Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 281/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 3, art. 4 ust. 1, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 2, art. 9 ust. 2, art. 10
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
article: art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 1145
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
article: art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...]. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania P.S. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., nr [...] o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci A.S. i M. S. w okresie od 1 lipca 2019 r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części orzekającej o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. w okresie od 1 lipca 2019 r. i w tym zakresie odmówiło prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. w okresie od 1 października 2019 r. W pozostałej części Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji, odmówił P. S. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci A. S. i M.S. w okresie od 1 lipca 2019 r.

W odwołaniu skarżący nie zgadzając się z tą decyzją podniósł, że pobyt jego rodziny w Stanach Zjednoczonych Ameryki jest czasowy. Żona skarżącego od sierpnia 2017 r. do sierpnia 2020 r. jest wyznaczona przez swojego pracodawcę na stanowisko służbowe w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Żona nadal zatrudniona jest w Polsce, gdzie płaci składki na ubezpieczenie zdrowotne dla siebie i swojej rodziny oraz podatki. Skarżący wraz z synami A. i M. dołączył do żony w styczniu 2018 r. O powyższym powiadomione zostało Centrum Świadczeń Socjalnych. Miejscem zamieszkania rodziny nadal jest nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 3. Nieruchomość tę rodzina zamieszkuje podczas pobytu w Polsce. Rodzina ma również zarejestrowany w Polsce samochód. Zdaniem skarżącego, spełniony jest warunek zamieszkiwania na terenie Rzeczpospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenie wychowawcze.

Organ drugiej instancji, wydając opisaną na wstępie decyzję wskazał, że skarżący 4 stycznia 2018 r. złożył oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, z którego między innymi wynika, że od 4 stycznia 2018 r. wraz z rodziną przebywać będzie poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, tj. na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz wskazał adres tego pobytu.

Wnioskiem z 29 sierpnia 2019 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021. We wniosku skarżący wskazał, że ubiega się o świadczenie wychowawcze na dzieci M. S. oraz A. S., które z nim zamieszkują i pozostają na jego utrzymaniu.

Z zaświadczenia wystawionego przez A z 17 kwietnia 2019 r. wynika, że A. S. od 1 sierpnia 2017 r. została oddelegowana czasowo do pracy w M. w Stanach Zjednoczonych Ameryki. W czasie oddelegowania za granicę A.S. nadal podlegała polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Organ pierwszej instancji pismem z 6 września 2019 r. wezwał skarżącego do osobistego stawienia się w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania w celu złożenia wyjaśnień dotyczących miejsca zamieszkania wraz z dziećmi M. S. i Al. S.

P. S. drogą elektroniczną w formie e-mail 1 października 2019 r. wyjaśnił, że cała rodzina czasowo przebywa na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki. Aktualny adres pobytu rodziny to: [...], M., USA.

Społeczna Szkoła Podstawowa nr [...] w Ł. w piśmie z 2 października 2019 r. wskazała, że A.S. i M. S. uczestniczyli w projekcie edukacyjnym Polskich Szkół Internetowych C przeznaczonym dla dzieci obywateli polskich czasowo przebywających poza granicami kraju. Szkoła jest szkołą partnerską Polskich Szkół Internetowych. Wyżej wymienieni uczniowie w roku szkolnym 2017/2018 spełniali swój obowiązek szkolny poza szkołą (w trybie tzw. edukacji domowej). Uczniowie regularnie przystępowali do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych. W roku 2019/2020 A. S. i P.S. nadal są uczniami SSP nr [...], spełniając swój obowiązek szkolny poza szkołą.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r., nr [...] odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. w okresie od 1 kwietnia 2019 r.

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję z [...] r.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że jednym z warunków otrzymania świadczenia wychowawczego na dziecko jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim świadczenie ma być pobierane, Wynika to wprost z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.p.w.d. Odstępstwo od tej zasady dotyczy jedynie przypadków objętych odmienną regulacją szczegółową zamieszczoną w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronnych umowach międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym. Przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki. U.p.p.w.d. nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania" i zastosowanie mają tu przepisy k.c. Skarżący wraz z dziećmi od stycznia 2018 r. mieszka w Stanach Zjednoczonych Ameryki. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i odwołaniu nie określił daty swojego powrotu do Polski. Nie przedstawił żadnego dowodu, że w okresie, na który ubiega się o świadczenie wychowawcze wraz z dziećmi zamieszkiwał i zamieszkuje w Polsce. W ocenie organu drugiej instancji, nie ulega zatem wątpliwości, że w okresie świadczeniowym 2019/2020, tj. w okresie, na który skarżący ubiega się o świadczenie wychowawcze, jego miejscem zamieszkania, nie jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego skarżący nie spełnia określonej w art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.p.w.d. przesłanki uprawniającej do świadczenia wychowawczego.

