Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1833/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi A. W., H. W., P. L., M. W., J. N., M. W., E. P., K. W., A. M., D. G. i H. M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju, dalej "organ"; na podstawie art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), dalej "kpa",, po rozpatrzeniu wniosku H. W. (1) (w miejsce której wstąpili A. W. i H. W. (2)) oraz P. L., B. N., A. N., E. O., M. W.(1), J. N., M. W.(2), E. P., J. R., K. W., A. M., A. W., H. W.(2), D. G. i H. M., o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].03.1956 r. nr [...] o przyznaniu spadkobiercom I. W. odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] o pow. [...]ha, ozn. jako parcela nr [...], karta mapy [...] oraz parcela nr [...], karta mapy [...], dalej "nieruchomość", stanowiącej własność spadkobierców I. W., wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].03.1956 r. nr [...], dalej "decyzja odszkodowawcza", odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Orzeczeniem z [...] marca 1956 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa opisanej nieruchomości. Orzeczeniem z [...]marca 1956 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o przyznaniu spadkobiercom I. W. odszkodowania w wysokości [...] zł za wywłaszczoną ww. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].03.1956 r. nr [...].

Pismem z [...] lutego 2018 r. H. W.(1) (w miejsce której wstąpili A. W. i H. W.(2)) oraz P. L., B. N., A. N., E. O., M. W.(1), J. N., M. W.(2), E. P., J. R., K. W., A. M., A. W. H. W.(2), D. G. i H. M., wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia o odszkodowaniu z uwagi na nie zaoferowanie wywłaszczonym nieruchomości zamiennej oraz wadliwe ustalenie wysokości odszkodowania.

Organ powołując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnej wrażoną w art. 16 k.p.a. wskazał również na poglądy orzecznicze z których wynika, że w w przypadku niemożności odnalezienia lub niezachowania się w całości akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego orzeczenia (decyzji) po upływie znacznego okresu czasu (w rozważanym przypadku ponad 60 lat) ewentualne braki w materiale dowodowym należy interpretować na korzyść pozostawienia orzeczenia w obrocie prawnym. Nie można bowiem domniemywać zajścia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku braku niezbitych dowodów na ich zaistnienie. Poza tym stwierdzić, że postępowanie nieważnościowe nie jest nowym, merytorycznym rozpoznawaniem sprawy.

Wniosek został złożony przez podmioty legitymowane a orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] weszło do obrotu prawnego, albowiem od przedmiotowego orzeczenia (oraz od orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...].03.1956 r.) spadkobierczyni właściciela hipotecznego nieruchomości E. W. pismem z dnia [...] kwietnia 1956 r. wniosła odwołanie. Z treści odwołania wynika jednoznacznie, że orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] marca1956 r. zostało jej doręczone w dniu [...] marca 1956 r. Z uwagi na fakt, że tym samym pismem z dnia [...] kwietnia 1956 r. E. W. zaskarżyła decyzję odszkodowawczą z dnia [...].03.1956 r. należało przyjąć, że orzeczenie to zostało jej doręczone.

W aktach archiwalnych sprawy nie zachowało się orzeczenie organu II instancji, którym rozpatrzono ww. odwołanie E. W.. Z akt organu wojewódzkiego nadesłanych przy piśmie z dnia [...].04.2019 r. nr [...] wynika, że pismem z dnia [...] lipca 2016 r. H. W.(1), P. L., B. N., A. N., E. O., M. W.(1), J. N., M. W.(2), E. P., J. R., K. W., A. M., A. W., H. W.(2), D. G. i H. M., wystąpili z żądaniem rozpatrzenia odwołania E. W. z [...] kwietnia 1956 r. m.in. od orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r. o przyznaniu odszkodowania. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] (organ obecnie właściwy w sprawach rozpatrywania odwołań od decyzji wywłaszczeniowych i odszkodowawczych) w piśmie z dnia v maja 2017 r. stwierdził, że ww. odwołanie zostało już rozpatrzone, lecz orzeczenie organu II instancji nie zachowało się. Organ wojewódzki podkreślił, że klauzula prawomocności zamieszczona na egzemplarzu orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r. o przyznaniu odszkodowania (którego kopia została przekazana przy piśmie Urzędu Miasta [...] z [...] maja 2017 r. nr [...]) w sposób pośredni potwierdza okoliczność rozpoznania odwołania E. W. z dnia [...] kwietnia1956 r. przez organ II instancji, który utrzymał w mocy orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r. Mając powyższe na uwadze organ jest związany ustaleniami organu wojewódzkiego - jako organu właściwego dla rozpoznania odwołań od decyzji o przyznaniu odszkodowania, który uznał że orzeczenie z dnia [...].03.1956 r. jest ostateczne. Powyższego nie kwestionują spadkobiercy I. W.. Tym samym przedmiotowe orzeczenie może stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a.

