Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1098/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS lub organ) ‒ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.) ‒ utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności P.H. (dalej wnioskodawca, strona, skarżący) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2016 r. do stycznia 2017 r. w łącznej kwocie 2.948,99 zł, w tym z tytułu składek – 2.889,99 zł, odsetek naliczonych na dzień 28 marca 2017 r. – 59 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

We wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS, który wpłynął do organu 28 marca 2017 r. wnioskodawca wskazał na aktualną ciężką sytuacją finansową, która uniemożliwia uregulowanie należności. Podniósł, że powadzona działalność taksówkowa jest jego jedynym źródłem przychodu, umożliwiającym jakiekolwiek utrzymanie i zaspokojenie minimalnych potrzeb. Wskazał także, że organ rentowy dysponuje w jego sprawie szeregiem dokumentów świadczących o ciężkiej sytuacji finansowej nie pozwalającej na spłatę nawet części zadłużenia. Oświadczył również, że nie może się pogodzić z tym, że nie przychylono się do wcześniejszych próśb o umorzenie należności pomimo tego, że naprawdę nie ma się z czego utrzymać.

Postępowanie przed organem I instancji było zawieszone postanowieniem z dnia [...] z uwagi na złożone przez stronę odwołanie od decyzji z dnia [...] określającej wysokość zadłużenia; wyrokiem z [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację.

ZUS Oddział w R. decyzją z [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek uznając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Decyzją z [...] ZUS – rozpatrując wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy decyzję z [...].

Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ‒ rozpatrując wniesioną przez stronę skargę od decyzji z [...] ‒ wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1149/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie z [...], w którym Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] na podstawie art. 824 § 1 ust. 3 K.p.c. z uwagi na bezskuteczną egzekucję. Skoro Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to wspomniana okoliczność według Sądu stanowiła samodzielną przesłanką stwierdzenia całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sprawie. Wyrok jest prawomocny.

ZUS ‒ rozpatrując wniosek strony o jej ponowne rozpoznanie po wyroku tut. Sądu z 18 grudnia 2019 r. ‒ decyzją z [...] utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...].

Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, które wymieniono na str. 3-6 decyzji i przyjęto jako dowody w sprawie.

Ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą jako kierowca taksówek osobowych. Od dnia [...] działalność jest zawieszona, a wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 2.204,22 zł netto (2.643,10 zł brutto). Ponadto jest właścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi KW o nr [...]. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na tej nieruchomości, jak również dokonał zastawu na samochodzie marki Opel, model Zafira rok produkcji 2007, należącym do strony.

W ocenie organu nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), co przesądziło o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej. Z uwagi na zawieszenie prowadzonej działalności ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie stanowi pomocy publicznej, a tym samym nie będzie stanowiło pomocy de minimis.

Organ uznał, że nie zachodzą w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Analizując przesłankę wymienioną w pkt 3 podał, że działalność gospodarcza strony jest zawieszona, ale w przypadku jej wznowienia może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia, poza tym wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego oraz właścicielem majątku ruchomego - samochodu na którym ustanowiono zastaw. Ponadto otrzymuje również świadczenie emerytalne, które jest wolne od potrąceń.

Dalej uznał, że nie zachodzi przesłanka określona w pkt 5. Dyrektor Oddziału ZUS w R. wystawił tytuły wykonawcze w dniu [...]. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności pieniężnej na rachunku Bankowym w A, przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały przekazane Komornikowi Sądu Rejonowego w T. celem prowadzenia łącznej egzekucji. Postanowieniem z [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych wobec bezskutecznej egzekucji. Zaznaczył jednocześnie, że Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone tylko i wyłącznie z rachunku bankowego w A. Zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że organ egzekucyjny przeanalizował całość składników majątku zobowiązanego. Ponadto ww. postanowienie zostało wydane w 2017 r. natomiast obecnie doszedł nowy składnik majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Wskazać należy, że sytuacja materialna wnioskodawcy uległa zmianie, bowiem od [...] pobiera on świadczenie emerytalne, obecnie przyznane w wysokości 2.643,10 zł brutto (tj. 2.204,22 zł netto), które jest wolne od potrąceń.

