Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 435/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 187 par. 1, art. 191,  art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant Michał Sikorski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi "W." H. S., D. K., B. S. Spółka Jawna z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty należności celnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej spółki kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1.1. Decyzją z [...] czerwca 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania "[...]" Spółka jawna z siedzibą w R. (dalej: "Spółka" lub "skarżąca"), Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor Izby Celnej") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik Urzędu Celnego") z [...] lipca 2007 r. określającą – po wznowieniu postępowania – prawnie należną kwotę należności celnych przywozowych, wynikających z długu celnego w wysokości [...] zł.

Powołał się przy tym między innymi na przepisy art. 78 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 lit. e) pkt i) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r. ze zm.; dalej "WKC"), art. 47 i art. 83 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11.10.1993 r. ze zm.; dalej: "rozporządzenie wykonawcze do WKC") oraz art. 65 ust. 5 ustawy z 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.).

Organy celne uznały ostatecznie, że Spółka importowała świeży czosnek pochodzenia chińskiego. Deklarowała zaś import czosnku pochodzenia filipińskiego. Bezpodstawnie skorzystała w związku z tym z preferencji celnych polegających na zastosowaniu stawki celnej 9,6% (stawka ad valorem stosowana w ramach kontyngentu dla czosnku pochodzenia filipińskiego). Uzyskała korzyść w postaci zmniejszenia zobowiązania celnego o równowartości 120 EURO za 100 kg netto czosnku. Organy celne uznały, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, iż przedmiotowy czosnek został zebrany w Chinach. Następnie, w ramach procedur importowo – reeksportowych, został importowany do Europy (w tym do Polski). Zastosowanie w sprawie znajduje zatem stawka celna erga omnes, która wynosi 9,6% + 120 EURO za 100 kg netto czosnku (załącznik nr 1 do Wspólnotowej Taryfy Celnej).

1.2. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz argumentację faktyczną i prawną prezentowane zarówno przez Spółkę, jak i przez Naczelnika Urzędu Celnego. Wyjaśnił, że na podstawie informacji uzyskanych od Europejskiego Biura Zwalczania Oszustw (OLAF), organ I instancji powziął wątpliwości co do kraju pochodzenia świeżego czosnku importowanego do Polski przez skarżącą. W zgłoszeniu celnym z [...] sierpnia 2004 r. Spółka wskazała bowiem Filipiny jako kraj pochodzenia importowanego do Polski czosnku, działając na podstawie posiadanego przez nią stosownego świadectwa pochodzenia FORM A nr [...], wystawionego przez filipińskie władze celne. Z posiadanych przez polski organ celny informacji wynikało zaś, że przedmiotowy czosnek w rzeczywistości mógł być pochodzenia chińskiego.

1.3. Po wszczęciu postępowania celnego w sprawie, organ I instancji otrzymał pismo z 18 kwietnia 2006 r. Biura Celnego Międzynarodowego Portu Kontenerowego w M., z którego treści wynikało, że przedmiotowe i inne świadectwa pochodzenia zostały wydane na podstawie certyfikatów Biura Przemysłu Roślinnego. Z tych zaś wynika, że eksportowane wyroby są faktycznie wyhodowane na Filipinach i posiadają wszystkie cechy rodzimego czosnku. Mając na względzie jednoznaczne stanowisko filipińskiego organu celnego, organ I instancji decyzją z [...] czerwca 2006 r. umorzył postępowanie celne jako bezprzedmiotowe.

1.4. Po otrzymaniu w dniu 18 sierpnia 2006 r. raportu z misji Europejskiego Biura Zwalczania Oszustw (OLAF) przeprowadzonej na Filipinach w dniach od 30 kwietnia do 9 maja 2006 r., Naczelnik Urzędu Celnego wznowił z urzędu postępowanie celne. Uznał bowiem, że raport OLAF z [...] czerwca 2006 r. jest nowym dowodem, o którym mowa w art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Następnie, decyzją z [...] lipca 2007 r., określił Spółce wysokość należności celnych przywozowych, wynikających z długu celnego. Uznał bowiem, że zasadne okazały się wątpliwości co do pochodzenia importowanego czosnku. Skarżąca posiadała pozwolenie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z 1 czerwca 2004 r. na przywóz 200.000 kg czosnku pochodzenia filipińskiego. Importowała zaś czosnek, który został zebrany w Chinach, a następnie reeksportowany do Polski.

