Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 667/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13  par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2021 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 18 i art. 13 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach po rozpoznaniu zażalenia A.J. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. nr [...] o odmowie zwolnienia spod egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego wypłacanego przez ZUS Oddział w C. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A.J. (dalej: zobowiązany, strona, skarżący) na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...]r. o nr: [...] i [...] obejmujących zaległości z tytułu odpowiedzialności wspólnika spółki za zaległości podatkowe A Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r., marzec i listopad 2014 r. oraz zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę, orzeczone decyzją Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. nr [...].

Odpisy tytułów wykonawczych doręczono drogą pocztową zobowiązanemu w dniu [...]r. wraz z zawiadomieniami z dnia [...]r. nr [...] i nr [...] o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B S.A. w W. oraz świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wypłacanego stronie przez ZUS Oddział w C. Pismem z dnia 9 marca 2020 r. organ rentowy powiadomił, że wysokość świadczenia wynosi [...] zł miesięcznie i potrącenie będzie realizowane począwszy od kwietnia 2020 r.

Wnioskiem z dnia 24 lutego 2020 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik małżonki zobowiązanego wniósł o wyłączenie spod egzekucji zajętego składnika majątkowego żony zobowiązanego, to jest środków pieniężnych na rachunku bankowym w B S.A. i zajętej emerytury zobowiązanego, w trybie przepisów art. 38 u.p.e.a. Wniosek motywował tym, że zgromadzone na zajętym rachunku bankowym środki pieniężne, jak i wpływająca na ten rachunek emerytura zobowiązanego są składnikami majątku wspólnego małżonków, którzy nie posiadają majątkowej rozdzielności małżeńskiej.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny odmówił wyłączenia spod egzekucji ww. składników majątku, a w wyniku złożonego zażalenia na to postanowienie organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] uchylił postanowienie organu I instancji z [...]r. w części i orzekł o wyłączeniu z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A., zajętych [...]r. zawiadomieniem nr [...] oraz utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w części dotyczącej odmowy wyłączenia z egzekucji świadczenia emerytalno-rentowego wypłacanego zobowiązanemu przez ZUS.

Postanowieniem natomiast z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. zwolnił spod egzekucji, na wniosek pełnomocnika zobowiązanego z 30 marca 2020 r., część środków pieniężnych na rachunku bankowym, przekazywanych przez ZUS.

Wnioskami z dnia 2 grudnia 2020 r. pełnomocnik zobowiązanego zwrócił się do organu egzekucyjnego o ograniczenie egzekucji ze świadczenia pieniężnego zobowiązanego do wysokości 50% kwoty wskazanej na ww. tytułach wykonawczych tj. do kwoty [...] zł oraz o zwolnienie spod egzekucji składników majątku zobowiązanego, to jest emerytury zobowiązanego wypłacanej przez ZUS, ze względu na ważny interes zobowiązanego - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed WSA w Gliwicach pod sygn. akt I SA/Gl 1120/2 (powinno być:

I SA/Gl 1120/20 – dopisek Sądu).

W prośbie o ograniczenie egzekucji ze świadczenia pieniężnego zobowiązanego do kwoty 50% kwot dochodzonych w tytułach wykonawczych powołano się na solidarną odpowiedzialność członków zarządu A Sp. z o.o. za jej zaległości w podatku VAT, a więc także odpowiedzialność M.G. Wskazano, że dochody zobowiązanego nie pozwalają na szybkie uregulowanie znaczącej kwoty zobowiązania, a prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego narazi go na wyrządzenie mu znacznej szkody, natomiast pozostali członkowie zarządu spółki dysponują majątkiem pozwalającym na skuteczne prowadzenie egzekucji. Świadczy o tym też wyegzekwowana dotychczas w postępowaniu egzekucyjnym kwota [...] zł. Wyjaśniono również, że zajęte świadczenie emerytalne stanowi część majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki, zobowiązany nie posiada przychodów z innych źródeł, a postępowanie toczące się w sprawie decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. nr [...] nadal jest w toku.

