9965 ha, stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta T., dla której Sąd Rejonowy w T., Wydział VI Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie w sprawie zwrotu opisanej wyżej nieruchomości zostało zainicjowane wnioskiem R. D. z dnia 2.05.2017r. Wojewoda postanowieniem z dnia 13.06.2017r. wyznaczył Starostę [...] do załatwienia sprawy.

Organ ustalił, że umową sprzedaży z dnia [...].1977 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego Rep. A [...], J. D., R. D. i S. D. sprzedali Skarbowi Państwa całą swoją nieruchomość objętą wykazem [...]. Przedstawiciel strony kupującej oświadczył, że nieruchomość powyższą kupuje dla Skarbu Państwa "z przeznaczeniem dla gospodarstwa rolnego przy Technikum [...]", a ponadto wnosi aby na podstawie tego aktu, wyciągu wykazu zmian gruntowych i postanowienia spadkowego "wpisano na karcie A wykazu [...] zmianę oznaczenia działki opisaną w paragrafie pierwszym tego aktu, po czym działkę obrębową nr [...], objętą wymienionym wyżej wykazem dopisano do KW numer [...]".

J. D. zmarła i nie zostało po niej przeprowadzone postępowanie spadkowe. Natomiast po zmarłym S. D. spadek nabyli L. P. i T. P., którzy mimo zawiadomienia przez organ o postępowaniu nie przyłączyli się do wniosku. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14.07.2015 r., sygn. akt SK 26/14 organ stwierdził, że możliwe jest prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości w przypadku braku zgody wszystkich właścicieli lub ich spadkobierców.

Organ stwierdził, że Skarb Państwa, a następnie Gmina Miasta T. nie nabyli prawa własności działki nr [...], obręb [...] m. T. z zastosowaniem instytucji wywłaszczenia, w związku z czym brak jest podstaw prawnych do zwrotu tej nieruchomości na rzecz wnioskodawcy.

Organ argumentował, że w umowie sprzedaży działki [...] obręb [...], m. T. nie ma wzmianki o tym, że jest ona zawierana w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Na podstawie analizy wykazu hipotecznego [...] ustalono, że nie było ujawnionego ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto organ wziął również pod uwagę okoliczności towarzyszące zawarciu umowy, takie jak fakt pobrania opłaty skarbowej (nie pobieranej w przypadku wywłaszczenia) i przedpłaty na podatek dochodowy. W tym zakresie organ przeprowadził analizę obowiązujących wówczas przepisów regulujących kwestie podatkowe. W szczególności wskazał na treść powołanego w akcie Notarialnym Rep. A [...] art. 7 ust. 1 pkt. 7 ustawy z dnia 16.12.1972 r. o podatku dochodowym (Dz. U. Nr 53, poz. 339 ze zm.) oraz treść § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23.12.1976 r. (Dz.U. Nr 42, poz. 255) w sprawie podatków obrotowego i dochodowego. W powyższym akcie notarialnym powołane zostało także postanowienie Sądu Powiatowego w T. z dnia 18.12.1974 r., sygn. akt l Ns [...] stwierdzające spadek po G. D. na rzecz żony J. D. oraz dzieci R. i S. D.. Zbycie działki nastąpiło w terminie krótszym niż 10 lat od czasu jej nabycia. Z uwagi na powyższe, można sądzić, że nienaliczenie podatku dochodowego nie wynikało z obowiązującego wówczas art. 45 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości tylko z powodu zbycia nieruchomości gruntowej przed upływem 10 lat od chwili nabycia spadku. Ponadto organ wskazał, że z treści § 8 przedmiotowego aktu notarialnego (Rep. A [...]) sprzedaży działki wynika również, że zostały pobrane opłaty skarbowe zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie opłaty skarbowej z dnia 29.12.1975 r. podczas gdy art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywał zwolnienie umów zawieranych w trybie ustawy od opłaty skarbowej.

