Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1332/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Miasta i Gminy w J. (Naczelnik) decyzją z [...] sierpnia 1984 r. (zmienioną aneksami Naczelnika Miasta i Gminy w J. nr [...] z [...] marca 1985 r. i nr [...] z [...] czerwca 1985 r.) orzekł o przejęciu od A. T., w zamian za świadczenia rentowe, na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego w Wysokiej, gmina J.(obecnie powiat suski, woj. [...]).

Podstawą prawną decyzji Naczelnika był art. 51 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 z późn. zm., dalej "ustawa z 14 grudnia 1982 r.").

Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. A. K. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. Skarżąca podniosła, że A. T. miał następcę, tj. skarżącą, która została pominięta w postępowaniu oraz nie miała wiedzy o postępowaniu zmierzającym do przejęcia gospodarstwa na własność państwa. Dodała też, że ojciec cierpiał na chorobę psychiczną i nie miał zdolności do czynności prawnych, a więc nie mógł przekazać gospodarstwa na rzecz państwa.

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika.

Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Minister utrzymał w mocy swoje uprzednie rozstrzygnięcie.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu obu instancji były następujące ustalenia faktyczne i ich ocena prawna :

Minister wyjaśnił, że przejęcie gospodarstwa rolnego przez państwo na podstawie art. 51 ustawy z 14 grudnia 1982 r. było możliwe, gdy:

1) rolnik był właścicielem i posiadaczem gospodarstwa (art. 2 pkt 7 ustawy);

2) rolnik taki złożył wniosek o przejęcie;

3) brak było następcy lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia.

Przejęte grunty bezspornie stanowiły własność A. T. Okoliczność tę potwierdza akt własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r. znak: [...], wydany przez Naczelnika Powiatu w [...], z którego wynika, że A. T. był właścicielem gruntu o powierzchni [...] ha. A. T. z chwilą złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa zaprzestał ich uprawy, ale były one w jego posiadaniu. Wynika to z korespondencji A. T., w której informował, że samotnie prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha (pismo z dnia [...] listopada 1983 r. do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, odwołanie z dnia [...] marca 1985 r. do Wojewody [...] oraz pismo z dnia [...] marca 1985 r. do Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]).

Z decyzji Naczelnika wynika, że została wydana na wniosek A. T., który wystąpił o przejęcie przez państwo gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Pomimo prowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć wniosku A. T., o przejęcie gospodarstwa. Minister wyjaśnił, że pomimo prowadzonych poszukiwań nie udało się odnaleźć kompletnych akt archiwalnych, zakończonych wydaniem decyzji Naczelnika. Urząd Miasta J. nadesłał do akt sprawy odpisy niekompletnych dokumentów. Dokumentację rentową nadesłała Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...]. Natomiast o braku akt poinformowały: Archiwum Narodowe w K., Starostwo Powiatowe w [...] i Starostwo Powiatowe w [...].

Jednak okoliczność złożenia wniosku wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów.