1.5. Skarżąca pismem z 9 sierpnia 2007 r. wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, stawiając jej zarzuty rażącego naruszenia:

- art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe zastosowanie;

- art. 120 – 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej, niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, dokonanie wybiórczych ustaleń, błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że importowany czosnek był pochodzenia chińskiego;

- art. 65 ust. 5 Prawa celnego poprzez niewłaściwe zastosowanie.

1.6. Odnosząc się do zarzutów i argumentacji Spółki wyrażonych w odwołaniu, Dyrektor Izby Celnej podniósł, że raport OLAF z [...] czerwca 2006 r. jest nowym dowodem, o którym mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania celnego zakończonego decyzją o jego umorzeniu. Z tego raportu wynika, że importowany czosnek pochodzi z Chin, a nie z Filipin. Świadectwa pochodzenia zostały bowiem wydane przez celników filipińskich wyłącznie na podstawie świadectw fitosanitarnych wystawionych przez Biuro Przemysłu Roślinnego (BPI). Kontrahent skarżącej ([...]) jest podmiotem, który nie został zarejestrowany przez tamtejszą Komisję Papierów Wartościowych. Kontrolujący z OLAF nie stwierdzili żadnych śladów istnienia tego podmiotu w miejscu wskazanym jako jego siedziba.

1.7. Raport OLAF i załączone do niego dokumenty stanowią – zdaniem organów celnych – przeciwdowód tego, co wynika z treści pisma filipińskich władz celnych z 18 kwietnia 2006 r. Certyfikat fitosanitarny, który stanowił podstawę do wydania świadectwa pochodzenia (FORM A), nie potwierdza pochodzenia towarów w rozumieniu przepisów prawa celnego, tj. art. 23 ust. 2 pkt b WKC, a także art. 68 ust. 1 pkt b i art. 81 rozporządzenia wykonawczego do WKC. Z raportu OLAF wynika nadto, że importowany czosnek składał się z główek o wielkości 55 mm, odmiany różnej od typowo występującej na Filipinach (30 – 40 mm). Organ odwoławczy wskazał także na umowę sprzedaży zawartą drogą telefaksową w lipcu 2004 r. pomiędzy spółką [...] i [...], która to umowa, podpisana przez polskiego importera, została przesłana faksem na chiński numer (+ [...]). Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala zdaniem organu odwoławczego na wniosek, że czosnek pochodzi z Chin, a nie z Filipin. Skarżąca zaniżyła zatem należności celne bezpodstawnie korzystając ze stawek kontyngentowych przewidzianych dla importu czosnku pochodzenia filipińskiego. Dodatkowo zaniżyła wartość celną importowanego towaru o koszty ubezpieczenia, którymi została obciążona na podstawie stosownej faktury VAT wystawionej przez [...] S. A.

1.8. Dyrektor Izby Celnej zgodził się z organem I instancji, iż zasadne jest obciążenie Spółki odsetkami, o których mowa w art. 65 ust. 5 Prawa celnego. Importowała bowiem czosnek pochodzenia chińskiego i nie wykazała, że zaniżenie należności celnych nie było wynikiem jej świadomego działania. Organ odwoławczy wskazał przy tym na umowę przesłaną na chiński numer faksu. Powołał się również na brak śladów rzeczywistego istnienia jej kontrahenta. Świadectwa FORM A, wydane na podstawie świadectw fitosanitarnych, nie potwierdzają zaś filipińskiego pochodzenia czosnku, który skarżąca importowała do Polski. Spółka nie przedstawiła nadto wszystkich dokumentów niezbędnych do prawidłowego określenia wartości celnej importowanego towaru (polisy ubezpieczeniowej i faktury VAT dotyczącej kosztów ubezpieczenia transportu). Za bezzasadne uznał w konsekwencji zarzuty skarżącej postawione w odwołaniu.

