Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2454/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 30 ust. 1, art. 107 ust 4 i 4a
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sad Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2017 r. skargi kasacyjnej L. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2016 r, sygn. akt IV SA/Wr 777/15 w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2015 r. , nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 777/15 oddalił skargę L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej Kolegium) decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2015 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej kpa), po rozpatrzeniu odwołania L. F. (dalej skarżący bądź wnioskodawca), od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. (dalej decyzja z [...] czerwca 2015 r.) Zastępcy Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 1 Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (dalej Prezydent) odmawiającej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne, utrzymało w mocy decyzję z [...] czerwca 2015 r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że dnia 15 maja 2015 r. skarżący wniósł o udzielenie pomocy na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne. Decyzją z [...] czerwca 2015 r. odmówiono przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego, ponieważ pomimo kilkakrotnych prób podejmowanych przez pracownika socjalnego - wspólnie ustalających termin spotkania - nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego z winy skarżącego. Prezydent uznał, że wnioskodawca nie współdziała z organem pomocy społecznej.

L. F. w ustawowym terminie złożył odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2015 r.

Kolegium, powołując art. 8 ust. 1, art. 7 pkt 2-15 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej ups) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), wskazało podmioty którym przysługuje prawo pomocy społecznej, wraz z kryteriami jakie należy spełnić, by je otrzymać. Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ups, zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W rozpatrywanej sprawie, Prezydent na podstawie danych z kartoteki ustalił, że skarżący (urodzony w 1966 r.), przebywa w gminnym lokalu socjalnym i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie ponosi opłat mieszkaniowych i nie otrzymuje dodatku mieszkalnego (nie złożył wniosku). Nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Brak jest danych, dotyczących aktualnej łącznej wysokości dochodu skarżącego.

Z akt sprawy wynika, że w związku ze złożonym wnioskiem pracownik socjalny wspólnie z wnioskodawcą ustalił termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 21 maja 2015 r., jednak w tym terminie skarżący był nieobecny w miejscu swego zamieszkania. Pismem z 25 maja 2015 r. zawiadomiono stronę o nowym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 8 czerwca 2015 r. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłkę zawierającą ww pismo, skarżący odebrał dnia 3 czerwca 2015 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W tym terminie pracownik socjalny również nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Jednocześnie pracownik socjalny pozostawił wiadomość z prośbą o kontakt w skrzynce pocztowej, lecz wnioskodawca nie skontaktował się w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Organ pomocy społecznej ocenił, że skarżący nie respektując ustalonych wspólnie z pracownikiem socjalnym terminów, uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co w jego przypadku, jako osoby korzystającej z pomocy społecznej, nie wypełnia obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący się zakwestionował stanowisko organu I instancji.

Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby, uprawnienia i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Z drugiej strony pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ups).

Z treści art. 39 ups wynika nadto, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że ocena okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie organu. Tym samym oznacza to, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (wyrok WSA w Warszawie z 10.12.2010 r. I SA/Wa 1570/10, Lex 750691).

W postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej, prócz czynności, jakie podejmuje sama osoba ubiegająca się o pomoc, szczególnie ważne jest czy współpracuje z instytucjami, które wspierają ją w celu poradzenia sobie z zaistniałą trudną sytuacją życiową. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ups). Jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skoro skarżący wskazuje, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to niezrozumiałe jest dlaczego nie współpracuje z pracownikiem socjalnym i nie respektuje wspólnie ustalonego terminu do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Gdy ustalony termin jest z jakichś względów nieodpowiedni dla strony, winna ona wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, choćby telefonicznie (strona dysponuje telefonem). Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o pomoc z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 ups). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 ups). Z tych względów istotne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Postawa skarżącego świadczy o tym, że nie jest zainteresowany uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, bowiem uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje wydaniem decyzji negatywnej dla strony. Nie udzielenie kwestionowaną decyzją wnioskowanego świadczenia nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia ponownego wniosku o przyznanie pomocy celowej, w przypadku zaistnienia potrzeb, których nie będzie w stanie zaspokoić we własnym zakresie. Wniosek taki byłby jednak przedmiotem odrębnego postępowania.

Na powyższą decyzję wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze wnioskodawca wskazał, że wywiad środowiskowy "w okresie 6 miesięcy od wydania decyzji był przeprowadzony co najmniej 2-krotnie. Podniósł, że "odmowa przyznania środków do życia i pomocy dostosowanej do konkretnej sytuacji, w sytuacji gdy organom znane są okoliczności w jakich znajduje się obywatel – brak bezpieczeństwa socjalnego – i uzależnienie decyzji od wywiadu środowiskowego, jest nieludzka (...) oraz dyskryminująca ze względu na status" - nędza, całkowita pełnosprawność, obywatelstwo, wiek, dostęp do rozwiązań cywilizacyjnych, w tym, prawnych w państwie demokratycznym. Skarżący odwołał się do pojęcia minimum socjalnego i minimum egzystencji. Podniósł, że zaskarżona decyzja ma "charakter kary śmierci z przyczyn biologicznych odłożonych w czasie".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że na podstawie art. 107 ust. 4 ups, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizacje sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Określona w powołanym przepisie granica czasowa do częstotliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego, jest górną granicą, co oznacza, że nawet w sytuacji braku zmiany danych, aktualizacja wywiadu może odbywać się częściej niż na raz na 6 miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.

