Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2728/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 21, art. 22
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 4 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2584/16 w sprawie ze skarg K. U. i D. D. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2584/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi K. U. i D. D. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu tego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Decyzją z dnia [...] marca 1976 r. Naczelnik Dzielnicy [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. P., oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. [...] m2, objętej księgą wieczystą KW nr [...], stanowiącej własność W. P.

Decyzją z dnia [...] lipca 1976 r. Prezydent [...] uchylił wymienioną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że w wyniku wywłaszczenia pozostała dla właściciela część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego wykorzystania, a właściciel zażądał wywłaszczenia całości nieruchomości, a zatem spełnione zostały warunki uzasadniające zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), zwanej dalej ustawą wywłaszczeniową.

Decyzją z dnia [...] września 1976 r. Naczelnik Dzielnicy [...] orzekł o wywłaszczeniu całości przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda [...], po rozpoznaniu wniosku następców prawnych byłego właściciela, w tym skarżących, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1976 r.

W wyniku odwołania skarżących, Minister Infrastruktury i Budownictwa wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jego ocenie organ wywłaszczając za odszkodowaniem całość przedmiotowej nieruchomości decyzją z dnia [...] września 1976 r. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby decyzja ta naruszała pozostałe przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu tej decyzji Minister wskazał m.in., że decyzja z dnia

[...] września 1976 r. wydana została wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy, a żaden przepis szczególny nie przewidywał konieczności powtarzania wszystkich czynności składających się na procedurę wywłaszczeniową, zatem organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. prawidłowo ocenił, iż przy ocenie legalności postępowania wywłaszczeniowego należy brać pod uwagę całość przeprowadzonej procedury, również te czynności, które zostały przeprowadzone przed uchyleniem decyzji z dnia [...] marca 1976 r. Minister uznał, że wymogi określone w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej zostały spełnione, bowiem rokowania zostały przeprowadzone, a właściciel zażądał wykupienia całości powierzchni działki. Wyjaśnił, że wobec niemożności zawarcia umowy sprzedaży, wnioskodawca wywłaszczenia wystąpił z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości w części obejmującej [...] m2. Do wniosku zostały dołączone wymagane przepisami dokumenty, zatem spełniał przesłanki art. 15 ustawy wywłaszczeniowej. Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 1975 r. poinformowano strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego co do w/w części nieruchomości, jednocześnie wyznaczając termin rozprawy na dzień [...] stycznia 1976 r., spełniając tym samym wymogi art. 16 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.

Według Ministra z treści art. 22 ustawy wywłaszczeniowej wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Natomiast, zgodnie z orzecznictwem, brak biegłych na rozprawie nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo - odszkodowawczej. W rozpatrywanej sprawie taka rozprawa odbyła się w dniu [...] stycznia 1976 r., a biegły, choć nie był obecny na rozprawie, to brał udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnej opinii szacunkowej.