2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z 4 sierpnia 2008 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, powtórzyła zasadnicze elementy argumentacji faktycznej i prawnej prezentowane uprzednio w postępowaniu celnym. Stawiając zarzuty rażącego naruszenia art. 240 § 1 pkt 5, art. 120 – art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, a także art. 65 ust. 5 Prawa celnego, obszernie uzasadniła swoje stanowisko.

2.2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") powiązała z błędnym i niezgodnym – w jej przekonaniu – ze stanem faktycznym ustaleniem, że importowany czosnek był pochodzenia chińskiego. Zdaniem skarżącej w aktach sprawy nie ma dokumentów mogących stanowić dowód potwierdzający tezę, że załączone do zgłoszenia celnego świadectwa pochodzenia nie są autentyczne. Raport OLAF nie ujawnił żadnych nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów. Nie zawiera sformułowań stanowczych. Fakt, iż świadectwa pochodzenia zostały wystawione na podstawie świadectw fitosanitarnych był zaś znany organowi celnemu już wcześniej. Cechą "nowości" nie są więc objęte fakty prawotwórcze w niniejszej sprawie (którymi są świadectwo pochodzenia i jego jednoznaczne potwierdzenie przez organy filipińskie), lecz interpretacja tych faktów wynikająca z raportu oraz korespondencji urzędowej OLAF. Zdaniem skarżącej stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony przed wydaniem decyzji, natomiast w obliczu dysponowania przez skarżącego dokumentem urzędowym (świadectwem pochodzenia) inicjatywa przeciwdowodowa leżała po stronie organu celnego. Dlatego też skoro organ celny nie był w stanie należycie udowodnić stawianej przez siebie tezy o chińskim pochodzeniu czosnku, powinien przyjąć za prawdziwe dane zawarte w świadectwie pochodzenia. Polskie organy celne ograniczyły się do wskazywania uchybień ze strony filipińskich władz celnych i istniejących w ich przekonaniu wątpliwości. Nie zebrały jednak materiału dowodowego pozwalającego na wniosek, że czosnek pochodził z Chin. Nie wystąpiły do władz filipińskich o zbadanie umów kontraktacji czosnku u tamtejszych producentów, oświadczeń dostawców i innych dowodów potwierdzających pochodzenie czosnku.

2.3. Za chybioną autor skargi uznał argumentację, że o chińskim pochodzeniu czosnku świadczy fakt, iż umowa na dostawę czosnku została przesłana na chiński numer faksu. Zauważył, że organy nie wykazały, iż kontrahent skarżącej ([...]) nie istniała w czasie, gdy czosnek był importowany. Dodał, że uprawniony organ państwa pochodzenia, wystawiający świadectwo FORM A, potwierdził jego autentyczność. Stosownie zatem do art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, organ celny był związany tym dokumentem urzędowym, a więc zobowiązany do uznania za udowodnione tego, co wynika z jego treści. Za nieistotne uznał rozważania organów dotyczące wielkości główek czosnku pochodzenia filipińskiego, gdyż Spółka importowała wyselekcjonowany czosnek o wielkości wskazanej przez siebie.

2.4. W ramach zarzutów materialnoprawnych autor skargi podniósł, że organy naruszyły art. 65 ust. 5 Prawa celnego. Jego zdaniem bezpodstawnie obciążyły bowiem Spółkę obowiązkiem uiszczenia odsetek za zwłokę. Uchybienie to powiązał z błędnym ustaleniem, że czosnek pochodzi z Chin.

3. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Postawione przez skarżącego zarzuty uznał za nieuzasadnione.

4. W szeregu pism procesowych przesłanych do Sądu przed rozprawą pełnomocnicy skarżącej podtrzymali zarzuty zawarte w skardze. Ponadto zarzucili organom: bezpodstawne kwestionowanie autentyczności dowodu pochodzenia towaru, bezkrytyczne przyjęcie za dowód raportu OLAF, a także niespójności dat widniejących na dokumentach celnych z datami wskazanymi w aneksie do raportu OLAF. Złożyli nadto wnioski o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów.

