Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 561/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia WSA Maciej Dybowski (spr) Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień równorzędnych z działalnością kombatancką oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski KP


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Po 561/04 U Z A S A D N I E N I E

E. D. pismem z dnia [...] r. zwrócił się do Naczelnej Prokuratury Wojskowej (dalej NPW) o uznanie Wnioskodawcy za represjonowanego politycznie i wydanie stosownego zaświadczenia na podstawie wskazanych piśmie dowodów (k.22-23 akt administracyjnych).

W toku postępowania przed NPW, pismem z dnia [...] r. E. D. zwrócił się do Naczelnej Prokuratury Wojskowej z wnioskiem o "wydanie postanowienia respektowania i uregulowania tej kwestii w całym resorcie w celu odszkodowania na drodze prawnej" (k. 14 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] r. Prokurator NPW przesłał według właściwości Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej- Kierownik Urzędu) pisma E. D. z dnia [...] i [...] r., wnoszącego o uznanie za represjonowanego politycznie i wydanie stosownego zaświadczenia. Prokurator NPW wskazał, że "zasadną wydaje się ewentualność rozpatrzenia tego wniosku w trybie określonym art. 22 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 97,142,950 ze zm."- dalej ustawa o kombatantach).

Pismem z dnia [...] r. Naczelnik Wydziału Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych poinformował Zainteresowanego, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, 31 grudnia 1998 r. upłynął termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce. Do tego typu spraw należałoby zaliczyć "Pański wniosek, gdyby takowy został złożony w urzędzie". Sprawy tego typu są traktowane z powodów oczywistych jako wnioski po terminie i jedyną decyzją, jaką Urząd może podjąć w oparciu o kpa (bez nowelizacji ustawy o kombatantach), jest umorzenie postępowania.

W piśmie z dnia [...] r. Zainteresowany ocenił przesłanie dokumentów do Urzędu nie jako przesłanie "wg właściwości", lecz jako chęć uniknięcia wydania postanowienia o zbrodni popełnionej przez MON w latach 1949-59; zwrócił się o wskazanie, czy na podstawie przesłanych przez NPW pism otrzymałby uprawnienie do świadczeń represjonowanego, gdyby złożono je do 31 grudnia 1998 r. (k. 25 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] r. Urząd poinformował Zainteresowanego, że przepisy ustawy o kombatantach i ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa z 1996 r.), nie przewidują przyznania określonych w nich uprawnień osobom skierowanym do pracy przymusowej w ramach tzw. batalionów budowlanych; wskazał, że Urząd nie jest organem odpowiedzialnym za przygotowanie ewentualnego projektu ustawy obejmującej osoby wykorzystywane do pracy przymusowej w ramach służby wojskowej, a nie objęte przepisami ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz.U. z dnia 20 października 1994 r.- k. 26 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] r. Zainteresowany, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. wskazał, że przekazane przez NPW dnia 16 czerwca 2000 r. dokumenty stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone ( art. 244 kpc). E. D. wskazał, że niezależnie od interpretacji tej popełnionej zbrodni, czy to przez sowieckich generałów jako zbrodni komunistycznej wg ustawy o IPN, czy jako funkcjonariusze wojskowi Państwa Polskiego, art. 77 Konstytucji RP z 1997 r., art. "317 kpc" i orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. potwierdzają "odpowiedzialność Państwa za czyny popełnione niezgodnie z prawem".

Pismem z dnia [...] r. Urząd udzielił Zainteresowanemu szczegółowych pouczeń o sposobie dochodzenia uprawnień dla represjonowanych na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach.

Dnia [...] r. E. D. przesłał Urzędowi dokumenty wskazane w piśmie Urzędu z [...] r. i podniósł, że służba wojskowa wynikała z obowiązku nałożonego na obywatela ustawą, natomiast "zastosowana represja i prześladowanie jest sprzeczne ze służbą wojskową i obowiązkiem ustawowym którego nie wykonywałem jako wróg polityczny. Tą niezgodność definicji należy uwzględnić i wybaczyć w aktach prawnych" (k. 61 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] r. nr[...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 42/02/371 ze zm.) odmówił przyznania E. D. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Kierownik Urzędu jednocześnie poinformował Zainteresowanego, że może ubiegać się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego w przepisach ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (j.t. Dz.U. 60/01/622 ze zm.- dalej ustawa z 1994 r.), składając wniosek w organie rentowym, realizującym przepisy owej ustawy (k. 62, 85 akt administracyjnych).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. D. wskazał, że odmowa przyznania uprawnień za "represję komunistyczną okresu powojennego lat 1944-56 nie ma uzasadnienia merytorycznego i prawnego".