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. od 1 kwietnia 2019 r. Według stanu prawnego obowiązującego do 30 czerwca 2019 r. okres świadczeniowy 2018/2019 trwał od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.

W ocenie organu drugiej instancji, organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci, ale błędnie wskazał datę odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S., ponieważ decyzją z [...] r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] r., nr [...], odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. od 1 kwietnia 2019 r. Okres świadczeniowy 2019/2021 na dziecko A. S. rozpoczyna się od 1 października 2019 r. Gdyby decyzja organu pierwszej instancji pozostała w obrocie prawnym, w sytuacji gdy decyzja z [...] r., nr [...] jest ostateczna, to decyzja organu pierwszej instancji wydana byłaby z rażącym naruszeniem prawa. Wystąpiłaby powaga rzeczy osądzonej. Skarżącemu w okresie świadczeniowym 2018/2019 odmówiono już prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. S. w terminie od 1 lipca do 30 września 2019 r.

Organ drugiej instancji za bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy uznał, że pobyt skarżącego w Stanach Zjednoczonych ma charakter czasowy, pozostawanie ośrodka jego interesów życiowych w Polsce, ścisły stopień związania skarżącego z krajem, posiadanie w Polsce domu (w Ł.) oraz samochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję P.S. zarzucił liczne błędy merytoryczne, rzeczowe, błędy stanu faktycznego, wybiórcze traktowanie argumentów na potrzeby podjęcia błędnej, krzywdzącej i niesprawiedliwej decyzji. Skarżący podkreślił, że nie ukrywał faktu czasowego wyjazdu całej rodziny za granicę i poinformował o tym organ. Odmowa prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci A. S. i M. S. w okresie od 1 lipca 2019 r. stoi w sprzeczności z decyzjami podjętymi przez inne organy rozpatrujące analogiczne sprawy po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2019 r., I OSK 1527/17. Jego żona A. S. została wyznaczona przez swojego pracodawcę na stanowisko służbowe poza granicami kraju w Stanach Zjednoczonych Ameryki od sierpnia 2017 r. do sierpnia 2020 r. Skarżący wraz z synami M. oraz A. dołączyli do niej w styczniu 2018 r., o czym zawiadomił Centrum Świadczeń Socjalnych, które podjęło decyzję o zaprzestaniu wypłaty świadczenia 500+. Żona skarżącego A. S. nadal jest zatrudniona w Polce, gdzie płaci ubezpieczenie zdrowotne swoje i rodziny oraz podatki. Pobyt skarżącego wraz z rodziną na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika ze specyfiki pracy jego żony i wyznaczonego jej tam czasowo miejsca wykonywania obowiązków służbowych a nie indywidualnej decyzji o przeniesieniu tam w sposób stały jego interesów życiowych. Przepisy pragmatyki służbowej przewidują bowiem możliwość rekompensowania pracownikom wykonującym obowiązki służbowe poza granicami kraju niedogodności z tym związanych, m.in. poprzez możliwość zamieszkania wraz z najbliższymi członkami rodziny. Miejscem zamieszkania rodziny nadal pozostaje nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 3, która służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. W miejscu tym skoncentrowane są ich plany życiowe. W Polsce posiadają samochód osobowy, który jest zarejestrowany i ubezpieczony. Korzystają z niego podczas pobytu w kraju. Obaj synowie uczestniczą w programie C – nauki w polskiej szkole. Osobiście zdają egzaminy do kolejnych klas w SSP nr [...] w Ł. W miejscu oddelegowania nie przysługują im żadne świadczenia socjalne ze względu na tymczasowy charakter pobytu i rodzaj wizy ([...]). Zdaniem skarżącego, powyższe dowodzi tymczasowości opuszczenia kraju i nie jest równoznaczne ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. W okolicznościach tej sprawy nie można utożsamiać użytego w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. pojęcia "zamieszkiwania" z faktycznym pobytem w sposób stały jednostki uprawnionej do świadczeń na terenie kraju. Rodzina spełnia warunki zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż trzeba uwzględnić szczególne okoliczności, które spowodowały wyjazd rodziny do Stanów Zjednoczonych Ameryki. Ewentualne pozostanie ojca z dziećmi w Polsce nie spowodowałoby wstrzymania wypłaty świadczenia. Składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne są regularnie odprowadzane przez pracodawcę żony. W odwołaniu wskazał termin, w jakim rodzina będzie przebywać w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przywrócenie wypłaty świadczenia "począwszy od lutego 2018 r.".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji stwierdził, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego w okresie, na jaki skarżący ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wraz z dziećmi zamieszkiwał i zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z oświadczenia złożonego 4 stycznia 2018 r. o przebywaniu wraz z rodziną w Stanach Zjednoczonych Ameryki i wskazania tam swojego adresu pobytu, treści złożonych 1 października 2019 r. drogą elektroniczną wyjaśnień dotyczących miejsca pobytu wraz z żoną i dziećmi, oświadczenia złożonego w odwołaniu o czasowym przebywaniu w Stanach Zjednoczonych Ameryki, zaświadczenia szkoły, z którego wynika, że dzieci skarżącego od roku szkolnego 2017/2018 spełniają swój obowiązek szkolny poza szkołą (w trybie tzw. edukacji domowej), faktu, że skarżący złożył skargę w Konsulacie Generalnym Rzeczpospolitej Polskiej w Toronto. Według organu drugiej instancji, nielogicznym byłoby przyjmowanie, że skarżący, który od 4 stycznia 2018 r. przebywa na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki, jednocześnie mieszkał i mieszka w Ł. przy ul. A 3. Okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w Ł. i samochodu, wraz z dziećmi jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce jako członek rodziny, nie świadczy o tym, że w okresie świadczeniowym, na jaki wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, mieszkał i aktualnie mieszka w Rzeczpospolitej Polskiej.

