Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 318/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235 (1), art. 235 (2)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 318/15 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 9 grudnia 2015 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), , Sędziowie, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r., sprawy ze skargi A S.A. w Wałbrzychu, na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, , , oddala skargę w całości., , , , ,


UZASADNIENIE

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2015 r., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.1), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.2) i po rozpatrzeniu odwołania pracodawcy - A S.A. z siedzibą w W. od decyzji Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] października 2014 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u J. B. – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podano, że J. B. pracowała:

• od dnia 15 października 1996 r. do 30 września 1997 r. w B w W. jako szwacz (zakład zlikwidowany);

• od 3 listopada 1997 r. do 31 października 2000 r. w "C Spółka z o.o. w W. jako szwacz (zakład zlikwidowany), w tym od 3 listopada 1997 r. do 30 czerwca 1999 r. w D w W. skąd przeszła do "C" na podstawie art. 231 k.p.;

• od 28 listopada 2000 r. do 9 lutego 2007 r. w E Spółka z o.o. w W. jako szwacz;

• od 12 lutego 2007 r. do 16 września 2007 r. w F Spółka z o.o. w Ł. - Agencja Pracy Tymczasowej (aktualna nazwa: G Sp. z o.o) jako szwaczka, pracownik produkcji z miejscem świadczenia pracy w H Spółka z o.o. w W.;

• od 17 września 2007 r. do 31 stycznia 2013 r. w H Spółka z o.o. w W. jako operator szycia (w tym 15 dni urlopu bezpłatnego).

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. na skutek zgłoszenia z dnia 7 lutego 2013 r. podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez lekarza profilaktyka wszczął dnia 12 lutego 2013 r. postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u J. B.

J. B. była badana w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., który dnia [...] lipca 2013 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1) u J. B. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano: "Z wywiadu zawodowego wynika, że J. B. pracowała od 1996 do 2012 r. w narażeniu na sposób wykonywania pracy obciążający nadgarstki (...). Badana w tut. DWOMP w dniu 28 lutego 2013 r. Całość dokumentacji otrzymano 16 lipca 2013 r. Z wywiadu chorobowego wynika, że dolegliwości pojawiły się ok. 2007 r. Były to drętwienie i osłabienie dłoni, najpierw prawej potem lewej. W 2010 r. pacjentka doznała złamania kości promieniowej prawej, a w 2012 r. uraz stawu skokowego lewego. Z powodu nasilających się dolegliwości zgłosiła się do ortopedy, który w ramach diagnostyki zlecił badanie EMG. W SP ZOZ w Ś. wykonała badanie EMG nerwu pośrodkowego prawego 5 lipca 2012 r. (rozpoznano zespół cieśni nadgarstka) oraz EMG nerwu pośrodkowego lewego 28 stycznia 2013 r. (rozpoznano zespół cieśni nadgarstka lewego). Pacjentkę zakwalifikowano do zabiegu operacyjnego zespołu cieśni nadgarstka prawego (operowany 1 marca 2013 r.). (...) Badania laboratoryjne wykonane w ramach diagnostyki różnicowej (morfologia, TSH, RF, W - Rose, CRP, kwas moczowy, glukoza) w normie. Neurologicznie próba Tinela i Phalena dodatnia po stronie prawej. Badanie EMG wykonane w DWOMP we W. wykazało cechy zespołu cieśni po stronie lewej. Mając na uwadze uraz kości promieniowej prawej wykonano rtg nie wykazujące zmian pourazowych w obrębie kości promieniowej. Dokonano oceny całości dokumentacji. Wynika z niej, że pacjentka była przez wiele lat narażona na sposób wykonywania pracy polegający na ruchach zginania i prostowania w nadgarstkach w długich odstępach czasu, w wymuszonym tempie pracy. U pacjentki rozpoznano zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny - prawy operowany. Wykluczono przyczyny pozazawodowe. Mając na uwadze powyższe można z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba została spowodowana warunkami pracy."

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. na podstawie opinii jednostki orzeczniczej oraz w oparciu o ocenę narażenia zawodowego, chronometraże stanowiska pracy oraz oględziny stanowiska pracy dnia 5 czerwca 2013 r. wydał decyzję Nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1) u J. B.

Od powyższej decyzji zakład A S.A. w W wniósł odwołanie nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po przeanalizowaniu całości dokumentacji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w stosunku do jednej ze stron postępowania tj. G Sp. z o.o. w Ł.

Nadto, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. ustalił, iż organ I instancji nie prowadził przedmiotowego postępowania administracyjnego w stosunku do właściciela zlikwidowanego B w W. – E. M., która posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Zatem, postępowanie prowadzone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. było dotknięte kwalifikowaną wadą wynikającą z naruszenia podstawowych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wydał w dniu [...] kwietnia 2014 r. decyzję Nr [...] znak: [...] uchylającą zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. Nr [...] z dnia [...] września 2013 r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w W. W uzasadnieniu organ II instancji szczegółowo wskazał zakres konieczny do wyjaśnienia i rozważenia przy ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym - ustalenia pełnego stanu faktycznego poprzez określenie kręgu stron postępowania i przeprowadzenia wyjaśnień w zakresie oceny narażenia zawodowego.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie, uzupełnione m.in. o rozszerzenie kręgu stron uprawnionych w przedmiotowym postępowaniu (vide zawiadomienie z dnia 21 sierpnia 2014 r.), wyjaśnianie kwestii związanych z narażeniem zawodowym, nadto wnikliwie rozważył kwestię bytu prawnego "C" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, organ I instancji zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W oparciu o ww. ustalenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. wydał dnia [...] października 2014 r. decyzję NR [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1) u J. B.