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 42/ 02/371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że Zainteresowany stara się o uprawnienia kombatanckie z tytułu pracy przymusowej w Batalionach Budowlanych w okresie od [...] do [...] r. Ustawa o kombatantach nie przewiduje możliwości przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy przymusowej; rodzaj doznanych przez Zainteresowanego prześladowań nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Wnioskowany przez Zainteresowanego tytuł może stanowić podstawę ubiegania się o świadczenie na podstawie ustawy ustawa z 1994 r. W tym celu Zainteresowany winien złożyć- zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 1994 r.- wniosek do właściwego organu rentowego, wraz z zaświadczeniem organu wojskowego, potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej. Strona nie załączyła do akt decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, potwierdzającej fakt osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 , do czego była zobligowana dyspozycją art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach; nie przedstawiła dostatecznych dowodów, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

W skardze do Sądu Administracyjnego E. D. podniósł, że ustawa o kombatantach dotyczy dwu kategorii osób; Zainteresowany domaga się statusu i uprawnień za represje z art. 4 ust. 1 pkt 4, a decyzja dotyczy odmowy uprawnień kombatanckich wg art. 1 i 3 ustawy o kombatantach. W decyzji winno być wskazane, że dotyczy represji, nie zaś uprawnień kombatanckich. Powołując odpisy dokumentów urzędowych, przedłożone Kierownikowi Urzędu, Skarżący kwestionuje, że owe dowody zbrodni komunistycznej, postanowienia dwu prokuratur i Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu, nie mają znaczenia w Urzędzie i nie wystarczają do uznania za represjonowanego z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu nie zbadał podstawy prawnej- ustawy o odbywaniu służby wojskowej z 1949 r., którym przeznaczono Zainteresowanego do przymusowej pracy, na podstawie zarządzenia [...] z [...] i potwierdzono zarządzeniem [...] z [...] r. Skarżący przypuszcza, że klasyfikacji dokonano na podstawie kłamliwych dokumentów MON i zaświadczeń WKU, a nie na podstawie dowodów prawdy. Przedstawione tajne dokumenty urzędowe, wystawione przez MON, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone- wg art. 244 kpc. Podstawą rozstrzygnięć winny być prawdziwe ustalenia faktyczne wg art. 2 § 2 kpk, co potwierdziło śledztwo prokuratury IPN, skierowując do potwierdzania w WSO w Poznaniu. Urząd zaprzecza zbrodni komunistycznej z art. 55 ustawy o IPN. Decyzje z 30.9.2003 i 22.3.2004 r., nie uznając represji komunistycznej wbrew dowodom, omija ustawę o IPN, czyniąc czynność urzędową nieprawną " art. 58 § 1 kpc". Udokumentowana zbrodnia komunistyczna, potwierdzona przez organy wymiaru sprawiedliwości Polski i określona ustawą o IPN, nie może być zaprzeczana przez Urząd decyzją odmawiającą uprawnień z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Jest to sprzeczne z "art. 79" Ustawy Zasadniczej, w kwestii której zapadło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r. i orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2002 r. na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji. Urząd nie wykonuje ustaleń i orzeczeń najwyższych organów wymiaru sprawiedliwości, lecz opiera się na fałszywych stwierdzeniach MON i WKU, że była to zastępcza służba wojskowa, co narusza art. 271 § 1 kk. W tym czasie obowiązywała ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o służbie wojskowej (Dz.U. 25/38/220); służby tej Skarżący nie odbywał, bowiem został uznany za wroga i skazany został na 34 miesiące darmowej więziennej pracy przymusowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadną.

