Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 705/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74, art. 74d, art. 74e par. 2, art. 74f par. 1, art. 74h par. 1, art. 74h par. 9, par. 14, art. 80 ust. 4, art. 92 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 77 par. 1, art. 7, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi B. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2018 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a."), art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291) po rozpatrzeniu odwołania B. R. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, że wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego - zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę bardzo dobrą, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę niedostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą. Zgodnie zaś z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną.

Komisja przytoczyła treść zadania egzaminacyjnego i wyjaśniła, że przedmiotem drugiego aktu notarialnego była umowa sprzedaży oraz umowa o ustanowieniu służebności przesyłu. Komisja wskazała na zarzuty zdającej zawarte w odwołaniu:

Jej zdaniem termin zapłaty ostatniej raty ceny nabycia nieruchomości wykracza ponad maksymalny dopuszczalny okres 10 lat, jednakże, w ocenie zdającej przekroczenie tego terminu jest niewielkie i wynosi 4 dni (termin określono na [...] września 2027 r.) oraz, że nie wynika to z nieznajomości treści art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) czy art. 112 k.c., lecz z powodu stresem związanego z awarią sprzętu komputerowego, ponadto w ocenie zdającej, błąd ten (jako dotyczący elementu treści czynności prawnej) mógłby zostać sprostowany przy udziale stron czynności (art. 80 ust. 4 Prawa o notariacie), gdyby zaś wykluczyć możliwość sprostowania - błąd powyższy nie prowadzi do nieważności całej czynności na podstawie art. 58 § 1 k.c., bowiem czterodniowe opóźnienie nie narusza interesu Miasta [...], a sankcja taka nie dotyczyłaby tylko adresata normy art. 70 u.g.n., lecz obu stron czynności.

Podnosiła, że zawarte w projekcie oświadczenie o poddaniu się przez nabywcę egzekucji co do zwrotu bonifikaty zawiera wszystkie elementy wymagane w art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c., bowiem dotyczy kwoty udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji, której zasady zostały określone w u.g.n. i ich szczegółowe przepisanie do projektu nie było konieczne ani wymagane;

Zdaniem odwołującej, przy ustanawianiu służebności przesyłu, jej treść określiła zgodnie z poleceniem egzaminacyjnym, a ewentualne przyjęcie, że zakres uprawnień winien być bardziej sprecyzowany nie powinien powodować uznania pracy za nieważną, bowiem poprzez odesłanie z art. 305(4) k.c. do służebności tej ma zastosowanie art. 287 k.c.

Wskazała, że prawidłowo zabezpieczyła wierzytelność Miasta [...] z tytułu zapłaty reszty ceny, bowiem zabezpieczeniu hipoteką podlegała tylko reszta ceny, poza pierwszą ratą, której odbiór potwierdził przedstawiciel Miasta.

Zdająca stwierdziła, że prawidłowo pobrała podatek od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki, gdyż, wobec zawarcia umowy sprzedaży, własność nieruchomości przeszła już na Politechnikę [...], zatem nie obejmuje jej wyłączenie z art. 2 pkt 1 lit. g ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych - w konsekwencji zasadne było też pouczenie stron o przepisach tej ustawy;

Powołała się t na rozbieżności w ocenach egzaminatorów co do języka, stylu i staranności pracy, wskazała, że nie zgadza się z zarzutem, iż praca została napisana "stylem urągającym zasadom gramatyki języka polskiego".

Zdająca wskazała na prawidłowo sporządzone elementy pracy. Powołała się na krótszy czas na jej napisanie, wynikający z awarii komputera i podkreśliła oceny bardzo dobrą i dobrą z pozostałych części egzaminu. Podniosła, że przewidziana przez ustawodawcę skala ocen z egzaminu wskazuje, że ocenę pozytywną mogą uzyskać prace zawierające błędy.

W uzupełnieniu odwołania podniosła, że podobna awaria komputera jednego ze zdających w pierwszym dniu egzaminu spowodowała, że wszyscy zdający rozpoczęli egzamin z około dwudziestominutowym opóźnieniem, podczas gdy w jej przypadku do takiego rozwiązania nie doszło, co doprowadziło do sytuacji, że na rozwiązanie zdania miała ona krótszy czas.

W ocenie Komisji II Stopnia wystawienie zdającej oceny niedostatecznej za projekt drugiego aktu notarialnego zasługuje na akceptację. W projekcie znajdują się rozwiązania stanowiące naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy o samorządzie gminnym, świadczące dodatkowo o braku zabezpieczenia słusznych praw i interesów stron, co jest naruszeniem podstawowego obowiązku notariusza wynikającego z art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie.