Od powyższej decyzji zakład A S.A. w W. złożył odwołanie do D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., zarzucając m.in. naruszenie art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wpływu stosowania środków zabezpieczających/profilaktycznych na stanowisku pracy J. B., naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i pominiecie okoliczności, które świadczą - zdaniem odwołującego się - że choroba stwierdzona u pracownika nie została wywołana przez sposób wykonywania przez niego pracy. Nadto, zarzucono naruszenie § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do usunięcia wątpliwości wynikających z orzeczenia lekarskiego, w tym wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację medyczną, a także naruszenie art. 2351 oraz 2352 k.p. ponieważ nie doszło do należytego wykazania bezsporności, bądź wysokiego prawdopodobieństwa w tym zakresie.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po przeanalizowaniu całości dokumentacji, zwrócił się pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. do strony – E. G. (właścicielki zlikwidowanego podmiotu gospodarczego B w W.) - celem zapoznania i wypowiedzenia się co do treści zawartych w sporządzonej karcie oceny narażenia zawodowego. W odpowiedzi z dnia 2 stycznia 2015 r. E. G. zawarła szczegółowy opis zakresu wykonywanych czynności przez J. B. w latach 1996-1997 w B w W., który jest spójny z danymi zawartymi w karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 22 marca 2013 r.

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zważył, co następuje:

Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku J. B. ww. kryteria zostały spełnione.

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., wydal orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1). W placówce diagnostyczno-orzeczniczej I stopnia wykonano specjalistyczne badania diagnostyczne (badania laboratoryjne, diagnostyka różnicowa, konsultacja neurologiczna, badanie EMG nerwu pośrodkowego lewego i prawego, Rtg kości promieniowej prawej), które pozwoliły na stwierdzenie, iż istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej u J. B. Wykonywana praca przez ww. miała charakter usposabiający do uznania jej za przyczynę zespołu cieśni nadgarstka obustronnego tj. występowała na zajmowanych stanowiskach pracy monotypia ruchów ze szczególnym obciążeniem stawów nadgarstkowych (nadmierne prostowanie oraz z określoną częstotliwością powtarzalność ruchów), wymuszona pozycja kończyn górnych prowadząca do ucisku, pociągania lub uderzania nerwów pośrodkowych o ściany kanałów nadgarstka. Zatem, warunek dotyczący rozpoznania klinicznego choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1) u J. B. został spełniony.

Podał, że wg wiedzy medycznej (vide: opinia ergonomiczna IMP w Łodzi "Sposób wykonywania pracy jako czynnik ryzyka zespołu cieśni nadgarstka" Medycyna Pracy 2007, 58 str. 361-372 - kopia w aktach sprawy) wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka, jako skutku narażenia zawodowego związane jest z przeciążeniem struktur znajdujących się w kanale nadgarstka w stopniu prowadzącym do wystąpienia stanu zapalnego, co w konsekwencji prowadzi do ucisku na nerw pośrodkowy. Duża powtarzalność wykonywanych czynności ręcznych na stanowisku pracy, jest czynnikiem ryzyka zespołu cieśni nadgarstka. Mechanizmem wywołującym zespół cieśni nadgarstka jest wzrost ciśnienia w kanale i niedokrwienie nerwu pośrodkowego. Prostowanie nadgarstka (zgięcie grzbietowe) napina ścięgna mięśni zginaczy i nerw pośrodkowy zwiększając ucisk na jego powierzchnię grzbietową. Ciśnienie w kanale nadgarstka dodatkowo zwiększa zginanie palców i rośnie ono wraz ze zwiększeniem siły. Zgięcie ręki w nadgarstku powoduje, że ścięgna zginacza palców uciskają dłoniową powierzchnię kanału nadgarstka. Nerw pośrodkowy znajduje się między tymi ścięgnami. Przeciążenie mięśni zginaczy, brak przerw wypoczynkowych są przyczyną braku równowagi pomiędzy zginaczami i prostownikami, co prowadzi do wzrostu ciśnienia w części dłoniowej kanału nadgarstka. Podczas ruchów rąk dochodzi właśnie do obrzęku struktur znajdujących się w obrębie kanału nadgarstka.

W ocenie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. narażenie zawodowe J. B. zgodnie z kartami oceny narażenia zawodowego stwarzało ryzyko wystąpienia rozpoznanej choroby zawodowej u zainteresowanej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż w każdym okresie zatrudnienia zainteresowanej istniało narażenie zawodowe obciążające kończyny górne. Pełnomocnik strony odwołującej się poddaje w wątpliwość narażenie zawodowe na sposób wykonywania pracy obciążający nadgarstki w A S.A., co należy uznać za bezpodstawne twierdzenie, w kontekście pisma pracodawcy z dnia 3 czerwca 2013 r. kierowanego do organu I instancji, w którym widnieje zapis "Stwierdzono przeciwwskazania zdrowotne i tym samym utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy z dniem 25 września 2012 r. lekarz K. B.-T. Według załącznika do zaświadczenia wskazana zmiana stanowiska pracy - przeciwwskazana praca stale obciążająca st. nadgarstków." Nadto, protokół oględzin stanowisk pracy J. B. w A S.A. z dnia 5 czerwca 2013 r. (potwierdzony przez upoważnioną przez pracodawcę osobę) jednoznacznie wskazuje na nadmierne obciążenie kończyn górnych - narażenie na sposób wykonywania pracy obciążający nadgarstki (np. norma zadaniowa - 600 szt. zagłówków skórzanych do foteli samochodowych na zmianę roboczą). Wskazać należy, że ocena narażenia zawodowego służy określeniu przez podmiot uprawniony, m.in. warunków pracy, mogących spowodować chorobę zawodową.