Organ objął badaniem również pozostałe umowy sprzedaży z daty [...].03.1977 r. Rep. A nr [...], Rep. A nr [...], Rep. A nr [...], Rep. A nr [...], Rep. A nr [...] uwidocznione w dziale pierwszym księgi wieczystej [...], gdzie w kolumnie właściciel ujawniony jest Skarb Państwa z przeznaczeniem do użytkowania gospodarstwa rolnego przy Państwowym Technikum [...]. W przypadku każdej z umów sprzedaży pobrane zostały kwoty tytułem opłaty skarbowej i opłaty za dokonanie czynności notarialnych. W przypadku wszystkich powołanych umów nie pobrano przedpłaty na podatek dochodowy powołując się na art. 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23.12.1976 r. w sprawie podatków obrotowego i dochodowego oraz na art. 7 ust.1 pkt 7, art. 9 ust. 15 lub ust. 16 ustawy z dnia 16.12.1972 r. o podatku dochodowym. W przypadku jednej z umów wskazany jest art. 9 ust. 16 powoływany przy wywłaszczeniu nieruchomości. Jednak jak ustalił organ, artykuł ten nie dotyczy tylko i wyłącznie wywłaszczenia, ale również przypadku prawa pierwokupu na podstawie przepisów ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159). Organ nadmienił, że w umowach sprzedaży powołany jest elaborat szacunkowy inż. A. W. rzeczoznawcy do spraw odszkodowawczo - wywłaszczeniowych z listy Wojewody [...] z daty 20 stycznia 1977 r. wg którego ustalona została cena za nieruchomości będące przedmiotem umów. Odwołał się do brzmienia art. 36 ustawy z dnia 14.07.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, który stanowił, że również w przypadku wykonania prawa pierwokupu cenę kupna nieruchomości wypłacało się w terminach i ratach przewidzianych dla wypłaty ceny kupna nieruchomość nabytą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszcza nieruchomości.

Organ stwierdził dalej, że nawet gdyby nieruchomość została wywłaszczona to nie została spełniona przesłanka zbędności określona art. 137 u.g.n. Rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia nastąpiło przed upływem 7 lat od momentu nabycia nieruchomości i przed upływem 10 lat cel został zrealizowany. Przedmiotowa działka została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży

z dnia 22.03.1977 r. z przeznaczeniem do użytkowania dla gospodarstwa rolnego przy Państwowym Technikum [...]. Na podstawie pozyskanych dokumentów tj. pisma z dnia 22.09.1977 r. skierowanego do Jednostki Prowadzącej Gospodarstw Szkół [...] woj. [...] i pisma z dnia 26.06.1978r. skierowanego do Wojewódzkiego Ośrodka [...] z siedzibą w [...] organ ustalił, że działki zakupione przez Gospodarstwo Szkolne przy Państwowym Technikum [...] w T. - [...] zostały zagospodarowane wiosną 1977 r. a więc zaraz po nabyciu. W pismach tych pod pozycją l widnieje nazwisko J. D. jako osoby (rolnika) od której zakupiono ziemię o powierzchni 1,9965 ha, a także nazwiska pozostałych osób z wyżej wspomnianych aktów notarialnych sprzedaży, dołączonych do księgi wieczystej KW [...]. Powierzchnia ww. nieruchomości jest dokładnie taka sama jak powierzchnia działek zakupionych na rzecz Skarbu Państwa w celu prowadzenia gospodarstwa rolnego przy Państwowym Technikum [...] w T. - Gumniskach od J. D., S. D. i R. D.. Jak wynika z powyższego, działki te zostały zagospodarowane przez gospodarstwo rolne zaraz po nabyciu. Decyzją Urzędu Wojewódzkiego w T. z dnia 28.04.1992 r., znak: [...]. 111.[...] przedmiotowa działka została nabyta przez Gminę Miasta T. z mocy prawa nieodpłatnie. Karta inwentaryzacyjna, stanowiąca załącznik do wspomnianej decyzji wskazuje, że przedmiotowa działka oddana była w zarząd Gospodarstwa Szkolnego w T.. Przez okres od 1977 roku Państwowe Technikum [...] w [...] przeszło szereg reform w płaszczyznach funkcjonowania. W chwili obecnej funkcjonuje jako Zespół Szkół [...] w T. im. T. K.. Z zalegających w aktach sprawy pozostałych dokumentów wynika, że cały czas przedmiotem działalności gospodarstwa szkolnego była produkcja rolnicza i działki były użytkowane rolniczo. Potwierdzeniem powyższego są również archiwalne zdjęcia lotnicze z lat 1987, 1997 i 2003.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył R. D., podnosząc, że w zaskarżonej decyzji organ I instancji błędnie przyjął, że w wypadku przedmiotowej nieruchomości nie doszło do wywłaszczenia. W ocenie odwołującego wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie było przedwczesne, gdyż nie wyjaśniono kwestii następstwa prawnego po zmarłej J. D. (strona umowy dotyczącej zbycia przedmiotowej nieruchomości), co ma przełożenie na uczestnictwo w ewentualnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości osób będących spadkobierca zmarłej J. D., i co przekłada się na uprawnienia R. D., będącego spadkobiercą J. D. (postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku zostało zainicjowane przez wnioskodawcę). Odwołujący nie zgodził się również z ustaleniem, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Wojewoda decyzją z dnia 27.03.2018 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r. poz. 1257), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7.04.2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda podał, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi określają przepisy art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto, powołał się na Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12.12.2017 r., sygn. akt SK [...]. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma więc ustalenie, czy przedmiotowej nieruchomości przysługuje status "nieruchomości wywłaszczonej".

