Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1389/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 29  par. 2,  art. 5  par. 1  pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 42  ust. 5 i  ust. 5a
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Bożena Pindel,, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2013 r. sprawy ze skargi A w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej także "k.p.a.") i art. 17, art. 18, art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej także "ustawa egzekucyjna" lub "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia A w W. (dalej także "Ośrodek") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...]r. nr [...] o zwrocie Ośrodkowi tytułów wykonawczych z dnia 19 lipca 2012 r. o numerach [...] i [...] wystawionych na zobowiązanego A. W., zam. G., ul. [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Ośrodek (po doręczeniu A. W. stosownych upomnień) wystąpił z wnioskiem do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych, które opatrzone zostały pieczęcią urzędową Ośrodka natomiast wniosek wierzyciela o wszczęcie postępowania egzekucyjnego podpisał pracownik jednostki z upoważnienia Dyrektora Ośrodka.

Wspomniane tytuły zostały postanowieniem organu egzekucyjnego, działającego na podstawie art. 17, art.18 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej zwrócone Ośrodkowi.

W zażaleniu na to postanowienie Ośrodek podniósł, że twierdzenie organu egzekucyjnego, jakoby wierzycielem należności za pobyt w Ośrodku był Prezydent Miasta [...] W. jest błędne i narusza prawo w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wskazał ponadto, że posiadanie przez Ośrodek statusu wierzyciela potwierdził NSA w wyrokach z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II GSK 1020/11 oraz z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 355/12. Stanowisko zbieżne z poglądami Ośrodka wyrażono także w przywołanym przez stronę artykule Krzysztofa Sobieralskiego "Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień o organ wyższego stopnia nada tym wierzycielem" (publ. NZS.2009.1.4).

Dalej skarżący stwierdził, że Ośrodek jest jednostką organizacyjną wykonującą uprawnienia Prezydenta w sferze administracji publicznej związanej z zachowaniem trzeźwości na podstawie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z tą ustawą jednostki samorządu terytorialnego mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień, natomiast Dyrektor Ośrodka powinien pobierać opłaty i korzystać z nich dla realizacji określonych w ustawie celów. Zgodnie ze statutem, stanowiącym załącznik do uchwały Rady m. [...] W. nr [...]z dnia [...]r. Ośrodek jest jednostką organizacyjną Miasta [...] W., nie posiadającą osobowości prawnej. Ośrodek jest jednostką budżetową w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych (§ 1 ust. 2). W związku z powyższym działania wynikające z zakresu działania Ośrodka należą do zadań własnych Miasta [...] W., a dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy. Uprawnienia Dyrektora Ośrodka do pobrania opłat za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwania do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy egzekucyjnej nie są jednoznaczne z uprawnieniem do wystawienia tytułów wykonawczych we własnym imieniu.

Zdaniem skarżącego podstawę prawną do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z faktu nie wpłacenia izbie wytrzeźwień należności wynikającej z ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (dalej także "u.alk.") jest art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. W świetle tej regulacji Ośrodek posiada uprawnienia wierzyciela w rozumieniu art. 1 a pkt 13 ustawy egzekucyjnej do wystawiania tytułów egzekucyjnych odnośnie opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień.

W ocenie skarżącego organ I instancji uznając, że uprawnienia Ośrodka są pochodne od uprawnień Prezydenta M. [...] W. i w związku z tym jedynym uprawnieniem Dyrektora Ośrodka było pobranie opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień, a pełnomocnictwo nie upoważnia Dyrektora Ośrodka do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu naruszono:

- przepisy postępowania, tj. art. 1 a pkt 13, art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej

- przepisy prawa materialnego, tj. art. 41 ust. 3 i 4 u. alk i § 17 Rozporządzenia,

- przepisy prawa materialnego tj. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Rozważania prawne Dyrektor Izby Skarbowej w K. rozpoczął od przytoczenia art. 26 § 1, art. 27 § 1 i § 2 oraz 29 § 1 ustawy egzekucyjnej. Zaakcentował, że jednym z wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 tej ustawy jest oznaczenie wierzyciela, to jest podmiotu uprawnionego do wystawienia tytułu wykonawczego i stwierdził, że w niniejszej sprawie Ośrodek wymogów tych nie spełnia.