Z wniosku o rentę inwalidzką z dnia [...] września 1983 r., podpisanego przez A. T. w dniu [...] września 1983 r., wynika, że zamierzał przekazać gospodarstwo o powierzchni [...] ha państwu. W odwołaniu z dnia [...] listopada 1983 r. od decyzji Obwodowej Komisji Lekarskiej do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] A. T. podnosił, że samotnie prowadził gospodarstwo i z tego względu chciał przekazać je państwu w zamian za rentę. Z kolejnego wniosku o rentę inwalidzką z dnia [...] stycznia 1984 r. podpisanego przez A. T. wynika, że zrezygnował z przekazania gospodarstwa państwu i zamierzał przekazać gospodarstwo następcy. Potwierdza to notatka służbowa spisana w Urzędzie Miasta i Gminy w J. w dniu [...] stycznia 1984 r., podpisana przez A. T. Wynika z niej, że A. T. zrezygnował z przekazania gospodarstwa państwu. W notatce tej czytamy, że A. T. zmienił zdanie i chciał przekazać gospodarstwo bratu S. T., zamieszkałemu w S. W decyzji Naczelnika wskazano, że A. T. nie posiadał następcy, a rodzina odmawiała przejęcia gospodarstwa rolnego ze względu na położenie w innej gminie. Z kolei w odwołaniu z dnia [...] marca 1985 r. od decyzji Naczelnika A. T. informował, że w dniu [...] lipca 1984 r. wystąpił do Naczelnika z pisemnym podaniem o przejęcie gospodarstwa na rzecz państwa z uwagi na brak następców i zły stan zdrowia, niepozwalający mu pracować w gospodarstwie (a więc już po podjęciu decyzji w sprawie przekazania gospodarstwa bratu ponownie zmienił zdanie). Dodał, że starania o przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa czynił w Urzędzie Miasta i Gminy osobiście także ustnie wcześniej, zgłaszając chęć przekazania gospodarstwa. Podkreślił, że w sierpniu 1984 r. podpisał dokumentację dotyczącą przejęcia gospodarstwa. Z przytoczonych dokumentów wynika, że wolą A. T. było przekazanie gospodarstwa w zamian za świadczenia rentowe. Pierwotnie zamierzał przekazać gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, później zmienił zdanie i chciał przekazać gospodarstwo bratu, który prawdopodobnie odmówił przejęcia z uwagi na zamieszkiwanie w innej miejscowości. Wówczas A. T. ponownie zmienił zdanie i postanowił przekazać gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa.

Organ uznał zatem, że z całości zgromadzonego materiału wynika, że ostateczną wolą A. T. było przekazanie gospodarstwa państwu. Potwierdza to odwołanie A. T. z dnia [...] marca 1985 r., w którym potwierdził, że czynił starania o przejęcie przez państwo gospodarstwa, oraz potwierdził złożenie w dniu [...] lipca 1984 r. wniosku o przekazanie gospodarstwa państwu. W odwołaniu tym stwierdził, że przejęcie gospodarstwa przez państwo było zgodne z jego wolą. Przedmiotem odwołania był tylko termin przejęcia gospodarstwa, a co za tym idzie termin przyznania renty. Kolejnym dokumentem, z którego wynika, że przejęcie przez państwo gospodarstwa było zgodne z wolą A. T., jest opinia psychiatryczna z dnia [...] października 1994 r., sporządzona przez biegłego sądowego B. M. W opinii tej A. T. potwierdził, że przekazał gospodarstwo państwu w zamian za rentę, gdyż został sam i nie mógł podołać pracy w gospodarstwie, a rodzeństwo się rozeszło. Analiza wymienionych powyżej dokumentów bezsprzecznie wskazuje, że przejęcie przez Skarb Państwa gospodarstwa było zgodne z wolą jego ówczesnego właściciela.

Minister przywołał następnie brzmienie art. 48 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1982 r. i wskazał, że z decyzji Naczelnika wynika, że A. T. nie posiadał następcy, a rodzina odmawiała przejęcia gospodarstwa rolnego ze względu na położenie w innej gminie. W odwołaniu z dnia [...] marca 1985 r. A. T. pisał, że chciał przekazać gospodarstwo państwu, gdyż nie posiadał następców. A. T. nie informował też organu, jakoby posiadał następcę uprawnionego do przejęcia gospodarstwa. Okoliczność ta potwierdza, że wolą ówczesnego właściciela gospodarstwa było przekazanie gospodarstwa na rzecz państwa. Stąd też w tej sytuacji trudno byłoby wymagać, aby wbrew temu co podała strona organ poszukiwał i ustalał ewentualnych następców. Minister podkreślił, że brak podjęcia przez organ działań zmierzających do weryfikacji prawdziwości oświadczenia w przedmiocie braku posiadania przez rolnika następcy nie przesądza o rażącym naruszeniu prawa. Dodatkowo wskazał, że decyzja o przejęciu gospodarstwa w zamian za świadczenia emerytalno- rentowe nie miała charakteru przymusowego - treść aktu administracyjnego była bowiem uzależniona od woli właściciela. Decyzja taka stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. W przypadku braku następcy lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało państwo. Przekazanie gospodarstwa rolnego następcy było wyborem rolnika. Jeśli właściciel zamierzał przekazać gospodarstwo następcy, zawierał umowę w formie aktu notarialnego (art. 59 ust. 1 omawianej ustawy). Jedynie w przypadku braku następcy właściciel zwracał się do właściwego organu o przejęcie gospodarstwa na rzecz państwa w drodze decyzji (art. 59 ust. 3 ustawy). Natomiast organ samodzielnie nie poszukiwał i nie ustalał ewentualnych następców.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącą zarzutu, że błędnie Naczelnik stwierdził, że A. T. nie posiadał następców, gdyż posiadał następcę w osobie córki, tj. skarżącej, organ zaznaczył, że pomimo tych twierdzeń skarżąca nie potwierdziła, że posiadała kwalifikacje rolnicze i spełniała warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego albo stale pracowała w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym. W związku z tym wypada podkreślić, że gdyby wolą A. T. było przekazanie gospodarstwa córce, mógł wówczas zawrzeć w tym przedmiocie stosowną umowę. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby były podejmowane jakiekolwiek czynności zmierzające do zawarcia takiej umowy.

