Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 718/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 z q ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2021 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lipca 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w G. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 31zq ust. 8 w zw. z art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020, poz. 374, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o COVID" utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2020 r., znak: [...] odmawiającą G.G. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2020 r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. oraz maj 2020 r. w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom na podstawie ustawy o COVID.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] 2020 r. odmówił stronie prawa do zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. Organ wskazał, że jednym z warunków, które należało spełnić, aby skorzystać ze wsparcia było złożenie dokumentów rozliczeniowych za okres marzec-maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.

Z analizy dokumentów rozliczeniowych wynika, że deklaracja ZUS DRA wpłynęła po terminie, tj. 3 lipca 2020 r.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. wydaną wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję. W uzasadnieniu organ powołał art. 31zq ust. 3 i ust. 8 w zw. z ustawy o COVID, podkreślając, że płatnik składek wymaganą deklarację rozliczeniową złożył po terminie wskazanym poprzez ustawodawcę, przy czym – w odniesieniu do należności za maj, nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej.

W złożonej skardze, strona wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości

i zobowiązanie organu rentowego do wydania decyzji, w której ZUS przyzna skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacania należności składkowych za kwiecień i maj 2020 r. Strona zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, poprzez uznanie za bezwzględny warunek uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek złożenie deklaracji rozliczeniowych za miesiące objęte wnioskiem, w sytuacji gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżący obiektywnie nie mógł dochować tego warunku formalnego w przepisanym terminie do 30 czerwca 2020 r. z przyczyn przez siebie niezawinionych z uwagi na błędy w aplikacji Płatnik i w programie ePłatnik (stanowiącym element Platformy Usług Elektronicznych ZUS), które uniemożliwiły wysłanie dokumentów rozliczeniowych w terminie i te błędy nie mogą obciążać skarżącego albowiem w państwie prawa niedopuszczalne jest aby to obywatel ponosił negatywne skutki wadliwości systemu informatycznego dostarczanego przez organ administracji publicznej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez:

- brak należytego wyjaśnienia przyczyn niezłożenia dokumentów rozliczeniowych

w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. w obliczu powoływanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, które wskazywały na brak obiektywnej możliwości złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych z uwagi na błąd krytyczny aplikacji Płatnik i ePłatnik, które uniemożliwiały złożenie dokumentów w ZUS ze względu na zmianę stawki procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe;

- brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania księgowych zajmujących się obsługą firmy skarżącego, na okoliczność wystąpienia błędów w aplikacji Płatnik, które uniemożliwiły wysłanie deklaracji rozliczeniowych w terminie do ZUS;

- nie wzięcie przez ZUS pod uwagę, iż program Płatnik miał ustaloną stawkę składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 0,84%, tymczasem prawidłowa nowa wysokość stawki procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe powinna wynosić 1,67% powyższa rozbieżność w programie Płatnik powodowała jego blokadę i brak możliwości wysłania deklaracji rozliczeniowych, przy czym ręczne poprawianie wysokości stopy procentowej na ubezpieczenie wypadkowe nie pozwalało na wysłanie dokumentów. Każdorazowo przy próbach skorygowania deklaracji wyskakiwał komunikat - błąd krytyczny. Dopiero po wizytach skarżącego w ZUS i kolejnej aktualizacji danych, program Płatnik pozwolił na wysłanie deklaracji rozliczeniowych dopiero w dniu 3 lipca 2020 r., czyli 3 dni po ustawowym terminie;

- brak zwrócenia uwagi przez ZUS, że zgodnie z art. 27 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy i leży to w gestii organu rentowego. Owym rokiem składkowym, zgodnie z art. 2 w/w ustawy, jest okres od dnia

1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca następnego roku. Zatem błąd systemu z uwagi na zmianę przez ZUS stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe

i wprowadzenie nowej stawki procentowej na ubezpieczenie wypadkowe od dnia 1 kwietnia 2020 r. spowodowało, że program Płatnik nie mógł wczytać prawidłowych danych

i zablokował jakąkolwiek możliwość wysłania deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień

i maj 2020, tym samym ZUS przerzucił na Skarżącego ryzyko związane z nieprawidłowo zsynchronizowanym programem Płatnik;

3. naruszenie domniemania uczciwości przedsiębiorcy i rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy wyrażonych w przepisie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez ich niezastosowanie a wręcz wypaczenie tych zasad

i działanie przez ZUS z domniemaniem nieuczciwości przedsiębiorcy i rozstrzygania wątpliwości w zakresie stanu faktycznego na niekorzyść przedsiębiorcy;

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga G.G. zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", wynika że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie, podstawą prawną wniosku strony stanowił art. 31zo ust. 2 ustawy COVID. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności

w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany

w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek,

o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowił, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia

z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.) zwaną dalej: "u.s.u.s.", uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie

z treścią art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia

6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące,

z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, ze zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Przy czym podkreślić należy, że nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku

z płacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uregulowana jest kwestia terminów

i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych reguluje kwestię zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres nie jest możliwe zwolnienie z płacenia składek. Ponadto należy wskazać, że termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej ma charakter materialnoprawny. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywrócone mogą być zatem jedynie terminy proceduralne, mające zarówno charakter terminów ustawowych, jak i terminów wyznaczanych. Właściwym trybem dla rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminów bez względu na ich charakter jest przepis art. 58 § 1 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 645/17).

Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na niedopełnieniu przez stronę obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżący wskazuje przy tym na problemy techniczne aplikacji Płatnik i ePłatnik, które uniemożliwiały złożenie dokumentów w ZUS i istnienie pandemii.

Natomiast organ w zaskarżonej decyzji do tej kwestii zupełnie się nie odniósł. Prezes Zakładu w decyzji ostatecznej ograniczył się do lakonicznego wskazania, że deklaracja nie została złożona na dzień 30 czerwca 2020 r.

Zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności

z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy k.p.a. Zatem priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych.

Z brzmienia art. 7 k.p.a. jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się

o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali.

W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Tym wymogom organ rozpoznający wniosek skarżącego nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia zarówno decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i drugiej instancji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił także wynikającej z art. 8 k.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. W żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń i argumentów podnoszonych przez stronę, czym naruszył podstawową zasadę procesową z art. 11 k.p.a. - realizacji przekonywania, która nakazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego sprawy - a przynajmniej taki

w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony. Strona - jak wynika z akt sprawy - złożyła wniosek w dniu 7 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy

i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2020 r. w trybie ustawy COVID. Powyższe zainicjowało więc postępowanie, które winno być prowadzone z poszanowaniem zasad procesowych. Przy czym podkreślić należy, iż skarżący konsekwentnie wskazywał na błędy systemu informatycznego aplikacji Płatnik i braku możliwości złożenia stosownych deklaracji

w terminie, co w okolicznościach sprawy ma niebagatelne znaczenie. Rolą organu było bowiem ustalenie czy deklaracja ZUS DRA została złożona, w jakim terminie i z jakiego powodu doszło do jego uchybienia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono także precyzyjnie, ze wskazaniem podstawy prawnej z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z jakich powodów organ uznał, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za maj 2020r.

W sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, tj. złożenia wniosku, braku informacji

o konieczności złożenia deklaracji przed 30 czerwca 2020 r., ewentualnych błędach systemu, mógł on pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełnił. Szczególnie wówczas, gdy wniosek został rozpoznany dopiero 24 lipca 2020 r. Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego

i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r.) minęły ponad dwa miesiące. Organ nie udzielił jednak stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących (poprawnych) dokumentów rozliczeniowych (deklaracje).

Zwrócić również należy uwagę, że w niniejszym postępowaniu skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. To na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia, konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie, a także o konsekwencjach prawnych niezłożenie deklaracji, co mogło skutkować odmową zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

W przedmiotowej sprawie organ nie poinformował strony nie tylko należycie

i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

Wymaga podkreślenia, że organ powinien o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do Zakładu w dniu 7 kwietnia 2020 r., było więc wystarczająco dużo czasu, aby organ zweryfikował, czy jest kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a. organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać,

a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym

o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie

w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, z dnia 11 lutego 2021r. sygn. akt I SA/Sz 864/20).

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, organ I instancji przed wydaniem decyzji ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił jej przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.

Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia zaskarżonej decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa.

W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.