W rozpatrywanej sprawie wystawione przez Ośrodek tytuły wykonawcze obejmują należności za pobyt w izbie wytrzeźwień, wynikające z u.alk. W myśl art. 42 ust. 5 i 5 1 tej ustawy egzekucja opłat za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Weryfikując uprawnienia Ośrodka w niniejszej sprawie organ nadzoru przytoczył dalej przepisy regulujące funkcjonowanie i status prawny izb wytrzeźwień. W tym zakresie przywołał art. 39 u. alk., zgodnie z którym organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Ich szczegółowe działanie określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz.U. nr 20, poz. 192 ze zm.). § 18 tego rozporządzenia określa zadania izb wytrzeźwień, a § 29 określa maksymalną wysokość opłaty związanej z pobytem w izbie (250 zł).

Na mocy art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) opracowywanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym.

Zgodnie natomiast z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, funkcje organów powiatu w miastach na prawach powiatu, sprawuje Rada miasta oraz Prezydent miasta. Prezydent Miasta na prawach powiatu (powiatu grodzkiego), wykonuje więc zarówno zadania gminy, działając jako organ wykonawczy gminy, jak i zadania powiatu, działając jako organ wykonawczy powiatu. Prezydent miasta na prawach powiatu skupia więc funkcje przypisane przez ustawodawcę prezydentowi miasta oraz staroście powiatowemu.

Z art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) wynika zaś, że zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych należy do zadań prezydenta miasta, który (zgodnie z art. 33 ust. 5 tej ustawy) wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do tychże kierowników.

Z powyższego wynika zatem, że Ośrodek jest jedną z jednostek organizacyjnych, przy pomocy której Prezydent Miasta wykonuje zadania gminy. Prezydent zatrudnia i zwalnia dyrektora Ośrodka, jest jego przełożonym i sprawuje nadzór nad działalnością Ośrodka.

Skoro tak, to Ośrodek, zdaniem organu nadzoru, wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] W. i w jego imieniu, a nie swoim, co potwierdza § 1 statutu Ośrodka.

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że wierzycielem należności objętych spornymi tytułami wykonawczymi jest Prezydent Miasta [...] W. i to ten organ powinien wystawić te tytuły.

Dalej organ zauważył, że zgodnie z treścią statutu Ośrodka, nadanego stosowną uchwałą Rady Miasta [...] W. z dnia [...]r. Dyrektor działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta Miasta [...] W. i na tej podstawie może składać oświadczenia woli w zakresie praw i zobowiązań majątkowych. Posiada on zatem uprawnienie do podpisania wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji w sprawach opłat za doprowadzenie i pobyt w Ośrodku. Pełnomocnictwo to nie upoważnia jednak Dyrektora Ośrodka do występowania w roli wierzyciela.

W konsekwencji organ nadzoru stwierdził (nawiązując do definicji wierzyciela zawartej w art. 1 a pkt 13 ustawy egzekucyjnej oraz art. 5 tej ustawy), że skoro Ośrodek jest jednostką organizacyjną Miasta [...] W., to jego dyrektor wykonuje swoje zadania z upoważnienia prezydenta miasta. A zatem to prezydent miasta jest organem uprawnionym do żądania wykonania tego obowiązku w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, a więc jest wierzycielem, o którym mowa w art. 1 a pkt 13 tej ustawy.

Nawiązując do argumentacji zażalenia organ nadzoru przyznał że orzecznictwo w omawianej materii jest rozbieżne, w związku z czym wziął pod uwagę, że większość orzeczeń za wierzyciela należności z tytułu pobytu w izbach wytrzeźwień uznaje prezydenta miasta, który obowiązany jest wystawić tytuł egzekucyjny i opatrzyć go stosowną pieczęcią urzędową (stanowisko takie potwierdzono także w najnowszym wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 597/11).