5. Odpowiadając na zarzuty, Dyrektor Izby Celnej uznał je za bezzasadne.

6. W związku ze złożonym przez pełnomocnika Skarżącej wnioskami dowodowymi, Sąd na rozprawie 17 grudnia 2008 roku postanowił:

a) dopuścić dowód z postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z dnia [...] września 2008 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie [...];

b) dopuścić dowód z pisma dotyczącego tłumaczenia przysięgłego z języka angielskiego wywiadu celnego służby dochodzeniowej wydziału dochodzeń i odpowiedzialności karnej z dnia 10 października 2008 r.;

c) oddalić wnioski dowodowe dotyczące przeprowadzenia dowodów z dokumentów Europejskiego Urzędu Zwalczania Nadużyć Finansowych OLAF oraz rejestru należności celnych przywozowych prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Celnego w R..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie postawione w niej zarzuty okazały się zasadne.

7.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

7.2. Podkreślenia na wstępie wymaga, że kontroli Sądu poddana została decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji organu odwoławczego. Postępowanie to unormowane zostało w Rozdziale 17 Działu IV Ordynacji podatkowej. Instytucja wznowienia postępowania podatkowego stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji podatkowej (celnej). Zasada ta służy z jednej strony ochronie praw nabytych podatników, a z drugiej strony zabezpiecza organy państwa przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw. Służy zatem przede wszystkim ochronie ogólnego porządku prawnego. Zasada trwałości decyzji ostatecznej została wyrażona w art. 128 Ordynacji podatkowej. Z przepisu tego wynika, że decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym (celnym), są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w powołanej ustawie oraz ustawach podatkowych. W świetle powołanego przepisu, decyzją ostateczną jest decyzja, od której nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Instytucja wznowienia postępowania ma zatem na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi wyliczonymi w art. 240 Ordynacji podatkowej (por. B. Gruszczyński [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 481, 688 - 689).

8.1. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Sąd uchylił tylko zaskarżoną decyzję, gdyż wady procesowe decyzji organu I instancji są możliwe do usunięcia w trakcie postępowania odwoławczego. Po uzupełnieniu materiału dowodowego możliwe jest określenie należności celnych przywozowych w kwocie wynikającej z decyzji organu I instancji. Organy celne nie zebrały bowiem materiału dowodowego pozwalającego na wniosek, że importowany przez skarżącą świeży czosnek był rzeczywiście pochodzenia chińskiego. Przedstawiły jednak pewien możliwy mechanizm działania podmiotów biorących udział w procederze mającym na celu zaniżenie zobowiązań publicznoprawnych poprzez bezpodstawne wykorzystanie preferencji celnych.

8.2. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że działania skarżącej i jej pełnomocników sprowadzały się w istocie do kwestionowania ustaleń dokonanych przez organy celne. Argumentacja faktyczna prezentowana w trakcie postępowania celnego, a także na etapie postępowania sądowego, nie zawiera elementów pozytywnych, na podstawie których możliwe byłoby przyjęcie za zasadne stanowiska skarżącej, iż przedmiotowy czosnek jest pochodzenia filipińskiego.

8.3. Za nieuzasadnione Sąd uznał zarzuty "rażącego" naruszenia przepisów powołanych w skardze. Tym bardziej, że jej autor wystąpił o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, a nie o stwierdzenie ich nieważności. Chybione są jednocześnie zarzuty naruszenia art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, gdyż raport OLAF z [...] czerwca 2006 r. jest bez wątpienia nowym dowodem, istniejącym w dniu wydania decyzji z [...] czerwca 2006 r. i nieznanym tego dnia organowi I instancji. Dowód ten Naczelnik Urzędu Celnego otrzymał bowiem 18 sierpnia 2006 r. Dowód ten nie ogranicza się nadto do świadectw fitosanitarnych jako podstawy wydania świadectw pochodzenia (FORM A). Wskazuje na chińskie pochodzenie czosnku.