Pismem z dnia 14 grudnia 2020 r. nr [...] organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika zobowiązanego o sprecyzowanie charakteru podania w sprawie zwolnienia 50 % wierzytelności wynikających z tytułów wykonawczych, to jest o to, czy jest ono wnioskiem o zwolnienie czy umorzenie 50 % dochodzonych należności. W odpowiedzi z dnia 4 stycznia 2021 r. wyjaśniono, że jest to wniosek o zwolnienie z egzekucji 50% wierzytelności wynikających z tytułów wykonawczych nr [...] i [...], złożony ze względu na ważny interes zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny odmówił zwolnienia spod egzekucji 50% wierzytelności wynikających z tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...].

Wcześniej, bo postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny odmówił zwolnienia z egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego wypłacanego przez ZUS w C., potrącanego na jego rzecz przez ZUS w kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazał, że dokonane zajęcie świadczenia w ZUS jest jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym, zastosowanym w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego, a zwolnienie tego składnika z egzekucji może doprowadzić do bezskuteczności tej egzekucji, a byłoby to działaniem na szkodę wierzyciela.

Dodał, że podnoszona kwestia, iż zajęte świadczenie stanowi część majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki została szczegółowo wyjaśniona w postanowieniu organu nadzoru z dnia [...]r. nr [...]. Poza tym małżonka strony osiągnęła w 2019 r. własne dochody w kwocie [...] zł. Nadto zauważono, że zaskarżona do WSA w Gliwicach decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu podatkowego, będącą podstawą wystawienia tytułów wykonawczych jest decyzją ostateczną, a strona nie wnosiła o wstrzymanie jej wykonania. Wyjaśniono przy tym, że jak wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wierzyciel nie wskazuje, do którego z członków zarządu ww. Spółki powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne, gdyż jest to odpowiedzialność solidarna.

Na koniec organ egzekucyjny stwierdził, że wskazane niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków nie ma uzasadnienia, gdyż organ egzekucyjny prowadzi swoje postępowanie do jednego składnika majątku tj. emerytury, a jak wynika z analizy akt sprawy zobowiązany posiada na zasadach współwłasności ustawowej małżeńskiej dwie nieruchomości, położone w D. i J.

W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik zobowiązanego zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a. w związku z art. 13 u.p.e.a. Wyjaśniła w jego treści, że organ I instancji orzekając o odpowiedzialności strony za zaległości podatkowe Sp. z o.o. A w trybie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej i powstałe w toku egzekucji koszty egzekucyjne stwierdził, że strona jako były prezes zarządu odpowiada całym swoim majątkiem za te zaległości, gdyż egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Przypomniała, że zajęto emeryturę zobowiązanego, a w dniu 2 grudnia 2020 r. zobowiązany złożył wniosek o zwolnienie z egzekucji administracyjnej zajętej emerytury do czasu zakończenia postępowania sądowo-administracyjnego toczącego się przed WSA w Gliwicach pod sygnaturą akt I SA/Gl 1120/2, a wniosek uzasadniony był ważnym interesem zobowiązanego.

Organ postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] odmówił zwolnienia z egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego zobowiązanego wypłacanego przez ZUS. Zobowiązany nie zgadza się z takim działaniem, ponieważ wniosek dotyczył czasowego, a nie trwałego zwolnienia z egzekucji emerytury, a w razie negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia Sądu, egzekucja ze świadczenia mogłaby zostać w każdej chwili wznowiona. Emerytura jest świadczeniem cyklicznie wypłacanym z gwarancją comiesięcznej wypłaty.

Dodatkowo, zdaniem strony, organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wykroczył poza granice uznania administracyjnego, nie badając wnikliwie wszystkich aspektów i okoliczności sprawy, szczególnie nie badając ważnego interesu zobowiązanego. Na poparcie powyższego przywołano wyroki WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Po 624/17 i Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III ARN 33/93. Wskazała też, że organ I instancji niedostatecznie zbadał przesłankę ważnych powodów istniejących po stronie zobowiązanego, bez dogłębnej analizy jego sytuacji, wykraczając tym samym poza granice uznania administracyjnego, w rozumieniu art. 13 u.p.e.a.