1. Podstawą orzekania przez Sąd Administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, który może być uzupełniony dowodami z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie ( art. 106 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej upsa). Orzeczeniem z dnia [...] r. Komisji Poborowej Rejonowej Komendy Uzupełnień w[...] . stwierdzono, że E. D. jest zdolny do służby liniowej, z przeznaczeniem do jej odbycia w lotnictwie. Dnia [...] r. orzeczono zdolność Zainteresowanego do pełnienia służby liniowej w Wojskach Ochrony Pogranicza. Dnia [...] r. wcielono E. D. do [...] Batalionu Budowlanego. Rozkazem nr [...] z dnia [...] r. przydzielono Zainteresowanego do 1 kompanii strzeleckiej [...] Batalionu; rozkazem nr [...] z dnia [...] r. przeniesiono Go do 3 kompanii strzeleckiej [...] Batalionu Budowlanego. W obu tych jednostkach Zainteresowany pełnił służbę jako ślusarz. Dnia [...] r. przeniesiono Zainteresowanego do rezerwy. Pierwsza kompania strzelecka [...] Batalionu stacjonowała w [...], pracując m.in. przy odbudowie lotniska [...], gdzie E. D. pracował jako hydraulik. Od [...] do [...] r. Zainteresowany pracował przy wykopach na budowie magazynów broni w [...], a następnie przy remoncie koszar w[...] , gdzie pracował jako hydraulik, a później jako ślusarz. Następnie jednostkę przerzucono do [...] - do remontu [...], gdzie Zainteresowany początkowo pracował przy wykopach, następnie jako hydraulik i ślusarz. Od [...] r. E. D. pracował przy wyrębie lasu w rejonie [...], a następnie na miejscowej budowie magazynów jako hydraulik, gdzie przebywał do końca służby. Przed zaprzysiężeniem E. D. odbył jedno strzelanie, oddając trzy strzały. Praca w batalionach budowlanych miała charakter przymusowy. Do odbycia służby wojskowej w batalionach budowlanych kierował aparat do spraw poboru Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w porozumieniu z Powiatowymi Sekretarzami PZPR ( k. 1353-56,57,64v-66, 67-68, 69-72, 73-74, 75 akt administracyjnych). Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez strony i nie nasunęły one wątpliwości co do ich autentyczności wiarogodności.

2. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu, lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów ( M.Zieliński "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; Z.Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 1998 s. 230). W rozpatrywanej sprawie nie sposób ograniczać wykładni jedynie do przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, lecz należy rozważyć całokształt uregulowań dotyczących statusu prawnego kombatantów i osób dotkniętych represjami wojennymi i okresu powojennego, i ich uprawnień. Ustawodawca w trzech ustawach stworzył system norm prawa materialnego, regulujących status i uprawnienia kombatantów i osób represjonowanych, odmiennie regulując przesłanki nabycia ( bądź zachowania) uprawnień kombatanckich ( w ustawie o kombatantach) i nabycia prawa do świadczeń pieniężnych ( w ustawie z 1996 r. i w ustawie z 1994 r.). W szczególności zatem przesłanki nabycia prawa do świadczenia z ustawy z 1996 r. i z ustawy z 1994 r., nie rodzą uprawnień kombatanckich ani nie pozwalają na zachowanie uprawnień kombatanckich z ustawy z 1991 r.

Intencją ustawodawcy było, by uprawnienia nabyte na podstawie jednej z tych ustaw, nie kumulowały się z uprawnieniami nabytymi na podstawie innej z owych ustaw (mimo, że konkretna osoba z tytułu kolejnych zdarzeń, może nabyć uprawnienia do uzyskania statusu kombatanta, jak i osoby represjonowanej w oparciu o więcej niż jedną z tych ustaw). Dlatego ustawodawca wprowadził zasadę, że świadczenie z ustawy z 1996 r. przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku: kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego; za tajne nauczanie, przysługującego na podstawie odrębnych przepisów ( art. 1 ust. 2 ustawy z 1996 r.). Podobnie w art. 1 ust. 4 ustawy z 1994 r. ustawodawca określił, że osobie uprawnionej jednocześnie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 1, do dodatku kombatanckiego lub świadczenia przysługującego w wysokości tego dodatku określonych w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do dodatku określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także do dodatku za tajne nauczanie przysługującego na podstawie odrębnych przepisów bądź do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR przysługuje tylko jedno z tych świadczeń lub jeden z tych dodatków- wyższy lub wybrany przez zainteresowanego.

3. Skarżący zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim (" surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego PWN 1965 t. VII s.931; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka- PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9) i z tego rozumienia wyprowadza błędny wniosek, że podleganie represjom w rozumieniu ustawy z 1994 r., pozwala na nabycie uprawnień na podstawie ustawy o kombatantach. W przypadku E. D. - wcielenie z powodów politycznych w okresie od [...] do [...] r.- do [...], a następnie [...] Batalionu Budowlanego dla pracy przymusowej, było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Nie przemawiało to za uwzględnieniem skargi w niniejszej sprawie.

4. Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując (definicja legalna) pojęcie "represje" w rozumieniu: art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, art. 2 ustawy z 1996 r., jak i w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 1994 r. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie danej ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych ( art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Przykładowo art. 1 ustawy z 1996 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy- w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne ( uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998- ONSA 1/99/1). W art. 2 ustawy z 1996 r., ustawodawca definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm).

5. Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (j.t. Dz.U. 60/01/622 ze zm.) należy do niewielu ustaw w polskim systemie prawnym, poprzedzonych preambułą. W preambule ustawy z 1994 r. ustawodawca jednoznacznie uznał, że "przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych".

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważał w niniejszej sprawie, czy nie doszło do luki w prawie, w wyniku której Zainteresowany- znajdując się w podobnej sytuacji jak inni represjonowani w okresie powojennym- nie mógłby się skutecznie ubiegać o uprawnienia z ustawy z 1991 r. bądź o świadczenie z ustawy z 1994 r. bądź z 1996 r. (podobnie jak w sprawie zakończonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r.- sygn. SK 22/01- OTK 7/01/216, w którym Trybunał orzekł, że art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami- Dz.U. 46/00/543, w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III tejże ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli- Dz.U. 35/48/240, zm. 39/57/172, jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP).

Z dniem 1 stycznia 2002 r. (a więc w toku postępowania zainicjowanego przez E. D. wnioskiem z dnia [...] r.) weszła w życie ustawa z dnia 20 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu...(Dz.U. 89/01/968), która zmieniła tytuł ustawy, dodając po słowach "zakładach rud uranu" słowa "i batalionach budowlanych", odpowiednio zmieniła preambułę i dodała w art. 1 ust. 1 nowy punkt 3, zgodnie z którym świadczenie pieniężne przysługuje żołnierzom przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-59. Z tym dniem zniknęła luka w prawie, zgodnie z którą do dnia 31 grudnia 2001 r. osobom represjonowanym w taki sposób, jak Zainteresowany, nie przysługiwały żadne uprawnienia bądź świadczenia przewidziane ustawami: o kombatantach, z 1994 r. i z 1996 r.

Do prerogatyw władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej, należy określanie, które z rodzajów represji uprawniają osoby poddane represjom w latach wojny i w okresie powojennym, do danej kategorii świadczeń, przewidzianej w jednej z owych trzech ustaw. Trafnie Skarżący wskazuje, że podlegał represjom w okresie od [...] do [...]r., jednakże wbrew ocenie Zainteresowanego, nie były to represje, polegające na przebywaniu w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-56 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku- z działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. O prawidłowej subsumcji zadecydowało to, że Zainteresowany nie wykazał, by przebywał w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-56, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowej specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku- za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W szczególności Zainteresowany nie przedłożył zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego bądź Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, potwierdzającego okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Tym samym Kierownik Urzędu, będąc związanym definicją legalną represji, zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, nie naruszył prawa materialnego

6. Skarżący błędnie powołuje się na przepis art. 244 kpc. Uzasadnienie wyroku Sądu lub postanowienia Sądu bądź Prokuratora o umorzeniu postępowania jest dokumentem urzędowym, lecz nie wiąże w zakresie ustaleń faktycznych; uzasadnienie wyroku niczego nie zaświadcza w rozumieniu art. 244 kpc ( wyrok SN z 6.3.1974- II CR 46/74- OSPiKA 2/75/63, akceptowany przez W. Siedleckiego w Przeglądzie orzecznictwa SN- PiP 5/76/120 i K. Knoppka "Dokument w procesie cywilnym" Poznań 1993 s. 93). Mimo zatem, że uzasadnienie wyroku jest niewątpliwie sporządzone w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania, to w uzasadnieniu sąd niczego nie zaświadcza, bowiem celem uzasadnienia jest jedynie przedstawienie przebiegu i wyników oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, dokonanie oceny wiarogodności poszczególnych dowodów i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wartość dowodową ma jedynie sentencja wyroku ( odpowiednio- K. Knoppek op. cit. s. 89-93; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2002 t. 1 s. 514-515 uw. 28-29). Rozważania te pozostają aktualne także wobec uzasadnień prokuratora.