9.1. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły między innymi przepisy art. 20 ust. 1, art. 23 ust. 2 pkt b, art. 29, art. 32 ust. 1 lit. e) pkt i), art. 220 i art. 221 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r., ustalającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 roku ze zm.; dalej: "WKC") oraz art. 47 i art. 83 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993 r. ze zm.; dalej: "rozporządzenie wykonawcze do WKC"), a także art. 1 ust 1 i ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1077/2004 z 7 czerwca 2004 r. otwierającego i ustalającego zarządzanie niezależnym kontyngentem taryfowym na czosnek (Dz. Urz. WE L 203 z 8 czerwca 2004 r.). Postępowanie celne powinno być zatem prowadzone w celu ustalenia, czy przedmiotowy czosnek importowany do Polski z Filipin rzeczywiście korzysta z preferencji celnych. W tym celu konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organy celne, czy importowany towar pochodzi z Filipin. Preferencjami mogą być bowiem objęte wyłącznie towary pochodzące z określonego kraju korzystającego (zebrane w tym kraju), czyli spełniające reguły pochodzenia określone w przepisach wspólnotowych (art. 67 ust. 1 pkt a, art. 68 ust. 1 pkt 6 oraz art. 81 ust. 2 i ust. 6 rozporządzenia wykonawczego do WKC). Pochodzenie takich towarów musi być zatem udokumentowane prawidłowym pod względem formalnym i materialnym dowodem, którym jest świadectwo pochodzenia (art. 81 ust. 2) potwierdzające zebranie produktów roślinnych (art. 68 ust. 1 pkt a oraz art. 68 ust. 1 pkt b), które korzystają z preferencji taryfowych, w kraju korzystającym (Filipiny). W celu sprawdzenia, czy towar spełnia reguły pochodzenia, właściwe organy kraju korzystającego mają prawo zażądać przedstawienia wszelkich dokumentów potwierdzających pochodzenie towaru lub przeprowadzić kontrolę, którą uważają za właściwą (art. 81 ust. 6).

9.2. Zgodnie z art. 78 WKC organy celne mogą, po dokonaniu zwolnienia towarów, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu, przystąpić do kontroli dokumentów i danych handlowych dotyczących operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem oraz późniejszych operacji handlowych dotyczących tych samych towarów (ust. 2). Jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują (ust. 3). W związku z wątpliwościami, jakie organ I instancji powziął po wpłynięciu raportu Europejskiego Biura Zwalczania Oszustw (OLAF) odnośnie rzetelności wartości celnej wskazanego towaru, przeprowadzono kontrolę dokumentów Spółki.

9.3. Za trafne Sąd uznał stanowisko organu, że raport OLAF ma charakter dokumentu urzędowego, o jakim mowa w art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Co prawda, jak się podkreśla w doktrynie, pojęcie dokumentu urzędowego nie zostało jednoznacznie zdefiniowane, niemniej z art. 194 § 1 Ordynacji można wyprowadzić wniosek, że dokumentem urzędowym jest dokument spełniający łącznie następujące przesłanki: został sporządzony w formie określonej przepisami prawa oraz sporządziły go powołane do tego organy władzy publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1106/07, niepubl.).