Przechodząc do badania poszczególnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, wskazano, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest w szczególności wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Za wydanie decyzji bez podstawy prawnej uważa się wydanie rozstrzygnięcia w przypadku braku przedmiotu sprawy, do którego możliwe byłoby zastosowanie danego przepisu prawa.

Rażące naruszenie prawa zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie oraz doktrynie poglądami stanowi zaś oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność.

Orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), dalej "dekret" Zgodnie z art. 27 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., obowiązek odszkodowawczy ciąży na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie.

Z akt archiwalnych sprawy wynika, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania w przedmiotowej sprawie zostało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].

Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 27 dekretu.

Stosownie do art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też była przeznaczona pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze.

Z akt archiwalnych wynika, że były właściciel hipoteczny nieruchomości I. W. pismem z [...] sierpnia 1953 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie nieruchomości zamiennej w zamian za podlegającą wywłaszczeniu znaczną część gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z całej pow. [...] ha. W piśmie z [...] listopada 1953 r. I. W. nie wyraził zgody na przyznanie mu nieruchomości zamiennej położonej we wsi [...] (położonej w najbliższej okolicy [...]), zaproponowanej w toku postępowania odszkodowawczego.

Tym samym w rozważanym przypadku dopuszczane było przyznanie odszkodowania w formie pieniężnej, a więc nie doszło do rażącego naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu.

Stosownie do art. 33 ust. 1 dekretu, wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron mogła złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Zgodnie z art. 33 ust. 6 dekretu, jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy - w wyniku tej samej rozprawy mogło zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania. W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należało uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania.

W analizowanej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania złożyło Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w piśmie z dnia [...].07.1953 r. nr [...] i [...] (wraz z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości) oraz właściciel nieruchomości w piśmie z dnia [...].08.1953 r. żądając przyznania nieruchomości zamiennej, a zatem organ był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu odszkodowania.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 33 ust. 6 dekretu.

Stosownie do art. 33 ust. 2 dekretu, orzeczenie o ustaleniu odszkodowania zapadało po przeprowadzeniu rozprawy.

W aktach sprawy nie zachował się protokół z rozprawy odszkodowawczej, jednakże pismem z dnia [...] listopada 1953 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] poinformowało właściciela hipotecznego nieruchomości, że rozprawa w przedmiocie wywłaszczenia oraz odszkodowania (tj. zaofiarowania nieruchomości zamiennej) została wyznaczona na [...] listopada 1953 r. w siedzibie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...].

Powołanie się przez I. W. w treści pisma z dnia [...] listopada1953 r. na sygn. widniejącą na zawiadomieniu z dnia [...].11.1953 r. (tj. sygn. nr [...]) uprawdopodabnia w dostatecznym stopniu, że ww. zawiadomienie informujące o terminie rozprawy zostało podane do wiadomości właściciela

Nie naruszono zatem art. 33 ust. 2 dekretu.

Stosownie do art. 28 dekretu, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia miała określić zasady ustalania odszkodowania dla poszczególnych rodzajów nieruchomości oraz praw rzeczowych ograniczonych na nieruchomościach.

Na podstawie ww. przepisu Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339).

Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia z dnia 28 listopada 1952 r., wartość szacunkowa nieruchomości rolnej składała się z:

1) wartości poszczególnych składników nieruchomości, obliczonej zgodnie z §§ 4-8 oraz

2) sumy wyrównawczej, obliczonej zgodnie z § 9.