W dalszej części Komisja odniosła się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Wskazała, że zgodnie z treścią zadania, strony czynności uzgodniły, że kolejne raty roczne ceny nabycia nieruchomości mają być płatne (z oprocentowaniem) w maksymalnym okresie, na jaki może zostać rozłożona reszta ceny, ten maksymalny okres określa art. 70 ust. 2 u.g.n. na 10 lat. Komisja stwierdziła, że stosownie do art. 112 k.c. płatność ostatniej raty mogła być ustalona maksymalnie na dzień 6 września 2027 r., natomiast zdająca ustaliła datę tej płatności na dzień 10 września 2027 r. W ocenie Komisji błędu tego nie można uznać za pomyłkę spowodowaną stresem egzaminacyjnym czy związanym z problemami z komputerem (faktycznie z adnotacji na pracy wynika, że problem ten występował przez co najmniej 30 minut), bowiem błąd powyższy zdająca popełniła nie tylko w § 6 projektu przy ustalaniu sposobu płatności ceny, ale także w § 2 ust I pkt 7 opisując protokół rokowań. Powyższe, w ocenie Komisji, świadczy o nieznajomości przepisu art. 70 ust. 2 u.g.n. lub o nieumiejętności stosowania art. 112 k.c. przy obliczaniu terminów i błąd ten nie może zostać uznany za niedokładność, błąd pisarski, rachunkową lub inną omyłkę w rozumieniu art. 80 ust. 4 Prawa o notariacie. Zdaniem Komisji, wykluczona jest możliwość sprostowania tej daty w oparciu o art. 80 ust. 4 Prawa o notariacie przy udziale stron, gdyż nie można założyć, że Prezydent Miasta wyrazi zgodę na sprostowanie sprzecznie z postanowieniami powołanego wyżej protokołu.

Komisja wskazała, że co do zasady naruszenie art. 70 ust. 2 u.g.n. poprzez przekroczenie maksymalnego okresu płatności rat może powodować nieważność czynności na podstawie art. 58 § 1 k.c. Błąd ten Komisja uznała za poważny i w istotnym zakresie wpływający na ocenę pracy.

Za nietrafny pogląd uznała, że prawidłowo zostało sporządzone oświadczenie o poddaniu się egzekucji z zakresie zwrotu bonifikaty. Przewidziany w art. 68 ust. 2 u.g.n. obowiązek zwrotu bonifikaty obejmuje bonifikatę po jej waloryzacji, zaś art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. pozwala na określenie w oświadczeniu o poddaniu się egzekucji sumy pieniężnej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej. Jednak dla skuteczności takiego określenia wymagane jest zamieszczenie w tym oświadczeniu (jak w każdym tytule egzekucyjnym) dokładnego sposobu waloryzacji, a przynajmniej określenia nie budzącego wątpliwości odwołania do miernika waloryzacji lub przepisów go regulujących. Oznacza to, że zobowiązanie się do zwrotu "kwoty równej udzielonej bonifikacie w kwocie 600.000 zł po jej waloryzacji" (§ 9 projektu) bez choćby odwołania się do waloryzacji według przepisów u.g.n. lub wprost do art. 5 u.g.n. było skuteczne jedynie w zakresie wskazanej kwoty. Zdaniem Komisji Odwoławczej zostanie oddalony wniosek o nadanie klauzuli wykonalności w zakresie, wynikającego z waloryzacji, wzrostu podlegającej zwrotowi kwoty, bowiem okoliczność, że waloryzacja bonifikaty następuje z mocy prawa nie jest w tym zakresie jednoznaczna ze skutecznym poddaniem się egzekucji. W konsekwencji powyższego uznała, że odwołująca wykazała się niedostateczną znajomością art. 777 § 5 k.p.c. i nienależycie zabezpieczyła interes strony umowy w odniesieniu do zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty.

Odnosząc się do kwestii treści służebności przesyłu, której zakres terytorialny został dostatecznie określony, Komisja uznała za słuszne zastrzeżenia egzaminatorów co do braku wskazania form korzystania z nieruchomości obciążonej przez uprawnionego. Powołując się na postanowienie SN z 18 kwietnia 2012 r. (V CSK. 190/11, Legalis) wskazała, że uszczegółowienie powinno być odpowiednie dla specyfiki, rodzaju i umiejscowienia urządzeń przesyłowych, a celowe jest zwłaszcza wskazanie, że obciążenie obejmuje dostęp, korzystanie poprzez bieżącą eksploatację, dokonywanie kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji, remontów, usuwanie awarii, wymiany urządzeń posadowionych na danej nieruchomości w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania sieci przesyłowej przedsiębiorstwa. Wobec powyższego, określenie w § 10 projektu, że ustanawiana służebność polega na prawie korzystania z pasa gruntu na trasie przebiegu istniejącej już infrastruktury wodociągowej, było dalece niewystarczające i świadczy o braku wiedzy o instytucji przewidzianej w art. 305(1) k.c.