Odnosząc się do zarzutów, zawartych w odwołaniu wskazał, iż podniesione zarzuty przez stronę odwołującą się nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, jak i w czynnościach podjętych w toku postępowania. Organ I instancji wykazał pełne zaangażowanie dążąc do wyjaśnienia kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a schorzeniem J. B. Organ podjął wszelkie konieczne i możliwe czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego - zgodnie z art. 7 k.p.a., tj. przeprowadzona została wnikliwa ocena narażenia zawodowego, dokonano oględzin stanowisk pracy J. B. w A S.A. - sporządzono na tę okoliczność protokół z dnia 5 czerwca 2013 r., który został zaakceptowany przez upoważnioną przez pracodawcę osobę. Wbrew twierdzeniom strony odwołującej się uwzględniono dokumentację pracowniczą przedłożoną przez pracodawcę tj. chronometraż stanowiska pracy J. B., instrukcje pracy, zarówno w procesie orzeczniczym przez upoważnioną jednostkę medyczną, jak i dokonano jej oceny w postępowaniu administracyjnym przez organ I instancji. Wyniki dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez organ I instancji wykazały, iż zainteresowana podczas wykonywania obowiązków zawodowych była narażona na wykonywanie stereotypowych, wielokrotnie powtarzanych ruchów kończyn górnych, powodujących nadmierne obciążenie układu ruchu. Również proces orzeczniczy przeprowadzony przez uprawnionych lekarzy orzeczników wykazał, iż można powiązać zdiagnozowane u J. B. schorzenie z pracą, m.in. u strony odwołującej się - w A S.A. na stanowisku operator szycia. Dowodzi tego wskazany bezpośrednio w orzeczeniu lekarskim okres narażenia zawodowego. Podkreślić trzeba, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie poprzedzone zostało specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanej oraz analizą zgromadzonej dokumentacji. Zatem, w ocenie organu II instancji ww. orzeczenie jest obiektywne, przekonujące oraz obszernie umotywowane.

Ponadto upoważniona do orzekania w sprawach chorób zawodowych jednostka służby zdrowia wyjaśniła, że przy orzekaniu o rozpoznaniu choroby zawodowej uwzględniono wszystkie wskazania medyczne oraz wykluczono podnoszone w odwołaniu pozazawodowe przyczyny zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Wyjaśnił, że jednostki orzecznicze upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych w procesie orzeczniczym badają związek pomiędzy narażeniem zawodowym a jego wpływem na stan zdrowia, każdorazowo oceniają rodzaj narażenia zawodowego stanowiący przyczynę powstania choroby zawodowej, jak i skutek jego działania powodujący powstanie charakterystycznych schorzeń. Zaznaczył, że lekarz wydający orzeczenie lekarskie musi (zgodnie z §5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570). Jest to lekarz specjalista, który ma świadomość doniesień naukowych i dysponuje szeroką wiedzą medyczną oraz posiada odpowiednią praktykę w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych. Ustawodawca powierzył obowiązek rozpoznawania chorób zawodowych lekarzom orzecznikom, gdyż czynność ta wymaga wiedzy specjalistycznej. Ponadto proces orzeczniczy jest procesem indywidualnym i uwzględnia się w nim osobniczą wrażliwość pacjenta, którą ocenia lekarz orzecznik przy wydawaniu orzeczenia.

Odnośnie kwestii zawartej w odwołaniu A S.A., a dotyczącej przeprowadzenia dodatkowej konsultacji w placówce II szczebla diagnostycznego wskazać należy, że Państwowy Inspektor Sanitarny w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych może skierować osobę zainteresowaną na powtórne badania do jednostki orzeczniczej II stopnia, jeśli uzna to za zasadne. W przedmiotowej sprawie zarówno organ I instancji jak i organ II instancji uznały, iż nie ma umotywowanych i racjonalnych przesłanek do kierowania J. B. na kolejną konsultację medyczną i przedłużanie niniejszego postępowania administracyjnego, co godziłoby w jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego - zasadę szybkości i prostoty postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a. Organ II instancji zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny całego materiału dowodowego, w tym także orzeczenia lekarskiego, które jest w świetle regulacji § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych szczególnym rodzajem dowodu, jako opinia wyspecjalizowanej jednostki medycznej. Organ podniósł, że orzeczenie wydane przez jednostkę orzeczniczą w świetle przepisów k.p.a. ma charakter opinii biegłego, powinno być wszechstronnie uzasadnione i winno wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. Akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. Akt I SA 1200/98, publ.: LEX nr 45833). Skoro omawiane orzeczenie jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlega ono także weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. poddał takiej ocenie całość materiału dowodowego, w tym także ocenił orzeczenie lekarskie i stwierdził, że jest ono spójne z zebranym materiałem dowodowym.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących orzeczeń lekarskich i procesu diagnostycznego wyjaśnił, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych: "decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika." Zatem organ wydaje decyzje kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w innej sprawie (sygn. akt II OSK 424/13): "medycyna nie jest nauką "ścisłą", co znajduje wyraz chociażby w przywołanej (...) definicji choroby zawodowej z art. 2351 Kodeksu pracy, gdzie mowa jest m.in. o wysokim prawdopodobieństwie ustalenia wystąpienia choroby zawód owej. (...) W orzecznictwie przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w opinii lekarskiej wydanej przez uprawnioną jednostkę medyczną. (...) O wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego przy tym nie decyduje obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r., II OSK 1809/11, LEX nr 1152055)." Co za tym idzie proces diagnostyczno-orzeczniczy, nie jest uregulowany przepisami prawa - nie można oczekiwać, z uwagi na nieścisły charakter nauk medycznych, iż proces ten zostanie ujęty w sztywne ramy podlegające kontroli organów administracji. W opinii D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. właśnie z powyższych przyczyn wolą prawodawcy tryb postępowań w sprawach chorób zawodowych jest szczególny. W ramach niego jednostki orzecznicze w sposób niezależny od organów administracji dokonują rozpoznania choroby. Zatem w ocenie organu potrzeba udzielania przez biegłych szczegółowych wyjaśnień, co do stosowanych medycznych kryteriów i zasad stosowanych w trakcie diagnostyki i orzekania jest bezcelowa, gdyż w żaden sposób wyjaśnienia te nie mogłyby zostać zweryfikowane przez nieposiadający wiedzy specjalnej organ administracji. Skoro zaś, jak wskazano wyżej, organ nie jest upoważniony do wkraczania w kompetencje biegłych lekarzy orzeczników, bezcelowym wydaje się żądanie od biegłych kolejnych wyjaśnień mających na celu przedstawienie szczegółów procesu diagnostyczno-orzeczniczego. Zwrócić uwagę trzeba, iż nie można żądać, aby biegły brał udział w przeprowadzaniu kolejnych dowodów, bądź wydawał dodatkowe opinie, tylko dlatego, że konsekwentnie podtrzymuje swoje ustalenia, które nie są korzystne dla strony (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 lipca 2012 r. w innej sprawie: sygn. akt II SA/Ke 324/12; LEX nr 1224017).

