Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 35/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 20 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant Pomocnik sekretarza sądowego Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego - oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J.G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako K.p.a.), art. 1 ust. 1, art. 5, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Program państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), art. 2, art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm. – w dalszej części jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającą przyznania J.G. zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w miesiącu wrześniu 2012r..

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż w dniu 12 września 2012r. J.G. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. W dniu 24 września 2012r. pracownik organu pomocowego przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego ustalając, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w urzędzie pracy. Mieszka w dwupokojowym mieszkaniu z matką, córką i żoną, z którą ma orzeczoną separację sądową, zajmuje jeden pokój wspólnie z córką i żoną. Świadczenia mieszkaniowe uiszcza matka strony, mieszkanie jest czyste, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Cierpi na nadciśnienie tętnicze i wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa. Z wywiadu wynika również, iż pracownik zaproponował stronie podpisanie kontraktu socjalnego – skierowanie do Klubu Integracji Społecznej, jednakże wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił J. G. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności lub posiłków w miesiącu wrześniu 2012r.. Organ wyjaśnił, iż zasiłek celowy na zakup posiłku jest świadczeniem fakultatywnym i jego przyznanie, jak i wysokość uzależniona jest od możliwości finansowych organu pomocowego. W sytuacji niewystarczającej ilości środków na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb organ musi uwzględnić zarówno sytuację wnioskodawcy ale i sytuację wszystkich osób ubiegających się o świadczenie, w kontekście ilości środków finansowych jaką dysponuje. Organ stwierdził, iż mając na uwadze tę obiektywną ocenę orzekł jak w sentencji decyzji.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.G. zarzucił rażące naruszenie art. 6 pkt 6 ustawy oraz art. 8, art. 9, art. 24 § 1 pkt 5, art. 35 § 3 i art. 36 K.p.a. oraz błędy w ustaleniach faktycznych. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, iż organ I instancji miał 30 dni na powiadomienie o treści decyzji, co oznacza, iż strona winna zostać powiadomiona o zaskarżonej decyzji do dnia 11 października 2012r., gdyż wniosek został złożony w dniu 12 września 2012r.. Oznacza to, iż doszło do przekroczenia terminów. Nadto podkreślił, iż podpisanie kontraktu socjalnego pracownik organu zaproponował mu dopiero w dniu 24 września 2012r., a w ocenie strony powinien był to uczynić w dniu 12 września 2012r., a dodatkowo nie przestawił mu warunków zawarcia umowy, m.in. nie wskazał jakie skutki prawne, jakie obowiązki powstaną dla strony. W ocenie skarżącego zmuszanie do podpisania kontraktu, bez przedstawienia jego postanowień jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Strona dodała, iż nie proponowano jej skorzystania z ciepłych posiłków a przyznanie zasiłku nie jest uzależnione od złożenia zaświadczenia lekarskiego i w tym zakresie organ powinien był przyjąć za wiarygodne ustalenia poczynione przez sąd powszechny na podstawie dokumentacji medycznej służb penitencjarnych. Podobnie jako niedopuszczalne ocenił pozostawienie obywatela bez środków do życia. Zdaniem skarżącego takie działanie stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i podstawowymi prawami człowieka i w istocie zmusza do działań przestępczych, tym bardziej, iż stan zdrowia strony uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium powtórzyło ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego dodatkowo wskazując, iż jak wynika z akt sprawy strona była wcześniej objęta pomocą w formie zasiłku okresowego w miesiącach luty – czerwiec 2012r. w wysokości 238,50 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w miesiącach luty – czerwiec 2012r. w wysokości 60 zł miesięcznie. W oświadczeniu z dnia 24 września 2012r. strona oświadczyła, iż jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych.

Organ odwoławczy wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się także oświadczenie matki strony, która wyjaśniła, iż mieszka wspólnie z synem lecz prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i nie jest w stanie pomagać finansowo synowi, gdyż opłaca wszelkie świadczenia mieszkaniowe. Organ podał, iż z opinii pracownika socjalnego wynika, że wnioskodawca sprawia wrażenie osoby mało zainteresowanej poprawą swojej sytuacji finansowej oraz życiowej, podjęciem zatrudnienia. Prezentuje natomiast bardzo roszczeniową postawę.