Powyższy błąd został uznany przez Komisję za istotny, ale nieprowadzący do nieważności umowy w tej części. Podkreśliła, że zadaniem zdającej było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego i sporządzenie prawidłowego projektu umowy, a nie sporządzenie jej w sposób na tyle niejasny, by mógł prowadzić do rozbieżności interpretacji przez strony.

Komisja II Stopnia przyznała rację skarżącej odnośnie wadliwego zarzutu jednego z egzaminatorów, że cena w całości winna być zabezpieczona hipoteką. Także za zbyt daleko idący uznała zarzut o znaczniej liczbie błędów językowych, zbędnych powtórzeniach, czy zdaniach wielokrotnie złożonych.

Odnosząc się do kwestii awarii komputera zdającej Komisja wskazała, że miała ona miejsce w trakcie pisania pracy, a nie przed jej rozpoczęciem i nie było możliwości przedłużenia czasu trwania egzaminu o czas awarii. Ponadto, awaria była skutkiem nieprawidłowego przygotowania przez zdającą komputera.

Wskazała również inne błędy: brak rozliczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu (błąd istotny, brak dbałości o interes obu stron umowy), zbędne powołanie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, błędne pobranie taksy za ustanowienie hipoteki, zbędne powołanie się na zgodę Ministra Szkolnictwa Wyższego. Wyjaśniła, że wartość nieruchomości i ustanawianych w projekcie praw nie przekraczała 2.000.000 zł i stosownie do art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 ro - Prawo o szkolnictwie wyższym zgoda taka nie była wymagana. Jeśli zaś zdająca uznała, że zgoda powyższa była wymagana, to w pierwszej kolejności winna nią objąć nabycie nieruchomości. Konsekwencją powyższego błędu był brak powołania treści statutu uczelni w zakresie kompetencji rektora lub innych organów do dokonania czynności objętych projektem - np. zgoda senatu uczelni na nabycie nieruchomości przez rektora. Zarzuciła, że z treści projektu nie wynika, jakie są regulacje statutowe omawianej materii, co może prowadzić do nieważności całej umowy, tym bardziej, że wspomniana ogólnikowo w projekcie zgoda senatu (§ 2 ust. II pkt 2 projektu) odnosi się do zgody Ministra dotyczącej wyłącznie obciążenia hipoteką i służebnością (brak zgody na nabycie nieruchomości), zaś oświadczenie rektora w § 3 ust. 2 tiret 2 projektu nie dość, że nie jest w tej mierze wystarczające, to jeszcze powyższej kwestii nie precyzuje wystarczająco jasno. Sam brak przytoczenia w projekcie regulacji statutowych co do kompetencji organów uczelni w zakresie nabywania i obciążania nieruchomości jest w zasadzie błędem dyskwalifikującym pracę, bowiem nie wynika z niej, że rektor jest uprawniony do dokonania czynności objętych projektem samodzielnie, czy też, że jego działania wymagają zgody innego organu uczelni, a powołana ogólnikowa zgoda senatu nie obejmuje nabycia nieruchomości.