Wskazać trzeba także, iż fakt stosowania przez pracodawcę niezbędnych środków profilaktycznych oraz wykonywania badań lekarskich jest regulowany oddzielnymi przepisami prawa. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 kwietnia 2005 r. winnej sprawie (sygn. akt 3 II SA/Wr 1505/03): "...(przepisy dot. profilaktyki) należy wiązać z prewencją w zakresie ochrony zdrowia w środowisku pracy, tj. ze stworzeniem takich warunków zatrudnienia by wyeliminować lub zmniejszyć ryzyko zawodowe wystąpienia zagrożeń dla stanu zdrowia pracowników z tytułu między innymi chorób zawodowych." Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1862/97) podkreślił, iż przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących profilaktyki zdrowotnej pracowników rzutuje tylko na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Istotne znaczenie dla powstania choroby w związku z warunkami pracy ma osobnicza, indywidualna wrażliwość pracownika na czynniki szkodliwe występujące w pracy. Oznacza to, że nie każdy pracownik zatrudniony w tych samych warunkach zachoruje na chorobę zawodową.

Z obowiązujących przepisów nie wynika, aby organy orzekające w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej miały obowiązek ustalania, u którego pracodawcy choroba zawodowa powstała. Ich zadaniem jest jedynie stwierdzenie, czy istniejące schorzenie ma charakter zawodowy, bowiem w przypadku, gdy pracownik świadczył pracę dla kilku podmiotów, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową bez znaczenia jest, w jaki stopniu zostało ono spowodowane zatrudnieniem u każdego z tych pracodawców z osobna. Ewentualna zaś odpowiedzialność pracodawcy, będąca następstwem stwierdzenia choroby zawodowej u osoby świadczącej na jego rzecz pracę w narażeniu zawodowym, stanowi odrębną kwestię, która wykracza poza zakres postępowania administracyjnego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2014 r. w innej sprawie: sygn. akt II OSK 936/13). Zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2009 r. wyrażoną w innej sprawie (sygn. akt II OSK 1794/08): "do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie zakładowi pracy decyzji w myśl § 8 ust 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika".

Skargę na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2015 r., znak sprawy [...] złożyła A S.A.

Wskazanej decyzji zarzuciła:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) zwanej dalej "k.p.a." polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego sprawy, a to karty oceny narażenia zawodowego dotyczącej zakładu pracy strony skarżącej, karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej dla zakładu pracy F Sp. z o.o. jak również wydanego w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] poprzez ustalenie, że w okresie, w którym J. B. (dalej "pracownik") była zatrudniona u strony skarżącej pracowała ona w warunkach narażenia zawodowego, podczas gdy z treści wskazanego orzeczenia lekarskiego, które zostało uznane przez organy obu instancji za wiarygodne w całości wynika, że warunki pracy w F sp. z o.o. nie wskazują na pracę w narażeniu zawodowym. Pomimo tego organy obu instancji uznały, iż w zakładzie pracy strony skarżącej występowały warunki narażenia zawodowego choć były one analogiczne z warunkami pracy występującymi w F sp. z o.o.,

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to § 6 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 5 w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem" poprzez przyjęcie orzeczenia lekarskiego wydanego przez DWOMP za podstawę zaskarżonej decyzji, pomimo iż nie zawiera ono uzasadnienia należycie wyjaśniającego przyczynę uznania schorzenia pracownika za chorobę zawodową, co uniemożliwia kontrolę jego prawidłowości,

3) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak ustalenia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, a w szczególności niedostateczne wyjaśnienie wpływu stosowanych w zakładzie pracy strony skarżącej środków ochrony indywidualnej na możliwość wystąpienia u pracowników chorób zawodowych.

Mając na uwadze wskazane zarzuty wnoszę o:

1) uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 135 p.p.s.a. zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji - obu w całości,

2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego, według norm przepisanych.

W ocenie strony skarżącej orzeczenie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść decyzji.

Dalsza część uzasadnienia odnosiła się do poszczególnych zarzutów.

Ad 1. Orzeczenie lekarskie wydane w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej jest kluczowym, obok karty oceny narażenia zawodowego, dowodem w sprawie. Wynika to wprost z treści § 8 ust.1 rozporządzenia, zgodnie z którym decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowe albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Treść wskazanych dokumentów nie może zatem budzić żadnych wątpliwości. W przeciwnym razie ustalony na ich podstawie stan faktyczny sprawy nie będzie wiarygodny, co uniemożliwi wydanie prawidłowej decyzji administracyjnej.

