Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1732/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 234, art. 479
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 8, art. 75 § 1, art. 7, art. 77 § 1, § 2, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 08.08.2018 r. pełnomocnik M. T. zwrócił się do Burmistrza M. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie nakazania A. R. - użytkownikowi wieczystemu działki nr [...] położonej przy ul. [...] w M., przywrócenia pierwotnego stanu wód na gruncie. We wniosku podano, że A. R. w 2015 r. dokonał podniesienia poziomu gruntu bezpośrednio od strony domu mieszkalnego M. T., który posadowiony został na sąsiedniej działce nr [...] przy ul. [...]. Dodatkowo A. R. nasadził drzewa ozdobne i krzewy, co w połączeniu z "obfitym nawodnieniem" miało spowodować zawilgocenie ścian domu wnioskodawczyni.

Pismem z dnia [...].09.2018 r. Burmistrz M. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie szkodliwej zmiany stosunków wodnych na działce nr [...].

W dniu 22.10.2018 r. pracownicy organu I instancji przeprowadzili oględziny terenu, w których uczestniczyli M. T. i jej pełnomocnik oraz pełnomocnik A. R., a także funkcjonariusze straży miejskiej. W protokole z oględzin zapisano, że A. R. podwyższył teren swojej działki o 30 cm, a także nasadził krzewy bukszpanu oddzielone płytami betonowymi od budynku M. T., które nie stykały się z jej budynkiem. jednocześnie stwierdzono, że zasypane ziemią zostało ocieplenie budynku M. T. na wysokości 5 cm, a plamy na ścianie wewnętrznej domu M. T. od granicy z posesją A. R. świadczyły o zawilgoceniu. Rynny budynku gospodarczego na posesji M. T. skierowane były bezpośrednio pod ścianę budynku mieszkalnego M. T., na terenie działki A. R.. W protokole oględzin zapisano, że pełnomocnik A. R. zobowiązał się do odsunięcia nasadzeń o 15 cm od ściany domu M. T., likwidacji podwyższenia gruntu i odkopania ocieplenia budynku wnioskodawczyni w pasie o szerokości 15 cm. Do protokołu załączono dokumentację zdjęciową oraz pismo z dnia 13.08.2018 r., w którym A. R. wyjaśnił, że podwyższenie o 40 cm gruntu zostało zabezpieczone na ścianie budynku M. T. dziesięciocentymetrowym styropianem oraz betonowymi płytami. Jego zdaniem jeśli wystąpiło zawilgocenie ścian budynku, to tylko przez wodę odprowadzaną rynnami M. T., które to rynny wychodzą na ogród A. R..

Pismem z dnia 04.12.2018 r. A. R. poinformował, że usunął podwyższenie gruntu od strony domu M. T..

W dniu 26.04.2019 r. przedstawiciele Burmistrza M. przeprowadzili ponowne oględziny terenu, w których uczestniczyli strony oraz ich pełnomocnicy oraz funkcjonariusze straży miejskiej. W protokole z oględzin zapisano, że A. R. rzeczywiście odsunął grunt od budynku wnioskodawczyni na odległość 15 cm od ocieplenia ściany, na długości 4 metrów. Na budynku M. T. od strony działki A. R. zdemontowano rynny odprowadzające wody opadowe przez co woda spływa bezpośrednio na działkę A. R..

W dniu 22.05.2019 r. pełnomocnik M. T. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny hydrologii i melioracji, gdyż dowód z oględzin terenu i zeznań stron uznał za niewystarczający do wyjaśnienia sprawy.

Decyzją z dnia 30 maja 2019 r., znak [...], Burmistrz M. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr ewid. [...] przez jej użytkownika wieczystego A. R., a jednocześnie nałożył na M. T. obowiązek zainstalowania urządzeń do odprowadzania wód opadowych z powierzchni dachowych budynków posadowionych na nieruchomości będącej własnością M. T. oraz odprowadzania tych wód na własny teren przy ul. [...].

W uzasadnieniu organ uwzględnił, że A. R. odsunął grunt od budynku mieszkalnego wnioskodawczyni zgodnie z jej żądaniem, przez co postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Zarazem z uwagi na nowe okoliczności stwierdzone podczas ponownych oględzin terenu zobowiązano M. T. do zainstalowania urządzeń do odprowadzania wody z powierzchni dachowych na własny grunt. Organ odrzucił natomiast wniosek o powołanie biegłego z zakresu hydrologii.

Decyzją z dnia 09 grudnia 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Burmistrza M. z dnia 30 maja 2019 r., znak [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W ocenie organu odwoławczego nie odniesiono się do całości zmian dokonanych podczas zagospodarowania działki nr [...] i ich wpływu na stosunki wodne w sąsiedztwie przez co nie było powodu do umorzenia postępowania, a przeciwnie należało dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu hydrologii i melioracji. Ponadto organ I instancji wyszedł poza przedmiot postępowania nakładając obowiązki na właściciela działki nr [...] czyli M. T., co mogło mieć miejsce w odrębnym postępowaniu.

W dniu 30.06.2020 r. pełnomocnik M. T. złożył wniosek o zniesienie terminu spotkania ugodowego jakie wyznaczył Burmistrz M., aż do chwili przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.

Pismem z dnia 17.12.2020 r. Burmistrz M. zlecił J. N. pracownikowi naukowemu Uniwersytetu Przyrodniczego w P. sporządzenie opinii w przedmiotowej sprawie.

Postanowieniem z dnia 22.03.2021 r. Burmistrz M. dopuścił dowód z opinii biegłego.

W dniu 07.05.2021 r. przeprowadził oględziny terenu z udziałem pracownika Urzędu Miejskiego, stron i biegłego, który wykonywał pomiary i dokumentację fotograficzną.

W dniu 17.06.2021 r. biegły złożył w siedzibie Urzędu Miejskiego w M. opinię dotyczącą naruszenia stosunków wodnych na działce nr ewid. [...] w wyniku nawiezienia mas ziemnych na działkę sąsiednią nr ewid. [...]. We wnioskach biegły podał, że pomiary wskazywały na podniesienie terenu działki nr [...] w granicy z działką nr [...], co nie spowodowało jednak zmian kierunku i natężenia odpływu wód opadowych znajdujących się na tej działce na grunty sąsiednie. Naturalny kierunek spływu wód opadowych i roztopowych nie uległ zmianie. Biegły wskazał, że ujawnione podczas oględzin ślady zawilgocenia ścian wewnętrznych budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr [...] mogły powstać wskutek odprowadzania wód opadowych z dachu rynnami pod ścianę budynku, albo częściowo wskutek przysypania gruntem ocieplenia tego budynku. W swojej opinii biegły podał, że w trakcie oględzin w dniu 07.05.2021 r. rynny z budynku mieszkalnego były usunięte, co spowodowało, że teren przy fundamencie nie jest zalewany. Zgodnie z żądaniem A. R. rynny powinny być ponownie założone, a najprostszym rozwiązaniem było włączenie wylotu rury spustowej do zbiornika retencyjnego, tzw. zbiornika na deszczówkę o pojemności co najmniej 340 dm3. Biegły zauważył jednak, że A. R. nie na całym odcinku granicy działek odkopał przysypane ocieplanie budynku i zalecił odkopanie ocieplenia budynku mieszkalnego na całej długości ściany.

W dniu 08.07.2021 r. pełnomocnik M. T. złożył wniosek o wydanie decyzji nakazującej A. R. wykonanie prac zaleconych przez biegłego.

Decyzją z dnia 28.07.2021 r., znak [...], Burmistrz M. odmówił nałożenia na użytkownika wieczystego działki nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w M. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wodnym na działce sąsiedniej nr ewid. [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dokonane wcześniej ustalenia oraz wnioski przedstawione w opinii biegłego jednoznacznie wskazywały, że A. R. nie spowodował zmiany stanu wody na swojej działce.

Pismem z dnia [...].08.2021 r. A. R. poinformował organ I instancji, że usunął ziemię przykrywającą ocieplenie budynku i przedłożył dokumentację zdjęciową.