Ponadto Komisja II Stopnia zwróciła uwagę na dodatkowe mankamenty, które nie zostały zauważone przez egzaminatorów: powołanie się na uchwałę Rady Miasta [...] z [...] kwietnia 2012 r. o zasadach zbywania nieruchomości, uchwałę Rady z [...] kwietnia 2017 r. o zwolnieniu z obowiązku zbycia przedmiotowej nieruchomości w drodze przetargu oraz uchwałę Rady z [...] kwietnia 2017 r. w sprawie wyrażenia zgody na sprzedaż tej nieruchomości (brak zrozumienia i umiejętności zastosowania przepisu art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o samorządzie gminnym); zbędne powołanie imion rodziców reprezentantów stron i brak wskazania pełnego adresu zamieszkania Prezydenta Miasta (art. 92 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie); brak oświadczenia zbywcy o braku wydanej dla nieruchomości decyzji o warunkach zabudowy (informacja istotna dla nabywcy); brak oświadczenia Gminy o braku uchwaleniu przez jej Radę innych bonifikat (szczególnie wyższych) mających zastosowanie do sprzedaży tej nieruchomości - w razie istnienia kilku bonifikat zastosowanie winna mieć najkorzystniejsza (art. 68 ust. 4 u.g.n.); brak wskazania siedziby "[...]" sp. z o.o. w likwidacji, sprzecznie z treścią zadania rozłożenie płatność ceny nabycia nieruchomości na raty miesięczne, mimo że strony uzgodniły raty roczne (błąd istotny, kształtujący prawa i obowiązki stron sprzecznie z ich wolą); brak oświadczenia, że Politechnika nie jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców; brak pouczenia o możliwości zrzeczenia się zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej i podania mailowego adresu do doręczeń (art. 626 (10) k.p.c.); brak odniesienia się co do opodatkowania czynności zbycia nieruchomości podatkiem od towarów i usług (bądź do zwolnienia z opodatkowania tym podatkiem) - z aktu nie wynika, czy w umowie cena jest ceną brutto czy netto, z wszelkimi dla obu stron czynności skutkami podatkowymi w zakresie podatku VAT, nie stanowi to zabezpieczenia przez notariusza słusznych interesów stron).

Komisja odwoławcza oceniła, w świetle powyższych uwag, że brak jest podstaw do podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego nawet na ocenę dostateczną, także przy uwzględnieniu krótszego czasu, którym faktycznie dysponowała zdająca. Stwierdziła, że projekt zawierał bardzo poważne uchybienia przepisom ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o samorządzie gminnym, k.p.c. oraz art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie, podniesione słusznie przez egzaminatorów, a liczba i ranga tych uchybień świadczyły o braku należytego przygotowania do wykonywania zawodu notariusza. Dodatkowe uchybienia, wskazane w opinii, potwierdzają, w ocenie Komisji, jedynie prawidłowość wystawionej oceny niedostatecznej.

Oceniła, że taka liczba i waga błędów oraz niedokładności nie może występować w projekcie aktu sporządzanego na egzaminie notarialnym, który ma być końcową pracą kandydata na notariusza i sprawdzeniem jego wiedzy – z punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego i zakresu rozpatrywania odwołania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i uchwały ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie – naruszenie kryteriów oceny części egzaminu notarialnego polegającej na sporządzeniu drugiego projektu aktu notarialnego, dotyczących zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprzez przyznanie oceny negatywnej z projektu aktu notarialnego;

- art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie – brak uwzględnienia przez Komisje Egzaminacyjną, że ustawa przewiduje czterostopniową skalę ocen pozytywnych oraz, że akt notarialny sporządzony przez skarżącą spełniał podstawowe wymogi ważności i skuteczności, a w konsekwencji zasługiwał na ocenę pozytywną;

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i uzasadniła podniesione zarzuty. Zdaniem skarżącej wskazana w projekcie aktu notarialnego płatność ostatniej raty ustalona na dzień 10 września 2027 r., a nie 6 września 2027 r. nie wynikała z nieznajomości art. 70 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 112 k. c., ale była wynikiem stresu związanego z awarią sprzętu komputerowego. Wadliwość ta, zdaniem skarżącej, mogła zostać sprostowana na podstawie art. 80 ust. 4 ustawy Prawo o notariacie. Wtedy to akt notarialny musiałaby zostać sprostowany z udziałem stron czynności. Ponadto, błąd ten nie pociągał za sobą nieważności całej umowy, a tym samym całej pracy.

Zdaniem skarżącej, oświadczenie o poddaniu się egzekucji w zakresie zwrotu bonifikaty zostało sporządzone w sposób prawidłowy, a odwołanie się do "zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie w kwocie 600 000 zł po jej waloryzacji" jest wystarczające. Podobnie treść ustanowionej służebności przesyłu odpowiada poleceniu egzaminacyjnemu, a zarzut dotyczący bezpodstawnego pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych od ustanowienia hipoteki uznała za bezzasadny, gdyż w momencie zawarcia umowy sprzedaży własność nieruchomości została przeniesiona na Politechnikę [...], która nie jest statio fisci Skarbu Państwa ani jednostką samorządu terytorialnego, niepodlegającą podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Zdaniem skarżącej, brak przytoczenia treści statutu nie stanowi błędu dyskwalifikującego pracę. Odniosła się do innych mankamentów pracy wskazanych przez Komisję II Stopnia i zarzuciła, że Komisja nie odniosła się do prawidłowo sporządzonych elementów pracy egzaminacyjnej i nie wzięła ich pod uwagę przy ocenie, czy sporządzona praca zasługiwała na ocenę pozytywną. Zwróciła także uwagę na fakt, że jej praca egzaminacyjna została sporządzona w czasie krótszym niż przewidziane 6 godzin z uwagi na awarię sprzętu komputerowego, bowiem niemożliwe było jego używanie przez co najmniej 30 minut.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Stwierdzić zatem należy, że ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Prawa o notariacie). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym - Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Art. 74 ustawy Prawo o notariacie reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h ww. ustawy stosuje się odpowiednio.

