Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 855/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 75i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 923 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 141 poz 1178
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe.
article: art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 29 poz 257
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Gabriela Jyż Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 630/09 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 5 czerwca 2009 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 630/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką; uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, a także zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 20 września 2008 r. J. G. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości, na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W.

Uchwałą nr [...] z [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości ustaliła, że J. G. uzyskał z testu egzaminacyjnego 188 punktów, co przesądziło o negatywnym wyniku egzaminu, stosownie do treści art. 75i ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów.

Decyzją z [...] lutego 2009 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, iż rozpoznając środek prawny poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebieg, nie dopatrując się w powyższym zakresie żadnych uchybień. Dokonując ponownej analizy testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenia punktacji, organ wskazał na prawidłowość ustalonego wyniku egzaminu konkursowego - 188 punktów, który uniemożliwia uzyskanie wyniku pozytywnego. Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów wobec zakwestionowanych pytań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji stwierdził, że zasadny jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego skonstruowania pytań testowych o numerach: 75 i 186, bowiem w pytaniach tych nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe.

Podniósł, że stosownie do treści art. 75i Prawa o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Przepis ten nie przewiduje sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Zdaniem Sądu nie może również ulegać wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej, co do przedmiotowego zakresu danego pytania.

Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie o którym mowa w art. 75i ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania.

Zdaniem Sądu, na pytanie nr 75 możliwe było udzielenie zarówno odpowiedzi C, jak i odpowiedzi A. W ocenie Sądu, należy zgodzić się ze skarżącym, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej k.c.), kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy, zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy, tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 §1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej k.r.o.) małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Sąd zauważył, że sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne. Zatem, jeżeli w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi: A i C, to naruszony został art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ponieważ skarżący udzielił odpowiedzi A, wzmiankowane naruszenie prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy, z uwagi na ilość brakujących punktów do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.

Odnosząc się do treści kwestionowanego pytania nr 186 WSA wskazał, że prawidłowa na to pytanie jest zarówno odpowiedź A, jak i wskazana przez skarżącego odpowiedź B. Zdaniem Sądu, odpierając zarzuty skarżącego organ skoncentrował się na istnieniu określonych różnic pomiędzy klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, a postępowaniem z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie negując istnienia powyższych różnic Sąd zauważył, iż przepis art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) stanowi "od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez (...)" a do "wniosku stosuje odpowiednio przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów prowadzi do konkluzji, iż decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydana w II instancji, mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu, analiza przepisów dokonana również w świetle poglądów doktryny i orzecznictwa, nie pozwala na skuteczne zanegowanie twierdzenia skarżącego, że zarówno odpowiedź A jak i B na pytanie oznaczone numerem 186 tworzy zdanie prawdziwe. W tym stanie rzeczy Sąd uznał zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze za uzasadniony, zważywszy na liczbę uzyskanych przez skarżącego punktów.

Zdaniem Sądu, organ naruszył ponadto art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w odniesieniu do pytania nr 204, poprzez brak dokonania analizy zakresu pojęciowego terminu "wyrób akcyzowy" na gruncie ustawy o podatku akcyzowym, który to zarzut podnosił skarżący w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...]. Minister Sprawiedliwości odniósł się do argumentacji skarżącego w tym zakresie ogólnikowo, stwierdzając jedynie, że postawiony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Konieczne jest - zdaniem Sądu - drobiazgowe wyjaśnienie na gruncie przywołanej ustawy o podatku akcyzowym zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przez Sąd przepisami. Dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie, jako prawidłowej, również odpowiedzi wskazanej pod literą A. Niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako B jest prawidłowa.