W ocenie strony skarżącej w niniejszej sprawie zachodzą rozbieżności między treścią orzeczenia lekarskiego, a sporządzonymi w toku postępowania kartami oceny narażenia zawodowego w zakładach pracy F sp. z o.o. oraz A S.A.

Wskazać należy, że podczas zatrudnienia w F sp. z o.o. w okresie od 12 lutego 2007 r. do dnia 16 września 2007 r. pracownik faktycznie świadczyła pracę w H sp. z o.o. (obecnie A S.A.). F sp. z o.o. jest bowiem agencją pracy tymczasowej, która kierowała pracowników m.in. do strony skarżącej. Zatem warunki zatrudnienia, jakie panowały podczas zatrudnienia u obu tych pracodawców uznać należy za analogiczne. Pracownik wykonywała w obu zakładach te same czynności polegające głównie na szyciu zagłówków i pokrowców na fotele samochodowe. Odmienne pozostawały jedynie formalne elementy stosunku pracy. Nie jest zatem możliwe, by tylko w jednym zakładzie pracy występowały warunki sprzyjające powstaniu choroby zawodowej.

Do odmiennego wniosku doszedł lekarz orzecznik w orzeczeniu lekarskim nr [...]. Stwierdzono tam, iż podczas kariery zawodowej pracownik pracowała w narażeniu zawodowym w następujących okresach:

1) 15 października 1996 r. - 30 września 1997 r.,

2) 3 listopada 1997 r. - 31 października 2000 r.,

3) 28 listopada 2000 r. - 9 lutego 2007 r.,

4) 17 września 2007 r. - 31 stycznia 2013 r.

Lekarz orzecznik nie uznał przy tym by pracownik pracowała w warunkach narażenia w okresie zatrudnienia w F sp. z o.o. tj. od dnia 12 lutego 2007 r. do 16 września 2007 r. Uzasadniony wydaje się zatem wniosek, że w ocenie lekarza orzecznika w okresie, kiedy pracownik świadczyła pracę w H sp. z o.o. będąc skierowana tam przez agencję pracy tymczasowej panowały w tym zakładzie pracy inne warunki pracy, niż gdy pracownik świadczyła pracę w tym samym zakładzie pracy, ale na podstawie umowy o pracę zawartej bezpośrednio z H sp. z o.o.

Organ zarówno I jak i II instancji nie dostrzegł tego uchybienia i uznał orzeczenie lekarskie za wiarygodne w całości. Pogląd taki uznać należy za błędny. Bez wątpienia orzeczenie lekarskie we wskazanym zakresie jest sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, a w szczególności z kartami oceny narażenia zawodowego sporządzonymi dla F sp. z o.o. i A S.A. Z dokumentów tych wynika, że w okresie zatrudnienia zarówno w F sp. z o.o., jak również w A S.A. pracownik zajmowała się szyciem zagłówków skórzanych. Sposób świadczenia pracy w obu przypadkach nie różnił się w znaczący sposób. Również efektywny czas przeznaczony na szycie u obu pracodawców był podobny. Z tego względu konieczne jest wyjaśnienie, dlaczego tylko warunki pracy w A S.A. uznane zostały przez lekarza orzecznika za sprzyjające powstaniu choroby zawodowej. Lekarz orzecznik powinien wyjaśnić, czy w żadnym z tych zakładów pracownik nie świadczyła pracy w narażeniu zawodowym, czy też w obu zakładach występowało to narażenie. W przypadku stwierdzenia, że narażenie istniało wyłącznie w A S.A. lekarz powinien szczegółowo uzasadnić swój wniosek. Wyjaśnień takich brak jednak w orzeczeniu lekarskim nr [...]. Organ w takiej sytuacji nie powinien pomijać nieścisłości zawartych w treści orzeczenia lekarskiego, lecz powinien dążyć do ich wyjaśnienia. Wskazać należy, że w odwołaniu z dnia 2 października 2013 r. strona skarżąca zwróciła uwagę na konieczność wystąpienia na podstawie § 8 ust. 2 rozporządzenia do lekarza orzecznika, który wydał orzeczenie lekarskie o sporządzenie dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub też zwrócenie się do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjęcie innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego.

Wyjaśnienie wskazanych wątpliwości pozwoli ustalić w jakim okresie pracownik faktycznie świadczyła pracę w warunkach narażenia zawodowego. W ocenie organu II instancji "w każdym okresie zatrudnienia zainteresowanej istniało narażenie zawodowe obciążające kończyny górne" (s. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Pogląd taki jest sprzeczny z treścią orzeczenia lekarskiego wydanego w niniejszej sprawie. Zdaniem lekarza orzecznika podczas pracy w F sp. z o.o. pracownik nie świadczyła pracy w narażeniu. Mając na uwadze fakt, że w F sp. z o.o. panowały analogiczne warunki pracy jak w A S.A. konieczne jest ustalenie, czy okres pracy w narażeniu zakończył się 9 lutego 2007 r. (zakończenie pracy w E sp. z o.o.), czy też trwał nieprzerwanie do 31 stycznia 2013 r. (zakończenie pracy w H sp. z o.o.), czy też obejmował okres od 15 października 1996 r. (rozpoczęcie pracy w B do dnia 31 stycznia 2013 r. z wyłączeniem okresu zatrudnienia w F sp. z o.o. (tj. okresu od dnia 12 lutego 2007 r. do dnia 16 września 2007 r.).

Rozstrzygnięcie tych wątpliwości jest o tyle istotne, że właśnie w 2007 r. (a więc w okresie zatrudnienia w F sp. z o.o.) wystąpiły pierwsze objawy choroby zawodowej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że "Z wywiadu chorobowego wynika, że dolegliwości pojawiły się ok. 2007 r.". Jeżeli pierwsze objawy choroby wystąpiły w okresie zaprzestania wykonywania pracy w warunkach narażenia zawodowego ponownego rozważenia wymaga ustalenie pozazawodowych przyczyn zespołu cieśni nadgarstka, a w szczególności zbadanie czy pracownik spożywała w nadmiernej ilości alkohol i kofeinę oraz czy paliła duże ilości papierosów (por. znajdujący się w aktach sprawy artykuł T. Makowiec-Dąbrowskiej, H. Sińczuk- Walczak, Z. W. Jóźwiaka i P. Krawczyk-Adamus "Sposób wykonywania pracy jako czynniki ryzyka zespołu cieśni nadgarstka" [w:] Medycyna Pracy 2007 nr 58 (4) s. 368). W przypadku gdyby lekarz orzecznik potwierdził, że w F sp. z o.o. nie panowały warunki narażenia zawodowego (a co za tym idzie również w A S.A.) brak byłoby podstaw do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej z uwagi na fakt, iż wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym nastąpiło po upływie okresu wskazanego w rozporządzeniu (dla zespołu cieśni nadgarstka okres ten wynosi 1 rok, a pierwsze udokumentowane objawy zespołu cieśni nadgarstka prawego stwierdzono 5 lipca 2012 r., zaś lewego 28 stycznia 2013 r.).

Wyjaśnienie rozbieżności między treścią opinii lekarskiej a zebranym w sprawie materiałem dowodowym ma zatem kluczowe znaczenie dla wyjaśnienia sprawy. Między treścią najważniejszych dowodów w sprawie tj. orzeczenia lekarskiego i kartami oceny narażenia udowego w istnieją rozbieżności, które nie zostały usunięte w toku postępowania. Nie można zatem ustalić dokładnego okresu, w którym pracownik wykonywała pracę w warunkach narażenia zawodowego. Tym samym istnieją wątpliwości, czy udokumentowane objawy choroby wystąpiły w okresie, w którym pracownik świadczyła pracę w warunkach narażenia zawodowego lub w ciągu roku po zakończeniu świadczenia pracy w takich warunkach.

Nie wyjaśniając powyższych wątpliwości organ II instancji dokonał dowolnej oceny dowodów przyjmując, że pracownik w każdym okresie zatrudnienia narażona była na czynniki sprzyjające powstaniu zespołu cieśni nadgarstka. Ad 2. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, podstawą wydania decyzji w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej jest orzeczenie zatrudnionego w jednostce orzeczniczej lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z późn. zm.) (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt: II SA/Po 822/13, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt: II SA/Ol 757/13, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt: II SA/Rz 333/13, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt: II SA/Sz 581/13).

Orzeczenie upoważnionego lekarza ma charakter opinii biegłego (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt: II SA/Rz 972/12). Nie oznacza to jednak, że organ powinien bezkrytycznie przyjmować rozstrzygnięcie biegłego. Organ nie jest bowiem związany rozstrzygnięciem lekarza i w przypadku, gdy istnieją wątpliwości co do jego zasadności, powinien on podjąć przewidziane przepisami rozporządzenia środki zmierzające do ich usunięcia.

Aby możliwa była ocena zasadności orzeczenia lekarskiego, powinno być ono w dostateczny sposób uzasadnione, tak by nie pozostawiało ono żadnych wątpliwości co do jego zasadności (powołany wyżej wyrok WSA z dnia 20 maja 2013 r., sygn. akt: II SA/Rz 972/13).

W ocenie strony skarżącej orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej u pracownika nie zostało w sposób należyty uzasadnione, a w związku z tym nie może ono stanowić podstawy wydania decyzji w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej. Brak jest bowiem możliwości stwierdzenia, czy poczynione przez lekarza ustalenia są logiczne i uwzględniają całość dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Trudno bowiem uznać opis czynności wykonywanych przez pracownika w poszczególnych zakładach pracy za wyjaśnienie przyczyn uznania schorzenia pracownika za chorobę zawodową. Lekarz orzecznik posługuje się również terminologią fachową nie tłumacząc jednocześnie, dlaczego wyniki poszczególnych badań świadczyć mają o zawodowym podłożu choroby pracownika. W orzeczeniu wskazano bowiem, że "badania laboratoryjne wykonane w ramach diagnostyki różnicowej (morfologia, TSH, RF, W-Rose, CRP, kwas moczowy, glukoza) w normie. Neurologicznie próba Tinala i Phalena dodatnia po stronie prawej". Nie posiadając fachowej wiedzy nie można ocenić, czy takie wyniki badań mogą z dużym prawdopodobieństwem wskazywać na zawodowe podłoże schorzenia pracownika.

Zwrócić należy również uwagę, że w przekonaniu lekarza orzecznika należy wykluczyć przyczyny pozazawodowe choroby. Brak jest jednak jakiegokolwiek wyjaśnienia tej tezy. Tak zwięzłe uzasadnienie, nie może zostać uznane za wyczerpujące wyjaśnienie przyczyn uznania schorzenia pracownika za skutek jego aktywności zawodowej. Lekarz powinien zatem doprecyzować czemu doszedł do przekonania, że nie można uznać, by dolegliwości pracownika miały podłoże wyłącznie zawodowe.

Przedstawione wyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku WSA w Olsztynie z dnia 21 stycznia 2014 r. (sygn. akt: II SA/Ol 1117/13) Sąd wskazał, że "Orzeczenie takie, co wynika z mechanizmu postępowania w sprawie chorób zawodowych, stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Przy czym stanowisko specjalistycznej jednostki orzeczniczej winno być zupełne, logiczne i wszechstronnie uzasadnione, wyjaśniające wszelkie wątpliwości". Ad 3. W przedstawionym na żądanie organu chronometrażu stanowiska pracy z dnia 26 kwietnia 2013 r. wymienione zostały środki zabezpieczające stosowane na zajmowanym przez pracownika stanowisku pracy. Należały do nich:

1) opaska elastyczna stawu nadgarstkowego, opaska elastyczna stawu łokciowego - wydawane na życzenie pracownika,

2) od października 2009 r. ćwiczenia rozciągające codziennie na każdej zmianie prowadzone przez przeszkolonego lidera. Ćwiczenia zostały dobrane i opracowane przez specjalistów z firmy P.,

3) maty ergonomiczne,

4) elektryczna regulacja wysokości stołu.