W myśl § 4 egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych.

Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 ustawy Prawo o notariacie Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia m. in.: trybu i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 ustawy Prawo o notariacie pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny (§ 2). W myśl § 3 ww. ustawy członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną.

Zgodnie z art 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego(§ 3). W myśl § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdająca zakwestionowała, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie Komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. w sprawie o sygn. akt. II GSK 3247/15 wyjaśnił, że skoro zgodnie z art. 74h § 1 ustawy - Prawo o notariacie zdającemu przysługuje odwołanie od wyniku egzaminu, a w myśl art. 74f § 1 powołanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego (przewidzianej art. 74d) otrzymał ocenę pozytywną, to znaczy, że przedmiotem zaskarżenia do Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości mogą być oceny z poszczególnych części egzaminu. Zatem to zdający egzamin notarialny - przez wskazanie, jakiej części egzaminu dotyczy wnoszone przez niego odwołanie – ustala zakres zaskarżenia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu i tym samym zakreśla granice rozpoznania sprawy w sposób wiążący Komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

NSA stwierdził, że tak rozumianego zakresu rozpoznawania odwołania nie można natomiast utożsamiać z podnoszonymi przez zdającego zarzutami, co do zasadności oceny rozwiązania zadań z zaskarżonej części egzaminu. Z żadnej z regulacji przewidzianych w ustawie - Prawo o notariacie nie można bowiem wywieść, że rozpoznając odwołanie i podejmując uchwałę w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jest związania zarzutami podnoszonymi przez zdającego egzamin. Zarzuty stawiane w odwołaniu w istocie stanowią bowiem tylko przedstawienie zastrzeżeń odwołującego się co do prawidłowości tych ocen, dokonanych przez członków komisji sprawdzających prace.

Stosownie do art. 74h § 9 Prawa o notariacie, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą - według art. 74h § 12 Prawa o notariacie - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Ale odpowiednie stosowanie może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której odpowiednio stosowane przepisy mają być aplikowane (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01).

NSA stwierdził, że postępowanie przed Komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Mimo, że przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu, celem tego postępowania nie jest jednak skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja egzaminacyjna II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego. NSA podniósł, że trzeba mieć na uwadze cel, jakiemu - w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie - służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. też powołane wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Tak więc przepisy regulujące zarówno przeprowadzenie egzaminu notarialnego, jak i rozpoznawanie odwołań należy wykładać, mając na względzie cel ich ustanowienia. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu określił mianem Komisji egzaminacyjnej II stopnia.

W konsekwencji Komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia. NSA zwrócił uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).

NSA wyjaśnił, że stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu wykonawczego - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - żadną miarą nie może bowiem przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Przede wszystkim powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 74h § 14 ustawy Prawo o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania Komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza - niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Ponadto ten sam akt wykonawczy stanowi dość jednoznacznie, że Komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu - nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu - a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

W konsekwencji powyższych rozważań prawnych, w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione.

Należy mieć na uwadze, że Egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy. Natomiast Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K.. Uzasadniła swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazała nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia szczegółowo opisała projekt aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą wskazując na uchybienia, które nie kwalifikowały tej pracy do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6).

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, a wyłącznie mając ją na uwadze analizowaną pracę egzaminacyjną jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Należy uznać, że wnioski komisji zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania, w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione, trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale. Organ szczegółowo wymienił i uzasadnił, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające o wystawionej ocenie. Sąd podziela argumenty dotyczące mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą.

