Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1095/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 zdanie pierwsze
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 214 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 194 poz 6 art. 1 ust. 2
law: Rozporządzenie Wykonawcze Rady (UE) NR 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzające ostateczne cło antydumpingowe nałożone  rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na  przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji*
journal: Dz.U.UE.L 2012 nr 275 poz 1 art. 2 zdanie pierwsze
law: Rozporządzenie Wykonawcze Rady (UE) NR 924/2012 z dnia 4 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 91/2009 nakładające  ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 58/14 w sprawie ze skargi C. S.A. Spółki Akcyjnej w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wyrokiem z dnia 27 marca 2014 r. (sygn. akt III SA/Gd 58/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił skargę C. S.A. z siedzibą w [...], uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. (nr [...]) oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] września 2013 r. (nr [...]), określającą kwotę ostatecznego cła antydumpingowego i podatek od towarów i usług z tytułu importu towaru ujętego w zgłoszeniu celnym z [...] listopada 2010 r. Ponadto Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, a także zasądził od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki 5533 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organów celnych zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach. Organy te ustaliły, że w dniu [...] listopada 2010 r. C. S.A. (za pośrednictwem przedstawiciela pośredniego) zgłosiła do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu importowany z Malezji towar w postaci "śrub z łbem sześciokątnym", deklarując kod Taric 7318 15 89 81 i preferencyjną stawkę celną 0%. Zgłoszenie to zostało zarejestrowane na podstawie art. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 966/2010 z dnia 27 października 2010 r. wszczynającego dochodzenie dotyczące możliwego obchodzenia środków antydumpingowych nałożonych na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w drodze przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, i poddającego ten przywóz rejestracji (Dz. Urz. UE L 282 z dnia 28 października 2010 r., s. 28; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 966/2010"). Postanowieniem z [...] lipca 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie kontroli wspomnianego zgłoszenia celnego, a następnie decyzją z [...] września 2013 r. (utrzymaną w mocy przez Dyrektora Izby Celnej decyzją z [...] grudnia 2013 r.) określił kwotę ostatecznego cła antydumpingowego Typ A30 w wysokości [...] zł oraz określił podatek od towarów i usług z tytułu importu towaru ujętego w przedmiotowym zgłoszeniu celnym w wysokości [...] zł. Zdaniem organów celnych, przy wyliczaniu kwoty cła antydumpingowego należało zastosować stawkę 85%, stosownie do postanowień rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. Urz. UE L 194 z dnia 26 lipca 2011 r., s. 6; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 723/2011"), które wprawdzie obowiązuje od dnia 27 lipca 2011 r., ale działa wstecz dla wszystkich zgłoszeń celnych podlegających rejestracji na podstawie rozporządzenia nr 966/2010.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powołując się na treść art. 201 ust. 1a i ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z dnia 19 października 1992 r.; dalej powoływanego jako WKC), Sąd wskazał, że co do zasady datą decydującą o tym, jakie przepisy prawa celnego należy stosować przy określaniu długu celnego w typowej sytuacji, gdy towar zostaje dopuszczony do obrotu, jest data przyjęcia zgłoszenia celnego. Jednak specyficzny i wyjątkowy charakter ma postępowanie w sprawie dotyczącej cła antydumpingowego, gdy zgłoszenie celne zostało dokonane przed datą wejścia w życie rozporządzenia nakładającego ostateczne cło antydumpingowe.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotowy towar w dacie dokonania zgłoszenia celnego podlegał rejestracji na podstawie przepisów rozporządzenia nr 966/2010 - na czas dochodzenia, o jakim mowa w tytule tego aktu prawnego. Ponieważ procedura dochodzeniowa wykazała, że ostateczne cła antydumpingowe nałożone na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chin były - poprzez przeładunek w Malezji - przedmiotem ich obchodzenia, to Rada (UE) w dniu 18 lipca wydała rozporządzenie nr 723/2011. W rozporządzeniu tym wskazano, że ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 z dnia 26 stycznia 2009 r. nakładającym ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz. Urz. UE L 29 z dnia 31 stycznia 2009 r., s. 1; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 91/2009"), m.in. na przywóz towarów oznaczonych kodami Taric 7318 15 89 81, zostaje rozszerzone na analogiczne towary wysyłane z Malezji. Ustalając wysokość cła antydumpingowego, organy celne musiały - zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 723/2011 - odwołać się do przepisów rozporządzenia nr 91/2009, określających wysokość stawki ostatecznego cła antydumpingowego mającego zastosowanie do "wszystkich pozostałych przedsiębiorstw" na 85%.

