Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 561/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1, art. 33 § 1 pkt 10, art. 59 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 221 § 1, art. 223, art. 264 § 1, art. 536
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
article: art. 170
journal: Dz.U. 1991 nr 118 poz 512
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo  upadłościowe - tekst jedn.
article: art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmowy uchylenia dokonanych zajęć egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., na podstawie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o własne tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...] oraz uchylenia dokonanych na podstawie ww. tytułów wykonawczych zajęć egzekucyjnych.

Przedstawiając przebieg postępowania organ wyjaśnił, że wszczął przeciwko A. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych w dniu [...] grudnia 2017 r. własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za marzec, kwiecień, maj 2003 r. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w Izbie Administracji Skarbowej w P. z [...] grudnia 2017 r. doręczono zobowiązanemu w dniu [...] stycznia 2018 r. Dłużnik zajętej wierzytelności natomiast odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu [...] stycznia 2018 r. Ponadto zawiadomieniem z [...] grudnia 2017 r. dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w K.. Ww. zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanemu [...] stycznia 2018 r.

Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. A. , reprezentowany przez pełnomocnika, na podstawie art. 54 § 1, art. 59 § 1 oraz art. 33 pkt 1 w związku z art. 27 § 1 u.p.e.a., złożył "skargę na zajęcie egzekucyjne", wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość, uchylenie wszystkich dotychczas dokonanych zajęć oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zarzutów. W uzasadnieniu podania zobowiązany wskazał, że we wrześniu 2003 r. ogłosił upadłość. W opinii strony dla podmiotów, wobec których było przeprowadzone postępowanie upadłościowe oraz zakończyło się ono w sposób inny, niż umorzenie postępowania upadłościowego, tytułem wykonawczym powinna być zatwierdzona przez sędziego komisarza lista wierzytelności powstała po zakończeniu postępowania upadłościowego.

Powyższe pismo z uwagi na treść zakwalifikowano jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 18, art. 59 § 1 u.p.e.a. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. co do braku podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że postanowieniem z [...] września 2003 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość A. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P.P.U.H. "[...]" w K.. Pismem z [...] października 2003 r., uzupełnionym pismem z [...] lipca 2004 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. zgłosił Sądowi Rejonowemu m.in. wierzytelności zawarte w ww. tytułach wykonawczych do masy upadłości. Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. stwierdził ukończenie postępowania upadłościowego A. . Orzeczenie uprawomocniło się [...] maja 2015 r. Następnie [...] grudnia 2017 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wystawił przedmiotowe tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za marzec, kwiecień, maj 2003 r. Z powyższym nie zgodził się zobowiązany, który zarówno w złożonym wniosku, jak i w zażaleniu wyraził opinię, że niemożliwym jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego po zakończeniu postępowania upadłościowego na podstawie wystawionych przez organ pierwszej instancji tytułów wykonawczych.

Powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2008 r. o sygn. akt II FSK [...] organ odwoławczy potwierdził słuszność wystawienia przez organ pierwszej instancji tytułów wykonawczych i wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego po zakończeniu, toczącego się wobec niego, postępowania upadłościowego.

Za niezasadny organ uznał zarzut braku możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, bowiem w niniejszej sprawie zastosowanie ma ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która w art. 26 § 1 wskazuje, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzanego według określonego wzoru.

Ustosunkowując się natomiast do podniesionego we wniosku zarzutu niewskazania w tytule wykonawczym, że doszło do zawieszenia naliczania odsetek ustawowych podczas prowadzenia postępowania upadłościowego, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., z tytułów wykonawczych, których odpisy otrzymał zobowiązany wynika jasno, że kwota odsetek została naliczona prawidłowo, tj. od następnego dnia po terminie płatności zobowiązania do dnia ogłoszenia upadłości - pozycja E.1.3 w tytule wykonawczym. Błędna kwota odsetek podana w zajęciu wynika z pomyłki popełnionej przy wprowadzaniu danych z tytułu wykonawczego do systemu informatycznego obsługiwanego przez organ egzekucyjny. W związku z zaistniałą sytuacją zaktualizowano kwoty wskazane w zajęciu egzekucyjnym w systemie informatycznym. Powyższe nie ma jednakże wpływu na możliwość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że wadliwość tytułu wykonawczego może być przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego w ramach złożonych zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Zamknięty katalog wyszczególniony w art. 59 § 1 u.p.e.a. nie przewiduje natomiast takiej przesłanki. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności ani przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a.

W skardze z dnia [...] czerwca 2018 r. skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

1) art. 264 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wobec upadłego dłużnika, po zakończeniu postępowania upadłościowego, podstawą prowadzenia egzekucji może być inny tytuł egzekucyjny aniżeli lista wierzytelności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje na to, iż podstawą prowadzenia egzekucji w stosunku do upadłego jest wyłącznie lista wierzytelności;

2) art. 59 § 1 w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. poprzez nieumorzenie egzekucji w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o wadliwy tytuł;