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Ośrodka podniósł zarzut naruszenia art. 1 a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 41 ust. 3 i 4 oraz art. 42 ust. 5 u.alk. oraz § 16 – 19 Rozporządzenia poprzez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do występowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w roli wierzyciela, a w szczególności, że skarżący nie posiada prawa do wystawiania tytułów wykonawczych oznaczanych "A". Wskazał także na naruszenie art. 27 ustawy egzekucyjnej poprzez uznanie, że tytuł wykonawczy nie posiada prawidłowego oznaczenia wierzyciela.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik Ośrodka wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w toku postępowania. Przede wszystkim zaakcentowała (powołując się na wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt

II GSK 1020/11 oraz z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 355/12, że status Ośrodka jako wierzyciela wynika z art. 5 § 1 i art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

Następnie odwołując się do regulacji zawartych w art. 41 ust. 3 i ust. 4. I art. 42 ust. 5 u.alk. oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzenia, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. nr 20, poz. 192 ze zm., dalej także "rozporządzenie z dnia 4 lutego 2004 r."), stwierdziła, że kryterium podmiotowe i przedmiotowe obowiązku podlegającego egzekucji wynika bezpośrednio z przepisów prawa. W ich świetle skarżący Ośrodek jest wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym, uprawnionym do zabezpieczenia i dochodzenia swych roszczeń. Wskazała, że pogląd taki został wyrażony także w artykule Krzysztofa Sobieralskiego "Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień i organ wyższego stopnia nad tym wierzycielem" (artykuł NZS.2009.1.4).

Dalej wskazano, że Ośrodek jest jednostką organizacyjną wykonującą uprawnienia Prezydenta w sferze administracji publicznej związanej z zachowaniem trzeźwości na podstawie u.alk. Zgodnie z tą ustawą jednostki samorządu terytorialnego mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień, natomiast ich Dyrektor powinien pobierać opłaty i korzystać z nich dla realizacji przewidzianych w ustawie celów.

Zgodnie ze Statutem stanowiącym załącznik do uchwały Rady m. [...] W. z dnia [...]r. Ośrodek jest jednostką organizacyjną M. [...] W. nie posiadającą osobowości prawnej. Ośrodek jest jednostką budżetową w rozumieniu ustawy o finansach publicznych (§1 ust. 2). Ośrodek pełni funkcję izby wytrzeźwień w rozumieniu u.alk (§1 ust. 3). Dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i są pobierane w imieniu i na rzecz organów gminy. Uprawnienia Dyrektora do pobrania opłat za doprowadzenie i pobyt w Izbie lub wezwania do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy egzekucyjnej nie są równoznaczne z uprawnieniem do wystawienia tytułów wykonawczych we własnym imieniu.

Wierzyciel, w rozumieniu u.p.e.a., pełni jedynie funkcję procesową i nie rozporządza przedmiotem postępowania, co nie zwalnia go z obowiązków podejmowania działań w celu zaspokojenia należności. Funkcja wierzyciela przysługuje w pierwszej kolejności organowi lub instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 33807, LEX nr 686475).

Art. 5 §1 pkt 2 u.p.e.a. – jak dalej podniosła strona skarżąca – definiując wierzyciela posługuje się zwrotem "którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku". Zdaniem NSA, co do zasady, podmiotem takim może nie być organ administracji publicznej, gdyż nie ma on "swoich" interesów prawnych. Sąd ten dostrzegł nadto rozszerzanie zakresu przedmiotowego obowiązków egzekwowanych w trybie u.p.e.a., które coraz częściej są obowiązkami nawiązującymi do stosunków cywilnoprawnych (co potwierdził także Dariusz R. Kijowski w Komentarzu do art. 5 u.p.e.a.).

Nawiązując do pojęcia instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku strona skarżąca stwierdziła, że jest nią wskazana w przepisie prawa (w niniejszym przypadku – art. 41 i art. 42 u.alk), inna niż organ państwa lub organ jednostki samorządu terytorialnego, jednostka organizacyjna, która ma być odbiorcą egzekwowanych świadczeń pieniężnych.

Ośrodek pełni funkcję izby wytrzeźwień w rozumieniu u.alk., a prowadzone przez niego działania należą do zadań własnych M. [...] W.. Dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy. Uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień jest pobranie opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie u.p.e.a.