Sąd zwrócił jednak uwagę, że 28 lipca 2011 r. organ rozstrzygania sporów Światowej Organizacji Handlu przyjął szereg zaleceń i ustaleń dotyczących przepisów rozporządzenia nr 91/2009, z których wynikało, że naruszają one Porozumienie Antydumpingowe (ADA), stanowiące integralny element wspólnotowego porządku prawnego. W konsekwencji Komisja Europejska wszczęła przegląd stosowanych środków antydumpingowych i w jego wyniku zostało wydane rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 924/2012 z dnia 4 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 91/2009 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowe (Dz. Urz. UE L 275 z dnia 10 października 2012 r., s. 1; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 924/2012"), które weszło w życie 11 października 2012 r. Na mocy tego rozporządzenia stawka ostatecznego cła antydumpingowego, mająca zastosowanie do ceny netto na granicy Unii, przed ocleniem, dla produktów wytwarzanych przez "wszystkie przedsiębiorstwa" (dodatkowy kod Taric - A999) została obniżona do wysokości 74,1%.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, przy ustalaniu wysokości cła antydumpingowego organy celne powinny były zastosować przepisy rozporządzenia nr 924/2012. Natomiast zastosowanie przez organ stawki celnej wynikającej z pierwotnej wersji rozporządzenia nr 91/2009 stanowiło akt stosowania prawa, które nie obowiązywało w żądnej z dat istotnych dla ustalenia stanu prawnego (ani w dacie dokonania zgłoszenia celnego, ani w dacie orzekania przez organy obu instancji). Sąd podkreślił, że zasada zgodnej interpretacji prawa wspólnotowego z Porozumieniem Antydumpingowym stoi na przeszkodzie stosowaniu aktów wtórnego prawa wspólnotowego w takim zakresie, w jakim naruszają one normy zawarte w tym Porozumieniu. Niezgodność rozporządzenia nr 91/2009 w istotnym dla sprawy zakresie z Porozumieniem Antydumpingowym została uznana przez Komisję Europejską, co doprowadziło do wydania rozporządzenia zmieniającego nr 924/2012. Wobec tego nie można - zdaniem Sądu pierwszej instancji - akceptować powołania się przez organy na stan prawny uznany przez właściwy organ wspólnoty za wadliwy w odniesieniu do zobowiązań Wspólnoty wynikających z umowy międzynarodowej, której jest ona stroną.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor Izby Celnej w [...]. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

- art. 201 ust. 2 w zw. z art. 67 oraz art. 214 ust. 1 WKC poprzez przyjęcie, że dla zastosowania właściwej stawki cła antydumpingowego istotny jest dzień wydania decyzji i stawki cła antydumpingowego obowiązujące w dniu wydania decyzji, a nie właściwe dla daty przyjęcia zgłoszenia celnego o dopuszczenie do wolnego obrotu;

- art. 1 w zw. z art. 2 zd. 2 rozporządzenia nr 924/2012, poprzez przyjęcie, że stawki cła antydumpingowego tam określone mają zastosowanie do towarów objętych zgłoszeniami celnymi złożonymi przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia,

- art. 2 rozporządzenia nr 924/2012 w zw. z art. 2 oraz art. 207 ust. 1 (dawny art. 133 ust. 1 TWE) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TfUE) poprzez jego błędną wykładnię prawną prowadzącą do złamania zasady równości i jednolitości traktowania, a w konsekwencji do przyjęcia normy prawnej skutkującej niejednolitym traktowaniem i dyskryminacją fiskalną podmiotów w związku z niewykorzystaniem przez nich administracyjnych środków odwoławczych lub w zależności od, niezależnego od strony, czasu zakończenia odwoławczej procedury administracyjnej;

- art. 1 rozporządzenia nr 723/2011, które nakazuje odwołanie się do rozporządzenia nr 91/2009 określającego stawkę cła antydumpingowego na poziomie 85%, poprzez jego niezastosowanie;