Z orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia 21 sierpnia 2013 r. wynika, że lekarz w ogóle nie odniósł się do stosowanych u pracodawcy środków zabezpieczających. Również organ nie próbował ustalić, czy środki te były stosowane przez pracownika (czy korzystał on z udostępnionych przez pracodawcę opasek elastycznych) oraz jaki był wpływ stosowanych przez pracodawcę środków zabezpieczających na możliwość wystąpienia u pracowników chorób zawodowych.

Strona skarżąca nie twierdzi, że organ powinien sam ustalać czy dolegliwość pracownika stanowi chorobę zawodową i czy została wywołana sposobem wykonywania przez niego pracy. Warto wskazać, iż NSA w wyroku z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie o sygn. akt: II OSK 654/12 uznał, iż "orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów". Bez wątpienia stosowane przez pracodawcę środki zabezpieczające miały wpływ na warunki w jakich praca była wykonywana oraz wiążące się z nią obciążenia. Organ powinien zatem ustalić, czy stosowane przez stronę skarżącą środki zabezpieczające zapobiegały powstaniu choroby zawodowej oraz czy nie została ona wywołana sposobem wykonywania przez pracownika pracy u pracodawcy.

W odpowiedzi na skargę organ administracji – D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutów dotyczących, F sp. z o.o. organ podał, że spółka ta była stroną niniejszego postępowania i brała w nim czynny udział. Spółka ta jest agencją pracy tymczasowej, która kierowała pracowników m.in. do pracy u strony skarżącej. Warunki pracy w trakcie zatrudnienia w spółce z o.o. jak i skarżącej są tożsame i znajduje to odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W orzeczeniu lekarskim Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. uprawnieni lekarze orzecznicy wbrew twierdzeniom strony skarżącej wskazali jednoznacznie, że J. B. w okresie pracy zawodowej od 1996 r. do 2012 r. - czyli również w okresie odbywania pracy w F spółka z o.o. - pracowała "w narażeniu na sposób wykonywania pracy". Stwierdzono też, że co prawda lekarz orzecznik na pierwszej stronie orzeczenia pominął okres zatrudnienia zainteresowanej u strony skarżącej poprzez agencję pracy tymczasowej, jednak z treści uzasadnienia lekarskiego wynika wprost, że J. B. w trakcie wykonywania pracy u skarżącej była narażona na sposób wykonywania pracy, który należy wiązać z rozwojem schorzenia, co jest spójne z zebranym materiałem dowodowym. Poza tym organ nigdy nie wykluczył F sp. z o.o. z kręgu stron, uznając, iż zarówno pracodawca pracownika tymczasowego i pracodawca użytkownik posiadają interes prawny w przedmiotowym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.

Przedmiotem oceny w zakresie określonym wyżej jest decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] marca 2015 r. [...] oraz utrzymana w mocy przez ten organ decyzja nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] października 2014 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy zespołu cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art, 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869); dalej rozporządzenie, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo- rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w §§ 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Zainteresowana została poddana badaniom w jednostce orzeczniczej tj. D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w W. Wydała ona orzeczenie Nr [...], na którym opiera się zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia [...] października 2014 r.

Stwierdza ono, że rozpoznano u J. B. przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny wymieniony w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6, § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy. Stwierdzono też, że z wysokim prawdopodobieństwem została ona spowodowana warunkami pracy.

Oceniając powyższe orzeczenie na tle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych należy zauważyć, że: spełnia ono wymagania określone w § 5. Omówione orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia wskazanej w tym przepisie. Była to jednostka orzecznicza określona w ust. 2 pkt 1 - poradnia chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy.

Opinia spełnia również wymagania określone w § 6 rozporządzenia została wydana na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Z opinii wynika jakie dodatkowe badania wykonano, że zapoznano się z dokumentacją medyczną oraz oceną narażania zawodowego.

Karta oceny narażenia zawodowego i wyjaśnienia w związku z zadanymi przez organy orzecznicze pytaniami zostały sporządzone przez E spółka z o.o. w W. z dnia 26 lutego 2013 r. i 5 marca 2013 r.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. sporządził z zainteresowaną "Kartę oceny narażenia zawodowego" dotyczącą pracy skarżącej w: B w W. w latach 1996-1997, "C" spółka z o.o. w latach 1997-2000, E spółka z o.o. a także F spółka z o.o. w okresie 12 lutego 2007 r. - 16 września 2007 r. Chronometraż stanowiska pracy - w czasie zatrudnienia w F spółka z o.o. od 12 lipca 2007 r. do 16 września 2007 r. sporządziła A S.A. w W., która zatrudniła zainteresowaną. Obecnie firma F nosi nazwę G sp. z o.o.

Była właścicielka B w W. – E. G. ustosunkowała się do opracowanej przez organ z zainteresowaną, karty narażania zawodowego. Wskazała zakres wykonywanych czynności. Uczyniła to w dwóch pismach - z dnia 2 stycznia 2015 r. oraz z dnia 1 września 2014 r.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. sporządził w dniu 5 czerwca 2013 r. protokół oględzin stanowiska pracy J. B. w A S.A. w W. Oględziny przeprowadzono w obecności pełnomocnika A, G. D. - specjalistki d/s BHP i M. P. - mistrza produkcji. Protokół określał warunki w jakich pracowała zainteresowana, wskazywał jakie rzeczy szyła oraz jakie czynności i z jaką częstotliwością przy wykonywaniu pracy wykonywała.