Błędnie wyważono interes społeczny i słuszny interes obywatela, pomijając tak ważne przesłanki jak: brak przychodów zobowiązanego z innych źródeł, brak prawomocnego zakończenia postępowania przed WSA, możliwość skutecznej egzekucji z majątku innych zobowiązanych solidarnie, niebezpieczeństwo wyrządzenia zobowiązanemu znacznej szkody, a także fakt, że zajęta emerytura jest dochodem wspólnym obu małżonków.

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia.

Na wstępie swoich rozważań wskazał, że zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych jest środkiem prawnym, który nie ma charakteru środka zaskarżenia, ale służy niewątpliwie ochronie interesów zobowiązanego. Jest ono uregulowane w art. 13 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego. Przyjęty w tym przepisie zwrot "może" oznacza, że tego typu orzeczenia opierają się na uznaniu administracyjnym. By nie było ono dowolne konieczne jest przeprowadzenie niezbędnego postępowania dowodowego w tym zakresie. Każdy w zasadzie wniosek zobowiązanego o zwolnienie zajętego składnika majątku z egzekucji jest podyktowany jego ważnym interesem.

Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie tylko jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale i jako obiektywne uwarunkowania rozpatrywane przez kontekst okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10). Pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego jest ściśle związane z koniecznością zabezpieczenia interesu wierzyciela poprzez obowiązkową realizację jego roszczeń, objętych egzekucją, w dopuszczalnych ustawą egzekucyjną granicach i za pomocą dostępnych środków przewidzianych w tej ustawie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt ISA/Bd 442/10).

Nie sposób przy tym jednak pominąć istotnego faktu, a mianowicie, że uwzględnienie rozpatrywanego wniosku nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 670/14), więc przeciwwagą dla motywu ważnego interesu zobowiązanego, wskazanego przez jego pełnomocnika, musi być obowiązek zabezpieczenia w prowadzonej egzekucji interesu wierzyciela (Skarbu Państwa), którego przedstawicielem w omawianej sprawie jest ten sam organ - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C.

Omawiając istotę tzw. uznania administracyjnego wskazano jednocześnie, że przyznana organowi swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 u.p.e.a., nie zwalnia go z wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych i ich analizy z zachowaniem wymogów proceduralnych. Rozstrzygnięcie, aby nie było dowolne musi zaś zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne.

Dalej podkreślono, że na tle art. 13 u.p.e.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w ww. przepisie, zobowiązany musi wykazać nie tylko posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątku spod egzekucji, ale wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne unormowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10).

W kontekście powyższego podkreślono, że pełnomocnik zobowiązanego zarówno we wniosku z dnia 2 grudnia 2020 r., jak i w zażaleniu takich innych składników majątku podlegających egzekucji nie wskazał.

Odpierając zarzuty naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. stwierdzono, że organ egzekucyjny zbadał wnikliwie i rzetelnie wszystkie okoliczności sprawy, czemu dał wyraz w treści postanowienia z dnia [...]r.

Organ nadzoru podkreślił, że wielką wagę w omawianej sprawie ma ekonomika postępowania egzekucyjnego, którą organ jest obowiązany stosować. Czasowe zwolnienie z egzekucji wypłacanej emerytury, w wymiarze 25% comiesięcznych potrąceń, jakie mają miejsce, uniemożliwiłoby praktycznie osiągnięcie podstawowego celu egzekucji, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zaległości podatkowe i koszty egzekucyjne.

W przypadku natomiast uwzględnienia przez WSA w Gliwicach wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, również egzekucja administracyjna prowadzona wobec zobowiązanego zostanie wstrzymana.

Pełnomocnik strony wskazał na skuteczność dotychczasowej egzekucji prowadzonej z majątku obu członków zarządu Sp. z o.o. A (ok. [...] zł), lecz pominął, że nadal do realizacji na dzień 18 grudnia 2020 r. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] pozostawała kwota zaległego podatku VAT za 2014 r. w wysokości [...] zł plus koszty egzekucyjne. Ponadto dopiero ewentualne wyegzekwowanie dochodzonych należności od pozostałych osób odpowiedzialnych za te zobowiązania solidarnie, zwolni z tego obowiązku stronę.