Następnie wskazano, że opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień, ponoszone - co do zasady – przez osoby korzystające z jej usług – mogą być (zgodnie z art. 42 ust. 5 u.alk.) źródłem finansowania tych instytucji. Powszechna jest praktyka dofinansowywania kosztów funkcjonowania izb nie tylko przez podmioty założycielskie, ale także przez gminy położone w pobliżu miasta, w którym taka izba się znajduje.

Z art. 41 ust. 3 i art. 42 ust. 5 u.alk wynika, że pobieranie spornych opłat odbywa się z wyłączeniem organów samorządu terytorialnego. Nadto, z uwagi na ujmowanie dochodów z tytułu świadczonych usług w budżecie oraz sprawozdaniach finansowych oraz uwzględnianie ich w procesie planowania gospodarki finansowej, kierownicy izb wytrzeźwień są żywotnie zainteresowani w pełnej realizacji pobierania tych opłat, tj. także w ich egzekucji.

Wprawdzie gminy wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, a planując wydatki, zmuszone są uwzględniać możliwości ich finansowania, jednakże nie wyklucza to finansowania zadań izb ze środków uzyskiwanych przez nie w sposób przewidziany ustawą.

W dalszych wywodach skargi skarżąca podniosła, że opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień jest zaliczana do danin publicznych, jest bezzwrotnym świadczeniem pobieranym przez podmiot publiczny, jej pobór, obwarowany przymusem, wynika z ustawy. Wpłaty z tytułu wspomnianych opłat zasilają rachunek bankowy Ośrodka, który jako jednostka budżetowa samodzielnie gospodarująca środkami budżetowymi rozlicza się z tych wpłat na podstawie sprawozdania (art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych). Od wysokości wpłat uzyskiwanych bezpośrednio z tytułu opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień zależy wielkość środków uzyskiwanych od samorządu terytorialnego, kondycja finansowa izby oraz sposób gospodarowania tymi środkami, co wyznacza interes Dyrektora we wszczęciu (i skutecznym prowadzeniu) postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem strony za słusznością jej stanowiska przemawia również okoliczność, że skarżąca jest czynnym podatnikiem VAT. Przyjęcie z kolei stanowiska organów prowadziłoby do wniosku, iż skarżący, mimo że wystawia faktury VAT, jest jednocześnie pozbawiany przez organy prawa do dochodzenia zapłaty należności objętych tymi fakturami.

W konkluzji strona skarżąca stwierdziła, że powyższe okoliczności dowodzą, iż Ośrodek jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku) - co wyczerpuje definicję wierzyciela przyjętą w art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Bezpodstawnie zwrócony tytuł wykonawczy spełnia zatem wszelkie wymogi wynikające z art. 27 u.p.e.a.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wskazał, że mając na względzie rozbieżność orzecznictwa sądowego dotyczącego omawianej problematyki, uwzględnił, że większość orzeczeń (m.in. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 597/11 oraz z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 597/11) uznaje, iż wierzycielem należności za pobyt w izbach wytrzeźwień może być wyłącznie prezydent miasta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Istota sporu w omawianej sprawie sprowadza się do oceny, czy A jest wierzycielem w rozumieniu ustawy egzekucyjnej i w związku z tym, czy jest uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w K. wierzycielem upoważnionym do wystawienia tytułu wykonawczego obejmującego należność na pobyt w izbie wytrzeźwień jest właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, czyli w omawianej sprawie Prezydent Miasta W.. Stanowisko to zakwestionowała w skardze strona skarżąca podnosząc, że wierzycielem jest A.

Zarysowany powyżej spór był już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, m.in. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 139/12, I SA/Gl 442/12 i I SA/Gl 444/12. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone w nich stanowisko, w związku z czym w poniższych rozważaniach posłuży się przedstawioną w tych orzeczeniach argumentacją.