Do powyższego protokołu dołączono 1) instrukcję pracy, standaryzację pracy GRAF, tabelę standardowej pracy L-3, 2) standaryzację pracy, standaryzację pracy GRAF, tabelę standardowej pracy A-1, 3) chronometraż stanowiska pracy z dnia 26 kwietnia 2013 r., pismo z dnia 3 czerwca 2013 r. A S.A., kartę oceny zagrożeń.

Powyższe dokumenty były przedmiotem oceny lekarzy orzeczników - co wynika z uzasadnienia orzeczenia lekarskiego Nr [...]. Opisano w nim, w części wstępnej czynności wykonywane przez zainteresowaną ich częstotliwość i rodzaj. Lekarze orzecznicy stwierdzili w oparciu o zapis czynności, że we wszystkich zakładach, w których pracowała zainteresowana była narażona na chorobę zawodową - zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny.

W omawianym orzeczeniu lekarskim opisano szczegółowo prace, które wykonywała skarżąca w każdym kolejno zakładzie, w którym pracowała - zawsze jako szwaczka.

W opisie pracy w latach 2007 - 2013 w A S.A. wpisano, na podstawie dokumentów, że w latach tych szyła pokrowce zagłówków skórzanych do foteli samochodowych - a dalej pokrowce zagłówków materiałowych do foteli samochodowych.

Okolicznością niesporną jest, że w okresie od 12 lutego 2007 r. do 16 września 2007 r. (w chronometrażu stanowiska pracy dotyczącego zatrudnienia w spółce F wpisano mylnie datę rozpoczęcia pracy 12 lipca 2007 r.) zainteresowana była zatrudniona w spółce F ale faktycznie miejscem pracy była spółka A S.A. Zatem z powołanego w orzeczeniu lekarskim Nr [...] opisu wynika, że okres narażenia zawodowego obejmuje również rok 2007 r. czyli rok w którym była zatrudniona również w spółce F.

Przyznać należy, że w części wstępnej omawianego orzeczenia nie wskazano jako okresu narażenia zawodowego I zatrudnienia - okres zatrudnienia w spółce F.

Decyzja organu I i II instancji wyjaśnia tę kwestię, ustalając jednocześnie, że spółka F jest byłą Agencją Pracy Tymczasowej a faktycznie miejscem świadczenia pracy zainteresowanej była A.

Z kart narażenia zawodowego oraz chronometrażu obu spółek wynika, że skarżąca wykonywała od 12 lutego 2007 r. do 16 września 2007 r. te same czynności, co później będąc zatrudniona już w spółce A.

Zatem zarzuty skargi dotyczące nie objęcia w orzeczeniu lekarskim wymienionego wyżej okresu zatrudnienia jako okresu narażenia zawodowego (w spółce F) są niezasadne.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną był również fakt, że u skarżącej rozpoznano zespół cieśni nadgarstka obustronny. Zespół cieśni nadgarstka ręki prawej został zoperowany w dniu 1 marca 2013 r. Powyższe wynika z dokumentacji lekarskiej, przeprowadzonych badań, o których mówi orzeczenie lekarskie.

Wbrew odmiennemu twierdzeniu orzeczenie lekarskie mówi również że sposób wykonywania pracy polegający na ruchach zginania i prostowania w nadgarstkach w długich okresach czasu, w wymuszonym tempie pracy jest czynnikiem powodującym zespół cieśni nadgarstka. To, że takie czynności były wykonywane we wszystkich zakładach pracy przez zainteresowaną wynika z dołączonych dokumentów (karty narażenia zawodowego, protokół oględzin, chronometraż pracy). Uzasadnienie orzeczenia wymienia czynności, rodzaj i ich częstotliwość w poszczególnych zakładach pracy, w których zatrudniona była skarżąca. Ustalenia faktyczne w tym zakresie nie zostały zakwestionowane przez skarżącą.

Uzasadnienie opinii jest logiczne, spójne nie budzące wątpliwości jakie czynniki zadecydowały o stwierdzeniu, że zdiagnozowana u zainteresowanej choroba ma charakter zawodowy. Ponadto organy obu instancji przedstawiły opracowania medyczne jednoznacznie mówiące, że monotypowe ruchy zginania i prostowania w nadgarstkach są źródłem omawianej choroby - zespołu cieśni nadgarstka.

W ocenie Sądu całość materiału jakim dysponował Ośrodek dała podstawę do uznania, że choroba z wysokim prawdopodobieństwem ma charakter zawodowy. Opinia w tym względzie jest przekonywująca.

Według Sądu mając powyższe na uwadze należy uznać, że brak jest podstaw do skierowania przez organ z urzędu sprawy do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia.

Zgodnie zaś z § 7 omawianego rozporządzenia skarżący nie jest podmiotem uprawnionym do występowania z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia - taki wniosek może być złożony przez pracownika lub byłego pracownika.

Sąd w całości podziela wywody organów dotyczące zarzutu skarżącego w przedmiocie ustalenia zakładu pracy odpowiadającego za powstanie choroby zawodowej.

Z powołanych przez organy a także Sąd przepisów mających zastosowanie do rozpoznawanej sprawy nie wynika obowiązek orzeczników lekarskich ani organów wydających decyzję dokonania takich ustaleń.

Nie mają również wymienione wyżej podmioty obowiązku ustosunkowania się twierdzeń skarżącej dotyczących stosowania przez skarżącą środków zabezpieczających szwaczki przed obciążaniem rąk, które może prowadzić między innymi do choroby zespołu cieśni nadgarstka. Oczywistym jest, że jest to (stosowanie środków zabezpieczających) dobra praktyka, która ograniczy zachorowalność.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu

przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.