W niniejszej sprawie, pomimo zastosowania w 2020 r. wielu środków egzekucyjnych, w tym zajęć rachunków inwestycyjnych papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych, tylko środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego okazał się skuteczny i musi być nadal kontynuowany. Zajęcie emerytury nastąpiło od marca 2020 r. w wymiarze 25% jej wysokości - ok. [...] zł miesięcznie, zobowiązany nie jest więc pozbawiony możliwości korzystania z pozostałej kwoty wypłacanego przez ZUS świadczenia w wysokości [...] zł.

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że odmowa zwolnienia spod egzekucji zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego wypłacanego przez ZUS nie narusza prawa.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wszelkich okoliczności sprawy, a także wykroczeniu poza granice uznania administracyjnego, powodujące, że postanowienie posiada cechy dowolności,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. polegające na wykroczeniu poza granice uznania administracyjnego, powodujące, że postanowienie posiada cechy dowolności.

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że instytucja zwolnienia z egzekucji administracyjnej przewidziana jest jedynie dla dłużników, którzy wykażą, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

Wobec powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, rozwijając pierwszy z zarzutów wskazano, że organ egzekucyjny błędnie wyważył interes społeczny i słuszny interes obywatela, w nieuzasadniony sposób dając pierwszeństwo interesowi społecznemu. Tymczasem, jak przyjmuje się w orzecznictwie NSA: "Jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy to wiec domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie niebudzący wątpliwości interes ogólny" (por. wyroki NSA w Warszawie z 30 czerwca 2000 r., V SA 2880/99, LEX nr 79239, z dnia 20 marca 2002 r., V SA 2036/01, LEX nr 82004). Ponadto, art. 7 K.p.a. nie ustala hierarchii interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji którekolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt V S/VWa 943/08)

W ocenie skarżącego organ egzekucyjny niedostatecznie także zbadał przesłankę ważnych powodów istniejących po stronie zobowiązanego. W szczególności pominął podnoszone przez stronę okoliczności wskazujące na ważny interes skarżącego, takie jak możliwość skutecznej egzekucji także z majątku innych zobowiązanych solidarnie członków zarządu oraz brak przychodów skarżącego z innych źródeł. Błędnie także uznano, że nie istnieje ryzyko wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody.

Organy administracyjne mają obowiązek działać racjonalnie, a nie arbitralnie. Temu ma służyć zarówno obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (art. 7 i art. 77 K.p.a.), obowiązek sporządzenia z urzędu adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.), jak i wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11 K.p.a.).

Dalej podniesiono, że aby uzyskać zwolnienie spod egzekucji zajęcie nie musi wcale uniemożliwiać egzystencji zobowiązanemu. Potwierdza to wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SAIG6 423/20, w którym stwierdzono, że "ważnego interesu nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony "

Ponadto błędny jest wniosek organu, że nie istnieje ryzyko wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody. Wobec strony wydano decyzję o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zobowiązania spółki w podatku VAT w łącznej wysokości

[...] zł (należność główna wraz z naliczonymi odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi). Niewątpliwie egzekucja całości tej kwoty narazi skarżącego na znaczną szkodę oraz spowoduje trudne (o ile nie niemożliwe do odwrócenia) skutki. Skarżący nie dysponuje tak znaczącą kwotą, a jego dochody nie pozwalają na jej szybkie zebranie. Łączna wysokość otrzymywanych przez stronę świadczeń z tytułu zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wynosi bowiem [...] zł.

Na marginesie wskazano, że z akt sprawy wynika, iż pośpiech organu podatkowego wynikał z chęci zakończenia postępowania przed upływem terminów przedawnienia prawa do orzekania o odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Działanie takie nie zasługuje na ochronę, a organy podatkowe nie mają prawa do przedkładania interesów fiskalnych Skarbu Państwa nad gwarancje procesowe stron.

Motywując drugi z zarzutów skargi pełnomocnik strony podkreślił na wstępie, że zgodnie z orzecznictwem sądowym w przypadku, gdy mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym kontroli sądu podlega w szczególności kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 1613/19 oraz WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1932/19). Oparte na uznaniu rozstrzygnięcia negatywne dla zainteresowanego wymagają szczególnej staranności, a przede wszystkim rzetelnej weryfikacji przedstawionych przez nią okoliczności. (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 423/20).

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 647/17).