Na wstępie odnotować należy, że zgodnie z przepisami ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Tytuł ten jest sporządzany według ustalonego wzoru, określonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia. Nadto przepisy u.p.e.a. zastrzegają, że wzór tytułu wykonawczego zawiera treść określoną w art. 27 ustawy. Zgodnie zatem z § 1 pkt 1 i 7 tego artykułu tytuł wykonawczy zawiera m.in. oznaczenie wierzyciela oraz odcisk pieczęci urzędowej.

Wyjaśnić należy, że pod pojęciem "wierzyciela" rozumie się, stosownie do art. 1a pkt 13 u.p.e.a., podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zgodnie z kolei z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 41 ust. 3 u.alk. z depozytów pieniężnych izby wytrzeźwień mogą potrącać swe należności z tytułu opłat związanych z pobytem w izbie. Na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie izbom wytrzeźwień służy ustawowe prawo zastawu celem zabezpieczenia tych należności (art. 41 ust. 4 u.alk.). W myśl z kolei art. 42 ust. 5 u.alk. za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobierane są opłaty.

Stosownie zaś do art. 42 ust. 5a u.alk. egzekucja należności, o których mowa w ust. 5, następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W świetle wskazanych przepisów obowiązek uiszczenia opłaty jest niewątpliwie następstwem doprowadzenia i pobytu w izbie wytrzeźwień. Izbom wytrzeźwień służy z tego tytułu prawo pobierania lub potrącania tych opłat, a także ustawowe prawo zastawu celem zabezpieczenia należności. Status wierzyciela w stosunku do opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień należy ocenić, wobec art. 42 ust. 5a u.alk., z uwzględnieniem przepisów ustawy egzekucyjnej, a więc wskazanego wyżej art. 1a pkt. 13 u.p.e.a.

Wskazane wyżej przepisy umożliwiają określenie podmiotów, na które został nałożony obowiązek ponoszenia opłat oraz podmiotów uprawnionych do ich pobierania, a zatem uprawnionych do żądania wykonania tego obowiązku. Obowiązanymi do ponoszenia tych opłat są osoby, które przebywały w izbie wytrzeźwień. Z kolei izba wytrzeźwień jest podmiotem bezpośrednio zainteresowanym wykonaniem tego obowiązku, jak tego wymaga art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Kryterium podmiotowe i przedmiotowe obowiązku zostało więc określone wprost w ustawie. Podlegający egzekucji obowiązek wynika bezpośrednio z przepisów prawa i nie wymaga wydania decyzji.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w § 16, § 17 i § 29 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. Zgodnie z § 17 tego rozporządzenia osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Regulacja ta nadaje uprawnienia wskazanym w nim podmiotom, a więc i dyrektorowi izby, do umożliwienia zobowiązanemu dobrowolnego uregulowania należności z tytułu pobytu w ośrodku, bez konieczności uruchamiania na podstawie art. 42 ust. 5a u.alk. postępowania w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Czynność ta poprzedza postępowanie egzekucyjne. Zwrócić bowiem należy uwagę, że stosownie do art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Skoro uprawnienie do przesłania upomnienia (wezwania) zostało przepisem prawa, tj. rozporządzeniem z dnia 4 lutego 2004 r., przyznane dyrektorowi izby, to stanowisko, że dyrektor ten, jako osoba uprawniona do reprezentacji Ośrodka, nie była uprawniona do wystawienia tytułu wykonawczego, pozostaje w sprzeczności z wskazanymi wyżej przepisami prawa.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że w świetle przywołanego wcześniej art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania obowiązków wynikających z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana wykonaniem obowiązku. Przepis posługuje się, co należy podkreślić, alternatywą rozłączną. Oznacza to, że przymiot wierzyciela przysługuje nie tylko organowi, ale także instytucji, a więc jednostce organizacyjnej, o ile jest ona bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu obowiązku. Bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień jest, w ocenie Sądu, właśnie ta izba, a nie organ, jakim jest prezydent miasta. Za przyjęciem tego stanowiska przemawia dodatkowo § 16 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r., który przyznaje izbom wytrzeźwień prawo potrącenia opłaty z depozytu pieniężnego oraz prawo zastawu na innych przedmiotach przejętych przez izbę do depozytu, a należących do zobowiązanego. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że "jeżeli chodzi o pojęcie instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku, należy łączyć je z faktem wskazania w odpowiednim przepisie prawa, określającym dany obowiązek, innej jednostki organizacyjnej niż organ państwa lub organ jednostki samorządu terytorialnego jako tej, która ma być co do zasady odbiorcą egzekwowanych w trybie administracyjnym świadczeń pieniężnych lub zachowań niemających charakteru pieniężnego, o jakich mowa w art. 2 § 1 pkt 10 i 11 u.p.e.a. Do takich jednostek organizacyjnych zaliczyć można w szczególności instytucje jak szkoły publiczne czy inne państwowe lub samorządowe zakłady administracyjne. Takim zakładem administracyjnym jest izba wytrzeźwień" (zob.wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 99/12, publ. Lex nr 1137103). Natomiast tymi odpowiednimi przepisami prawa w omawianej sprawie są regulacje art. 41 i art. 42 u.alk. oraz rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. Ustawodawca wprost bowiem wskazał w nich na obowiązek dochodzenia przez wybrane podmioty zaległych opłat i kompetencje w dochodzeniu tych należności.