- art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1515/2001 z dnia 23 lipca 2001 r. w sprawie środków, które Wspólnota może podjąć po przyjęciu przez organ ds. rozstrzygania sporów WTO sprawozdania dotyczącego zagadnień antydumpingowych i antysubsydyjnych (Dz. Urz. WE L 201 z dnia 26 lipca 2001 r., s. 10; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 1515/2001") poprzez niewłaściwą interpretację, tj. przyjęcie, że przepis ten odnosi się jedynie do postępowań zakończonych decyzją ostateczną w okresie obowiązywania przepisów zakwestionowanych przez organ ds. rozstrzygania sporów WTO;

- art. 297 TfUE (dawny art. 254 TWE) w zw. z art. 2 rozporządzenia nr 924/2012 poprzez:

a) dokonanie wykładni prawnej skutkującej złamaniem zasady nieretroakcji bez podstawy prawnej wynikającej z przepisu określającego datę wejścia w życie aktu prawnego, a wbrew treści przepisu;

b) błędne przyjęcie, przy dokonaniu niezgodnego ze stanem faktycznym założenia logicznego, że skoro dokonanie przedmiotowej zmiany stawki cła antydumpingowego nastąpiło w trybie sprostowania błędu, to zmieniona stawka obowiązuje ex tunc.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów sformułowanych w petitum złożonego środka odwoławczego.

Autor skargi kasacyjnej wniósł ponadto o skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE: jaką stawkę cła antydumpingowego należy stosować dla przywozu towaru, gdy jego przywóz nastąpił w okresie do 11 października 2012 r., tj. przed wejściem w życie rozporządzenia nr 924/2012, a jednocześnie w sprawie zastosowania cła antydumpingowego toczyło się postępowanie odwoławcze, które zakończyło się po 11 października 2012 r. tj. po wejściu w życie ww. rozporządzenia tj. gdy przed zakończeniem postępowania odwoławczego przed organami celnymi weszło w życie ww. rozporządzenie obniżające stawkę cła antydumpingowego z 85% do 74,1%. Natomiast jeżeli niższe stawki cła antydumpingowego mają zastosowanie do przywozu towaru przed datą wejścia w życie obniżonej stawki cła antydumpingowego, w sytuacji, gdy toczyło się postępowanie odwoławcze w sprawie zastosowania cła antydumpingowego, które zakończyło się po dniu 11 października 2012 r., to czy status prawny towaru jest odmienny w zależności od tego, czy towar został prawomocnie obłożony cłem - przed czy po wejściu w życie rozporządzenia nr 924/2012 oraz czy podmiotom, które w związku z przywozem towaru przed 11 października 2012 r. dokonały zapłaty cła antydumpingowego w wysokości 85% przysługuje roszczenie o zwrot nadpłaconej, 10% kwoty cła antydumpingowego, a jeżeli tak to na jakiej podstawie prawnej i w jakim trybie?

W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącej spółki (funkcjonującej obecnie w obrocie prawnym pod firmą [...] S.A. z siedzibą w [...]) wniósł, aby Naczelny Sąd Administracyjny, w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej, orzekł o kosztach postępowania na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. nie obciążając nimi spółki.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany - poza przypadkami nieważności postępowania, które w sprawie nie występują - granicami środka odwoławczego.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Zdaniem organu, do importowanego z Malezji towaru objętego przedmiotowym zgłoszeniem celnym miała zastosowanie stawka cła antydumpingowego wprowadzona rozporządzeniem nr 91/2009 (85%), a nie jak przyjął Sąd pierwszej instancji - rozporządzeniem nr 924/2012 (74,1%).

Rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej wymaga więc ustalenia, które z wymienionych rozporządzeń miało zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Innymi słowy, czy istniały podstawy prawne do zastosowania stawki cła antydumpingowego w zmienionej wysokości, jak przyjął Sąd pierwszej instancji. Tak zarysowana istota problemu pozwala na zbiorcze odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej.

Rozważania w tym zakresie należy poprzedzić kilkoma uwagami natury ogólnej.

