Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 692/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 23a ust. 9, art. 30
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 czerwca 2014 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Marszałka Województwa z dnia 28 maja 2013 r. (nr [...]) dotyczącą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jednocześnie organ odwoławczy orzekł, że zasiłki rodzinne przyznane M. Z. na P. Z. i K. Z., na okres 1.09.2008 r. - 31.10.2009 r., w łącznej wysokości 1.792 zł oraz jednorazowe dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznane na te dzieci, w wysokości 400 zł, są świadczeniem nienależnie pobranym. W części obejmującej kwestię odsetek oraz kwestię sposobu uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ odwoławczy umorzył postępowanie organu niższej instancji.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Marszałek Województwa decyzją z dnia 28 maja 2013 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków rodzin przemieszczających się we wspólnocie (t.j.: Dz. Urz. UE L 28 z dnia 5 lipca 1971 r. Nr 149, poz. 2 ze zm.), ust. 2 decyzji Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia (Dz. Urz. UE C 106/13 z dnia 24 kwietnia 2010 r.), ust. 3 decyzji Nr E1 z dnia 12 czerwca 2009 r. w sprawie praktycznych porozumień dotyczących okresu przejściowego dla wymiany danych drogą elektroniczną, o której mowa w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 (Dz. Urz. UE C 106/9 z dnia 24 kwietnia 2010 r.), art. 87 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166/1 z dnia 24 kwietnia 2010 r.), art. 21, art. 23a ust. 2, ust. 3, ust. 9, art. 30 ust.1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art.104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434) - orzekł w stosunku do M. Z.:

1. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, tj.:

- zasiłku rodzinnego na dziecko: P. Z. od dnia 1.09.2008 r. do dnia 31.10.2009 r. w wysokości 896 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1.10.2008 r. do dnia zapłaty;

- zasiłku rodzinnego na dziecko: K. Z. od dnia 1.09.2008 r. do dnia 31.10.2009 r. w wysokości 896 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1.10.2008 r. do dnia zapłaty;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko: P. Z. od dnia 1.09.2008 r. do dnia 30.09.2008 r. oraz od dnia 1.09.2009 r. do dnia 30.09.2009 r. w wysokości 200 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1.10.2008 r. do dnia zapłaty;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko: P. Z. od dnia 1.09.2008 r. do dnia 30.09.2008 r. oraz od dnia 1.09.2009 r. do dnia 30.09.2009 r. w wysokości 200 zł wraz z odsetkami ustawowymi wyliczonymi od dnia 1.10.2008 r. do dnia zapłaty,

2. orzekł, że łączna kwota podlegająca zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi wynosi: 3.365,80 zł - w dniu wydania decyzji. Dalsze odsetki ustawowe od dnia 29 maja 2013 r. za każdy dzień zwłoki wynoszą 0,78 zł dziennie;

3. orzekł, że zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami należy dokonać na wskazane konto.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 1 sierpnia 2008 r. (nr [...]) zmienioną decyzją z dnia 7 lipca 2009 r. (nr [...]) Prezydent ustalił M. Z. (dalej: "strona", "skarżąca") prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci: P. Z. i K. Z. na okres od dnia 1.09.2008 r. do dnia 31.10.2009 r.

Zgodnie z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych w momencie podjęcia pracy przez ojca dzieci – D. Z. poza granicami kraju, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. stał się niewłaściwym aby realizować zadania w zakresie świadczeń rodzinnych. Organem właściwym stał się Marszałek Województwa. Pismem z dnia 22 czerwca 2012 r. potwierdzono fakt zaistnienia od 22 lipca 2007 r. uprawnień do świadczeń rodzinnych na terenie Wielkiej Brytanii, z uwagi na podjęcie tam zatrudnienia przez ojca dzieci.