Odnotować także należy, że źródło finansowania izb wytrzeźwień stanowią opłaty pobierane od osób zatrzymanych. Opłaty te są pobierane z wyłączeniem prezydenta. Wynika to zarówno z analizy przepisów u.alk., jak i rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. Dochody z tytułu świadczonych usług ujmowane są w budżecie oraz sprawozdaniach finansowych, a także uwzględniane w procesie planowania gospodarki finansowej. Z tego względu kierownicy izb wytrzeźwień są zainteresowani uzyskaniem opłat od wszystkich pensjonariuszy, a więc także ich przymusowym egzekwowaniem. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wykonywanie przez gminy zadań publicznych w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 2 ust. 1 u.s.g.) zmusza je do uwzględniana możliwości ich finansowania. Nie wyłącza to jednak, co należy podkreślić, samodzielnego finansowania przez izby działalności ze środków uzyskiwanych przez nie w sposób przewidziany ustawą. Zasada ta dotyczy również zadań wykonywanych na mocy u.alk. Wskazać przy tym też należy, że wpłaty z tytułu opłat zasilają rachunek bankowy Ośrodka, który będąc jednostką budżetową, rozlicza się z tych wpłat na podstawie sprawozdań. Przez wskazane w art. 41 ust. 3 i art. 42 ust. 5 u.alk. oraz § 17 rozporządzenia z dnia 4 lutego 2004 r. pobieranie opłat za korzystanie z izb wytrzeźwień należy rozumieć także podjęcie działań w celu egzekwowania opłat. Wynika to z faktu, ze przychody z tych opłat przeznaczane są na finansowanie działalności izb. Możliwość uzyskania środków na działanie izby wytrzeźwień z budżetu jednostki samorządu terytorialnego nie upoważnia Ośrodka do zaniechania działań w celu uzyskania należnych mu z mocy prawa świadczeń i rezygnacji z przymiotu wierzyciela, ponieważ oznaczałoby to niezgodne z prawem scedowanie uprawnień finansowych w zakresie, w którym ustawodawca przyznał izbom samodzielność.

Reasumując ten wątek rozważań, powtórzyć należy pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 182/12 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że "skoro przepis art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. uprawnia do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy, wynikających bezpośrednio z przepisów prawa m.in. instytucję bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego danego obowiązku, a ostatecznie podmiot, którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku, zaś opłaty związane z pobytem w izbie wytrzeźwień (art. 42 ust. 5 u.alk.) są należnością tej izby (art. 41 ust. 3 u.alk.), których egzekucja następuje w trybie przepisów ustawy egzekucyjnej (art. 42 ust. 5a u.alk.), to tym samym, bez względu na inne dziedziny prawa regulujące działalność takich izb (Ośrodka), jej zakres, cele lub funkcjonowanie, organizację czy finansowanie lub status prawny, wierzycielem tych należności jako własnych (przypadających izbie) może być wyłącznie izba (Ośrodek) wytrzeźwień jako instytucja, której opłaty te się należą. Tym samym izba jest instytucją obowiązaną do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wypełnienia tego obowiązku (art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej)".