W kontekście powyższego podniesiono, że zaskarżone postanowienie nosi cechy dowolności, gdyż organ pominął wskazywane przez stronę okoliczności przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji, tj. możliwość skutecznej egzekucji także z majątku innych zobowiązanych solidarnie członków zarządu oraz brak przychodów skarżącego z innych źródeł.

Wytykając organom błędną wykładnię art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazano, że możliwość ubiegania się o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji nie jest zarezerwowana jedynie dla dłużników posiadających inny majątek pozwalający na uregulowanie zaległości. Istota instytucji określonej w art. 13 § 1 u.p.e.a. polega na rozważeniu "ważnego interesu zobowiązanego", a następnie wydaniu rozstrzygnięcia w ramach uznania. (por. wyroki WSA w Gdańsku: z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 423/20 oraz z dnia 24 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1932/19). Ponadto – jak zauważono - skarżący wskazał na majątek drugiego z członków zarządu spółki, pozwalający na skuteczne prowadzenie egzekucji. Osoba ta spłaciła już kwotę ok. [...] zł i nadal reguluje kolejne należności. W interesie wierzyciela leży skuteczne zaspokojenie wierzytelności, a to jest możliwe z majątku pozostałych członków zarządu.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...]r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. o odmowie zwolnienia spod egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego wypłacanego przez ZUS.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego.

Wskazana instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do zwolnienia zabezpieczenia, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, co należy wyprowadzić z okoliczności, że zwolnienie może być dokonane tylko na wniosek zobowiązanego. Art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy więc mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie wierzytelności. (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2699/21). W tym kontekście wskazać należy, że w niniejszej sprawie, pomimo zastosowania w 2020 r. wielu środków egzekucyjnych, w tym zajęć rachunków inwestycyjnych papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych, tylko środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego okazał się skuteczny.

Art. 13 u.p.e.a. służy poszanowaniu obiektywnie usprawiedliwionych interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Niezbędnym przy tym jest zachowanie przy jego stosowaniu przez organ egzekucyjny koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego (Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod redakcją R. Hauser, A. Skoczylas, Wydawnictwo C.H. BECK, wydanie 8, str. 95). W realiach niniejszej sprawy, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, zajęcie emerytury skarżącego, które nastąpiło w marcu 2020 r. w wymiarze 25% jej wysokości - ok. [...] zł miesięcznie, nie pozbawia strony możliwości korzystania z pozostałej kwoty wypłacanego przez ZUS świadczenia w wysokości [...] zł. Prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego, niewątpliwie pogorsza sytuację materialną, jednak egzekucja administracyjna jest szczególnym rodzajem postępowania, które z uwagi na swój przymusowy charakter z natury rzeczy wpływa negatywnie na sytuację materialną zobowiązanego i z reguły jest dla niego uciążliwe. "Ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1167/19). W niniejszej sprawie przekonanie to wynika także ze zróżnicowanej sytuacji materialnej osób odpowiadających solidarnie za zaległości podatkowe spółki. Okoliczność ta nie jest jednak przesłanką zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. Ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. nie można także wyprowadzać wskazując na wadliwość decyzji, z której wynika dochodzony obowiązek, czy też nieprawomocność wyroku, w którym rozstrzygnięcie takie poddano kontroli sądowoadministracyjnej.

Wskazania również wymaga, że we wniosku inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie domagano się zwolnienia spod egzekucji "emerytury zobowiązanego wypłacanej przez ZUS. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 60/12, LEX nr 1254693 emerytura jest świadczeniem o charakterze osobistym związanym z osobą uprawnionego, ponadto prawem o charakterze niezbywalnym. Oznacza to, że wierzytelność przysługuje wyłącznie emerytowi i należy do jego majątku osobistego (poprzednio: odrębnego), a nie małżonkom łącznie. Za powyższym stanowiskiem przemawiają również argumenty wynikające z wykładni systemowej art. 33 k.r.o. Konsekwentnie dopiero zmiana stanu prawnego, wynikająca z realizacji świadczenia przez zobowiązanego na rzecz uprawnionego, skutkuje przejściem pobranej należności do majątku wspólnego (art. 31 § 1 i 2 k.r.o.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. przyjmując, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji. Wyrażone w postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.