Zgodnie z § 4, wartość poszczególnych składników nieruchomości rolnej,

0 ile rozporządzenie nie stanowiło inaczej, szacowano według obowiązujących w dniu wejścia w życie rozporządzenia zasad, ustalających cenę za nieruchomości

1 ich przynależności dla nabywców na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

Stosownie zaś do § 9 rozporządzenia, dla ustalenia wysokości sumy wyrównawczej (§ 3 pkt 2) należało ustalić w sposób przewidziany w § 4 wartość wszystkich gruntów stanowiących gospodarstwo rolne właściciela i zastosować do wartości nabywanego gruntu i drzew owocowych, obliczonej zgodnie z § 4, mnożnik określony w tabeli mnożników stanowiącej załącznik Nr 3.

W szczątkowo zachowanych aktach archiwalnych sprawy nie zachowały się dokumenty pozwalające określić stan wywłaszczonego gruntu stanowiącego część gospodarstwa rolnego, tj. w szczególności brak jest zachowanych informacji dających możliwość określenia klasy wywłaszczonego gruntu rolnego.

Z treści uzasadnienia orzeczenia odszkodowawczego wynika jednak, że wartość całego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wynosiła [...] zł. Organ przyjął zatem w sposób prawidłowy mnożnik 0,90, który zgodnie z tabelą mnożników dla ustalenia sumy wyrównawczej (załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia) miał zastosowanie dla gospodarstw rolnych o wartości od 9.000 zł do 10.500 zł.

Z analizy powyższych okoliczności ponadto wynika, iż kwota przyznanego przez organ wojewódzki odszkodowania w wysokości [...] zł składała się z kwoty stanowiącej wartość poszczególnych składników podlagającej wywłaszczeniu nieruchomości rolnej o pow. [...] ha w wysokości [...] zł oraz sumy wyrównawczej w kwocie [...] ([...] zł x 0,9).

Uznano za niedopuszczalne zastosowanie metody obliczania wartości wywłaszczonej nieruchomości zaproponowanej przez skarżących we wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. W myśl tej metody wartość 1 m2 wywłaszczonego gruntu o pow. [...] ha stanowiła odpowiednio wynik działania polegającego na podzieleniu kwoty stanowiącej wartość całego gospodarstwa rolnego I. W. (tj. [...] zł) przez jego powierzchnię (tj. [...] ha). Metoda ta bowiem opiera się na błędnym założeniu, iż gospodarstwo rolne składało się w całości z gruntów o jednolitej klasie, co przy tak dużej powierzchni wywłaszczonego gruntu byłoby faktem raczej nieprawdopodobnym. W aktach archiwalnych brak jest dowodu potwierdzającego trafność ww. założenia.

W świetle powyższego nie doszło do rażącego naruszenia art. 28 dekretu oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r.

Tym samym z pozyskanego materiału dowodowego nie wynika, aby orzeczenie odszkodowawcze z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] kwietnia 1956 r. (doręczonym organowi I instancji w dniu [...] kwietnia 1956 r.) E. W. - następczyni prawna byłego właściciela nieruchomości wniosła odwołanie od ww. orzeczenia z dnia [...].03.1956 r. nr [...].

W aktach archiwalnych sprawy nie zachowała się decyzja organu lI instancji rozstrzygająca ww. odwołanie z dnia [...] kwietnia 1956 r., jednak klauzule umieszczone na egzemplarzu tego orzeczenia, nadesłanym przy piśmie Urzędu Miasta [...] z dnia [...].05.2017 r. nr [...] wskazuje, że w wyniku rozpatrzenia ww. odwołania orzeczenie organu I instancji pozostało w obrocie prawnym w niezmienionym brzmieniu.

W przedmiotowym orzeczeniu o przyznaniu spadkobiercom I. W. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie stwierdzono również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

Nie było zaś możliwości oceny legalności decyzji wydanej na skutek rozpoznania odwołania od ww. orzeczenia z uwagi na niemożność ustalenia dokładnych okoliczności jej wydania, jak i treści rozstrzygnięcia w niej zawartego. Organ nadzoru jedynie był w stanie ustalić, że wskutek decyzji organu odwoławczego ww. orzeczenie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, gdyż nadano mu klauzulę prawomocności.