Sąd zgadza się z oceną Komisji, że zgodnie z art. 112 k.c. płatność ostatniej raty mogła być ustalona maksymalnie na dzień 6 września 2027 r., a nie, jak ustaliła w pracy egzaminacyjnej skarżąca datę tej płatności - dzień 10 września 2027 r. Związek tego uchybienia ze stresem egzaminacyjnym czy niespornymi problemami z komputerem nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem stanowił o wiedzy zdającej. Przemawia za tym okoliczność, że ten sam błąd zdająca popełniła zarówno w § 6 pracy - przy ustalaniu sposobu płatności ceny, jak i w § 2 ust I pkt 7 przy opisie protokołu rokowań. Uprawniony jest zatem wniosek, że świadczy to o nieznajomości art. 70 ust. 2 u.g.n. lub o nieumiejętności stosowania art. 112 k.c. przy obliczaniu terminów. Bład ten nie może być uznany za niedokładność, błąd pisarski, rachunkową lub inną omyłkę w rozumieniu art. 80 ust. 4 Prawa o notariacie. Ponadto, wykluczona jest możliwość sprostowania tej daty w oparciu o art. 80 ust. 4 Prawa o notariacie przy udziale stron, skoro nie można założyć, że Prezydent Miasta zgodzi się na sprostowanie aktu sprzecznie z postanowieniami protokołu.

Sąd podziela zatem ocenę organu w zakresie naruszenia przez zdającą art. 70 ust. 2 u.g.n. poprzez przekroczenie ustawowego maksymalnego okresu płatności rat, co może powodować nieważność czynności na mocy art. 58 § 1 k.c. i w tym zakresie trafna jest kwalifikacja błędu jako poważnego i w istotnym zakresie wpływającego na ocenę pracy.

Nie sposób także podzielić argumentów skarżącej co do tego, że prawidłowo zostało sporządzone oświadczenie o poddaniu się egzekucji z zakresie zwrotu bonifikaty. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przewidziany w art. 68 ust. 2 u.g.n. obowiązek zwrotu bonifikaty obejmuje bonifikatę po jej waloryzacji. Z kolei art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. pozwala na określenie sumy pieniężnej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej w oświadczeniu o poddaniu się egzekucji. Jednak dla skuteczności takiego określenia wymagane jest zamieszczenie w tym oświadczeniu sposobu waloryzacji - co najmniej nie budzącego wątpliwości odwołania się do miernika waloryzacji lub przepisów go regulujących. Oznacza to, że zobowiązanie się do zwrotu "kwoty równej udzielonej bonifikacie w kwocie 600.000 zł po jej waloryzacji" (§ 9 projektu) – bez, choćby odwołania się do waloryzacji według przepisów u.g.n. lub wprost do art. 5 u.g.n. - było skuteczne jedynie w zakresie wskazanej kwoty. Ma rację organ odwoławczy, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności w zakresie, wynikającego z waloryzacji wzrostu podlegającej zwrotowi kwoty, zostanie oddalony. Okoliczność bowiem, że waloryzacja bonifikaty w tym zakresie następuje z mocy prawa nie jest jednoznaczna ze skutecznym poddaniem się egzekucji. Ma zatem rację Komisja II Stopnia, że odwołująca nie wykazała się dostateczną znajomością art. 777 § 5 k.p.c. i nie zabezpieczyła należycie interesu strony umowy w odniesieniu do zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty.

Podobnie za trafną uznał Sąd ocenę w zakresie zaproponowanego w pracy egzaminacyjnej rozwiązania służebności przesyłu. Trafne są bowiem zastrzeżenia co do braku wskazania form korzystania przez uprawnionego z nieruchomości obciążonej. Uszczegółowienie powinno być odpowiednie dla specyfiki, rodzaju i umiejscowienia urządzeń przesyłowych, a celowe jest zwłaszcza wskazanie, że obciążenie obejmuje dostęp, korzystanie poprzez bieżącą eksploatację, dokonywanie kontroli, przeglądów, konserwacji, modernizacji, remontów, usuwanie awarii, wymiany urządzeń posadowionych na danej nieruchomości w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania sieci przesyłowej przedsiębiorstwa. Komisja trafnie odwołała się do utrwalonego orzecznictwa w tym zakresie (postanowienie SN z 18 kwietnia 2012 r. (V CSK. 190/11, Legalis) wskazując na dalece niewystarczające określenie w § 10 projektu, że ustanawiana służebność polega na prawie korzystania z pasa gruntu na trasie przebiegu istniejącej już infrastruktury wodociągowej, świadcząc o braku wiedzy o instytucji przewidzianej w art. 305(1) k.c.

Nie sposób zatem nie zgodzić się z oceną Komisji Odwoławczej, że powyższy błąd jest istotny - mimo, że nie prowadzi do nieważności umowy w tej części. Zadaniem zdającej było bowiem sporządzenie prawidłowego projektu umowy poprzez takie uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego, które wykluczałoby rozbieżność jej interpretacji przez strony.