Raport OLAF należy traktować tak, jak protokół z kontroli. Wynika to z art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1073/1999 z 25 maja 1999 r. dotyczącego dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (Dz. Urz. WE L 136 z 31 maja 1999 r.) na zakończenie dochodzenia prowadzonego przez Urząd (OLAF), sporządza on z upoważnienia dyrektora sprawozdanie zawierające w szczególności informacje o stwierdzonych faktach, potencjalnych stratach finansowych oraz ustalenia z dochodzenia, włącznie z zaleceniami dyrektora Urzędu na temat działań, jakie należy podjąć. Sprawozdania takie sporządzane są z uwzględnieniem wymogów proceduralnych przewidzianych przez prawo krajowe danego Państwa Członkowskiego. W ten sposób sporządzone sprawozdania stanowią dopuszczalny dowód w postępowaniu administracyjnym lub sądowym Państwa Członkowskiego, w którym zaistnieje potrzeba ich wykorzystania, na takiej samej podstawie i na takich samych warunkach jak urzędowe sprawozdania sporządzone przez urzędowych inspektorów. Podlegają one takim samym regułom oceny, jak reguły mające zastosowanie do urzędowych sprawozdań sporządzonych przez krajowych urzędowych inspektorów i mają taką samą wartość jak te sprawozdania. Wobec powyższego raport OLAF i załączone do niego dokumenty, mogą zostać uznane za dowód podważający filipińskie pochodzenie czosnku.

Zdaniem Sądu, dowód ten stanowi podstawę do wznowienia postępowania celnego, zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Jednak to co wynika z raportu OLAF powinno stanowić punkt wyjścia do dalszych działań zmierzających do zebrania kompletnego materiału dowodowego umożliwiającego dokonanie oceny (art. 191 Ordynacji podatkowej), czy przedmiotowy czosnek rzeczywiście pochodzi z Filipin (został zebrany w tym kraju).

9.4. Zgodnie z art. 180 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Z treści tego przepisu wynika, iż Ordynacja podatkowa przyjmuje nie tylko otwarty system środków dowodowych, ale i przyznaje wszystkim dowodom równą moc. Na tle stosowania art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej możność posługiwania się dokumentami zagranicznymi nie budzi wątpliwości (por. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006 r., str. 575 – 576). Odrębną kwestią jest przy tym kwestia tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych na język polski. Jednocześnie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że organ celny będąc związany mocą dowodową dokumentu urzędowego zobowiązany jest uznać za udowodnione to, co wynika z jego treści, a ocena takiego dokumentu jako materiału dowodowego jest ograniczona w swobodzie z uwagi na treść art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej, tj. przepisu dotyczącego obowiązku przeprowadzenia dowodu przeciwko zawartym w nim informacjom (por. wyroki NSA: z 12 września 2007 r., sygn. akt I GSK 2063/06, a także z 11 września 2008 r. sygn. akt I GSK 936/07, niepub.; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, zwanej dalej w skrócie: "CBOSA").

Raport OLAF, rozumiany jako całość dokumentacji przekazanej przez ten urząd polskiej administracji celnej, jako dokument urzędowy korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą. Domniemanie ustawowe można jednak obalić. Inicjatorem stosownego postępowania winien zaś być ten, kto chce wywieść z tego korzystne dla siebie skutki.

10. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia prezentowane przez organy celne wątpliwości co do miejsca (kraju), w którym czosnek został rzeczywiście zebrany. Zasadne było zatem wszczęcie postępowania celnego. Aby jednak wydać prawidłowe rozstrzygnięcie w niniejszej i innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, konieczne jest udowodnienie, że poszczególne partie importowanego przez skarżącą czosnku nie pochodzą z Filipin. Skoro organy dysponowały materiałem dowodowym, którego ocena uzasadniała tezę, iż czosnek został zebrany w Chinach, to weryfikując dane wykazane przez skarżącą w zgłoszeniu celnym organy obowiązane były do szczegółowego przedstawienia drogi, jaką odbył czosnek, zanim trafił do Polski.