Organ podkreślił również, że roszczenia do przejętego przez Państwo gospodarstwa Skarżąca zgłosiła dopiero w momencie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, to jest w 2019 r.

Odnosząc się do argumentu braku zdolności do czynności prawnych A. T., a co za tym idzie braku możliwości przekazania gospodarstwa, organ wyjaśnił, że z akt sprawy nie wynika, aby A. T. był ubezwłasnowolniony w dacie wydawania decyzji przez Naczelnika. Z opinii psychiatrycznej z dnia 14 października 1994 r., sporządzonej przez biegłego sądowego B. M., wynika, że opinia została sporządzona na zlecenie Sądu Wojewódzkiego w [...] w związku z wnioskiem A. K. o ubezwłasnowolnienie A. T. Biegły sądowy w tej opinii postulował o ustanowienie kuratora dla A. T., ponieważ we wniosku nie zostały sprecyzowane motywy córki o ubezwłasnowolnienie. Opinia ta pośrednio wskazuje, że dopiero w 1994 r. podjęto działania w celu ubezwłasnowolnienia A. T. Efektem tego było wydanie przez Sąd Wojewódzki w [...] postanowienia z dnia [...] grudnia 1994 r. sygn. akt [...] o ubezwłasnowolnieniu A. T.

Odnosząc się do kwestii zmieniania aneksami badanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. Minister wyjaśnił, że k.p.a. nie przewiduje wydawania aneksów do decyzji. Aneksy sporządzane są przy umowach cywilnoprawnych. Natomiast uzupełnienie decyzji następowało na podstawie art. 111 obowiązującego wówczas kpa, a prostowanie omyłek w decyzji odbywało się w trybie art. 113 k.p.a. w obowiązującym wówczas brzmieniu. Pomimo że Naczelnik nie zastosował w tej sprawie odpowiedniego trybu w celu sprostowania decyzji, to nie można stwierdzić, że poprzez te uchybienia decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim dotychczasowy właściciel nie został arbitralnie pozbawiony własności, sam dążył do przekazania państwu swojego gospodarstwa z wyłączeniem budynków i działki siedliskowej w zamian za rentę, a na podstawie ocenianej decyzji nabył dożywotnie świadczenie mające zapewnić mu byt w podeszłym wieku (swoista ekwiwalentność), które pobierał do śmierci, tj. do dnia [...] października 2005 r. Nie można więc uznać, aby skutki społeczno-gospodarcze decyzji były nie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W tej sytuacji zmiana daty decyzji nie może być traktowana jako rażące naruszenie prawa. Także zmiana powierzchni przejętego gospodarstwa nie skutkuje wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego, tym bardziej że z samej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w J. (w pierwotnym brzmieniu) wynika, że budynki znajdowały się na działce nr [...], którą przydzielono rolnikowi do użytkowania.