W ocenie organu również nie zachodzi przesłanka z pkt 6, bowiem dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. w celu prowadzenia egzekucji ze środka, do którego Dyrektor ZUS nie jest uprawniony. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne zwłaszcza, że możliwe jest skierowanie zajęcia egzekucyjnego do świadczenia z emerytury, która wypłacana jest w pełnej wysokości i nie są z niej realizowane żadne potrącenia. Ponadto powołał się na posiadany przez stronę majątek ruchomy i nieruchomy.

ZUS podjął także czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanym na jego podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stwierdził, że zgromadzone dowody nie wskazują, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Nawiązując do materiału dowodowego sprawy organ podał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 4 maja 2020 r. wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i od [...] pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.552,24 zł brutto (2.130,54 zł netto). Zakład we własnym zakresie ustalił, że wysokość pobieranej emerytury obecnie wynosi 2.643,10 zł brutto (2.204,22 zł netto). Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia, zatem dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które wyniosło 1.194,75 zł (wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 30 marca 2020 r.). ZUS zauważył, że minimum socjalne jest jednym z najbardziej znanych wzorców konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych. Wyznacza on skromną wartość i zawartość koszyka, by zapewnić odpowiednie warunki życia. Przyjmując, że otrzymywany dochód zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe strony, organ doszedł do wniosku, iż możliwa jest spłata zadłużenia z tytułu składek w układzie ratalnym, z kwota dostosowaną do możliwości finansowych.

Podał, że wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca oszacował na łączną kwotę 950 zł, w tym: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 300 zł, kosztów związanych z leczeniem w wysokości 150 zł oraz inne w wysokości 500 zł. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi on ponosić.

Dodatkowo ZUS podał, że w przypadku gdy wskazane zaległości zostaną uregulowane bądź to w drodze układu ratalnego lub wdrożonego postępowania egzekucyjnego, to wnioskodawca może złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji ZUS z [...] oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7 i art. 8 K.p.a. w związku z art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez przeprowadzenie w sposób nierzetelny oceny dowodów, nieprawidłowe uznanie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności oraz ich uzasadnienie w sposób pozbawiony logiki;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe uznanie, że nie zachodzi całkowita nieściągalności.

W uzasadnieniu podał, że w toku postępowania przedstawił szereg dokumentów pozwalających na uznanie, że nie ma możliwości uregulowania należności, zaś ZUS nie przeprowadził ich rzetelnej oceny. Dodał, że wielokrotnie wskazywał, że zapłata należności pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb, także w układzie ratalnym.

W odpowiedzi na skargę ZUS (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych instrumentach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374) w niniejszej sprawie Sąd przeprowadził posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów odstępując od wymaganej prawem rozprawy.

Kontroli Sądu – w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja z [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres od października 2016 r. do stycznia 2017 r.

Skarga jest niezasadna a zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Badana sprawa jest kolejną rozpatrywaną przez tut. Sąd dotyczącą tego samego skarżącego. Prawomocnymi wyrokami z: 20 lipca 2017 r., I SA/Gl 75/16, z 17 października 2018 r., I SA/Gl 766/17 oraz z 14 marca 2019 r., I SA/Gl 1073/18 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl) tut. Sąd oddalił skargi dotyczące decyzji ZUS odmawiających umorzenia składek strony na ubezpieczenia społeczne za poszczególne miesiące, za okres od stycznia 2014 r. do marca 2017 r.

Natomiast, jak wyżej już wspomniano, tut. Sąd wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., I SA/Gl 1149/19 uchylił decyzję ZUS z [...], którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z [...] (nr [...]) o odmowie umorzenia należności na okres od października 2016 r. do stycznia 2017 r.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Oznacza to, że wymienione w tym przepisie organy w sytuacji tam opisanej są związane ocenami i wskazaniami Sądu wyrażonym w jego orzeczeniu. Dotyczy to również sądu orzekającego ponownie w takiej sprawie, o ile przepisy prawa znajdujące w sprawie zastosowanie nie uległy zmianie. Cytowany przepis wyraża zasadę związania oceną prawną wyrażoną w wyroku oraz konieczność podporządkowania się organów wskazaniami Sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Sąd rozstrzygający sprawę ponownie, o ile przepisy prawa nie uległy zmianie, nie może dokonywać odmiennej od wyrażonych w poprzednim wyroku ocen prawnych. Rzeczą takiego sądu jest więc ustalenie czy uległy zmianie przepisy rozstrzygające daną sprawę oraz stwierdzenie czy organ dostosował się do dokonanej oceny prawnej oraz wykonał wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen.