Zdaniem Sądu, niewystarczające w realiach niniejszej sprawy dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia było przedstawienie mechanizmu działania podmiotów zajmujących się eksportem (reeksportem) i importem czosnku. Opierając się na tym, co wynika z raportu OLAF-u, organy dostrzegły istniejące wątpliwości dotyczące pochodzenia czosnku związane z uchybieniami filipińskich władz celnych. Jednak nie wyjaśniły wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W sytuacji, gdy organ administracji publicznej dysponuje sprzecznymi dowodami urzędowymi, to dostrzegając ich wady zobligowany jest wyjaśnić sprawę w sposób niebudzący wątpliwości. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że nie jest możliwe wyjaśnienie pewnych kwestii lub nie jest to konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy, to organ odstępuje od obowiązku kontynuowania postępowania i wyjaśnia z jakich przyczyn jego działanie jest zasadne. Warto w tym miejscu zauważyć, że podobny mechanizm działania do tego, jaki został przyjęty przez organy celne w sprawie niniejszej, był także wykorzystywany w imporcie (reeksporcie) czosnku z Egiptu. Przypuszczenia prezentowane przez OLAF nie znalazły jednak potwierdzenia w rzeczywistości. Kategoryczne stanowisko władz egipskich spowodowało, że wbrew temu, co wynika z informacji przekazywanych przez OLAF, krajowe organy odstąpiły od określenia Spółce należności celnych przywozowych na zasadach ogólnych przewidzianych dla importu czosnku pochodzenia chińskiego, z pominięciem preferencji wynikających z kontyngentu taryfowego.

11.1. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy obowiązany będzie ustalić drogę, jaka odbył przedmiotowy czosnek, zanim trafił do Polski. Obcojęzyczne dowody powinny zostać przy tym przetłumaczone na język polski, jeżeli mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W razie wystąpienia problemów uniemożliwiających wskazanie miejsca, w którym został zebrany czosnek i drogi, którą odbył zanim trafił do Polski, konieczne będzie wystąpienie do właściwych władz Filipin o zajęcie jednoznacznego stanowiska, czy przedmiotowy czosnek pochodzi z tego kraju. Skoro sprawa została zainicjowana przez instytucję unijną, to zasadne jest skorzystanie z pomocy tej instytucji (lub innej), w celu wyegzekwowania od władz Filipin jednoznacznego stanowiska w kwestii kraju pochodzenia przedmiotowego czosnku. Z oczywistych względów uzyskanie jednoznacznego stanowiska władz Filipin, iż przedmiotowy czosnek nie pochodzi z tego kraju, umożliwi określenie Spółce należności celnych przywozowych z pominięciem zastosowanych przez nią preferencji, bez konieczności szczegółowego wskazywania drogi, jaką odbył czosnek, zanim trafił do Polski. W sprawie niniejszej nie jest bowiem istotne, czy czosnek został zebrany w Chinach, czy też w innym kraju. Ważne jest ustalenie, czy czosnek rzeczywiście pochodzi z Filipin.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przychyla się oczywiście do stanowiska, że niedopuszczalne jest tolerowanie nadużyć w stosowaniu przepisów wprowadzających odstępstwa od zasady równości w ponoszeniu świadczeń publicznoprawnych. Szczególnie wówczas, gdy tego rodzaju naganne działania prowadzą do złamania zasady równości konkurencji. Jednak każda tego typu sprawa wymaga kompleksowego wyjaśnienia, zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego (celnego).

11.2. Skoro organ odwoławczy zajął stanowisko, że świadectwo pochodzenia (FORM A) wystawione przez właściwe władze Filipin nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, gdyż nie potwierdza, że w rzeczywistości czosnek pochodzi z tego kraju, to obowiązkiem organu będzie wyjaśnienie, z jakich względów co do zasady dowód ten traktuje jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 – 2 Ordynacji podatkowej, wystarczający do skorzystania z preferencji celnych. Tym bardziej, że inne (egipskie) świadectwo pochodzenia wystarczyło do pominięcia tego, co wynika z dokumentu urzędowego sporządzonego przez OLAF.