Z tego powodu w ocenie Ministra nie można było stwierdzić, że decyzja Naczelnika z [...] sierpnia 1984 r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania. Brak jest tym samym podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Zebrane materiały nie pozwalają również na przyjęcie, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę na decyzję Ministra podnosząc w niej zarzuty naruszenia :

1. art. 48 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1982 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odmowy uchylenia dotychczasowych decyzji w sprawie;

2. art. 48 ust. 1 w zw. z art. 51 ustawy z 14 grudnia 1982 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odmowy uchylenia dotychczasowych decyzji w sprawie;

3. art. 59 ustawy z 14 grudnia 1982 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzącego do odmowy uchylenia dotychczasowych decyzji w sprawie;

4. art. 156 §1 pkt. 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do odmowy uchylenia dotychczasowych decyzji w sprawie;

5. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu decyzji, że A. T. nie miał możliwości przekazania gospodarstwa rolnego następcy, gdyż następców w ogóle nie posiadał. Wskazała że stanowisko to jest niezgodne ze rzeczywistym stanem faktycznym. A. T. posiadał (w dniu wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 1984 roku) córkę tj. Skarżącą, którą Naczelnik pominął w decyzji dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Podkreśliła, że Naczelnik posiadał z urzędu wiedzę na temat stanu cywilnego A. T., jak również posiadał z urzędu wiedzę, iż miał córkę. Minister w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonych decyzji nie odniósł się do przedmiotowej kwestii. W latach 80-tych XX wieku, to Skarżąca pomagała swojemu ojcu w gospodarstwie, a pomoc była niezbędna między innymi ze względu na zły stan zdrowia A. T.

Skarżąca wskazała, że w aktach sprawy zalega notatka służbowa spisana w dniu [...] stycznia 1984 roku w sprawie zrezygnowania przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przez A. T. oraz wniosek o rentę inwalidzką dla właściciela (opatrzony prezentatą z dnia [...] stycznia 1984 roku), z których wprost wynika, że A. T. nie chciał przekazać gospodarstwa rolnego Państwu.

Skarżąca zarzuciła również organowi, że nie odniósł się do kwestii stanu psychicznego A. T., podczas gdy z zgromadzonego materiału wprost wynika, iż przed wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 1984 roku A. T. miał zdiagnozowaną chorobę psychiczną, a zatem A. T. nie miał zdolności do czynności prawnych, a zatem nie mógł przekazać swojego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa.

Dodatkowo Skarżąca wskazała, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, rzekomo podpisane przez jej ojca to jest notatka służbowa spisana w dniu [...] stycznia 1984 roku w sprawie zrezygnowania przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przez Ob. T. A. zam. [...]; odwołanie od decyzji Naczelnika; odwołanie od decyzji Obwodowej Komisji Lekarskiej; wniosek o rentę inwalidzką dla właściciela (prezentata z dnia [...] września 1983 roku); wniosek o rentę inwalidzką dla właściciela (prezentata z dnia [...] stycznia 1984 roku), nie mogły być przez niego podpisane. Wyjaśniła, że jak wynika z załączonej przez nią do akt sprawy opinii biegłego sądowego B. M., A. T. był niepiśmienny, nie potrafił czytać oraz pisać, a zatem nie mógł sporządzić przedmiotowych dokumentów (uczęszczał wyłącznie do trzech klas szkoły podstawowej). Skoro A. T. był osobą niepiśmienną, a zatem nie potrafił czytać oraz pisać, a tym samym nie mógł świadomie złożyć rzekomych wniosków, nie mógł również świadomie podpisać dokumentów. Nie można zatem zgodzić się, że wolą A. T. było przekazanie gospodarstwa Skarbowi Państwa w zamian za świadczenia rentowe, z wyłączeniem córki.

Skarżąca zwróciła również uwagę, że każdy z tych podpisów jest inny, a wręcz wygląda jakby każdy został naniesiony przez inną osobę, w konsekwencji zakwestionowała prawdziwość tych podpisów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 29 czerwca 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania zakreślając termin 7 dni na ewentualne przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzji z [...] stycznia 2021 r. odpowiadają prawu.

Postępowanie zakończone zaskarżoną do sądu decyzją Ministra toczyło się w trybie nadzwyczajnym, na skutek wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika z [...] sierpnia 1984 r.