Należy odnotować, że Komisja Odwoławcza podzieliła niektóre zarzuty odwołania, m.in. uznała za wadliwą ocenę jednego z egzaminatorów, że cena w całości winna być zabezpieczona hipoteką, jak i wycofała się z oceny o znaczniej liczbie błędów językowych, użycie zbędnych powtórzeń, czy zdań wielokrotnie złożonych. Niemniej jednak nie miało to wpływu na ostateczną ocenę pracy.

Praca egzaminacyjna zawierała nadto liczne błędy, których nie dostrzegła Komisja I stopnia, a które zobowiązana była wytknąć Komisja Odwoławcza. Błędem istotnym nazwała brak dbałości o interes obu stron umowy w sytuacji braku rozliczenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu; zbędne powołanie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, błędne pobranie taksy za ustanowienie hipoteki, czy też zbędne powołanie się na zgodę Ministra Szkolnictwa Wyższego.

Należy zauważyć, przy tej ostatniej kwestii, że wartość nieruchomości i ustanawianych w projekcie praw nie przekraczała 2.000.000 zł i zgoda taka nie była wymagana, stosownie do art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 ro - Prawo o szkolnictwie wyższym. Trafna była przy tym uwaga, że o ile zdająca uznała, że zgoda powyższa była wymagana, to w pierwszej kolejności powinna nią objąć nabycie nieruchomości. Konsekwencją powyższego błędu był brak powołania treści statutu uczelni w zakresie kompetencji rektora lub innych organów do dokonania czynności objętych projektem - np. zgoda senatu uczelni na nabycie nieruchomości przez rektora. Z kolei z treści projektu nie wynikają regulacje statutowe w omawianej materii, co może w konsekwencji prowadzić do nieważności całej umowy. Należy zauważyć, że wspomniana ogólnikowo w projekcie zgoda senatu (§ 2 ust. II pkt 2 projektu) odnosi się do zgody Ministra dotyczącej wyłącznie obciążenia hipoteką i służebnością (brak zgody na nabycie nieruchomości), zaś oświadczenie rektora w § 3 ust. 2 tiret 2 projektu nie jest wystarczające, a ponadto, powyższej kwestii nie precyzuje wystarczająco jasno.

Należy wskazać, za organem odwoławczym, że przytoczenie w projekcie aktu regulacji statutowych co do kompetencji organów uczelni w zakresie nabywania i obciążania nieruchomości, gdy nie wynika z niej, czy rektor jest uprawniony do dokonania czynności objętych projektem samodzielnie, czy też jego działania wymagają zgody innego organu uczelni - jest w zasadzie błędem dyskwalifikującym pracę. Należy podkreślić, że powołana ogólnikowa zgoda senatu nie obejmowała nabycia nieruchomości.

Wśród innych mankamentów pracy egzaminacyjnej, których dopatrzyła się Komisja odwoławcza było m.in. powołanie się na uchwałę Rady Miasta [...] z [...] kwietnia 2012 r. o zasadach zbywania nieruchomości, uchwałę Rady z [...] kwietnia 2017 r. o zwolnieniu z obowiązku zbycia przedmiotowej nieruchomości w drodze przetargu oraz uchwałę Rady z [...] kwietnia 2017 r. w sprawie wyrażenia zgody na sprzedaż tej nieruchomości, ocenionych jako świadczących o braku zrozumienia i umiejętności zastosowania art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy o samorządzie gminnym. Także zbędne powołanie imion rodziców reprezentantów stron i brak wskazania, zgodnie z art. 92 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie, pełnego adresu zamieszkania Prezydenta Miasta, nie złożenie oświadczenia zbywcy o braku wydanej dla nieruchomości decyzji o warunkach zabudowy, co stanowi informację istotną dla nabywcy. Także nie powołanie się na oświadczenie Gminy o braku uchwaleniu przez jej Radę innych, a szczególnie wyższych bonifikat mających zastosowanie do sprzedaży nieruchomości w przypadku zaistnienia kilku bonifikat. Zastosowanie winna mieć bowiem najkorzystniejsza, co wynika z art. 68 ust. 4 u.g.n.). Ponadto Komisja stwierdziła jeszcze: brak wskazania siedziby "[...]" sp. z o.o. w likwidacji, jak i sprzecznie z treścią zadania rozłożenie płatności ceny nabycia nieruchomości na raty miesięczne. Wszak strony uzgodniły raty roczne, zatem był to błąd istotny, jako kształtujący prawa i obowiązki stron sprzecznie z ich wolą. Także stwierdziła: brak oświadczenia, że Politechnika nie jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców; brak pouczenia o możliwości zrzeczenia się zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej i podania mailowego adresu do doręczeń (art. 626 (10) k.p.c.); brak odniesienia się co do opodatkowania czynności zbycia nieruchomości podatkiem od towarów i usług (bądź do zwolnienia z opodatkowania tym podatkiem). Skoro z aktu nie wynika, czy w umowie cena jest ceną brutto czy netto, z wszelkimi dla obu stron czynności skutkami podatkowymi w zakresie podatku VAT, to nie stanowi to zabezpieczenia przez notariusza słusznych interesów stron.