Organ odwoławczy ponownie przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, podzielając stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, że nienaliczenie podatku dochodowego nie wynikało z obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu (art. 9 pkt 16 ww. ustawy), ale z powodu zbycia nieruchomości gruntowej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego (art. 9 pkt 15 ww. ustawy). Natomiast pobranie opłaty skarbowej od sporządzenia przedmiotowego aktu notarialnego potwierdza, że przedmiotowa umowa sprzedaży (akt notarialny Rep. A [...]) nie została zawarta w trybie ww. ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r." Umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], nie wskazuje, aby została zawarta w warunkach art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ani też nie ustalono, aby w stosunku do omawianej nieruchomości wszczęte było przez właściwe organy postępowanie administracyjne zmierzające do jej wywłaszczenia, co zdaniem Wojewody potwierdza wniosek Starosty [...], że przedmiotowa nieruchomość nie może podlegać zwrotowi w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Następnie organ II instancji odwołując się do poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II SA/Kr [...] stwierdził, że skoro nieruchomość objęta wnioskiem nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w sposób pozwalający na zastosowanie w stosunku do niej instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uregulowanej w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowanie w sprawie było bezprzedmiotowe.

R. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody, zarzucając zaskarżonej decyzji:

* błędne przyjęcie, że w wypadku przedmiotowej nieruchomości oraz jej

zbycia w dniu 22.03.1977r. przez R. D., J. D., i S. D. na rzecz Skarbu Państwa, nie doszło do wywłaszczenia z nieruchomości;

* przedwczesne wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie, a więc bez

wyjaśnienia kwestii następstwa prawnego po zmarłej J. D.

(strona umowy dotyczącej zbycia przedmiotowej nieruchomości), co ma przełożenie na uczestnictwo w ewentualnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomość osób będących spadkobiercą zmarłej J. D., a co przede wszystkim w oczywisty sposób przekłada się na uprawnienia R. D., będącego spadkobiercą J. D. (postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku zostało zainicjowane przez skarżącego).

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o zwrocie nieruchomość położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...], o pow. 1,9965 ha na jego rzecz w zakresie przysługującego mu udziału w nieruchomości, z uwzględnieniem stopnia dziedziczenia przez niego spadku po J. D., a w ostateczności o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący wywodził, że doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a nie jedynie zwyczajnej umowy cywilnoprawnej, z uwagi na przymus zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Nieruchomość została nabyta na potrzeby Technikum [...] w T. [...]. Na potrzeby szkoły miał zostać przyznany spory areał ziemi, aby mogło funkcjonować związane ze szkołą gospodarstwo rolne. Zatem nieruchomość musiała, przynajmniej na etapie planowania, zostać przez Skarb Państwa nabyta. Treść aktu notarialnego, obejmującego sprzedaż przedmiotowej działki, również wskazuje pośrednio na to, że doszło do wywłaszczenia, gdyż zawiera wyraźne wskazanie celu, na jaki ma zostać przeznaczona zbywana nieruchomość. Tymczasem wskazanie celu, dla którego kupujący nabywa nieruchomość absolutnie nie było konieczne dla ważności takiej umowy. Rozważania znajdują dodatkowe wsparcie we wpisie w księdze wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, gdzie również wprowadzony został zapis dotyczący przeznaczenia nieruchomości, której właścicielem stał się Skarb Państwa.

Skarżący wskazał również, że wbrew ustaleniom organu I instancji nieruchomość stała się zbędna dla celu, dla którego doszło do wywłaszczenia. Zagospodarowanie nieruchomości wiosną 1977 roku przez gospodarstwo rolne związane z Technikum [...] nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Dodatkowo w chwili obecnej przedmiotowa nieruchomość nie jest już wykorzystywana na cel, jaki wskazany był w umowie.

Dalej skarżący zarzucił, że organ nie wyjaśnił kwestii związanej z następstwem prawnym po nie żyjącej J. D., podczas gdy wnioskodawca jest jej spadkobiercą ustawowym i informował organ, że wystąpił do stwierdzenie nabyciu spadku po zmarłej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1302. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszym postępowaniu jest ocena legalności decyzji Wojewody, którą uchylił decyzję organu I instancji - Starosty [...] o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] m. T. i umorzył postępowanie. W ocenie organu odwoławczego, ustalenia organu I instancji są prawidłowe – działka nr [...] nie była w przeszłości przedmiotem wywłaszczenia, prawidłowym rozstrzygnięciem jednak w tej sytuacji jest nie odmowa zwrotu nieruchomości (brak podstaw do badania zbędności na cel wywłaszczenia) ale umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W ocenie sądu stanowisko organu jest prawidłowe.

Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U z 2018 r., poz. 121) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ustawy.

Termin "nieruchomość wywłaszczona" w świetle art. 136 ust. 3 ustawy należy rozumieć wyłącznie jako nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricte, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Zakres przedmiotowy nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w art. 136 i nast. ustawy określony jest również w art. 216, który nakazuje stosować przepisy rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie enumeratywnie wyliczonych w tym przepisie ustaw, a nawet przepisów poszczególnych ustaw. Zgodnie z regulacją tego artykułu przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa m.in. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość została przejęta lub nabyta przez Skarb Państwa na podstawie decyzji wywłaszczeniowej lub innego aktu prawnego wymienionego w art. 216 ustawy.

Umową sprzedaży z dnia 22.03.1977 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego Rep. A [...] J. D., R. D. i S. D. sprzedali Skarbowi Państwa całą nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...], objętą wykazem hipotecznym [...]. Jak wynika z umowy przedstawiciel strony kupującej oświadczył, że nieruchomość powyższą kupuje dla Skarbu Państwa "z przeznaczeniem dla gospodarstwa rolnego przy Technikum [...] w T. – [...]", wniósł również, aby działkę dopisano do KW [...]. Zważywszy na formę przejścia prawa własności (umowa) jak również datę jej zawarcia rozważania organów sprowadzały się do ustalenia, czy można uznać, że opisana umowa została zawarta w warunkach art. 6 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., poz. 64) . Przepis ten nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawarcie z nim w formie prawem przepisanej umowy nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie lub umowy zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego.(...) Art. 17 ust. 4 ustawy przewidywał ponadto złożenie przez naczelnika powiatu na koszt wnioskodawcy we właściwym państwowym biurze notarialnym wniosku o dokonanie wpisu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego lub – jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej albo księga wieczysta zaginęła - do zbioru dokumentów odpis zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Z kolei art. 45 ust. 1 ustawy stanowił, że przychody właścicieli nieruchomości z tytułu ceny sprzedaży lub odszkodowania wypłaconych stosownie do przepisów ustawy wolne są od podatku dochodowego. Nabycie praw majątkowych stosownie do przepisów ustawy nie podlega podatkowi od nabycia praw majątkowych (ust. 2). Podania, pisma, protokoły oraz dokumenty sporządzone w związku z postępowaniem unormowanym przez ustawę wolne są od opłaty skarbowej (ust. 3).

W poczet materiału dowodowego pozyskano między innymi wykaz hipoteczny [...] T., odpis KW [...] a także inne umowy sprzedaży zawarte w dniach [...].1977 r. i [...].1977 r., które również stanowiły podstawę wpisów do wskazanej wyżej księgi wieczystej. W wykazie hipotecznym [...] nie stwierdzono ujawnionego ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Organy przeprowadziły wnikliwą analizę postanowień umownych pod kątem obowiązujących w dacie ich zawarcia przepisów prawa. Szczególnie cennych informacji z punktu widzenia ustalenia trybu w jakim została zawarta umowa z dnia 22.03.1977 r., Rep. A [...] dostarcza treść jej § 8. Wskazano w nim, że zgodnie z § 45 ust. 1 i § 47 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.12.1975 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. z Nr 46, poz. 241) pobrano opłatę skarbową w wysokości 5% od ceny transakcji, natomiast na zasadzie § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23.12.1976 r. w sprawie podatków obrotowego i dochodowego (Dz. U. Nr 42, poz. 255) oraz art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 16.12.1972 r. o podatku dochodowym (Dz. U. Nr 53, poz. 339)nie pobrano przedpłaty na podatek dochodowy.

Powołany § 45 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29.12.1975 r. w sprawie opłaty skarbowej stanowił, że opłata skarbowa od dokumentu stwierdzającego sprzedaż nieruchomości albo prawa użytkowania wieczystego wynosi w stosunku postawy jej obliczenia 10%, z kolei z § 47 wynikało, że stawki opłaty skarbowej w § 45 ust. 1 i 2 obniża się o 50%, jeżeli jedną ze stron biorących udział w czynności cywilnoprawnej jest jednostką gospodarki uspołecznionej lub inna osoba wolna od opłaty skarbowej. W świetle zacytowanego wyżej brzmienia art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pobranie opłaty skarbowej na podstawie przytoczonych wyżej przepisów świadczy o tym, że umowa nie została zawarta w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W umowie przewidziano rezygnację z pobrania przedpłaty na podatek dochodowy, jednak okoliczność ta nie wynikała z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a jak wskazano w § 8 umowy ze stosownych regulacji prawa podatkowego. Art. 7 ust. 1 pkt. 7 ustawy z dnia 16.12.1972 r. o podatku dochodowym wskazywał, że źródłami przychodów są między innymi sprzedaż rzeczy i praw majątkowych, z wyjątkiem nabytych w drodze spadku lub zapisu, z kolei § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23.12.1976 r. w sprawie podatków obrotowego i dochodowego stanowił, że nie ustala się dochodu ze sprzedaży nieruchomości budynkowych lub ich części nabytych przed okresem 5 lat i nieruchomości gruntowych przed okresem 10 lat od końca roku, w którym nastąpiła sprzedaż. Żaden z tych przepisów nie nawiązuje do regulacji z art. 45 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Należy także zaznaczyć, że z art. 45 ust. 1 korespondowała treść art. 9 pkt 16 ww. ustawy z dnia 16.12.1972 r. o podatku dochodowym, który wprost stanowił, że wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu sprzedaży nieruchomości lub z tytułu odszkodowania, stosownie do przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w wykonaniu prawa pierwokupu na podstawie przepisów o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Art. 45 ust. 1 i art. 9 pkt 16 ww. ustawy o podatku dochodowym nie zostały wskazane w umowie jako podstawa do zaniechania pobrania podatku dochodowego.

Słuszność zaprezentowanego stanowiska znajduje potwierdzenie w analizie zapisów pozostałych umów sprzedaży.

Skarżący mimo aktywnego udziału w postępowaniu nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów które mogłyby wskazywać, że do nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości doszło na podstawie wyliczonych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustaw, co do których odpowiednio stosuje się przepisy rozdziału 6 działu III ustawy. U podstaw wniesionego roszczenia o zwrot nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia leżało wyłącznie przekonanie skarżącego, że ówcześni właściciele działki zawarli umowę w warunkach przymusu oraz fakt, że nieruchomość została nabyta na potrzeby Technikum [...] w T. [...], co znalazło wydźwięk w samej umowie. Okoliczności te nie są jednak wystarczające dla uznania, że umowa sprzedaży z dnia [...].1977 r., Rep. A [...] została zawarta na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a jedynie w takiej sytuacji byłoby możliwe przystąpienie do badania czy nieruchomość stała się zbędna na cele wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro nie było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami to nie ma znaczenia jak nieruchomość faktycznie została wykorzystana. Z tego samego powodu nie mogły również odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące zaniechania przez organ I instancji podjęcia czynności zmierzających do ustalenia spadkobierców J. D..

Stanowisko organu II instancji co do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w sytuacji kiedy nie zachodzi podstawa do wydania decyzji merytorycznej jest prawidłowe. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 18.01.2017 r., sygn. akt I OSK 266/16 zajął stanowisko, iż w sytuacji gdy organ uznał, że nieruchomość nie była wywłaszczona, to brak było podstaw do wydania decyzji merytorycznej. Przedmiotem analizy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie przepisów art. 136 i 137 u.g.n. jest kwestia zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Taka jest przesłanka zwrotu nieruchomości i to po jej zbadaniu można wydać decyzję merytoryczną, tj. decyzję o zwrocie albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. To, czy objęta wnioskiem działka jest "nieruchomością wywłaszczoną" jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie zwrotu w ogóle posiada przedmiot, czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości, która nie była przedmiotem wywłaszczenia, organ zobowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, bowiem brak jest w takiej sytuacji materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia. Podobne stanowisko zajmował NSA w wyroku z dnia 18.03.2015 r. sygn. akt I OSK 1698/13, w wyroku z dnia 7.10.2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, w wyroku z dnia 16.11.2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555; wyroku z dnia 27.06.1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147 oraz wyroku z dnia 25.01.2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18.

Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Z 2018 r., poz. 1302) orzekł jak w sentencji.