Na wstępie zaznaczyć należy, że jak wynika z akt sprawy adresat decyzji, A. T. do daty swojego ubezwłasnowolnienia, co nastąpiło w 1995 r. a więc przeszło [...] lat od daty wydania decyzji nie kwestionował jej zgodności z prawem. Jak wynika z akt sprawy, korzystał on również ze świadczeń z tytułu renty inwalidzkiej będących następstwem przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa.

Skarżąca upatrywała rażącego naruszenia prawa w fakcie nieuwzględnienia przez organ, że była następczynią A. T.

Odnosząc się do tego zarzutu podzielić należy w pełni stanowisko organu nadzoru, który wyjaśnił, że w świetle przepisów ustawy z 14 grudnia 1982 r., przekazanie gospodarstwa następcy dokonywane było poprzez czynność cywilnoprawną (art. 59 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1982 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji).

W ustawie z 14 grudnia 1982 r. przewidziane zostały jednocześnie sytuacje, kiedy nie było możliwe przekazanie gospodarstwa rolnego następcy. Sytuacje te opisane były w art. 51 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji. W razie zaistnienia takiego stanu faktycznego, to jest w wypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że A. T. zmieniał zdanie co do przekazania gospodarstwa rolnego. Początkowo zamierzał je przekazać Państwu, następnie bratu (por. notatka z [...] stycznia 1984 r.) by wreszcie podjąć decyzję o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa. Jak słusznie zwrócił uwagę organ nadzoru, również w odwołaniu od decyzji A. T. nie kwestionował samego faktu przejęcia gospodarstwa a jedynie termin przejęcia, bowiem miał on wpływ na datę przyznania mu renty. W odwołaniu tym powoływał się również na fakt złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa przez Państwo.

W tej sytuacji, pomimo niezachowania się wniosku o przejęcie gospodarstwa, wobec treści decyzji z [...] sierpnia 1984 r. jak również zgromadzonych w sprawie dokumentów uznać należy, że A. T. złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa przez Skarb Państwa.

Rzeczywiście, w odnalezionych dokumentach nie ma wzmianki o Skarżącej, nie są również znane przyczyny dla których nie zawarła ona ze swoim ojcem umowy o przejęcie gospodarstwa. Wskazać jednak należy, że możliwe jest, iż sama Skarżąca nie była zainteresowana przejęciem gospodarstwa rolnego, ewentualnie nie spełniała warunków o których mowa w art. 48 ust. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji.

Sąd zwraca uwagę, że w korespondencji kierowanej przez A. T. do organów administracji w latach 80-tych ubiegłego wieku nigdy nie pojawiła się jakakolwiek informacja o tym, by córka pracowała w jego gospodarstwie czy też by mu pomagała. Przeciwnie, z korespondencji tej wynika, że gospodarstwo prowadził samotnie i nie miał nikogo do pomocy.

W aktach administracyjnych odnalezionych przez organ nie ma żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie, że Skarżąca spełniała warunki o których mowa w art. 48 ust. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r. i by w ogóle była zainteresowana przejęciem gospodarstwa. Z odnalezionych dokumentów wynika, że jedyną osobą, która ewentualnie była rozważana przez A. T. jako nabywca gospodarstwa był jego brat – S., który ostatecznie nie zdecydował się na przejęcie gospodarstwa. W żadnym z dokumentów nie jest wspominana Skarżąca jako potencjalny następca A. T.