W ocenie Sądu pozostałe zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, jednak z uwagi na to, że skarżącemu brakowało do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego jedynie dwóch punktów, a wskazane w wyroku uchybienia dotyczą trzech pytań, konieczne było uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Sprawiedliwości zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi J. G., w sytuacji gdy zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego, a w szczególności art. 75i Prawa o adwokaturze oraz art. 75a ust. 3, przez wadliwe przyjęcie, że pytania nr 75 i 186 sformułowane zostały w sposób sprzeczny z ww. przepisami, a także przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a., w zakresie wyjaśnienia stanowiska Ministra Sprawiedliwości odnośnie pytania 204, które to naruszenie, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Strona skarżąca uzasadniając w pierwszej kolejności zarzut naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. wskazała, że opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlega dokonywanie określonych czynności dotyczących wyrobów akcyzowych, a nie sam wyrób akcyzowy. W związku z tym pytanie nr 204 całkowicie odpowiada prawu, a jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź B. Brak szczegółowego wyjaśnienia w decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2009 r. okoliczności, które uniemożliwiają uwzględnienie zarzutów skarżącego w tej mierze, nie jest uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do poprawności pytania nr 75 autor skargi kasacyjnej wskazał, ze ustawodawca wyraźnie w treści art. 923 § 1 k.c. odróżnia dwie kategorie osób, którym przysługuje prawo zamieszkiwania, tj. małżonka oraz inne osoby bliskie. Rozróżnienie zawarte w art. 923 § 1 k.c. jest celowe i oznacza chęć odróżnienia małżonków, w tym pozostających w separacji, od innych osób bliskich. Małżonek pozostający w separacji nie jest co do zasady "osobą bliską" w rozumieniu art. 923 § 1 k.c. także z tej przyczyny, że odmienne twierdzenie byłoby zaprzeczeniem charakteru separacji, która opiera się na rozkładzie pożycia małżeńskiego, a więc utracie specyficznej więzi bliskości pomiędzy małżonkami. Tak więc pytanie nie dotyczyło niejasnej i kazuistycznie określanej cechy bliskości danej osoby, ale odnosiło się ono do osoby małżonka. Pytanie nr 75 nie dotyczyło zagadnienia, które budzi wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie.

Również, zdaniem strony skarżącej pytanie nr 186 w pełni odpowiada przepisom Prawa o adwokaturze. Wątpliwości może budzić charakter wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale nie to, czy postępowanie, w ramach którego strona ma prawo złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest postępowaniem jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. Postępowanie w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest bez wątpienia postępowaniem jednoinstancyjnym. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji i w takim znaczeniu nie sposób mówić o klasycznej dwuinstancyjności postępowania.

W konkluzji autor skargi kasacyjnej wskazał, że zakwestionowane przez Sąd pierwszej instancji pytania nr 75, 186 i 204 testu egzaminacyjnego, zostały skonstruowane prawidłowo i pozwalały na udzielenie jednej, poprawnej odpowiedzi, która jednoznacznie wynikała z przepisów i norm prawnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza mu zakres dokonywania oceny legalności orzeczenia sądu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać należy, że według Sądu pierwszej instancji kontrolowana na skutek skargi J. G. decyzja Ministra Sprawiedliwości naruszała art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Przepis ten w dacie przystąpienia skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt".

Treść przytoczonego przepisu jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową.

Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca po pierwsze przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Po wtóre przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do badania, czy pytanie testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu w aspekcie jej zgodności m.in. z przepisami prawa materialnego.

Podkreślić przy tym należy, że w odróżnieniu od regulacji prawnych zawartych chociażby w art. 169 ust. 8 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365) ocenie sądu administracyjnego z uwagi na treść art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze podlega nie tylko prawidłowość procedur, ale również prawidłowość sformułowania pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa.

Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze Sąd pierwszej instancji przyjął, że pytania nr 75 i nr 186 nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela.

Zarzuty Ministra Sprawiedliwości podniesione w skardze kasacyjnej w odniesieniu do pytania nr 75 były już ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 1009/09 i 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 24/10 i skład orzekający w niniejszej sprawie ocenę tę w pełni podziela. Pytanie nr 75 stanowiło sprawdzenie wiedzy kandydata ze znajomości art. 923 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. W omawianym pytaniu odwołano się wprost do Kodeksu cywilnego, przy czym uprawnienie do mieszkania odniesiono do małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędącego spadkobiercą swego małżonka.

Artykuł 923 § 1 k.c. do kręgu uprawnionych do mieszkania zalicza obok małżonka także osoby bliskie spadkodawcy. Nie powinno budzić wątpliwości, że w określonych stanach faktycznych małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację, można zaliczyć do osób bliskich spadkodawcy w rozumieniu powołanego przepisu. Skoro zatem w myśl art. 923 § 1 k.c. uprawnienie do zamieszkiwania przyznaje się małżonkowi i osobom bliskim, uznana przez organ za prawidłową propozycja odpowiedzi na tak postawione pytanie wymagała dodatkowego założenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację, nie jest "inną osobą bliską". Orzeczenie separacji ma co do zasady skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Jednak istnieją istotne odrębności takie jak nieorzekanie o winie za rozkład pożycia, obowiązek wzajemnej pomocy, czy przejściowość separacji. Dlatego nie można wykluczyć, że małżonkowie pozostający w separacji w konkretnych okolicznościach pozostają wobec siebie w relacjach uzasadniających dokonanie oceny o pozostawaniu względem siebie "osobami bliskimi". Stąd więcej niż jedną propozycję odpowiedzi należało uznać za prawidłową, a pytanie za nieodpowiadające wymaganiom prawa.

W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął również, że pytanie nr 186 nie odpowiadało wymogom przepisu art. 75i Prawa o adwokaturze. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 października 2009 r., sygn. akt II GSK 781/09, w którym odniesiono się już do wadliwości pytania nr 186.

Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w powołanym wyroku, nadto zauważa, że sporne pytanie było sprawdzeniem znajomości przez uczestnika egzaminu konkursowego treści art. 8 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.). Przepis ten stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne (propozycja odpowiedzi A), czy też dwuinstancyjne (propozycja odpowiedzi B) uzależniona jest od tego, czy dwuinstancyjność postępowania rozpatrywana będzie w znaczeniu materialnym, czy też formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. Zdaniem W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia), czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym - z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Podejście do zasady dwuinstancyjności postępowania w ujęciu materialnym jest dominujące w orzecznictwie. Można wskazać np. pogląd prawny wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06. Warto też dodać, iż Naczelny Sąd Administracyjny w innym składzie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z zagadnieniem prawnym tożsamym z tym, jakie było przedmiotem uchwały w sprawie o sygn. akt II GPS 2/06. W uzasadnieniu wyroku z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, Trybunał Konstytucyjny omawiając art. 78 Konstytucji stwierdził: "(...) kształtując konstytucyjne prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, posłużono się w nim ogólnym sformułowaniem "zaskarżenie", pozwalającym na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury, środków prawnych, których wspólną cechą jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji wydanego w pierwszej instancji orzeczenia, bądź decyzji. Ponadto jest możliwa konkretyzacja tego sformułowania, polegająca na wskazaniu tych elementów środka prawnego, które są wystarczające do realizacji omawianego prawa, i nie ma tu decydującego znaczenia przyjmowany w doktrynie podział na środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia. Trzeba bowiem uwzględniać całokształt unormowań determinujących przebieg określonego postępowania, bo nie zawsze jest możliwe takie ukształtowanie procedury, aby w sprawie orzekał organ wyższej instancji". Takim przykładem wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny jest art. 127 § 3 k.p.a.

Omawiana kwestia nie jest zatem jednoznaczna i wywołuje kontrowersje. Nie została rozstrzygnięta w przesądzający sposób. W szczególności zaś nie można tej instytucji uznać w sposób jednoznaczny i przekonujący za wyjątek od zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W świetle powyższych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że za prawidłowe należało uznać propozycje odpowiedzi zawarte zarówno w punkcie A i B. Polemika z tym poglądem zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowi potwierdzenie tej tezy.

Uzasadnione są natomiast zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowania pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że oceny odpowiedzi na to pytanie nie można łączyć z przepisami ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm.), której w dniu 20 września 2008 r., gdy przeprowadzano oceniany egzamin konkursowy na aplikację adwokacką, nawet jeszcze nie uchwalono. Mimo braku wskazania, że o tę ustawę chodziło, na s. 23 uzasadnienia wyroku WSA wyraźnie nawiązano do jej art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 (błędnie podanego, jako ust. 1), dalej wskazując już i oceniając unormowania zawarte w art. 4 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) - w brzmieniu na dzień zdawania tego egzaminu. W konsekwencji niezrozumiałe jest przyjęte przez WSA założenie, że "(...) z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pytaniu nr 204 nie ma błędu rodzącego wątpliwości przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. Brzmienie tego pytania "(...) opodatkowaniu akcyzą podlega" odpowiadało unormowaniu przyjętemu w art. 4 ust. 1 wymienionej ustawy. Dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się zatem do wskazania, która z podanych w teście egzaminacyjnym była objęta jednym z pięciu punktów tego przepisu (chodziło o odpowiedź B stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy). Nie można więc było odpowiedzi na oceniane pytanie łączyć z art. 1 tej ustawy, określającym zakres ogólny przedmiotu jej regulacji. Podobnie w szeregu innych ustaw, jak np. w ustawie z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), nieużyteczny do udzielenia odpowiedzi na pytania z tego zakresu będzie jej art. 1 stanowiący, że ta ustawa "(...) normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach".

Opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w katalogu w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 ustawy, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Bez wątpienia chodzi nie o wyroby akcyzowe, a o zdarzenia związane z tymi wyrobami w określonej fazie obrotu gospodarczego.

Uchybienie Sądu w powyższym zakresie nie ma jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż w sprawie nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, skoro kwestionowane pytania nr 75 i 186 nie zostały skonstruowane zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w prawie. Naruszenie tych przepisów powoduje uwzględnienie skargi tylko wówczas, gdy miało wpływ na wynik sprawy - w tym wypadku na ustalenie wyniku egzaminu na aplikację adwokacką. Ponieważ w ówczesnym stanie prawnym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskiwał kandydat, który otrzymywał z testu co najmniej 190 punktów, a skarżący uzyskał z testu 188 punktów, naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a., powodując w konsekwencji prawidłowe uchylenie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji wyroku.