W odwołaniu pełnomocnik M. T. wniósł o uchylenie decyzji Burmistrza M., gdyż ten błędnie zinterpretował ustalenia zawarte w opinii biegłego.

Decyzją z dnia 30.08.2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy nie wystąpiła sytuacja opisana w art. 234 ust. 1 i 3 ustawy - Prawo wodne. Użytkownik wieczysty działki nr [...] nie zmienił stanu wody na swoim gruncie. Naturalny kierunek spływu wód opadowych i roztopowych nie uległ zmianie. Wniosek ten znalazł poparcie w opinii biegłego oraz w wynikach oględzin terenu dokonanych w dniach [...].10.2018 r. oraz [...].04.2019 r. Pełnomocnik M. T. nigdy nie podnosił zarzutu zalewania działki nr [...], a jedyny zarzut dotyczył zawilgocenia ściany budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr [...], wskazując na ścianę posadowioną na granicy z działką nr [...]. Jako powód zawilgocenia ściany wskazywano podsypanie ziemi na działce nr [...], która zakryła 5 cm ocieplenia ściany. Ziemia została całkowicie usunięta, o czym zawiadomił organ I instancji w dniu 20.08.2021 r. A. R. i przedstawił dokumentację fotograficzną. Wcześniej użytkownik wieczysty działki nr [...] odsunął o 15 cm od ściany betonowe bloczki odgradzające ziemię ogrodową od ściany na długości 4 metrów. Dostęp powietrza i promieni słonecznych powinny osuszać ścianę. Biegły w swojej opinii stwierdził, że inną przyczyną zawilgocenia ściany budynku mieszkalnego mogło być nieprawidłowe usytuowanie rury spustowej rynny na budynku mieszkalnym M. T.. Właścicielka działki nr [...] powinna wodę opadową i roztopową właściwie zagospodarować w granicach swojej działki. Biegły zaleca zamontowanie zbiornika retencyjnego. W świetle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy organ I instancji prawidłowo ustalił, że użytkownik wieczysty działki nr [...] nie naruszył zakazów określonych w art. 234 ust. 1 i 3 ustawy - Prawo wodne. W konsekwencji zaskarżona decyzja Burmistrza M. odpowiada prawu.

Pismem z dnia 29.10.2021 roku pełnomocnik M. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 października 2021 r., oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy M. z dnia 28.07.2021 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. z zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że strona postępowania administracyjnego nie jest zobowiązana do odkopania ocieplonej ściany. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy M. z dnia 28.07.2021 roku, znak: [...]; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ pierwszej instancji wyciągnął nieprawidłowe wnioski z przeprowadzonych w sprawie dowodów. Otóż, na stronie 8 opinii biegły wskazał, iż " ... nie na całym odcinku odkopano przysypane ocieplenie...". Dalej biegły wskazał również, że " ... w celu wyeliminowania ryzyka zawilgocenia ścian wewnętrznych w budynku na działce nr [...], należy odkopać ocieploną ścianę na całym odcinku w granicy działek". Organy obu instancji nie dostrzegły wniosków zawartych w opinii skupiły się wyłącznie na jednym wskazaniu, iż nie doszło do zmiany wód na gruncie. Dowody w postaci opinii biegłych mogły natomiast podlegać weryfikacji jedynie w drodze dopuszczenia w postępowaniu administracyjnym dowodu z opinii innego fachowego podmiotu. Takiej weryfikacji nie może dokonywać samodzielnie organ administracji, gdyż nie posiada stosownej wiedzy specjalistycznej. Tylko więc kontropinia sporządzona przez uprawnionego fachowca, zawierająca wnioski sprzeczne z tymi, jakie wynikały z pierwotnej opinii, mogą stanowić dla organu podstawę do nieuwzględnienia konkluzji pierwszej opinii. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego w tak wybiórczy sposób podszedł do oceny opinii biegłego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowa argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j 2022 r., poz. 329 ze zm.), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się do prawidłowego zastosowania regulacji dotyczących zgodnego z prawem ukierunkowania i natężenia odpływu wód.