Mając powyższe na uwadze Kolegium przywołało treść przepisów wymienionych w osnowie decyzji podkreślając, iż strona spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczenia, gdyż spełnia kryterium wynikające z ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Program państwa w zakresie dożywiania". Jednakże z akt sprawy wynika również, iż strona nie chce współpracować z pracownikiem socjalnym w celu poprawienia własnej trudnej sytuacji życiowej. Oczekuje jedynie pomocy ze strony organów, a jednocześnie odmawia skorzystania z ciepłych posiłków. Kolegium podkreśliło, iż świadczenia z pomocy społecznej nie mają zapewnić wnioskodawcy zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Kolegium wskazało, iż organ I instancji musiał uwzględnić także interes społeczny w postaci celów i możliwości pomocy społecznej, której zadaniem jest pomoc wielu osobom i rodzinom, znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie także w art. 3 ust. 4 ustawy. Dalej Kolegium zaznaczyło, iż powszechnie znanym jest fakt, iż ośrodki pomocy społeczne nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o te pomoc występują.

Kolegium wskazało, w ślad za orzeczeniem NSA z dnia 2 czerwca 2011r., w sprawie sygn. akt I OSK 107/11, iż "decyzje w przedmiocie zasiłków celowych mają charakter uznaniowy. Wobec tego trzeba mieć na względzie, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej – kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 – 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08). Byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę. Dlatego też nie można uznać, aby konieczne było precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust.4 tej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, średniej wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego, ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy oraz celu na jaki tym osobom przyznano zasiłki. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) – (zob. wyroki NSA z 24 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1353/09, z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10)."

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.G. zarzucił rażące naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku ustalenia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, rażące naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez odstąpienie od udzielenia całokształtu informacji, rażącą obrazę przepisu art. 10 § 1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do materiałów sprawy, obrazę art. 6 pkt 6 ustawy poprzez odstąpienie od obowiązku przedstawienia uprawnień i zobowiązań na piśmie w ramach umowy zwanej kontraktem socjalnym, obrazę art. 11 ustawy poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swe stanowisko skarżący przywołał szereg orzeczeń sądowych stanowiących, w ocenie strony, potwierdzenie, iż organy dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania. Podkreślił, iż organy obu instancji nie posiadają żadnych dowodów na poparcie twierdzeń, iż przedstawiły warunki kontraktu, a strona po zapoznaniu się z nimi odmówiła podpisania umowy. Zdaniem strony takiego zdarzenia nie było, nigdy nie przedstawiono mu warunków kontraktu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ł. podtrzymało stanowisko wywiedzione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.). Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanej decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń pomocowych nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Uwaga ta odnosi się w pierwszej kolejności do świadczeń fakultatywnie przyznawanych, a więc takich, które organ może, ale nie ma prawnego obowiązku przyznać, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę szczegółowo przedstawionych w ustawie kryteriów (art. 3 ust. 4 ustawy). Co więcej ustawodawca sformułował dodatkowy obowiązek polegający na współdziałaniu osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła( art. 4 ustawy).

Powyższe uwagi ogólne są niezbędne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Analizując bowiem przyczyny odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego należy dojść do wniosku, iż organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, uzasadnił wydane rozstrzygnięcie niemieszczeniem się potrzeb skarżącego w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy), a dodatkowo wskazał, iż wnioskowane przez skarżącego świadczenie mając charakter fakultatywny zwalnia organ z potrzeby wyjaśniania celowości takiego działania bowiem powszechnie wiadomo, że organy pomocowe nie dysponują środkami wystarczającymi na zaspokojenie potrzeb wszystkich ubiegających się o pomoc.

Z takim uzasadnieniem zaskarżonej decyzji Sąd nie jest skłonny się zgodzić, a tym samym nie uznaje aby argumenty podniesione w jej uzasadnieniu przemawiały za legalnością kwestionowanego aktu. Z okoliczności sprawy wynikają jednak inne argumenty, które samodzielnie uzasadniają odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego. Tym samym zaskarżona decyzja, choć zawiera błędne uzasadnienie, to jednak odpowiada prawu i z tego powodu winna pozostać w obrocie prawnym.

Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. Przepis art. 3 ust. 4 ustawy stanowi bowiem, iż potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym brak wystarczających środków finansowych na udzielenie pomocy winien być traktowany jako kategoria interesu społecznego i może stanowić samodzielną przesłankę decyzji negatywnej, nieprzyznającej określonego uprawnienia stronie lub ograniczającej to uprawnienie (vide: wyrok NSA z dnia 14 marca 2012r., w sprawie sygn. akt I OSK 1795/11, Lex nr 1145072, oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2010r., w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1026/10, Lex nr 737578).

W sytuacji braku wystarczających środków pojawia się zagadnienie nie tylko prawidłowej ich redystrybucji ale także właściwego uzasadnienia dokonanych wyborów. Kwestia ta jawi się jako szczególnie istotna przy uzasadnieniu decyzji odmawiających przyznania świadczenia albo ograniczających jego zakres. Organ administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, przed podjęciem rozstrzygnięcia, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, a następnie rozpatrzyć go w odniesieniu do przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Okoliczność, iż przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia uznaniu organu administracji, nie zwalnia organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji. Nie może ono opierać się na ogólnych stwierdzeniach, lecz musi zawierać konkretne ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez wyjaśnienie motywów skorzystania przez organ ze swych uprawnień. Załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji uznaniowej nie upoważnia organu do podejmowania rozstrzygnięć mających cechy dowolności (vide: chociażby wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2004r., w sprawie sygn. akt IV SA 1403/03, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/ query).

Tym samym skoro ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą determinować treść rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 3 ust. 4 ustawy, to w takiej sytuacji jednak organ winien szczegółowo określić jakimi środkami dysponował na udzielenie pomocy, jakie potrzeby zaspokaja, a w szczególności jaka była liczba osób ubiegających się o pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy dystrybuowaniu środków (vide chociażby wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2009r., w sprawie sygn. akt II SA/Ol 964/08 http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Za takim sposobem uzasadniania decyzji uznaniowych przemawiają przede wszystkim zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Ponadto skoro sądowa kontrola decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego ma być efektywna, a nie jedynie fasadowa, to oceniając legalność takiego rozstrzygnięcia sąd winien mieć możliwość co najmniej porównania wielkości dystrybuowanych środków i zgłoszonych potrzeb aby móc wyprowadzić wniosek czy organ nie dopuścił do rażących dysproporcji w rozmiarze świadczeń przyznawanych osobom uprawnionym i czy podział środków, którymi dysponuje ośrodek pomocy społecznej na określone świadczenia o charakterze uznaniowym uwzględnia konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 września 2008r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 578/08 http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query)

Powyższa kontrola ze strony sądu administracyjnego nie wkracza w sferę oceny celowości działań organów administracji i nie stanowi uzurpowania uprawnienia do dystrybuowania środków pomocowych. Tym samym zaniechanie wskazania – w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego – okoliczności przemawiających za tym, że świadczenie to w konkretnej sprawie nie mieści się w możliwościach organu pomocowego, stanowi o dowolności wydanej decyzji i nie może zasługiwać na ochronę Sądu. Owszem Sądowi znane są okoliczności świadczące o tym, że w ostatnim czasie środki pomocowe w jeszcze większym stopniu niż w przeszłości nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb zgłaszanych pomocy społecznej. Nie jest to jednak dostateczna okoliczność aby ogólnym stwierdzeniem o braku środków móc skutecznie uzasadniać odmowę przyznania świadczeń fakultatywnych. Jest wręcz przeciwnie, zwiększona dysproporcja pomiędzy potrzebami i dostępnymi środkami uzasadnia wzmożenie kontroli prawidłowości dystrybucji środków z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości stanowiącej, iż wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P.).

Jak już to powyżej zostało powiedziane – niezależnie od powyższych uwag krytycznych – zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie.

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy.

Powyższy przepis statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń.

Uprawnienie do oceny wpływu negatywnej postawy strony ubiegającej się o środki pomocowe zostało wprost określone w przepisach art. 11 ust. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż organy administracji obu instancji zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił zawarcia kontraktu socjalnego.