7. Skarżący nadmierne znaczenie przywiązuje do rozróżnienia między uprawnieniami kombatanckimi sensu largo ( powszechnie w orzecznictwie i piśmiennictwie określa się tak wszelkie uprawnienia uzyskane na podstawie ustawy o kombatantach, na co wpłynęła treść normatywna ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów- Dz.U. 16/82/122 ze zm. i praktyka orzecznicza na tle tej ustawy), a uprawnieniami kombatanckimi sensu stricto ( uzyskanymi za działalność kombatancką na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach), uprawnieniami uzyskanymi za działalność równorzędną i zrównaną z działalnością kombatancką ( art. 2 i 3 ustawy o kombatantach) oraz uprawnieniami osób represjonowanych, do których stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegającym represjom wojennym i okresu powojennego (art. 4 ustawy o kombatantach; A. Świątkowski "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s. 82- 88). Do uprawnień kombatanckich sensu largo odwołuje się też współczesny normodawca- przykładowo w w § 1 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 października 2001 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania i organizacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych- Dz.U. 118/01/1257, zm. 141/04/1494, mowa o wydawaniu zaświadczeń osobom, którym decyzją Kierownika Urzędu zostały przyznane uprawnienia kombatanckie (sensu largo -bez różnicowania podstawy przyznania uprawnień z art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 bądź art. 4 ustawy o kombatantach. W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 czerwca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu zaliczania okresów działalności kombatanckiej i okresów działalności równorzędnej z działalnością kombatancką do okresów zatrudnienia ( Dz.U. 62/91/263), mimo powołania w § 1 ust. 1 wprost okresów, o których mowa w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 bądź art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, mowa o niezróżnicowanych "dokumentach stwierdzających przyznanie uprawnień kombatanckich" (§ 1 ust. 2 rozporządzenia- oczywiście sensu largo).

Dla oceny prawidłowości aktu subsumcji nie ma znaczenia, czy jako przedmiot sprawy organ administracji publicznej wskazał uprawnienia kombatanckie sensu largo, czy też uprawnienia osób, do których stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegających represjom wojennym i okresu powojennego, jeśli- jak było w niniejszej sprawie- organ prawidłowo wskazał właściwą normę prawa materialnego ( art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach) i należycie ją zastosował.

8. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy Skarżący był przymusowo zatrudniony w batalionach budowlanych w ramach służby wojskowej w istocie sprzecznej z zasadami i celami służby wojskowej, w szczególności służby kadrowej. Oczywistym jest, że w stalinowskim państwie totalitarnym, w trakcie "Zimnej Wojny" nie było służby zastępczej w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Nie wpływa na akt subsumcji wykazywanie, że początkowo koncepcja batalionów budowlanych opierała się na ustawie z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia młodzieży (Dz.U. 12/48/90; k. 75 akt administracyjnych), a dopiero później szukano podstawy prawnej dla już istniejących batalionów budowlanych w ustawie z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. 6/50/46; k. 5 akt administracyjnych). W istocie odwołanie się przez ustawodawcę w ustawie z 1994 r. do kategorii "żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym" pozwala na jasne i jednoznaczne określenie osób represjonowanych, którym ustawodawca ofiaruje świadczenie, nie sanując represji politycznej, której ta kategoria obywateli w latach 1949-59 podlegała. Rozważania dotyczące niezgodności praktyk organów państwowych z ówcześnie obowiązującym prawem, nie wpływają na jasność definicji legalnych, zawartych w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach i w preambule oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 1994 r., jak i na rozłączność obu tych definicji.

9. Brak po stronie Skarżącego uprawnień osoby, do której stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegającej represjom okresu powojennego ( w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach), jako i innych uprawnień kombatanckich sensu largo, nie uniemożliwia E. D. ubieganie się w ewentualnych odrębnych postępowaniach: a) przed Sądem powszechnym o odszkodowanie na podstawie art. 77 Konstytucji i art. 417 § 1 kc; b) przed organem emerytalno- rentowym na podstawie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 1994 r., o czym pouczono Zainteresowanego ( art. 9 kpa)- odpowiednio- w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pismami z dnia: 4 września 2000 r. i 23 marca 2004 (k. 26, 85, 86, 88 akt administracyjnych).

Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.).

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski

KP