A. W., H. W.(2), P. L., B. N., A. N., E. O., M. W.(1), J. N., M. W.(2), E. P., J. R., K. W., A. M., D. G., H. M. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Postanowieniem z [...] października 2019 r. skarga A. N., B. N., E. O., J. R. została prawomocnie odrzucona (k 18 akt sąd.).

Pozostali skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz o orzeczenie o zwrocie od strony przeciwnej na rzecz skarżących kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucili rażące naruszenie art. 30 ust. 1 i 3 dekretu poprzez jego błędną ocenę, iż nie miał on zastosowania w niniejszej sprawie.

W konsekwencji skutkowało to naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa.

Jako kluczową skarżący wskazali okoliczność, nie zaoferowania spadkobiercom dawnego właściciela nieruchomości zamiennej w sytuacji w której organowi znana była śmierć właściciela wywłaszczonej nieruchomości.

Wynika to z tego, że oba orzeczenia (tj. o wywłaszczeniu nieruchomości i o przyznaniu odszkodowania) organ skierował nie do niego lecz do jego spadkobierców, a ponadto I. W. w swoim piśmie do organu z dnia [...] sierpnia 1953r. podał dane osobowe i adresy swoich dzieci.

Okoliczność, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do zgonu strony tego postępowania zobowiązywała organ do jego dalszego prowadzenia już z udziałem spadkobierców zmarłego, a utrzymanie w mocy urzędowych działań podjętych z udziałem zmarłego uzależnić od potwierdzenia tych czynności przez osoby wstępujące w prawa i obowiązki osoby zmarłej.

I. W. pismem z dnia [...] sierpnia 1953 r. wystąpił o przyznanie nieruchomości zamiennej w zamian za podlegającą wywłaszczeniu znaczną część gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha z całej powierzchni [...] ha. W piśmie z [...] listopada 1953 r. nie wyraził jednak zgody na przyznanie zaproponowanej mu nieruchomości zamiennej położonej we wsi [...].

Zdaniem skarżących oba oświadczenia I. W. utraciły swoją moc i znaczenie prawne w dniu jego śmierci, a ich ważność prawna - w toku dalej prowadzonego postępowania, już wobec jego spadkobierców - uzależniona była od ich oświadczenia woli, tj. przede wszystkim od potwierdzenia przez nich ważności oświadczeń wyrażonych przez ich spadkodawcę. Jednakże organ wywłaszczający nie tylko nie wezwał spadkobierców do udziału w postępowaniu, ale przede wszystkim nie wezwał ich do potwierdzenia wyrażonych przez I. W. przed jego zgonem oświadczeń w przedmiocie żądania przyznania nieruchomości zamiennej (sześciu działek budowlanych na terenie [...]) oraz jego rezygnacji z zaproponowanej mu nieruchomości zamiennej położonej we wsi [...].

W dalszej części skargi wskazano na uprzywilejowanie nieruchomości wywłaszczanej i rażące naruszenie art. 30 ust. 3 dekretu poprzez wydanie orzeczenie bez podstawy prawnej określonej tym przepisem.

Ponieważ wskazane powyżej kwestie nie zostały przez organ nadzoru w ogóle podjęte, uzasadnia to, zdaniem Skarżących, zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Prezydent Miasta [...] pismem z [...] lutego 2020 r wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. organ rozpoznający sprawę jest związany wytycznymi zawartymi w orzeczeniu sądu poprzednio rozpoznającego sprawę. Tak jak to miało miejsce w tym przypadku.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. Wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2016 r., I OSK 2321/15 oraz 23 października 2015 r., I OSK 127/14 – CBOSA). Naruszenie przepisów proceduralnych, nawet rażące, może doprowadzić do stwierdzenie nieważności decyzji tylko w sytuacji, gdy dane uchybienie proceduralne w sposób nie budzący wątpliwości rzutowało na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2016 r., I OSK 1336/14 oraz z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14 – CBOSA).

Przedmiotem oceny w postępowaniu nieważnościowym było orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1956 r. o przyznaniu spadkobiercom I. W. odszkodowania.

Skarżący wywodzili, że wydanie decyzji nastąpiło bez przyznania im nieruchomości zamiennej a więc z naruszeniem art. 30 ust. 1 i 3 dekretu.

Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że nie zawiera ona wad uzasadniających, w świetle art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2016, poz. 718 ze zm.) ,d alej "ppsa", wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Sąd w pełni podziela a więc przyjmuje jak własne wywody organu co do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności w aspekcie braku podstaw do ponownego oferowania spadkobiercom zmarłego właściciela nieruchomości zamiennej. Nie ma zatem potrzeby powtarzania argumentacji organu.

Istotnie z art. 30 ust 1 dekretu wynikało, że w przypadku gdy nieruchomość wywłaszczana stanowiła gospodarstwo rolne organ miał obowiązek zaoferowania nieruchomości zamiennej. O taką nieruchomość zwrócił się I. W., który nie przyjął zaoferowanej mu nieruchomości zamiennej /pismo z [...] listopada 1953 r./ Oznacza to, że organ wyczerpał tryb o jakim mowa w art. 30 ust. 1 dekretu.

I. W. zmarł [...] lutego 1954 r. a w jego miejsce wstąpili spadkobiercy, którzy byli następnie adresatami rozstrzygnięć administracyjnych, w tym orzeczenia odszkodowawczego z [...] marca 1956 r.

W tym miejscu należy wyjaśnić skutki związane ze śmiercią danej osoby.

Zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. w przypadku praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie śmierci strony w postępowanie wstępują jego następcy prawni. Nie ulega wątpliwości, że roszczenie odszkodowawcze jest roszczeniem o charakterze majątkowym więc jest dziedziczne.

Zgodnie z art. 922 § 1 kodeksu cywilnego z chwilą śmierci na następców prawnych przechodzą prawa i obowiązki zmarłego za wyjątkiem tych które są ściśle związane z jego osobą (art. 944 § 2 kodeksu cywilnego).

Spadkobiercy wchodzą zatem w sytuację prawną jaką pozostawił spadkobierca. Dziedziczenie ma bowiem charakter sukcesji uniwersalnej. Wskutek śmierci spadkodawcy spadkobiercy z mocy prawa wstępują bowiem w całą sytuację prawną zmarłego. Spadek bowiem to ogół cywilnoprawnych i majątkowych praw oraz obowiązków przysługujących spadkodawcy w chwili jego śmierci. Co do zasady spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, niezależnie od podstawy prawnej takiego stosunku. Nie następuje natomiast, tak jak to wynika z zarzutów skargi, utrata mocy oświadczeń woli złożonych przez zmarłego ani też konieczności potwierdzenia czynności przez niego zdziałanych. Wprost przeciwnie wejście w sytuację prawną zmarłego oznacza przejście na rzecz spadkobierców praw i obowiązków zmarłego w stanie określonym na datę śmierci. Skoro zatem procedura dekretowa w aspekcie zaoferowania nieruchomości zamiennej została wcześniej wyczerpana to z momentem śmierci osoby uprawnionej sytuacja spadkobierców jest taka sama jak spadkobiercy. Nie przysługuje im prawo z którego nie skorzystał ich poprzednik prawny (prawo żądania nieruchomości zamiennej). Przyjęcie innej wykładni prowadziłoby w każdej tego rodzaju sprawie do "powrotu" do sytuacji sprzed zdarzenia powodującego wstąpienie spadkobierców czyli de facto do pozbawienia skutków prawnych oświadczeń woli składanych przez spadkodawcę. Ani przepisy dekretu ani przepisy kodeksu cywilnego czy kpa takiego skutku nie przewidują. Nie ma przepisu prawa materialnego z którego wynikałby taki obowiązek organu. Nie mamy więc do czynienia z sytuacją w której doszło do oczywistego zauważalnego "na pierwszy rzut oka" naruszenia przepisów prawa materialnego. Organ odszkodowawczy zastosował sią do art. 30 dekretu i zaproponował nieruchomość zamienną. Z tych względów Sąd nie stwierdził aby doszło do rażącego naruszenia przez organ odszkodowawczy art. 30 dekretu ani wskazanych przez skarżących przepisów postępowania administracyjnego. Nie spełniła się zatem przesłanka rażącego naruszenia prawa o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.