W piśmie z 15 stycznia 2021 r. skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację oraz stanowisko w sprawie. Nadto skarżący podniósł, że w maju 2020 r. rodzina powróciła do kraju z nowonarodzoną córką A.S.. Miejscem zamieszkania podczas delegacji służbowej nadal pozostała nieruchomość w Ł. przy ul. A 3, służąca zaspokojeniu ich stałych potrzeb mieszkaniowych i życiowych. W Polsce rodzina przebywała średnio 3-4 miesiące w latach 2018-2019.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Rozporządzenie Rady Ministrów z 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, wydane na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. poz. 1758 ze zm.) w § 1 ustaliło, że obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazanie rodzajów obszarów, na których obowiązują dodatkowe ograniczenia, nakazy i zakazy w związku z wystąpieniem stanu epidemii obejmujący powiaty nastąpiło w wykazie będący załącznikiem do rozporządzenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta Łodzi będącego siedzibą tutejszego sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Zgodnie ze wskazaną regulacją brak jest podstaw do uzależnienia rozpatrzenia sprawy od zgody lub sprzeciwu strony. Niemożliwy jest bowiem do przewidzenia termin, w którym mogłoby nastąpić rozpatrzenie sprawy na rozprawie (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2020 r., II FSK 1745/18). Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.

Stosowne zarządzenie zostało wydane przez Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi [...] r., o czym zawiadomiono skarżącego i organ administracji. Jednocześnie poinformowano strony o możliwości złożenia pisma zawierającego stanowisko i ewentualnego uzupełnienia argumentacji. Skarżący z możliwości takiej skorzystał i złożył 15 stycznia 2021 r. opisane wyżej pismo.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.p.p.w.d., stanowiącymi materialnoprawną podstawę wydanych przez organy obu instancji decyzji, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Poza sporem pozostaje także okoliczność, że pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki nie została zawarta dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym i brak jest w tym wypadku przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie jest sporne, że skarżący od stycznia 2018 r. wraz z rodziną, w tym dziećmi A. S. i M.S., przebywał w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie przeniósł się w związku ze skierowaniem przez pracodawcę jego żony A. S. czasowo do pracy w M. od sierpnia 2017 r.

Okoliczność ta stanowiła podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia, wobec uznania przez organy obu instancji, że nie spełnia on przewidzianego w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. warunku zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenia wychowawcze.