Zgodnie z art. 67 WKC, jeżeli szczególne przepisy nie stanowią inaczej, datą, którą należy uwzględniać przy stosowaniu wszelkich przepisów regulujących procedurę celną, do której zgłaszane są towary, jest data przyjęcia zgłoszenia przez organy celne. Tak więc data zgłoszenia celnego decyduje też o stawce celnej właściwej dla zgłaszanego towaru. Ponadto dzień przyjęcia zgłoszenia celnego jest także wyznacznikiem dla zastosowania wobec towarów objętych zgłoszeniem celnym środków polityki handlowej, jeżeli takie mają zastosowanie do danego towaru. Chodzi mianowicie o środki pozataryfowe, takie jak środki antydumpingowe w postaci ceł antydumpingowych, wprowadzane na mocy rozporządzeń Rady (WE) w wyniku postępowania antydumpingowego prowadzonego przez Komisję Europejską, jeżeli postępowanie takie wykaże stosowanie praktyk dumpingowych w przywozie określonego towaru na wspólnotowy obszar celny.

Zasada ta podlega wyłączeniu w przypadku wskazanym w art. 80 WKC. W myśl tego przepisu, w drodze odstępstwa od art. 67 i pod warunkiem, że należności celne przywozowe za towar są należnościami określonymi w art. 4 ust. 10 tiret pierwsze, a obniżenie stawki tych należności nastąpiło po dniu przyjęcia zgłoszenia towaru, zgłaszający może wystąpić z wnioskiem o zastosowanie korzystniejszej stawki (ust. 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli towary nie mogły zostać zwolnione z przyczyn zależnych jedynie od zgłaszającego (ust. 2).

Warunkiem zastosowania obniżonej stawki należności celnej przywozowej jest zatem łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. (1) aby obniżenie tej stawki nastąpiło po dniu przyjęcia zgłoszenia o dopuszczenie do swobodnego obrotu, lecz przed dniem zwolnienia towaru oraz (2) aby przesunięcie w czasie nie wynikało z działania bądź zaniechania zgłaszającego. Jak wynika z art. 201 ust. 1a i 2 WKC, z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego i dopuszczenia do swobodnego obrotu towaru podlegającego należnościom przywozowym powstaje dług celny w przywozie.

Kwota należności celnych przywozowych jest określana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego (art. 214 ust. 1 WKC). Natomiast z treści ust. 2 tego artykułu wynika, że kwota należności celnych określana jest na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili najwcześniejszej, w jakiej istnienie długu celnego wynikającego z tej sytuacji mogło zostać ustalone na podstawie informacji posiadanych przez organ. Każda kwota należności celnych przywozowych wynikających z długu celnego, obliczana jest przez organ celny, z chwilą gdy znajduje się on w posiadaniu niezbędnych informacji, a następnie zostaje ona wpisana do rejestru lub zaewidencjonowana w inny równoważny sposób zaksięgowanie (art. 217 ust. 1 lit. a WKC).

Trzeba też wskazać, że po zwolnieniu towarów, organ celny może z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać sprostowania zgłoszenia (art. 78 ust. 1 WKC) lub też, jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują (art. 78 ust. 3 WKC).

Z przedstawionej wyżej regulacji prawnej wynika, że w postępowaniu celnym (podobnie jak w podatkowym) wyznacznikiem ustalenia właściwego reżimu prawnego jest moment zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy prawa materialnego wiążą określone skutki prawne. Oznacza to, że przy określaniu należności celnych przywozowych, o ile co innego nie wynika z przepisów prawa, późniejsza zmiana tych przepisów nie może wpływać na wymiar tych należności.

Stąd, dla ustalenia norm prawnych stanowiących normatywny wzorzec kontroli konkretnego zgłoszenia celnego, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, w sytuacji zmiany przepisów prawa nie ma znaczenia ani moment wszczęcia postępowania w sprawie, ani też moment wydania przez organ decyzji kończącej to postępowanie w I i II instancji.

Zasada lex retro non agit w odniesieniu do przepisów prawa materialnego nie ma bezwzględnego charakteru. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że na zasadzie wyjątku, gdy wymaga tego cel interesu ogólnego i gdy w należyty sposób respektowane są uzasadnione oczekiwania zainteresowanych, temporalny zakres obowiązywania aktu prawnego może rozpocząć się przed jego publikacją. Musi to być jednak wyraźnie wskazane.

Z reguły przyjmuje się więc, o ile nie wynika nic innego z przepisów przejściowych nowego aktu prawnego, że przepisy proceduralne mają zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie, w odróżnieniu od przepisów materialnych, które są zazwyczaj interpretowane w ten sposób, iż nie obowiązują w stosunku do sytuacji powstałych przed ich wejściem w życie.