Decyzjami z dnia 11 października 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność ww. decyzji przyznających świadczenia, w związku z istnieniem elementu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków rodzin przemieszczających się we wspólnocie, pracownicy najemni lub osoby prowadzące działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, są uprawnione, w odniesieniu do członków własnej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

W celu ponownego rozpatrzenia wniosku Marszałek Województwa – jako organ właściwy w sprawie – wezwał stronę o przedłożenie dokumentów niezbędnych w celu ustalenia m.in. dochodu rodziny pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W dniu 15 maja 2013 r. Marszałek Województwa, wobec nie uzupełnienia braków formalnych, pozostawił wniosek w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2008/2009 bez rozpoznania.

W zaistniałej sytuacji strona nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce. Otrzymane zatem świadczenia za okres od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. w świetle ustawy są nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Stosownie zaś do art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba która pobrała nienależnie świadczenia zobowiązana jest do ich zwrotu. W art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy przewidziano, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Strona złożyła odwołanie od tej decyzji podnosząc, że od 2007 r., tj. czasu wyjazdu męża do Wielkiej Brytanii pozostaje z mężem w faktycznej separacji. Odwołująca wskazała, że nieświadomie popełniła błąd przy wypełnianiu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego, gdyż w związku z nieorzeczoną sądownie separacją myślała, że mąż w dalszym ciągu pozostaje członkiem gospodarstwa domowego. Od tego czasu mąż nie wspierał gospodarstwa domowego z wyjątkiem świadczeń dla dzieci. W kwietniu 2010 r. został orzeczony rozwód między nimi. Odwołująca wskazała, że w chwili obecnej wychowuje sama syna K. Z. wysokość jej dochodów uniemożliwia zwrot dochodzonych kwot. Córka P. Z. mieszka z byłym mężem.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 czerwca 2014 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a także w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji (pkt 1) i w tym zakresie orzekło o ustaleniu, że zasiłki rodzinne przyznane stronie na P. Z. i K. Z., na okres 1.09.2008 r. - 31.10.2009 r., w łącznej wysokości 1.792 zł oraz jednorazowe dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, są świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 2) oraz orzekło o umorzeniu postępowania pierwszej instancji w części obejmującej kwestię odsetek oraz kwestię sposobu uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (pkt 3).

Organ odwoławczy stwierdził, że art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje trzy sposoby powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Mianowicie świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących:

1) ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, lub

2) zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo

3) wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych.

W związku z tym, że pismem z dnia 15 maja 2013 r. Marszałek Województwa pozostawił bez rozpoznania wniosek strony o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2008/2009 należy przyjąć, że spełniony jest pierwszy warunek kwalifikacyjny nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Mianowicie, nienależnie pobrane świadczenie powstało w wyniku wypłacenia świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji ustalającej/przyznającej stronie to prawo w tym okresie.

Jednocześnie organ stwierdził, że strona była stosownie pouczona o treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Podkreślił, że w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został ustanowiony obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z mocy samego prawa. W związku z tym zbędnym jest ustalenie jeszcze dodatkowo tego obowiązku w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej (w decyzji należy zawrzeć jedynie stosowne pouczenie, poprzez przytoczenie wspomnianego przepisu). Natomiast koniecznym jest ustalenie w decyzji, że określone świadczenia rodzinne są nienależnie pobrane, co wynika z art. 30 ust. 6 ww. ustawy, który stanowi, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych.

W dalszej kolejności wytknął organowi pierwszej instancji, że w pkt 1 tiret 4 jego rozstrzygnięcia powinien być wymieniony syn strony K. Z., a nie powtórnie córka.

Organ odwoławczy dodał, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 (tj. nienależnie pobrane świadczenia rodzinne), podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego pod dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłat. Tak więc obowiązek uiszczenia odsetek wynika z mocy samego prawa, a co za tym idzie - nie powinien być określany w rozstrzygnięciu decyzji. W rozstrzygnięciu nie powinna być ujmowana także kwestia techniczna, a mianowicie sposób uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W świetle powoływanych przepisów organ odwoławczy był zobligowany zreformować decyzję organu pierwszej instancji, poprzez jej uchylenie i ustalenie, że przedmiotowe zasiłki rodzinne są świadczeniem nienależnie pobranym. Nadto należało umorzyć postępowanie organu niżej instancji w tej części, która obejmuje kwestię odsetek oraz sposób uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń.