Sąd I instancji jako podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku wskazał ustawę o pomocy społecznej a w szczególności art. 39. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej.

Do art. 39 ups mają zastosowanie również przepisy ogólne - art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 ups. Stanowią one, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymania jego postanowień (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego art. 106 ust. 4 ups).

Wywiad rodzinny służy ustaleniom przez pracownika sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej, w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Stanowi on podstawę do oceny sytuacji osoby wnioskującej o pomoc i ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z prawa materialnego, warunkujące przyznanie wnioskowanej pomocy.

Z powołanych przepisów wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną, wynika też, że ma charakter obligatoryjny.

Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a ups, zawierających sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc. Stosownie do art. 107 ust. 1 ups; § 2 ust. 3 i 4, § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego [Dz. U. z 2012 r., poz. 712], wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby zainteresowanej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a ups). Przepis ów wyraźnie stanowi o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że dnia 20 maja 2015 r. skarżący wniósł do organu pomocy społecznej o przyznanie pomocy finansowej na niezbędne potrzeby bytowe i egzystencjalne. Dnia 10 czerwca 2015 r. pracownik socjalny organu odnotował w aktualizacji wywiadu środowiskowego: "20 maja 2015 r. wpływ wniosku o pomoc finansową, ustalenie terminu przeprowadzeniu wywiadu z klientem na 21 maja 2015 r. w godzinach wskazanych przez klienta". Dnia 21 maja 2015 r. wizyta w miejscu zamieszkania klienta nikogo nie zastano w domu. Pozostawiono wiadomość o kontakt w skrzynce pocztowej. Próba kontaktu telefonicznego bez rezultatu, w dniach 21, 22 i 25 maja 2015 r. Dnia 25 maja 2015 r. wysłanie pisma o wyznaczenie terminu wizyty w środowisku zamieszkania klienta na dzień 8 czerwca 2015 r. Dnia 8 czerwca 2015r. wizyta w miejscu zamieszkania klienta. W mieszkaniu nikogo nie zastano. Pozostawiono wiadomość o kontakt w skrzynce pocztowej. Do dnia dzisiejszego klient nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym.

Jak wynika z akt sprawy i przytoczonych okoliczności, w omawianej sprawie bez wątpienia zaistniała podstawa do odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia. W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo uznały, że w sprawie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 11 ust. 2 ups. Uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest bowiem jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Skargę kasacyjną wywiódł L. F., reprezentowany przez adw. M. K., zaskarżając wyrok IV SA/Wr 777/15 w całości, wydanemu w sprawie rozstrzygnięciu zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, tj. art. 1 § 1 i 2 PSA w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa w zw. z art. 107 ust. 4 ups, polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, mimo, że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji na jakich dowodach organ oparł ustalenia faktyczne sprawy.

Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 ppsa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; na podstawie art. 182 § 2 ppsa o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz o przekazanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku pełnomocnika o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa tj. na naruszeniu przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na niestaranne sporządzenie zarzutu skargi. Wskazany w zarzucie skargi kasacyjnej art. 1 § 1 i 2 PSA nie został sprecyzowany przez przytoczenie pełnej nazwy ustawy na jaką autor skargi kasacyjnej się powołuje ani zamieszczenie publikatora. Nie jest zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego domyślanie się, którą ustawę skarżący ma na myśli. Mimo powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że możliwe jest dokonanie oceny zaskarżonego wyroku oraz, że kontrola legalności dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odpowiada prawu.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa okazał się nieusprawiedliwiony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie organy orzekające nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania, które to naruszenia mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny i jego ocena wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zasadności odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej podjęły należyte działania zmierzające do aktualizacji wywiadu środowiskowego, co znalazło odzwierciedlenie w aktach sprawy. Brak jest podstaw do uznania, że Sąd I instancji naruszył owe przepisy. Kontrola działalności administracji publicznej została w kontrolowanym postępowaniu przeprowadzona prawidłowo (art. 1 § 1 i 2 pusa).

Zgodnie z art. 107 ust. 4 ups w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.

Jak wynika z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby zainteresowanej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4). Wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (§ 2 ust. 3 rozporządzenia).

Z treści przytoczonych przepisów wynika więc, że rodzinny wywiad środowiskowy, lub jego aktualizacja w myśl art. 107 ust. 4 ups, jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania, świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.

Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych – w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego, bądź innego świadczenia pieniężnego – na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć m.in. gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, umożliwiającej udzielenie takiej pomocy (wyrok NSA z: 28.8.2008 r., I OSK 1415/07, Lex 489083; 13.4.2011 r., I OSK 1087/10, Lex 1080871). W istocie organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (wyrok NSA z 23.9. 2008 r., I OSK 1511/07, Lex 489093). Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia (wyrok NSA z 17. 11.2009 r., I OSK 554/09, Lex 588795).

Działania strony, utrudniające pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają zatem odmowę przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups). W niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie zaakceptował stanowisko organów, które omawiany przepis zastosowały z powodu odmowy udziału strony w aktualizacji wywiadu, nie wykraczając poza granice uznania. Przede wszystkim należy podzielić ich pogląd, że zachodziła konieczność przeprowadzenia wywiadu, nadto że potrzebny był w nim udział strony.

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 ppsa).

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu wniosek wraz z oświadczeniem, o jakim mowa w tym przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wniosku zawartego w skardze kasacyjnej przekazać Sądowi I instancji.