Zdaniem organu nie można przyjąć, że po uchyleniu decyzji z dnia

[...] lipca 1976 r. postępowanie miało być prowadzone od nowa i ściśle według reżimu określonego w ustawie wywłaszczeniowej. Ponownie prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe miało na celu naprawienie określonych uchybień, wskazanych w decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. Zwrócono również uwagę, że w dacie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego szacunki opierały się na "sztywnych stawkach", nie było zatem konieczności kolejnego wysłuchania opinii biegłego. Nadto wskazano, że łączna kwota odszkodowania była zgodna z ówcześnie obowiązującymi stawkami odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Wobec tego brak dodatkowego operatu szacunkowego obejmującego całość wywłaszczonej nieruchomości nie był naruszeniem prawa, które mogło wywrzeć wpływ na tą wartość, a zatem nie można w tym przypadku mówić o rażącym naruszeniu prawa.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podniesiono zarzuty naruszenia art. 6 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ustawy wywłaszczeniowej, wskazując, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło bez uwzględnienia tych przepisów, co stanowi rażące naruszenie prawa. Według skarżących czynności, które zostały dokonane przed uchyleniem decyzji z dnia [...] marca 1976 r. dotyczyły wywłaszczenia części nieruchomości i nie mogą być uznane za czynności przeprowadzone w odniesieniu do wywłaszczenia całej nieruchomości. Skarżące zwróciły także uwagę, że nie wiadomo, na jakiej podstawie te czynności miałyby pozostać w mocy i dlaczego, skoro zmienił się przedmiot wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznał, że Minister prawidłowo stwierdził, że decyzja z dnia [...] września 1976 r. nie jest dotknięta żadną wadą, o której mowa w art. 156 k.p.a.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 6 ust.1 ustawy wywłaszczeniowej, wskazując, że wolą wnioskodawcy było wywłaszczenie części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], niezbędnej do zrealizowania inwestycji. Już na etapie rokowań, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, właściciel przedstawił swoje żądanie wykupienia całej nieruchomości. Sąd ten zauważył, że rokowania mogą, ale nie muszą, zakończyć się porozumieniem. Po uchyleniu decyzji z dnia [...] marca 1976 r. sprawa nie mogła zatem wrócić na etap rokowań sprzed wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone po decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. cały czas było postępowaniem wszczętym wnioskiem wywłaszczeniowym z dnia [...] grudnia 1975 r. Wszystkie czynności wykonane w tym postępowaniu, nadal były czynnościami tego samego postępowania, które ostatecznie zakończyło się decyzją z dnia [...] września 1976 r. Sąd ten zgodził się z Ministrem, że ponowne prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego nie oznacza, że ma być ono prowadzone od nowa i ściśle według reżimu określonego w ustawie wywłaszczeniowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, brak było konieczności powtarzania wszystkich czynności składających się na procedurę wywłaszczeniową. Istotne jest to, żeby cała procedura wywłaszczeniowa została przeprowadzona w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym. Ta część wywłaszczenia podlega ocenie spełnienia przesłanek z art. 2 i 3 ustawy wywłaszczeniowej.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu, Sąd pierwszej instancji podał, że ocenę przydatności do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele dowłaszczonej części nieruchomości na wniosek właściciela, organ oparł o zaświadczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] lipca

1976 r., w którym po raz kolejny zostało przedstawione stanowisko o zbędności części działki poza lokalizacją do racjonalnego gospodarowania na cele rolnicze. Zdaniem tego Sądu, podważanie w/w stanowiska przez skarżące, nie może odnieść skutku, gdyż jest to kwestia ocenna, która nie świadczy o rażącym naruszeniu art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej.

Sąd wskazał również, że brak dodatkowego operatu szacunkowego obejmującego całość wywłaszczonej nieruchomości nie był naruszeniem prawa, które mogło wywrzeć wpływ na wartość odszkodowania, zatem nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa. Sąd ten podkreślił dodatkowo, że ani wnioskodawca wywłaszczenia ani właściciel, nie kwestionowali decyzji z dnia [...] września 1976 r. w zakresie wywłaszczenia całej nieruchomości i wysokości odszkodowania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła D. D., zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w związku z art. 21, 22, 10, 6 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy wywłaszczeniowej, polegające na jego niezastosowaniu i nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organy obu instancji naruszyły przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, błędnie przyjmując, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji pomimo, iż decyzja z dnia [...] września 1976 r. została wydana z rażącym naruszeniem następujących przepisów:

- art. 21 ustawy wywłaszczeniowej polegającym na wydaniu decyzji obejmującej nieruchomość o powierzchni [...] m2 bez przeprowadzenia rozprawy, po rozpatrzeniu odwołania właściciela decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r. organ pierwszej instancji został zobligowany do ponownego przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego w odniesieniu do całości działki, w tym do załatwienia sprawy przez strony w trybie dobrowolnym;

- art. 22 ustawy wywłaszczeniowej polegające na wydaniu decyzji i ustaleniu odszkodowania w zakresie powierzchni [...] m2, bez przesłuchania biegłych na rozprawie oraz bez szczegółowego uzasadnienia, natomiast w zakresie [...] m2 polegające na wydaniu decyzji i ustaleniu odszkodowania w ogóle nawet bez elaboratu szacunkowego. Powyższe naruszenie doprowadziło do błędnego określenia zarówno wywłaszczanej powierzchni, jak również błędnego obliczenia odszkodowania.