W ocenie organu odwoławczego okoliczności podnoszone w odwołaniu mogły mieć znaczenie tylko w tych postępowaniach, których przedmiotem było ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych. Trudna sytuacja materialna strony natomiast może mieć znaczenie w odrębnym postępowaniu administracyjnym - w sprawie umorzenia dochodzonych świadczeń lub zastosowania innej ulgi (art. 30 ust. 9 ww. ustawy).

M. Z. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o "całkowite umorzenie decyzji zwrotu niesłusznie pobieranych świadczeń rodzinnych w okresie 1.09.2008 r. - 31.10.2009 r., w łącznej wysokości 1.792 zł wraz z odsetkami ustawowymi".

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że sama wychowuje syna K. Z., a dochodem jest pensja w wysokości 1.240 zł netto oraz 500 zł miesięcznie alimentów na syna. Wskazała dodatkowo, że syn ma stwierdzoną astmę oskrzelową i alergię, co powoduje konieczność zakupu lekarstw w kwocie ok. 100 zł miesięcznie. Z uwagi na małe dochody oraz znaczne opłaty i wydatki, nie jest w stanie zwrócić kwot nienależnie pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś - w myśl art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 26 czerwca 2014 r. (nr [...]), którą organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Marszałka Województwa z dnia 28 maja 2013 r. (nr [...]) orzekającą o: 1/ zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, 2/ wysokości podlegającej zwrotowi wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji (3.365,80 zł) i 3/ zobowiązaniu zwrotu ww. należności wraz z ustawowymi odsetkami na wskazane konto (pkt 1. sentencji) i w tym zakresie orzekł o uznaniu, iż zasiłki rodzinne przyznane stronie na P. Z. i K. Z., na okres 1.09.2008 r. - 31.10.2009 r., w łącznej wysokości 1.792 zł oraz jednorazowe dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, są świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 2. sentencji) oraz orzekł o umorzeniu postępowania pierwszej instancji w części obejmującej kwestię odsetek oraz kwestię sposobu uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (pkt 3. sentencji).

Należy zwrócić uwagę, że przedmiotowa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w trybie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.". Powołany przepis daje organowi odwoławczemu kompetencję merytoryczno-reformacyjną, co oznacza, że organ ten w toku kontroli instancyjnej może dokonać zmiany pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia poprzez jego uchylenie (w całości bądź w części), a następnie orzeczenie (rozstrzygnięcie) w tym zakresie co do istoty sprawy (merytorycznie) lub – gdy wystąpią podstawy do uznania bezprzedmiotowości pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia – umorzenie postępowania pierwszej instancji.

Podstawę materialnoprawną wydanych w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

W myśl art. 23a ust. 9 ustawy marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Z kolei powołany do odpowiedniego stosowania art. 30 ustawy stanowi:

ust. 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

ust. 2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

ust. 3. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.

ust. 4. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony.

ust. 5. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

ust. 6. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

ust. 7. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

ust. 8. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

ust. 9. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

ust. 10. W przypadku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie czeku, nie realizuje się czeku, gdy kwota zwrotu jest niższa niż koszty obsługi czeku.

ust. 11. W przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, należności, o których mowa w ust. 2 i 8, wygasają.

Przepis art. 30 ustawy reguluje kompleksowo problematykę związaną z uznaniem świadczenia rodzinnego za "nienależnie pobrane świadczenie" i warunkami dokonania zwrotu takiego świadczenia. Na gruncie ww. przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych został ukształtowany pogląd, że bezwzględnym warunkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest uprzednie uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. W tej sytuacji orzeczenie o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych nie może nastąpić w tej samej decyzji, co uznanie ich za nienależnie pobrane, lecz musi być każdorazowo poprzedzone wydaniem decyzji stwierdzającej, że pobrane przez określoną osobę świadczenia rodzinne były nienależne z uwagi na wystąpienie jednej z sytuacji opisanych w art. 30 ust. 2 ustawy. Innymi słowy, warunkiem dopuszczalności wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego jest uprzednie przeprowadzenie i ostateczne zakończenie decyzją administracyjną postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, LEX nr 694690).

Mając powyższe na uwadze należy w pełni zaaprobować zaskarżone rozstrzygnięcie organu odwoławczego uchylające pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzekające w przedmiocie uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane.

Z akt sprawy wynika, że po wyeliminowaniu z obrotu prawnego "pierwotnych" decyzji Prezydenta Miasta przyznających skarżącej świadczenia rodzinne na okres 2008/2009, Marszałek Województwa – będąc organem właściwym w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (art. 21 ustawy) – wezwał skarżącą do przedłożenia określonych dokumentów w celu "ponownego" ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na 2008/2009 na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia i z pouczeniem, że świadczenia już pobrane przypisane zostaną do zwrotu jako nienależnie pobrane (pismo z dnia 4 lutego 2013 r., nr [...]). Wobec nie uzupełnienia przez skarżącą wymaganych braków (tj. nie złożenia wymaganych dokumentów) Marszałek Województwa pismem z dnia 15 maja 2013 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 24a ust. 2 ustawy - pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych na rok 2008/2009 bez rozpatrzenia. Z akt sprawy nie wynika jednak, by Marszałek Województwa przed wydaniem w dniu 28 maja 2013 r. decyzji (nr [...]) orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za 2008/2009, orzekł o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane. Brak wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne wykluczał (a w każdym razie czynił przedwczesnym) – co zostało powyżej wyjaśnione – możliwość wydania decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, a o tym właśnie rozstrzygnął w niniejszej sprawie Marszałek Województwa w ww. decyzji. Z tego też powodu zawarte w punkcie 1. zaskarżonej decyzji Kolegium rozstrzygnięcie, reformujące pierwszoinstanyjną decyzję Marszałka Województwa z dnia 28 maja 2013 r. (nr [...]) poprzez uznanie, że zasiłki rodzinne przyznane skarżącej na P. Z. i K. Z., na okres 1.09.2008 r. - 31.10.2009 r., w łącznej wysokości 1.792 zł oraz jednorazowe dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, stanowią zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenie nienależnie pobrane – należy uznać za zgodne z prawem.

Także zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium w części dotyczącej umorzenia pierwszoinstancyjnej decyzji Marszałka Województwa w zakresie odsetek i kwestii sposobu uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (pkt 3. sentencji) należy uznać za zgodne z prawem. Po pierwsze, należy wskazać, że w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma podstawy prawnej do władczego orzeczenia o wysokości przypisanej do zwrotu kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, gdyż czynność zaliczenia uiszczonej sumy pieniędzy do kwoty należności głównej bądź odsetek to czynność materialno-techniczna wykonywana w trakcie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 69/09, LEX nr 580415). Po wtóre, wysokość odsetek winna być określona dopiero w decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jednakże nie jako element rozstrzygnięcia, a jedynie informacyjnie wskazywać ich wysokość na dzień wydania tej decyzji. To samo dotyczy sposobu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami – na rachunek bankowy (art. 30 ust. 8 ustawy). Z też powodu należy uznać, że organ odwoławczy – stwierdzając oczywisty brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w zakresie odsetek i kwestii sposobu uiszczenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych – w sposób prawidłowy przyjął, że w tym zakresie postępowanie organu I instancji było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.), a w konsekwencji uchylił pierwszoinstancyjną decyzję i umorzył w tym zakresie postępowanie organu I instancji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze należy wyjaśnić, że argumenty dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej, mogą zostać rozważane w postępowaniu w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia prowadzonym przez organ administracji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy. W celu wszczęcia takiego postępowania strona winna złożyć stosowny wniosek do organu I instancji. Sąd rozpoznając niniejszą skargę na decyzję orzekającą o uznaniu za nienależne pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych, nie jest uprawniony do umorzenia tych należności wraz z odsetkami.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.