Sąd podziela argumentację organu odnośnie kwestii awarii komputera, bowiem niesporne jest, że skarżąca zapoznała się z zasadami używania własnego sprzętu, jego odpowiedniego przygotowania. Także ustawodawca nie przewidział możliwości indywidualnego przedłużenia czasu trwania egzaminu. Awaria zaistniała w trakcie trwania egzaminu, pisania pracy, a nie przed jego rozpoczęciem i nie było możliwości indywidualnego przedłużenia czasu trwania egzaminu o czas awarii.

Skarżącej nie został ograniczony czas na napisanie pracy egzaminacyjnej. W istocie, przed przystąpieniem do egzaminu notarialnego [...] lipca 2017 r. podpisała ona oświadczenie o akceptacji warunków związanych z użyciem sprzętu komputerowego w trakcie egzaminu. Tym samym znane i zaakceptowane przez skarżącą było zagrożenie i ryzyko związane z użyciem własnego sprzętu komputerowego i zainstalowanym na nim oprogramowaniem. W oświadczeniu tym zostało także wskazane, że w przypadku wystąpienia jakichkolwiek okoliczności wyłączających możliwość korzystania z własnego sprzętu komputerowego, czas trwania tej części egzaminu nie ulega odpowiedniemu przedłużeniu.

W tych okolicznościach, skrócenie czasu trwania egzaminu o 30 min. spowodowane ww. awarią, nie mogło także stanowić podstawy do podwyższenia oceny. Stwierdzone mankamenty pracy nie wynikały w istocie z braku czasu, a z niedostatecznej wiedzy w zakresie wskazanym przez Komisję II Stopnia.

Sąd nie ma zatem zastrzeżeń do dokonanej przez Komisję Odwoławczą analizy i uznania braku podstaw do podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego nawet na ocenę dostateczną. Z uwagi na wskazane wyżej mankamenty tego aktu, przy uwzględnieniu na jego sporządzenie krótszego czasu, którym faktycznie dysponowała skarżąca oraz mając na względzie, że uzyskana ocena niedostateczna wpływa na cały wynik egzaminu notarialnego. Kryterium oceny legalności zaskarżonej uchwały nie stanowią bowiem względy słusznościowe, a wyłącznie względy prawne.

Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko, że pozytywną ocenę może uzyskać tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, jak i od zdającego wymagana jest umiejętność właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego oraz poprawnej jego interpretacji. Z kolei postawiony w zadaniu egzaminacyjnym problem, co do istoty musi zostać rozstrzygnięty w sposób trafny.

Egzamin notarialny, do którego przystąpiła skarżąca jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby należycie przygotowane. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.

Powyższe oznacza, że Komisja II Stopnia rozpoznając odwołanie skarżącej nie naruszyła – w sposób mający wpływ na wynik sprawy – ani prawa materialnego, ani prawa procesowego, w tym art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcia organów zostały bowiem wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Sąd nie stwierdził także naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Komisja II Stopnia dokonała wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwale uzasadniła swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy k.p.a.

Natomiast błędy pracy wskazane przez Komisję II Stopnia do których należą: rozłożenie na raty ceny za nieruchomość z przekroczeniem maksymalnego terminu płatności, raty miesięczne zamiast rocznych, wadliwe i nieskuteczne w części dotyczącej waloryzacji bonifikaty, oświadczenie o poddaniu się egzekucji co do zwrotu bonifikaty, niedostateczne, ogólnikowe określenie treści ustanowionej służebności przesyłu, nieuregulowanie odpłatności za ustanowienie tej służebności, brak powołania się na treść statutu uczelni w zakresie kompetencji rektora lub innych organów do dokonania czynności objętych projektem, nie uzasadniały podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego do oceny dostatecznej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.