W świetle powyższego uzasadniony jest pogląd, że przepisy ustawy egzekucyjnej, u.alk. oraz rozporządzenie z dnia 4 lutego 2004 r., przydają izbie wytrzeźwień przymiot wierzyciela. Status ten jest konsekwencją uprawnienia izby do potrącenia należności za pobyt w izbie z depozytu pieniężnego, ustawowego prawa zastawu gwarantującego zabezpieczenie tych należności oraz ciążącego na dyrektorze izby obowiązku wystawienia wezwania do zapłaty.

Konstatacja ta prowadzi do wniosku, że kontrolowany przez Sąd w niniejszej sprawie zwrot tytułu wykonawczego nie ma umocowania w przepisach prawa. Skład orzekający podziela tym samym argumentację zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 355/12 i podejmuje jednocześnie polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 597/11. Nie aprobuje bowiem przyjętej w nim wykładni przepisów ustawy egzekucyjnej i u.alk., która doprowadziła do wniosku, że "uprawnieniem Dyrektora Ośrodka jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w Ośrodku (może być w formie potrącenia z depozytu) lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty pobierane są w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, które na mocy wskazanego wyżej art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem Dyrektora Ośrodka do wystawiania tytułów wykonawczych jako wierzyciel. Zakres kompetencji i działania Dyrektora Ośrodka określa pełnomocnictwo udzielone mu na podstawie art. 47 ust. 1 u.s.g.". Pogląd ten, zdaniem składu orzekającego, bezpodstawnie ogranicza uprawnienia przyznane izbom wytrzeźwień przez ustawodawcę i nie uwzględnia, że zakres przedmiotowy obowiązków egzekwowanych w trybie u.p.e.a rozszerza się i - jak wskazano to w przywołanym już wyroku NSA, wydanym w sprawie II FSK 355/12 – "coraz częściej są to obowiązki nawiązujące do stosunków cywilnoprawnych (podobnie Dariusz R. Kijowski, Komentarz do art.5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Dlatego konieczne jest miarkowanie podejścia do kwestii typu instytucji i organu, które mają występować w roli żądającego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przydając główne znaczenie dla interesu w żądaniu wykonania obowiązku. Jeżeli chodzi o pojęcie instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku, należy łączyć je z faktem wskazania w odpowiednim przepisie prawa, określającym dany obowiązek, także innej jednostki organizacyjnej niż organ państwa lub organ jednostki samorządu terytorialnego (j.s.t.) jako tej, która ma być co do zasady odbiorcą egzekwowanych w trybie administracyjnym świadczeń pieniężnych lub zachowań niemających charakteru pieniężnego, o jakich mowa w art. 2 § 1 pkt 10 i 11 u.p.e.a. (Dariusz R. Kijowski, Komentarz do art.5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji)".

Reasumując stwierdzić należy, że Ośrodek - jednostka organizacyjna wykonująca uprawnienia prezydenta w sferze administracji publicznej związanej z zachowaniem trzeźwości na podstawie u. alk. i bezpośrednio zainteresowana opłaceniem pobytu uprawniony jest nie tylko do pobierania opłat uiszczanych przy przyjęciu do izby wytrzeźwień lub uzyskiwanych w związku z zastawem na przedmiotach posiadanych przez pensjonariusza, ale także do żądania wykonania obowiązku opłacenia pobytu w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

W świetle wskazanych uprawnień skarżącego zwrot tytułu wykonawczego ocenić należy jako bezpodstawny, a zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 27 § 1 pkt 1 za uzasadniony.

Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oraz zobowiązania Dyrektora Izby Skarbowej w K., do uwzględnienia przestawionej powyżej oceny prawnej, w ramach której przyznano skarżącemu status wierzyciela w zakresie egzekwowania należności za pobyt w izbie wytrzeźwień. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano w oparciu o art. 200 w/w ustawy zasądzając na rzecz strony skarżącej koszty postępowania sądowego, obejmujące uiszczony wpis sądowy od skargi i koszty zastępstwa procesowego określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).