Podobny pogląd jest również prezentowany w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości (zob. wyrok TS z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie C-376/02 - ZOTSiS 2005/4B-/I-3445, PP 2005/6/51, ECR 2005/4B-/I-3445).

Prawo unijne, z uwagi na chronione dobro (zapobieganie występowaniu nierównych warunków konkurencji na rynku wewnętrznym UE) oraz procedury obowiązujące przy badaniu działań dumpingowych, dopuszcza możliwość nakładania ostatecznych ceł antydumpingowych z mocą wsteczną, pod warunkiem uprzedniego objęcia przywozu towaru rejestracją.

W stanie faktycznym sprawy przywóz towarów - w związku z rozporządzeniem nr 966/2010 wszczynającym dochodzenie co do możliwego obchodzenia środków antydumpingowych nałożonych na mocy rozporządzenia nr 91/2009 - został objęty obowiązkiem rejestracji (w okresie od dnia 29 października 2010 r. do dnia 27 lipca 2011 r.), a następnie na mocy rozporządzenia nr 723/2011 objęty ostatecznym cłem antydumpingowym. Sam obowiązek uiszczenia cła antydumpingowego od towarów objętych obowiązkową rejestracją nie jest kwestionowany przez stronę postępowania, a jedynie wysokość stawki tego cła. Wynika to z faktu, że obliczenie należności z tego tytułu nastąpiło w czasie, gdy obowiązywała niższa stawka cła antydumpingowego.

Podstawowe kwestie związane z ochroną rynku wspólnotowego przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej reguluje rozporządzenie Rady (WE) nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej (Dz. Urz. UE L 343 z dnia 22 grudnia 2009 r., s. 51; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1225/2009").

Z postanowień tego rozporządzenia (art. 13 ust. 1 i 3 oraz art. 14 ust. 5) wynika, że nałożone na podstawie niniejszego rozporządzenia cła antydumpingowe mogą być rozszerzone, przez objęcie przywozów z państw trzecich, których dotyczy środek produktów podobnych, zarówno nieznacznie zmodyfikowanych, jak też niemodyfikowanych lub też ich części, w przypadku gdy obowiązujące środki są obchodzone. Postępowania w tym zakresie może być wszczęte z inicjatywy Komisji, na wniosek państwa członkowskiego lub każdej zainteresowanej strony, w drodze rozporządzenia Komisji. Może być nałożony jednocześnie nakaz odprawiania przez organy przywozu z zastrzeżeniem rejestracji lub żądania gwarancji, skutkiem czego jest rozszerzenie środków począwszy od daty nałożenia tego obowiązku.

Rozporządzeniem nr 91/2009 zostało nałożone ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej. W praktyce okazało się, iż wprowadzone środki zapobiegawcze są obchodzone przez Malezję, czego wyrazem było wszczęcie przez Komisję UE dochodzenia, a następnie rozszerzenie cła antydumpingowego na towar sprowadzany z tego kraju (rozporządzenie wykonawcze nr 723/2011).

Zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym do dnia 11 października 2012 r., stawka ostateczna cła antydumpingowego została określona na 85% w ramach dodatkowego kodu TARIC A999 odnoszącego się do wszystkich innych przedsiębiorstw niż te, które zostały wskazane w tabeli zawartej w owym przepisie. Jednocześnie zgodnie z art. 1 ust. 4 tego rozporządzenia (w brzmieniu zarówno przed zmianą jak i po zmianie) do cła antydumpingowego (o ile nie określono inaczej) mają zastosowanie obowiązujące przepisy dotyczące należności celnych przez co należy wnioskować, że chodzi o przepisy obowiązujące (1) w dacie zgłoszenia celnego i dopuszczenia do obrotu towaru lub bliskiej tym okolicznością oraz (2) w czasie rejestracji towaru. W tym miejscu podkreślić należy, że rozporządzeniem nr 966/2010 obowiązek rejestracji przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chin i obchodzonych przez wysłanie/zgłoszenie jako pochodzące z Malezji został wprowadzony na określony, zamknięty czas tj. na 9 miesięcy od 28 października 2010 r. do 27 lipca 2011 r. (art. 2 zd. 2 rozporządzenia).

Stawka cła antydumpingowego ustalona rozporządzeniem nr 91/2009 (85%) została zmieniona rozporządzeniem nr 924/2012, które zgodnie z art. 2 zd. pierwsze tego rozporządzenia weszło w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, tj. w dniu 11 października 2012 r., a więc po okresie objętym obowiązkową rejestracją towarów przywiezionych z Malezji.

Ponadto, z treści motywów zmieniającego rozporządzenia (pkt 3, 6, 7) wynika, że Komisja dokonała ponownej oceny ostatecznych ustaleń dochodzenia pierwotnego, biorąc pod uwagę zalecenia i orzeczenia DSB. Ponowna ocena opierała się na informacjach zebranych w pierwotnym dochodzeniu oraz na informacjach zgromadzonych po opublikowaniu zawiadomienia z dnia 6 marca 2012 r. Z zastrzeżeniem, że sprawozdania objęte badaniem nie miały wpływu na ustalenia zawarte w motywach 40-57 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych dotyczących produktu objętego postępowaniem i produktu podobnego.

Z kolei z końcowych motywów rozporządzenia nr 924/2012 (pkt 137 i 138) wynika, że środki antydumpingowe mające zastosowanie do przywozu niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej, nałożonych rozporządzeniem nr 91/2009, powinny zostać utrzymane oraz że przywóz od przedsiębiorstwa Bulten Fasteners Chiny powinien podlegać stawce celnej równej 0%. Ponowa ocena potwierdziła wyrządzanie szkody przez dumping, stwierdzony w pierwotnym dochodzeniu. Z uwagi jednak, iż jednemu producentowi eksportującemu przyznano zgodę na indywidualne traktowanie zgodnie z zaleceniami dotyczącymi art. 9 ust. 5 rozporządzenia podstawowego, sformułowanymi w sprawozdaniach DSB, Komisja dokonała odpowiedniej zmiany art. 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych. Skutkiem tego było zweryfikowane cła antydumpingowe obliczonego dla niektórych przedsiębiorstw wymienionych w tabeli w art. 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ceł ostatecznych.

Procedura, na podstawie której doszło do zmiany ceł antydumpingowych oraz treść art. 2 zd. pierwsze rozporządzenia nr 924/2012 nie pozwala więc przyjąć, iż obniżone cło ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed daty wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego. Z poddanych analizie przepisów prawa wynika w sposób jednoznaczny, że organ stosujący prawo nie ma swobody w określaniu daty wejścia w życie przepisów prawa unijnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ celny prawidłowo zatem określił należność z tytułu cła antydumpingowego, przyjmując za podstawę regulację prawną z okresu rejestracji towarów. Tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji należało uznać w powyższym zakresie za błędne. Podkreślenia ponownego wymaga bowiem to, że ewentualny skutek retroaktywny aktu prawnego powinien stanowić wyjątek od reguły oraz wyraźnie wynikać z treści tego aktu. W przypadku braku tego rodzaju uregulowań ma zastosowanie art. 297 ust. 1 akapit trzeci TfUE. W myśl tego przepisu akty ustawodawcze wchodzą w życie z dniem w nich określonym lub, w jego braku, dwudziestego dnia po ich publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Przenosząc powyższe na stan sprawy, oznacza to, że zmieniona rozporządzeniem nr 924/2012 stawka cła antydumpingowego (74,1%) mogła mieć zastosowanie do należności z tego tytułu naliczanych od przywozu towaru zgłoszonego po wejściu tego rozporządzenia w życie, tj. po dniu 11 października 2012 r., a co za tym idzie do towarów objętych przedmiotowymi zgłoszeniami miała zastosowanie stawka cła antydumpingowego (85%) wprowadzona rozporządzeniem nr 91/2009. Przemawia za tym również to, że w zamkniętym okresie rejestracji spornych towarów (od 28 października 2010 r. do 27 lipca 2011 r.) stawka cła antydumpingowego była niezmienna i wynosiła 85%.