12.1. Zdaniem Sądu chybiony jest zarzut skarżącej dotyczący bezpodstawnego kwestionowania przez organy celne świadectwa pochodzenia towaru załączonego do zgłoszenia celnego, potwierdzającego filipińskie pochodzenie czosnku. Zauważyć należy, że art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej reguluje moc dowodową jedynie w charakterze formalnym. Moc formalną odróżnić tymczasem należy od mocy materialnej, która wyraża znaczenie dokumentu dla tematu dowodowego. Oznacza to, że domniemanie prawdziwości dotyczy tylko tego, że dokument pochodzi od organu, który go wystawił i że organ ten poświadczył prawdę. Tym samym dokument urzędowy pod względem materialnym - mimo prawdziwości zawartych w nim twierdzeń i nawet przy niepodważeniu jego mocy dowodowej (na podstawie art. 194 § 2 Ordynacji podatkowej) nie przesądza wyniku postępowania (vide: "Ordynacja podatkowa - komentarz 2004"; B. Adamiak i in.; Unimex, Wrocław 2004, str. 665; Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. Jodłowskiego; Wyd. Prawnicze, Warszawa 1998r. tom II, str. 428 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 505/07, niepubl.).

Świadectwo pochodzenia jako dokument urzędowy, jak już było wspominane, korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą. Niemniej jednak polskie organy celne, w świetle zebranego materiału dowodowego, miały podstawy do zakwestionowania prawdziwości zawartych w nim danych. Wiarygodność dowodu pochodzenia towaru została zakwestionowana w drodze dochodzenia prowadzonego przez OLAF. Jak się później okazało, pomimo kategorycznego stanowiska wyrażonego przez filipińskie władze celne w piśmie z 18 kwietnia 2006 r.

12.2. Za bezprzedmiotowe, a przynajmniej przedwczesne, Sąd uznał zarzuty skarżącej dotyczące określenia odsetek za zwłokę od należności celnych. Decyzje organów celnych nie zawierają bowiem rozstrzygnięcia w tej kwestii. Wynika to w pierwszej kolejności z sentencji decyzji, a także z obowiązujących od 1 stycznia 2003 r. przepisów, tj. art. 53 Ordynacji podatkowej (w sprawie nie znajduje zastosowania art. 53a dotyczący odsetek od zaliczek).

Dodać jednocześnie należy, że pouczenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie art. 65 ust. 5 Prawa celnego jest co najmniej przedwczesne lub wręcz wadliwe. Organy nie wykazały bowiem, że skarżąca świadomie brała udział w nagannym procederze i z tej przyczyny obowiązana jest do naliczenia i uiszczenia odsetek za zwłokę od zaniżonych należności celnych przywozowych.

Odnosząc się do kwestii odsetek, o których mowa w art. 65 ust. 5 Prawa celnego oraz art. 53 Ordynacji podatkowej, należy stwierdzić, że obowiązek ich zapłaty powstaje co do zasady z mocy prawa. Dłużnik może uwolnić się od ciężaru odsetek (wyjątek), jeżeli udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było okolicznościami, które nie wynikają z jego zaniedbania lub świadomego działania. W realiach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżąca nie udowodniła, iż nie ponosi odpowiedzialności za zaniżenie wartości celnej importowanego czosnku w związku z pominięciem kosztów jego transportu.

12.3. Z uzasadnienia postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z [...] września 2008 r. o umorzeniu śledztwa ([...]), tj. dowodu dopuszczonego przez Sąd w trakcie rozprawy poprzedzającej wydanie niniejszego wyroku, wynika co prawda (s. 17–27), że czosnek sprowadzany przez skarżącą do Polski był pochodzenia chińskiego. W świetle zeznań właścicieli Spółki, iż kontakty handlowe w sprawie importu czosnku nawiązywali oni za pośrednictwem internetu, ale nie sprawdzali wiarygodności swoich kontrahentów (s. 16 – 17), organ ścigania uznał, że nie zdołano w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że właściciele spółki [...] mieli świadomość co do innego kraju pochodzenia czosnku niż to wynikało z dokumentów, które uzyskali od swoich zagranicznych kontrahentów (s. 28 – 29). W konsekwencji, z powodu braku dostatecznych danych do przyjęcia, że zaistniało przestępstwo, śledztwo zostało umorzone. Powyższy dowód podlega swobodnej ocenie (art. 191 Ordynacji podatkowej). Nie wiąże on bowiem w szczególny sposób organów celnych prowadzących postępowanie w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że dowód ten nie istniał w dacie wydania decyzji przez organy celne.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata.