Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3142/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie asesor WSA Jakub Linkowski,, sędzia NSA Maria Rzążewska, Protokolant Agnieszka Wójcik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2003 r. Nr (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) lipca 2003r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania A.R. od decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 2001r., stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność P.D. pod nazwą (...) o pow. 193 morgi 129 prętów, co odpowiada pow. 109,6261 ha, położona w Gminie (...), podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że zgodnie z art. 2 ust.1 lit.e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że Wojewoda (...) zasadnie stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, której pow. wynosiła ponad 100ha, zaś pow. użytków rolnych ponad 50 ha podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit.e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wskazano, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj.13 września 1944r.

Na powyższą decyzją organu naczelnego skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A.R., w której miejsce wstąpił w toku postępowania sądowo-administracyjnego syna J.R.

W skardze podniesiono, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dawał podstawy do przejęcia jedynie nieruchomości ziemskich.

Zdaniem strony skarżącej, pomimo, że przedmiotowa nieruchomość spełniała określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przesłankę powierzchni to nie miała ona w dniu 1 września 1939r. charakteru nieruchomości ziemskiej, bowiem w wyniku zatwierdzenia w odniesieniu do niej planu podziału i zabudowy przez Urząd Wojewódzki, utraciła ona w sensie prawnym charakter rolniczy, co wynika z treści art. 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli i z tego względu nie mogła podlegać reformie rolnej.

W skardze podniesiono ponadto, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80 i 107 § 3k.p.a. oraz art. 8 i 11 k.p.a.

W związku z powyższym strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na podstawie art. 2 ust.1lit.e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944r.

Zarówno w samym dekrecie jak i w przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust.1lit.e) dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Brak jest również uregulowań, które odraczałaby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie, w zakresie nieruchomości wymienionych w jego art. 2ust.1lit.e) wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex lege. Zaistnienie skutków rzeczowych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej.

Przepisy wykonawcze do tego dekretu- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. w jego § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1lit.e) dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania rozpoznawany jest w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapada w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia. Samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 omawianego rozporządzenia nie zawieszało skutku w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust.1lit.e) dekretu powodowało skutki rzeczowe, wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenie Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile został wpisany.

Zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony, organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust.1lit.e) dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona obejmuje. Omawiany § 6 posługuje się również określeniem "dana nieruchomość, jaki zawiera § 5 rozporządzenia, jednak zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2ust 1 lit.e) dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu z uwagi na jej areał gruntów.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu, że przedmiotowa nieruchomość nie miała w dniu 1 września 1939r. charakteru nieruchomości ziemskiej, bowiem w wyniku zatwierdzenia w odniesieniu do niej planu podziału i zabudowy, utraciła ona w sensie prawnym charakter rolniczy, co wynika z treści art. 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli i z tego względu nie mogła podlegać reformie rolnej – stwierdzić należy, że nie jest on zasadny.

W uchwale z dnia 19 września 1990r. sygn. TKW 3/89 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. - Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; zm.: Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172 i z 1968 r. Nr 3, poz. 6) nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców.

W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie miała miejsca.

Jak to już ustalił Naczelny Sąd Administracyjny (orzekający w sprawie nieruchomości pod nazwą (...)) w wyroku z dnia 6 sierpnia 1999r. sygn. akt IV S.A. 138/98 – sporządzenie przed dniem 1 września 1939r. planu parcelacji na podstawie pomiarów na gruncie oraz zatwierdzonego przez Wojewodę planu zabudowania bez doprowadzenia do zatwierdzenia planu parcelacyjnego przez właściwy organ nie rodziło skutków w postaci utraty przez tę nieruchomość charakteru nieruchomości ziemskiej, a tym samym nie dawało podstaw do wyłączenia tej nieruchomości spod działania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zatwierdzeniu podlegały, bowiem plany parcelacji sporządzone zarówno w trybie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1925r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926r. Nr 1, poz. 1 – art. 65 pkt 3) jak też w trybie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23 z 1928r. poz. 202 – art. 57).

Z akt sprawy nie wynika jednak, aby projekty parcelacji przedmiotowej nieruchomości zostały następnie przedstawione do zatwierdzenia.

Tym samym nie można uznać, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność P.D. pod (...) o pow. 193 morgi 129 prętów, co odpowiada pow. 109,6261 ha utraciła charakter nieruchomości ziemskiej.

W związku z tym stwierdzić należy, że przy ocenie czy nieruchomość ta podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podstawowe znaczenie miała powierzchnia tej nieruchomości.

Jak jednoznacznie wynika z akt sprawy powierzchnia przedmiotowej nieruchomości ziemskiej wynosiła ponad 100 ha zaś powierzchnia użytków rolnych wynosiła 96,5 ha, co dawało podstawę do stwierdzenia, że nieruchomość pod nazwą (...), podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego nie stwierdzono również, aby orzekające w sprawie organy obu instancji dopuściły się takich naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2003r. jak też utrzymana nią w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 2001r. nie naruszają prawa w sposób uzasadniający konieczność wyeliminowania ich z porządku prawnego.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.