Materialnoprawną prawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233), zgodnie z którym Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5). Zgodnie z art. 478 pkt 1 ustawy - Prawo wodne, kto wbrew przepisowi art. 234 ust. 1 zmienia kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych lub kierunek odpływu wód ze źródeł, lub odprowadza wody, lub wprowadza ścieki na grunty sąsiednie, podlega karze grzywny. W myśl art. 479 ustawy - Prawo wodne, orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w art. 476-478, następuje na zasadach i w trybie przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1120 ze zm.).

W okolicznościach podanych w art. 234 ust. 1 Prawo wodne tylko właściciel gruntu odpowiada za wykroczenie, a w okolicznościach podanych w art. 234 ust. 3-5 odpowiada poprzez przyjęcie obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Właściciel gruntu nie ponosi żadnej sankcji tylko w razie zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich (art. 234 ust. 2), gdyż wówczas nie jest sprawcą. Przepis art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne pozwala nałożyć na właściciela gruntu obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Jednak obowiązek powyższy można nałożyć na właściciela gruntu, tylko gdy zmieniał on kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, bądź celowo odprowadza wody na grunty sąsiednie. Obowiązki właściciela dotyczą tylko wód znajdujących się na jego gruncie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo wodne, przepisy tej ustawy dotyczące właścicieli stosuje się odpowiednio do posiadaczy samoistnych oraz użytkowników wieczystych.

W rozpoznawanej sprawie to A. R. jest użytkownikiem wieczystym działki nr [...] i mógł być adresatem obowiązków przewidzianych w art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne.

Przedmiotowa skarga została oparta na zarzucie, że organy administracji publicznej w sposób wybiórczy skorzystały z opinii biegłego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, jeśli organy administracji publicznej nie dostrzegają wniosków zawartych w opinii biegłego albo się z nimi nie zgadzają to powinny były zlecić wydanie kontropinii.

W ocenie Sądu organy administracji trafnie stwierdziły, że w rozpoznawanej sprawie użytkownik A. R. nie zmienił naturalnego kierunku spływu wód opadowych i roztopowych na swoim gruncie, co zostało stwierdzone w opinii biegłego, która nie była kwestionowana przez strony. Nie było zatem podstaw do nałożenia obowiązków wynikających z powyższych przepisów na A. R.. Ponadto pełnomocnik M. T. podnosił jedynie zarzut zawilgocenia ściany budynku mieszkalnego posadowionego na działce nr [...], wskazując na ścianę posadowioną na granicy z działką nr [...]. Jako powód zawilgocenia ściany wskazywano podsypanie ziemi na działce nr [...], która zakryła 5 cm ocieplenia ściany.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ani strony nie kwestionowały opinii biegłego J. N..

Pismem z dnia 18.08.2021 r. A. R. zawiadomił organ I instancji, że ziemia została całkowicie usunięta i przedstawił dokumentację fotograficzną. Wcześniej odsunął o 15 cm od ściany betonowe bloczki odgradzające ziemię ogrodową od ściany na długości 4 metrów. Dostęp powietrza i promieni słonecznych miały dodatkowo wspomóc osuszanie ściany. A. R. zrealizował zatem wcześniejsze zalecenia wynikające z opinii biegłego. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do zlecenia kolejnej opinii biegłego w przedmiocie zmiany kierunku wód opadowych. Tego rodzaju zostały bowiem już ustalone w opinii biegłego powołanego w przedmiotowej sprawie. Nie ma natomiast podstaw do powoływania kolejnego biegłego w kwestii wykonania zaleceń sformułowanych przez biegłego, które de facto sprowadzały się do ograniczenia zawilgocenia, co nie mogły być jednocześnie przedmiotem orzekania organów administracji. W istocie zatem organy nie naruszyły przepisów art. 8 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. z zw. z art. 80 k.p.a. ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.). W konsekwencji zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza M. odpowiadały prawu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. oddalił skargę.