Rozstrzygając tę kwestię, wyjaśnić należy, że wobec braku definicji ustawowej pojęcia "zamieszkiwania", koniecznym jest w rozpatrywanej sprawie odwołanie się do definicji tego pojęcia z k.c. Ustawodawca w art. 25 k.c. sformułował to pojęcie na tyle uniwersalnie, że możliwym jest jej wykorzystanie również w prawie administracyjnym. Definicja ta pozwala przy tym na rozróżnienie miejsc stałego i czasowego pobytu danej osoby, co byłoby utrudnione przy przyjęciu potocznego rozumienia pojęcia "zamieszkiwania" (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2019 r., I OSK 1527/17). Brak definicji danego pojęcia w akcie normatywnym lub danej gałęzi prawa oznacza, że w przypadku istnienia jego definicji w innej gałęzi prawa należy oprzeć się na definicji legalnej (por. uchwała SN z 9 czerwca 1976 r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7–8, poz. 86; wyrok SN z 15 stycznia 1993 r., III AAN 89/92; wyrok TK z 19 października 1994 r., K 2/94). Taka legalna definicja pojęcia "miejsce zamieszkania" zawarta jest w k.c. Jak wskazano w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 364/20 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1002/19 i z 19 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1542/20, gdyby ustawodawca uznawał za konieczne posługiwanie się terminem "zamieszkania" w innym niż kodeksowe znaczeniu, to niewątpliwie zawarłby odmienną definicję tego pojęcia w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, co jednak nie nastąpiło (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r., I OSK 956/18). Zwrócić należy uwagę, że w projekcie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. stwierdzono wprost, że: "...ustawa warunkuje prawo do świadczenia wychowawczego od zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w którym świadczenie to ma przysługiwać, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Rozwiązanie takie ma na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których ośrodek interesów życiowych danej osoby znajdowałby się w innym państwie, zaś osoba ta byłaby nadal nienależnie uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w Polsce" (druk nr 216, Sejm VIII kadencji – www.sejm.gov.pl). Wskazanie na "ośrodek interesów życiowych" stanowi wprost odwołanie do dwóch elementów pojęcia "miejsca zamieszkania" wynikających z art. 25 k.c., czyli fizycznego przebywania w danej miejscowości (corpus) i zamiaru, woli stałego pobytu (animus). Jak zauważono w doktrynie, ustalenie istnienia drugiej przesłanki jest zawsze rzeczą niełatwą i w tym zakresie przyjmuje się kryterium zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu mówi się wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (J. Gudowski (red.). Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza. Część ogólna – komentarz do art. 25 K.c., LEX/el). Od miejsca zamieszkania należy odróżnić pobyt zwykły, kiedy osoba fizyczna przebywa w danej miejscowości przez dłuższy czas i prowadzi tam aktywną działalność życiową, ale jednak nie ma lub nie uzewnętrznia zamiaru związania się na stałe z daną miejscowością, np. pracownik przebywający na kilkuletnim tylko kontrakcie w danej miejscowości (szerzej: A. Kidyba (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna. Wyd. 2 – komentarz do art. 25 K.c., LEX/el). Z tego też względu w orzecznictwie wyrażono pogląd, że nawet długotrwała przerwa w przebywaniu w danej miejscowości nie pozbawia danej osoby miejsca stałego zamieszkania. Taka sytuacja może mieć miejsce w przypadku osoby studiującej na terenie Unii Europejskiej poza krajem pochodzenia, wykonywania mandatu posła często przez więcej niż jedną kadencję, osadzenia w zakładzie karnym, czy delegowania pracownika do innego kraju na czas określony i w celu wykonania określonej czynności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 13 sierpnia 2013 r., III AUa 1529/11; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 13 stycznia 2010 r., II AKz 915/09; postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., II GW 5/06 i wyrok SN z 25 listopada 1975 r., III CRN 53/75).

Z tych względów nie można podzielić stanowiska organów administracji obu instancji, które sprowadzało się do zawężenia przesłanki "zamieszkiwania" (art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d.) jedynie do faktycznego przebywania osoby fizycznej na terytorium Polski. Konieczne w takiej sytuacji jest uwzględnienie elementu subiektywnego, czyli zamiaru stałej zmiany miejsca pobytu, także z uwzględnieniem specyfiki pracy żony skarżącego, charakteru pobytu rodziny skarżącego na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki i podejmowanej tam aktywności przez członków rodziny, wynikającej z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasady dobra rodziny, a także celu określonego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., tj. częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Oznacza to, że tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to, czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza wyjazdu na studia, w misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych (por. wyroki: NSA z 5 kwietnia 2019 r., I OSK 1527/17; WSA w Krakowie z 31 października 2019 r., III SA/Kr 856/19; WSA w Warszawie z 19 listopada 2020 r., I SA/Wa 1542/20).