Zatem za błędny należało uznać pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, według którego organ celny powinien był zastosować stawkę cła antydumpingowego w obniżonej wysokości. Mylny pogląd Sądu pierwszej instancji w tej kwestii, jak należy wnioskować z treści zaskarżonego wyroku, wynika nie tylko z niewłaściwego rozumienia powołanych wcześniej przepisów, ale również rozporządzenia nr 1515/2001. Jak wynika bowiem z punktu 6 wprowadzenia do rozporządzenia nr 1515/2001, zalecenia ujęte sprawozdaniach przyjętych przez ORS (Organ Rozstrzygania Sporów) mają wyłącznie skutek przyszły. Tym samym – jak wynika z art. 3 tego rozporządzenia – wszelkie środki (które Wspólnota może podjąć po przyjęciu przez organ ds. rozstrzygania sporów WTO sprawozdania dotyczącego zagadnień antydumpingowych i antysubsydyjnych) stają się skuteczne od daty ich wejścia w życie i nie stanowią podstawy do zwrotu opłat celnych pobranych przed tą datą, chyba że ustalono inaczej. Oznacza to, że wprowadzane środki mają co do zasady zastosowanie do oceny zdarzeń przyszłych, nie zaś tych, których stan prawny, tak jak w rozpatrywanej sprawie, został już ukształtowany w przedstawiony powyżej sposób. Z przepisu tego nie wynika zatem, aby miał on zastosowanie do spraw zakończonych prawomocnymi decyzjami, jak przyjął Sąd pierwszej instancji.

Przyjęcie tego poglądu nie tylko nie gwarantowałoby osiągnięcia w pełni wyznaczonego przepisami celu (walki z dumpingiem), ale przede wszystkim też mogłoby prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów w zakresie ceł antydumpingowych w stosunku do podmiotów będących w tym samym położeniu prawno - faktycznym, a co za tym idzie do naruszenia również konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

Podkreślić należy, że wyżej przedstawiony podgląd co do braku możliwości zastosowania z mocą wsteczną przepisów rozporządzenia nr 924/2012 i zastosowania stawki cła antydumpingowego w wysokości 74,1% zamiast stawki 85% określonej w rozporządzeniu nr 91/2009 znajduje akceptację w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki NSA: z 16 października 2014 r. o sygn. akt I GSK 1174/13, z 22 października 2014 r. o sygn. akt I GSK 1482/13, z 21 stycznia 2015 r. o sygn. akt I GSK 1421/13, z 22 października 2015 r. o sygn. akt I GSK 257/14, z 17 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GSK 818/14; treść tych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Z powyższych względów za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego wymienionych petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał przy tym, że brak jest podstaw do wystąpienia do TSUE z pytaniem prejudycjalnym o treści wskazanej w skardze kasacyjnej.

Nadto, należy zauważyć, iż Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 6 czerwca 2013 r. w sprawie C-667/11 (www.eur-lex.europa.eu) orzekł, że "Artykuł 14 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1225/2009 (...), do którego odsyła art. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 966/2010 (...) powinien być interpretowany w ten sposób, że warunki rejestracji tego rodzaju co sporne w postępowaniu głównym są zgodne z owym przepisem i są w związku z tym wystarczające do celów poboru z mocą wsteczną cła antydumpingowego w zastosowaniu art. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 (...), po przeprowadzeniu dochodzenia stwierdzającego zaistnienie obejścia ostatecznych ceł antydumpingowych nałożonych przez rozporządzenie Rady (WE) nr 91/2009 z 26 stycznia 2009 r. nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej. Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 91/2009 stawka rozszerzonego cła antydumpingowego pobieranego z mocą wsteczną od przywozów dokonanych przed wejściem w życie rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 wynosi 85% dla wszystkich innych przedsiębiorstw". Tym samym TS potwierdził (1) możliwość stosowania ceł antydumpingowych z mocą wsteczną i (2) wskazał, że stawka cła "dla wszystkich innych przedsiębiorstw" wynosi 85% dla towaru przywiezionego przed wejściem w życie rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, tj. przed dniem 27 lipca 2011 r.

Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę będzie zobowiązany uwzględnić dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię prawa.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

Orzekając w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego NSA skorzystał z uprawnienia określonego w art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze okoliczność, że przedmiotem rozpoznania Sądu na posiedzeniu w dniu 11 lutego 2016 r. były skargi kasacyjne niemal jednobrzmiące, dotyczące tożsamego problemu prawnego i stanowiące powielenie zarzutów podniesionych w rozpoznanych uprzednio przez NSA skargach kasacyjnych Dyrektora Izby Celnej w [...].