3) w konsekwencji, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, w sytuacji, gdy z uwagi na wyżej podniesione zarzuty jest ono wadliwe.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota zaistniałego między stronami sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy po prawomocnym zakończeniu postępowania upadłościowego możliwe jest prowadzenie egzekucji administracyjnej obejmującej wierzytelności, które były objęte postępowaniem upadłościowym tzn. były wciągnięte na listę wierzytelności zatwierdzoną przez sędziego komisarza, ale nie zostały w całości zapłacone. Organy stoją na stanowisku, iż w przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118 poz. 512 ze zm. – dalej: "rozporządzenie"), które na mocy art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 – dalej: "P.u.n.") miało w niniejszej sprawie zastosowanie brak zakazu prowadzenia postępowania egzekucyjnego po prawomocnym ukończeniu postępowania upadłościowego. W tym zakresie powołano się na art. 170 rozporządzenia, zgodnie z którym po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z ustalonej listy wierzytelności zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy na jej poczet przez wierzyciela otrzymanej jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organu egzekucyjnego, że prawomocne ukończenie postępowania upadłościowego nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania wierzytelności, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym. Organy trafnie powołują się na powyższy art. 170 rozporządzenia, który właśnie stanowi podstawę do dochodzenia takiej wierzytelności. W komentarzu do ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (Z. Świeboda, Lexis Nexis, Warszawa 2004 s. 326) na tle art. 264 ust. 1, który w swej treści stanowi odpowiednik art. 170 rozporządzenia stwierdzono, iż zajęcie całego majątku upadłego i podział uzyskanych funduszów pomiędzy wierzycieli nie zwalnia upadłego od obowiązku całkowitej zapłaty wierzytelności upadłościowych, jeżeli w postępowaniu upadłościowym nie zostały one całkowicie zaspokojone.

Powyższe było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 556/07 (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl), przywołanym zarówno przez organ jak i przez skarżącego. Opierając się na przepisach w/w rozporządzenia, które na mocy art. 536 P.u.n. miało w niniejszej sprawie zastosowanie oraz zgodnie z obowiązującym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, uznać należy, że nie istnieją przepisy, które zakazywałyby prowadzenia postępowania egzekucyjnego po prawomocnym ukończeniu postępowania upadłościowego. Zgodnie bowiem z art. 170 rozporządzenia, po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z ustalonej listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy na jej poczet przez wierzyciela otrzymanej jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu (takie uregulowanie zawiera także art. 264 § 1 P.u.n.). Zatem prawomocne ukończenie postępowania upadłościowego nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania wierzytelności, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym. Zauważyć w tym miejscu również należy, że upadłość jest specjalnym rodzajem przymusowego zaspokojenia wierzytelności, dopuszczalnym w razie niewypłacalności dłużnika i skierowanym do całego jego majątku (egzekucja uniwersalna). Jej celem jest wspólne i równe, co do zasady, zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Podkreślić trzeba, że zakończenie postępowania upadłościowego nie powoduje wygaśnięcia obowiązku zapłaty. Przyjęcie odmiennego poglądu skutkowałoby tym, że od dłużnika, który po zakończeniu postępowania upadłościowego uzyskał lub uzyskuje środki na pokrycie zobowiązań, wierzyciel nie mógłby dochodzić wykonania zobowiązania, mimo że jest ono nadal wymagalne i nieprzedawnione. Powyższy wniosek oprzeć należy na wykładni art. 221 § 1 w związku z art. 223 P.u.n. W myśl tych przepisów, w wyniku uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, upadły dłużnik odzyskuje prawo do rozporządzania swoim majątkiem. Oznacza to, że niezaspokojone w tym postępowaniu wierzytelności mogą być dochodzone, i to z całego majątku dłużnika. Powyższe potwierdza zatem słuszność wystawienia przez organ pierwszej instancji ww. tytułów wykonawczych i wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego po zakończeniu, toczącego się wobec niego, postępowania upadłościowego.

Odnosząc się natomiast do twierdzenia strony, że jedynym dokumentem pozwalającym na prowadzenie postępowania egzekucyjnego może być tytuł wykonawczy otrzymany z sądu, a więc tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, wyjaśnić należy, że w art. 264 § 1 P.u.n. ustawodawca posługuje się pojęciem tytułu egzekucyjnego. Rodzaje tytułów egzekucyjnych wymienione są natomiast w art. 777 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1360) i odnoszą się do postępowań prowadzonych na podstawie ww. ustawy. W niniejszej sprawie zastosowanie ma ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która w art. 26 § 1 wskazuje, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzanego według określonego wzoru. Prawidłowo zatem organy stwierdziły, że tytuł egzekucyjny jest jedynie dokumentem potwierdzającym istnienie zobowiązań niezaspokojonych w toku postępowania upadłościowego, których istnienie jest oczywiste w związku z brakiem ich umorzenia przez sąd po zakończeniu postępowania upadłościowego oraz brakiem przedawnienia w związku z zapisami art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.). W świetle powyższego zarzut braku możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych uznać należy za niezasadny.

Nie znajduje uzasadnienia zarzut niewskazania w tytule wykonawczym, że doszło do zawieszenia naliczania odsetek ustawowych podczas prowadzenia postępowania upadłościowego. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., z tytułów wykonawczych, których odpisy otrzymał zobowiązany wynika, że kwota odsetek została naliczona prawidłowo, tj. od następnego dnia po terminie płatności zobowiązania do dnia ogłoszenia upadłości - pozycja E.1.3 w tytule wykonawczym. Błędna kwota odsetek podana w zajęciu wynika z pomyłki popełnionej przy wprowadzaniu danych z tytułu wykonawczego do systemu informatycznego obsługiwanego przez organ egzekucyjny. W związku z zaistniałą sytuacją zaktualizowano kwoty wskazane w zajęciu egzekucyjnym w systemie informatycznym. Powyższe nie ma jednakże wpływu na możliwość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo wskazać należy, że wadliwość tytułu wykonawczego może być przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego w ramach złożonych zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Zamknięty katalog wyszczególniony w art. 59 § 1 u.p.e.a. nie przewiduje natomiast takiej przesłanki.

Biorąc pod uwagę powyższe w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności ani przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie prowadzonego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje bowiem tylko wówczas, gdy w jego toku zaistniały przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe i niecelowe, a takie w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły. Wbrew zarzutom skargi prawidłowo organ odwoławczy w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151, art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.