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z zaświadczenia pracodawcy z 17 kwietnia 2019 r., żona skarżącego A. S. została jedynie czasowo oddelegowana od 1 sierpnia 2017 r. do pracy w M. w Stanach Zjednoczonych Ameryki. W piśmie z 3 października 2019 r., opatrzonym datą 2 października 2019 r., Dyrektor Społecznej Szkoły Podstawowej nr [...] poinformował, że dzieci skarżącego A.S. i M. S., uczestniczyły w projekcie edukacyjnym Polskich Szkół Internetowych C przeznaczonym dla obywateli polskich czasowo przebywających poza granicami kraju. Społeczna Szkoła Podstawowa nr [...] jest szkołą partnerską Polskich Szkół Internetowych, a dzieci skarżącego od roku szkolnego 2017/2018 spełniały w niej obowiązek szkolny poza szkołą (w trybie tzw. edukacji domowej) i regularnie przystępują do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych. W roku szkolnym 2019/2020 A.S. oraz M.S. nadal byli uczniami Społecznej Szkoły Podstawowej nr [...] i spełniali w niej obowiązek szkolny poza szkołą. Dzieci skarżącego podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych Ameryki pozostały zatem w dalszym ciągu w polskim systemie edukacji. Z oświadczeń skarżącego składanych w trakcie postępowania przed organami administracji jednoznacznie wynikał zamiar powrotu do kraju do stałego miejsca zamieszkania w Ł. Należy zwrócić uwagę, że wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w odwołaniu skarżący wskazał, że okres czasowego skierowania żony do pracy w Stanach Zjednoczonych Ameryki zakończy się w sierpniu 2020 r. W odwołaniu skarżący wskazał także na fakt posiadania wizy [...] (dla pracowników oddelegowanych do amerykańskiego oddziału firmy i członków ich rodzin, współmałżonka). Z pisma skarżącego z 15 stycznia 2020 r. natomiast wynika, że już w maju 2020 r. wraz z rodziną wrócił do kraju (k. 33, 35). Zdaniem sądu, oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie, wbrew stanowisku organów orzekających zaprezentowanym w uzasadnieniach wydanych decyzji, mamy do czynienia jedynie z tymczasową zmianą miejsca pobytu, które pozostaje bez wpływu na stałe miejsce zamieszkania skarżącego i jego rodziny. Skarżący konsekwentnie podkreślał brak zamiaru pozostania na stałe w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie przybywał w związku z czasowym świadczeniem pracy przez żonę. Niewątpliwie, gdyby zamiarem skarżącego było pozostanie na stałe w Stanach Zjednoczonych Ameryki i umieszczenie tam głównego ośrodka aktywności życiowej, to nie podejmowałby wysiłków związanych z realizacją obowiązku szkolnego przez dzieci w polskim systemie edukacji, nie utrzymywałby w dalszym ciągu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mienia w postaci samochodu i nieruchomości.

W tym stanie rzeczy, w ocenie sądu, uznać należy, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, czyli art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a naruszenie to niewątpliwie ma wpływ na sposób rozpatrzenia niniejszej sprawy. Organy obu instancji dokonały przy tym niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego i wyciągnęły na jego podstawie niewłaściwe wnioski naruszając art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 924), powoływanej dalej jako: "ustawa zmieniająca", w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych i nierozpatrzonych do dnia 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 30 września 2019 r. W sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych po dniu 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 31 maja 2021 r. (art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej). W przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze na okres, o którym mowa w art. 7 ust. 2, złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami do dnia 31 sierpnia 2019 r., ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 października 2019 r. (art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej). W przypadku złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 30 września 2019 r., prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie tego wniosku ustala się, począwszy od dnia 1 lipca 2019 r., o ile prawo do świadczenia wychowawczego w okresie, na który jest ustalane, nie jest przyznane (art. 10 ustawy zmieniającej). Z art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. wynika z kolei zasada, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący 29 sierpnia 2019 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci M. S. i A. S. na okres 2019/2021, zaś 30 kwietnia 2019 r. złożył wniosek o ustalenie tego prawa na dziecko A. S. na okres 2018/2019 (uzupełniony wniosek z 30 maja 2019 r.). Na podstawie tych wniosków prawo do świadczenia wychowawczego nie może zatem zostać przez organ administracji ustalone począwszy "od lutego 2018 r.", o co wnosił w skardze skarżący.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględniając zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) ponownie rozpozna złożony przez skarżącego wniosek z 29 sierpnia 2019 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci M. S i A. S.. Uwzględni przy tym okoliczność, że 30 kwietnia 2019 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie tego prawa na dziecko A. S..

Biorąc powyższe pod uwagę sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

dc