Powinnością organu ponownie rozpatrującego wniosek skarżącego było ustalenie, czy w związku z postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjnego prowadzone z majątku skarżącego (wobec stwierdzenia bezskutecznej egzekucji), nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do zaleceń i wskazań ww. wyroku z 18 grudnia 2019 r., poprzednio wydanego w tej sprawie. Skład orzekający w sprawie stwierdza, że organ nie naruszył art. 153 P.p.s.a. Ustalił, że po wystawieniu przez ZUS w R. tytułów wykonawczych z [...] doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez A. Dalszą, łączną egzekucję prowadził Komornik przy Sądzie Rejonowym w T., który postanowieniem z [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych wobec bezskutecznej egzekucji. Ustalono jednocześnie, że Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone tylko i wyłącznie z rachunku bankowego prowadzonego przez A. ZUS uznał, że skoro ten organ egzekucyjny nie przeanalizował całości składników majątku zobowiązanego, a obecnie ustalono składnik majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję, to jego sytuacja materialna uległa zmianie, bowiem od [...] pobiera on świadczenie emerytalne, obecnie przyznane w wysokości 2.643,10 zł brutto (tj. 2.204,22 zł netto), które jest wolne od potrąceń.

Dodać należy, że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z 12 lutego 2020 r., I SA/Gl 1695/19, oddalono skargę zobowiązanego i uznano za niezasadne jego zarzuty, wniesione na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z wystawieniem przez wierzyciela w dniu [...] tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2015 r. do stycznia 2017 r. Powyższe tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. Sąd uznał, że należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi przypomnieć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności.

Oceniając legalność skarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne ZUS zobowiązany jest zbadać występowanie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i ewentualnie w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. Na gruncie tej sprawy organ dostatecznie wywiązał się z tego obowiązku.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei, stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt 2-4b.

Z kolei z zakresie przesłanek określonych w pkt 5 i pkt 6 ZUS (orzekając w II instancji) stwierdził, że wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. w celu prowadzenia egzekucji ze środka, do którego Dyrektor ZUS nie jest uprawniony. Dalej organ stwierdził, że obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Zaznaczył, że obecna sytuacja materialna skarżącego uległa o tyle zmianie, iż od [...] pobiera emeryturę, której wysokość wynosi 2.643,10 zł (2.204,22 zł netto) i jest wolna od obciążeń. Powinnością organu jest bowiem badanie sytuacji materialnej zobowiązanego na każdym etapie postępowania.

Organ przyjął – zgodnie z oświadczeniem skarżącego – że jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 950 zł (jednoosobowe gospodarstwo domowe). Prawidłowo również ustalił, na podstawie obliczeń dokonanych przez Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (według danych GUS), że minimum socjalne na dzień 30 marca 2020 r. wyniosło 1.194,75 zł miesięcznie (w 2019 r. wynosiło 1.191,40 zł). Zatem uwzględniając otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne pozostaje mu kwota, z której realnie jest możliwa spłata wierzytelności względem ZUS, a także prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie organ ma rację, że od dnia przyznania skarżącemu świadczenia emerytalnego ([...]) jego sytuacja materialna uległa poprawie. W ocenie Sądu nie oznacza to możliwości zaspokojenia zadłużenia jednorazowo, jednak realnie stanowi o możliwości uregulowania zaległych składek w układzie ratalnym. Wymierne korzyści wynikające ze spłaty ratalnej organ wyliczył na str. 15 zaskarżonej decyzji, co skarżący winien uwzględnić w związku z wymagalnym zadłużeniem wobec ZUS. Niezależnie, podkreślenia wymaga, że skoro skarżący jest właścicielem nieruchomości a także ruchomości w postaci samochodu, to możliwe jest także prowadzenie postępowania egzekucyjnego z tych składników.

Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Wymaga szczególnego zaakcentowania, że umorzenie składek wynikające z art. 28 ust. 3 jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Ujmując rzecz inaczej, w sytuacji, gdy nie wystąpi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie jest prawnie możliwe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności. Spełnienie bowiem którejkolwiek z przesłanek jest warunkiem koniecznym/niezbędnym do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie składek.

Niezależnie jednak od powyższej konstatacji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności na podstawie ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie skarżącego organ naruszył § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, gdyż uregulowanie zaległych składek uderzy w podstawy jego egzystencji. W skardze zaznaczył, że przyznana mu emerytura nie zaspokaja jego wszystkich niezbędnych potrzeb, zatem spłata należności nie jest możliwa.

Przytoczona wyżej regulacja zawarta w rozporządzeniu nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

Oceniając ten zarzut należy przede wszystkim odwołać się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, głównie w zakresie sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego (co opisano wyżej).

Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy został wnikliwie przeanalizowany przez organ i właściwie oceniony. W tym zakresie wskazać należy w szczególności, że organ oparł się na przedstawionych przez stronę danych i przedłożonych przez nią dokumentach i prawidłowo wyliczył jego dochód. Podkreślenia także wymaga, że skarżący nie udokumentował zalegania w jakichkolwiek bieżących płatnościach, w tym związanych z leczeniem. Skarżący nie wykazał, że jego stan zdrowia (przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) uniemożliwia mu zaspokojenie należności z tytułu składek. W ocenie Sądu ich opłacenie nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy stwierdzenie, że strona nie jest w stanie spłacać należności wobec ZUS w minimalnych ratach byłoby co najmniej przedwczesne. Ta konstatacja ZUS-u koreluje z oceną podnoszonego niekwestionowanego przez organ ani Sąd stanu zdrowia skarżącego.

Skarżący zaś winien mieć na uwadze także i to, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Olsztynie z 2 lipca 2020 r., I SA/Ol 13/20).

Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywne skutki obciążają podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu, a umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy. To płatnik jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej są wkalkulowane w tę działalność, gdyż jej prowadzenie zawsze generuje koszty, w tym z tytułu zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, wynikających z przepisów prawa. Działalność gospodarcza nie traci tego charakteru, nawet gdy przynosi ona straty, nastawienie na zysk nie musi bowiem prowadzić do jego osiągnięcia. Natomiast utrata płynności finansowej, jak i nieosiąganie dochodu przez płatnika nie mieści się w katalogu przesłanek umorzenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 727/16).

Zatem nawet znikome dochody osiągane z prowadzonej działalności gospodarczej, nie są przesłanką umorzenia składek, których wówczas nie odprowadzano. Słusznie organ zauważa, że w przypadku gdy zaległości zostaną uregulowane – w drodze układu ratalnego lub postępowania egzekucyjnego – to skarżący może złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury.

Organ ustalił stan faktyczny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który w ocenie Sądu odpowiada rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Zaakcentować należy, że to wprawdzie organ odpowiada za zgromadzenie materiału dowodowego umożliwiającego ustalenie stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistym, nie sposób jednak nie zauważyć, iż w odniesieniu do postępowania w sprawie udzielenia ulgi to zobowiązany ma pełną wiedzę w sprawie własnej sytuacji i powinien wiedzę tę przekazać organowi orzekającemu w sprawie. Przyjmując zatem, że skarżący nie był w stanie wykazać innych okoliczności oprócz tych, które zostały uwzględnione przez organ Sąd nie podziela argumentacji dotyczącej naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 K.p.a. ZUS gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 K.p.a. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny". Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Ponownie należy też podnieść, że skarżący, w sytuacji zmiany stanu faktycznego może złożyć ponowny wniosek o umorzenie należności. Jednakże zobowiązany jest – w celu wykazania okoliczności pozytywnych – do przedłożenia wszelkich dowodów potwierdzających zarówno zły stan zdrowia, jak również złą sytuację majątkową oraz finansową.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.