Zanim jednak kwestia ta zostanie poddana analizie należy w pierwszym rzędzie wskazać, iż nie ulega wątpliwości, że organ I instancji podjął w niniejszej sprawie czynności, które doprowadziły do wniosku, iż skarżący spełnia szczegółowe kryteria przyznania zasiłku celowego, o których mowa w art. 7 – 8 i art. 39 omawianej ustawy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika bowiem, że skarżący – po opuszczeniu w styczniu 2012r. zakładu karnego – prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu z matką, córką i żoną, z którą orzeczoną ma separację sądową. W mieszkaniu tym zajmuje jeden pokój wspólnie z córką i żoną. Śpi na materacu i ma wydzieloną półkę w szafie oraz w lodówce. Nie reguluje należności za mieszkanie, opłaty te ponoszą jego matka i żona. Skarżący pozbawiony jest stałego źródła dochodu i nie podejmuje prac dorywczych. Cierpi na nadciśnienie tętnicze i wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa. Od lutego 2012r. jedynym źródłem utrzymania skarżącego są zasiłki celowe i okresowe przyznawane przez pomoc społeczną. Konkludując wypada zatem raz jeszcze wskazać, iż sytuacja, w której znajduje się skarżący uzasadnia ubieganie się o świadczenia w ramach pomocy społecznej, w tym także o zasiłek okresowy.

Wracając do oceny przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia należy wskazać, iż samodzielną podstawą zastosowania rygoru odmowy przyznania świadczenia – w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy – jest odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W realiach niniejszej sprawy pracownik socjalny w dniu 24 września 2012r. zaproponował skarżącemu zawarcie takiego kontraktu w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu, jak również podpisania oświadczenia o odmowie zawarcia kontraktu. Tym samym skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 omawianej ustawy, uzasadniającego odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jak już była o tym mowa, organy nie przywołały powyższych okoliczności w uzasadnieniach decyzji odmawiających przyznania stronie zasiłku celowego. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, iż skarżący jednocześnie wnioskował o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012r.. Odmowa przyznania tegoż świadczenia dokonana została przez organy obu instancji w tym samym czasie co odmowa przyznania zasiłku celowego w niniejszej sprawie (decyzje organu I instancji w dniu [...], zaś organu odwoławczego w dniu [...]). Co więcej skarżący od obu decyzji organu I instancji wniósł odwołanie w jednym piśmie przywołując te same zarzuty kwestionujące zarówno brak współdziałania z organem pomocowym, jak i odmowę zawarcia kontraktu socjalnego. Ponadto w obu sprawach okoliczności faktyczne sprawy zostały ustalone na podstawie tego samego wywiadu środowiskowego. Jeśli zatem w sprawie dotyczącej zasiłku okresowego wskazanym przez organy powodem odmowy przyznania świadczenia był brak współdziałania ze strony skarżącego z organem pomocowym i odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, to niezrozumiałe jest pominięcie powyższych okoliczności dla uzasadnienia decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego.

Odnosząc się do zarzutów skargi – która również została wniesiona na jednym piśmie i odnosi się także do decyzji o odmowie przyznania zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012r. – należy wskazać, iż nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego w miesiącu wrześniu 2012r., organy poczyniły ustalenia wskazujące jednoznacznie, zarówno na spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który stanowi zasadnicze źródło informacji w niniejszej sprawie. Na żadnym etapie postępowania skarżący informacji wynikających z przeprowadzonego wywiadu nie dezawuował, a wręcz przeciwnie, w piśmie dnia [...], które zostało uznane za odwołanie od decyzji organu I instancji jednoznacznie wskazał, iż wie jakiej aktywności z jego strony wymagałoby podpisanie kontraktu społecznego. Trudno więc uznać za uzasadnione stanowisko skarżącego, iż nie znał warunków prawnych i skutków kontraktu. Ponadto z całą pewnością znał skutki odmowy jego zawarcia.

Należy natomiast zgodzić się, iż w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skoro jednak skarżący formułując powyższy zarzut nie wskazał, w jakim zakresie i o jakie okoliczności uniemożliwiło to poszerzenie materiału dowodowego, to tym samym powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego charakteru i nie wpłynęło na treść wydanego rozstrzygnięcia, a tylko naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1"c" P.p.s.a.). Powyższe uwagi należy także odnieść do zarzutu przekroczenia terminu załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało wpływu na wynik sprawy, a tym samym nie mogło uzasadniać uchylenia zaskarżonej decyzji

Tym samym wobec nieuwzględnienia, Sąd skargę oddalił (art. 151 P.p.s.a.).

LP