- art. 10 ustawy wywłaszczeniowej - organ stosując art. 5 ust. 3 tej ustawy - wobec przyjęcia, że grunt wykorzystywany jest na cele rolnicze powinien rozważyć możliwość dostarczenia nieruchomości zamiennej,

- art. 6 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy wywłaszczeniowej polegające na zaniechaniu wystąpienia do właściciela w zakresie całej działki o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, w sytuacji gdy takie postępowanie było warunkiem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

W oparciu o te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości powyższego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się nieuzasadnione.

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny i nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wskazywane przez stronę skarżącą braki i uchybienia w postępowaniu wywłaszczeniowym zakończonym inkryminowaną decyzją, nosiły znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Przypomnieć w tym miejscu wypadnie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone do weryfikacji decyzji administracyjnej pod kątem przesłanek jej ewentualnej wadliwości określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem to właśnie te przepisy są materialnoprawną podstawą prawną decyzji wydanej w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Ocena, czy przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie wydania decyzji zostały rażąco naruszone, następować może jedynie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. powiązanego z tymi przepisami, których naruszenie zarzuca strona.

Stwierdzić należy również marginalnie, że niektóre przepisy ustawy wywłaszczeniowej zostały wadliwie przywołane w skardze kasacyjnej. Mianowicie w dacie wydania decyzji z 1976 r., art. 21 ustawy składał się z trzech ustępów, zaś art. 10 z pięciu - tworzących odrębne przepisy prawa, a autor skargi kasacyjnej nie wskazał, który z zawartych w powołanych artykułach przepisów miałby naruszyć Sąd pierwszej instancji. Mając jednak na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, w której przesądzono, że "przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych", wskazana wadliwość nie stoi na przeszkodzie rozpoznania skargi kasacyjnej.

Przechodząc zatem do oceny podniesionych zarzutów zauważyć przyjdzie, że zarzuty naruszenia art. 21 i art. 22 ustawy wywłaszczeniowej koncentrują się na próbie wykazania, że w ponownym postępowaniu brak rozprawy, brak przesłuchania biegłych na rozprawie oraz brak szczegółowego uzasadnienia opinii stanowiły o rażącym naruszeniu prawa. Ponadto w zakresie części nieruchomości o powierzchni [...] m2 decyzja wydana została bez elaboratu szacunkowego.

Oceniając w powyższym zakresie stopień naruszenia art. 22 ustawy wywłaszczeniowej stwierdzić przyjdzie, że sam fakt nieobecności biegłego na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, prowadzonej na zasadzie przepisów omawianej ustawy, nie musi jeszcze świadczyć o rażącym naruszeniu prawa, jeśli wydana opinia zasadniczo dotyczy gruntu i jest prawidłowa. Ustalenie odszkodowania nastąpić powinno bowiem nie tyle "po wysłuchaniu biegłych" a "po wysłuchaniu opinii biegłych", co może również oznaczać odczytanie na rozprawie ww. opinii. Stąd zresztą omawiany przepis wymagał od biegłego szczegółowego uzasadnienia opinii (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1042/11). W omawianej sprawie zasadne jest stanowisko, że brak biegłych na rozprawie nie miał wpływu na wysokość ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu odszkodowania. Należy mieć na uwadze, że specyfika opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczenia nieruchomości, pod rządami ustawy wywłaszczeniowej, polega na tym, że w tym czasie funkcjonowania państwa i prawa w praktyce nie istniał lub miał marginalne znaczenie wolny rynek obrotu nieruchomościami, a szacunki gruntu i znajdujących się na nich budynków, opierały się na "sztywnych stawkach". Zatem odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia gruntu wyliczane było nie w odniesieniu do materiału porównawczego (jak jest obecnie) a poprzez przemnożenie powierzchni wywłaszczanej ziemi przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli w zależności od rodzaju i klasy gleby. Biegły szacując grunt mógł jedynie przemnożyć powierzchnię przez wartość 1 m2 w oparciu o aktualną ówcześnie cenę za grunt orny w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej, co tym samym oznacza, że wyliczenie wartości wywłaszczonej nieruchomości, wedle obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji standardów, było prawidłowe.