Przypomnieć należy że postępowanie zakończone kontrolowaną obecnie przez Sąd decyzją Ministra toczyło się w trybie nadzwyczajnym, to jest w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem administracyjnym ograniczonym do oceny legalności decyzji w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101, wyrok NSA z dnia 29 maja 2013r., II OSK 267/12, wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016 r., II OSK 2352/14). Oceny legalności decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności, dokonuje się zatem, co do zasady, tylko i wyłącznie na podstawie zamkniętego materiału dowodowego, tj. materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji podlegającej kontroli - takich, którymi dysponował organ wydając kwestionowaną decyzję. W ramach postępowania nieważnościowego organ nie może zatem dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani też kwestionować stanu faktycznego spraw zakończonej decyzją stanowiącą przedmiot kontroli prowadzonej w tym postępowaniu nadzorczym (por. np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2014 r., II GSK 1617/12 oraz 25 kwietnia 2013 r., I OSK 1822/11). Organ nie orzeka zatem co do istoty sprawy rozstrzygniętej w badanej decyzji, lecz jako organ kasacyjny w oparciu o zebrany materiał dowodowy i obowiązujący na moment wydania kontrolowanej decyzji stan prawny (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 roku I OSK 1478/17).

Zatem w obecnie prowadzonym postępowaniu organ nadzoru zobowiązany był do dokonania kontroli zgodności z prawem decyzji Naczelnika przy uwzględnieniu materiału dowodowego, którymi dysponował organ w 1984 r., a więc w momencie wydania decyzji. Jak już wskazano, w żadnym z tych dokumentów nie jest wskazana Skarżąca jako osoba spełniająca wymagania z art. 48 ust. 3 ustawy i wyrażająca chęć przejęcia gospodarstwa.

W konsekwencji uznać należy, że organ nadzoru prawidłowo uznał, że decyzja Naczelnika nie narusza rażąco prawa to jest art. 51 oraz art. 48 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania.

Skarżąca podnosiła w skardze, że nieodnalezienie dokumentów nie może jej obciążań. Odpowiadając na ten zarzut wskazać należy, że Skarżąca wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji w 2019 r., a więc 35 lat po wydaniu decyzji. Po upływie tak długiego okresu czasu możliwe było zaginięcie części dokumentów. Okoliczność, że pewne dokumenty nie zostały odnalezione nie może jednak być uznana za argument przemawiający za wadliwością decyzji. Stanowisko takie stałoby w sprzeczności z wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. zasadną domniemania zgodności z prawem decyzji administracyjnej.

Skarżąca powoływała się w skardze na chorobę psychiczną A. T. oraz na jego ubezwłasnowolnienie.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że jak wynika z przedłożonych przez Skarżącą dokumentów A. T. został ubezwłasnowolniony postanowieniem sądu z [...] grudnia 1994 r. sygn. akt [...]. Postanowienie to wydane zostało zatem blisko [...] lat po dacie wydania decyzji przez Naczelnika. Oznacza to, jak słusznie uznał organ, że w dacie składania wniosku o wydanie decyzji jak również w dacie jej wydania A. T. miał pełną zdolność do czynności prawnych.

Skarżąca podniosła w skardze, że A. T. był niepiśmienny, zatem nie mógł podpisać przywołanych przez organ w uzasadnieniu decyzji dokumentów. Twierdzenie to Skarżąca oparła na jednym zdaniu z opinii biegłego sporządzającego opinię w sprawie o ubezwłasnowolnienie. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że czynienie takich domniemań na podstawie jednego zdania z opinii biegłego jest zbyt daleko idącym uogólnieniem. Sąd podkreśla, że Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego by dokumenty przywołane w uzasadnieniu decyzji nadzorczej były rzeczywiście sfałszowane. Co więcej, nawet gdyby zarzut sfałszowania dokumentów okazał się zasadny, możliwe byłoby jedynie rozważanie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Naczelnika.

Podsumowując sąd stwierdza, że zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Organ nadzoru zgodnie z wymaganiami trybu nadzwyczajnego dokonał kontroli decyzji Naczelnika i uznał, że nie jest ona dotknięta ani wadą rażącego naruszenia prawa ani też inną wadą skutkującą jej nieważnością w myśl art. 156 § 1 k.p.a.

W ramach postępowania nadzorczego organ zgromadził dostępne dokumenty poprzedzające wydanie decyzji przez Naczelnika, jak również odwołanie oraz dokumenty związane z przyznaniem renty. Minister dokonał następnie oceny zebranych dokumentów i uznał, że wydana w stanie faktycznym wynikającym z tych dowodów decyzja nie naruszała prawa w sposób rażący.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.