Powyższe oznacza również, że brak przeprowadzenia w tym zakresie postępowania po uchyleniu pierwotnej decyzji z dnia [...] marca 1976 r., jakkolwiek stanowił o naruszeniu powołanych przepisów ustawy wywłaszczeniowej, jednak naruszenie to nie miało charakteru rażącego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było konieczności powtarzania wszystkich czynności składającą się na procedurę wywłaszczeniową. Istotne jest to, żeby cała procedura wywłaszczeniowa została przeprowadzona w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym. Ta część wywłaszczenia podlega ocenie spełnienia przesłanek z art. 2 i 3 ustawy wywłaszczeniowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 ustawy wywłaszczeniowej poprzez brak rozważenia możliwości dostarczenia nieruchomości zamiennej, przypomnieć wypadnie, że zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w 1976 r., za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną (...). Podkreślenia wymaga, że przepis ten znajdował zastosowanie wyłącznie "na żądanie właściciela", a takiego żądania próżno się doszukiwać w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto zwrócić przyjdzie uwagę, że w przepisie tym obok słów "obowiązany jest dostarczyć" występuje też zastrzeżenie: "w miarę możności", które zostało wykreślone z tego przepisu dopiero w 1982 r. Użycie tego zastrzeżenia nie pozostawia wątpliwości, że w dacie wydawania spornych decyzji organy administracyjne dysponowały uznaniem administracyjnym. Dlatego nawet dopatrując się ewentualnego naruszenia tej normy, nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa właśnie przez uznaniowe kształtowanie treści decyzji (por. wyroki NSA z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1789/07 oraz z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt I OSK 15/09).

Odnosząc się wreszcie do zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy wywłaszczeniowej polegającym na zaniechaniu wystąpienia do właściciela w zakresie całej działki o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, wskazać przyjdzie, że również i tego rodzaju zaniechanie organu nie może być rozpatrywane w okolicznościach niniejszej sprawy, jako rażące naruszenie prawa. Z akt postępowania wywłaszczeniowego wynika, że nie doszło do zawarcia dobrowolnej umowy pomimo, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego prowadzone były rokowania. Faktem jest, że rokowania te dotyczyły pierwotnie wywłaszczanej części przedmiotowej działki, tj. powierzchni [...] m2. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej w brzmieniu obowiązującym w 1976 r., ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości (...). Rażącym naruszeniem tego przepisu byłoby wszczęcie postępowania bez uprzedniego przeprowadzenia rokowań w jakimkolwiek zakresie (por. wyroki NSA z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt I OSK 988/12 oraz z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 839/16). Tymczasem w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego były prowadzone rokowania. Po uchyleniu decyzji z [...] marca 1976 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, nie nastąpiło ponowne wszczęcie postępowania. Zmiana w zakresie powierzchni wywłaszczanej nieruchomości nie wymuszała na wnioskodawcy wywłaszczenia ponownych rokowań, tym bardziej, że zmiana ta w istocie uwzględniała oczekiwania byłego właściciela.

Dla oceny działań organów orzekających w niniejszej sprawie w 1976 r. w przedmiocie wywłaszczenia pod kątem rażącego naruszenia uprawnień byłego właściciela istotne jest również i to, że nie kwestionował on decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] września 1976 r. ani w zakresie wywłaszczenia całej nieruchomości, ani też wysokości odszkodowania za całą nieruchomość. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała zaś jakichkolwiek przeszkód, które miałyby uniemożliwić lub utrudnić wywłaszczonemu właścicielowi zaskarżenie tej decyzji w trybie zwykłym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl