Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 205/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 8, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 137 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. O. na decyzję Wojewody z dnia 20 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 października 2009 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego K. O. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 19 maja 1976 r. A. O. i K. O. sprzedali Skarbowi Państwa, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), nieruchomość położoną w G., o pow. 5,6023 ha (dawne parcele nr [...], [...], [...]) zapisaną w Kw nr [...]. Nieruchomość powyższa została nabyta z przeznaczeniem na budowę bazy transportowej Oddziału [...] dla Przedsiębiorstwa A w G..

W dniu 13 października 2006 r. K. O. wystąpił do Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości.

Decyzją z dnia 24 października 2008 r. Prezydent Miasta odmówił zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. P., stanowiącej obecnie działki nr [...], [...], [...], dawniej parcela nr [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. – Wydział Ksiąg Wieczystych.

Wojewoda, decyzją z dnia 9 grudnia 2008 r., uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta, decyzją z dnia 20 października 2010 r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że teren nieruchomości pozostaje w trwałym zarządzie B w G. (poprzednio Urzędu B) i w znacznej części stanowi urządzony parking. Część terenu zajmuje droga wewnętrzna, przystosowana do korzystania z ciężkich pojazdów. Teren wyposażony jest w infrastrukturę wodno-kanalizacyjną, deszczową oraz sieć teletechniczną i elektryczną. Działka nr [...] częściowo zabudowana jest budynkiem biurowym, który od strony północno-zachodniej usytuowany jest na tejże działce. Większa część budynku biurowego położona jest na działce sąsiedniej, to jest na działce nr [...]. Budynek administracyjno-biurowy położony na działkach nr [...] i nr [...] stanowi niepodzielną całość.

Organ I instancji wskazał, że dwóch świadków zeznało, że rozpoczęcie budowy bazy transportowej Oddziału [...] dla Przedsiębiorstwa A w G." nastąpiło w drugiej połowie lat siedemdziesiątych. Nie byli jednak w stanie podać dokładnej daty rozpoczęcia budowy. W ocenie organu I instancji potwierdzeniem faktu rozpoczęcia budowy bazy pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku jest także przyznanie przez ówczesną jednostkę nadrzędną jednego miliona starych złotych na bazę transportu i sprzętu ciężkiego w G. Zdaniem organu I instancji nieruchomość położona w G. przy ul. P., stanowiąca dawniej parcelę nr [...], a obecnie wydzielone geodezyjnie działki nr [...] – [...], została zagospodarowana zgodnie z określonym celem, to jest powstała na niej Baza Transportowa "A", a rozpoczęcie jej budowy nastąpiło w ciągu 7 lat od chwili przejęcia.

Organ I instancji powołując się na pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2000r., sygn. akt I SA 745/99, wskazał, że wykorzystanie nieruchomości na cel dla którego dokonano wywłaszczenia, a następnie zaniechanie jej wykorzystania dla tego celu, nie stanowi przesłanki pozwalającej uznać, że dana nieruchomość stała się zbędna, w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej jako u.g.n.).

Nie można zatem, w ocenie organu I instancji, mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy przedmiotowa nieruchomość, po przejęciu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono poprzez przekazanie w zarząd na rzecz Urzędu B.

Wskazując na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt OSK 623/05, organ I instancji wskazał, że nawet w sytuacji gdy nieruchomość została zagospodarowana w inny sposób niż przewidywał to cel wywłaszczenia, to zwrot nieruchomości jest możliwy jedynie gdy zagospodarowanie jest nietrwałe. Jeżeli natomiast zagospodarowanie ma charakter stały, to wówczas zwrot nieruchomości jest niemożliwy. W ocenie organu I instancji B w G. zagospodarowała przedmiotową nieruchomość w sposób trwały, przystosowując do potrzeb właściwego funkcjonowania Oddziału, ponosząc równocześnie znaczne nakłady finansowe na jej modernizację.

Odnośnie sprawy zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. P.-T., stanowiącej dawniej parcele nr [...] i nr [...] organ I instancji wskazał, że zostanie ona rozstrzygnięta odrębną decyzją z uwagi na konieczność II SA/Gd 205/10

przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując w uzasadnieniu odwołania, że organ I instancji nie wykazał, że inwestycja będąca celem wywłaszczenia została zakończona w terminie określonym w ustawie o gospodarce nieruchomościami, to jest przed dniem 19 maja 1986 r. Wnioskodawca uznał twierdzenia decyzji za udowodnione w zakresie, w jakim dotyczyły daty rozpoczęcia inwestycji. Wskazał, że kwestia zakończenia inwestycji została pominięta. Jedynymi dowodami w sprawie są dokumenty z lat 90-tych oraz zeznania świadków. Żadne dokumenty będące w dyspozycji organu I instancji nie wskazują na datę zakończenia inwestycji. W decyzji pominięto tezy zawarte w zeznaniu świadka J. K., który wskazał, że w roku jego wyjazdu na kontrakt do ZSRR, to jest w 1987 trwały prace wykończeniowe w budynku biurowym związane z przeniesieniem bazy z innej lokalizacji. Zdaniem wnioskodawcy zeznania te stanowią wystarczający dowód, że inwestycja została ukończona w dopiero w 1987r., a więc po dniu 19 maja 1986 r.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane są w art. 136-142 u.g.n. oraz że stosuje się je odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

Przeniesienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości położonej w G. nastąpiło, stosownie do treści ar. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w formie aktu notarialnego w wyniku osiągniętego porozumienia pomiędzy K. O. i A. O., a L. B. i W. P., działającymi w imieniu Skarbu Państwa.

W rozpatrywanej sprawie znaczenie ma przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. który stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Regulacja ta oznacza, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w rozpatrywanej sprawie w akcie notarialnym, oceniana w dacie rozstrzygnięcia przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Określone w pkt 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Użycie w omawianym przepisie sformułowania "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem ww. terminów roszczenie o zwrot nie będzie mogło być uwzględnione. Normę tę należałoby odczytać w ten sposób, że organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy nie została ona jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy. W razie dokonania pozytywnego ustalenia winien wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie - o odmowie zwrotu. W sytuacji zmiany (modyfikacji) celu wywłaszczenia, a więc gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej, aniżeli to przewidywał cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości jest możliwy wtedy, gdy zagospodarowanie tak wywłaszczonego terenu jest nietrwałe, to jest tego rodzaju, że daje się usunąć. W tym zakresie Wojewoda powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009r., sygn. II SA/Kr 1118/08.

Organ odwoławczy wskazał, że w świetle powyższego przepisu odmowa zwrotu nieruchomości może więc nastąpić tylko wtedy, gdy żadna z przesłanek określonych w omawianym przepisie nie zaistniała.

Jak stwierdził organ odwoławczy, w przedmiotowej sprawie w akcie notarialnym z dnia 19 maja 1976 r., Rep. [...] wymieniona jest decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji Nr [...] na budowę bazy transportowej Oddziału [...] dla Przedsiębiorstwa A w G., wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzką Komisję Planowania Gospodarczego, Nr [...] z dnia 21 lutego 1972 r., która wskazuje iż celem wywłaszczenia była wymieniona baza transportowa "A".

W myśl wyroku NSA z dnia 28 maja 2002 r., sygn. I SA 2743/00 bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, że cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie wielu lat licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu. Istotne jest to, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji grunt objęty treścią decyzji o wywłaszczeniu został II SA/Gd 205/10

wykorzystany zgodnie z celem określonym w tej decyzji.

W ocenie organu odwoławczego słusznie stwierdził organ pierwszej instancji, że wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości na cel dla którego dokonano wywłaszczenia, a następnie zaniechanie jej wykorzystania dla tego celu, nie stanowi przesłanki pozwalającej uznać, że dana nieruchomość stała się zbędna, w rozumieniu art. 137 u.g.n. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 2 marca 2004 r., sygn. SA/Bk 1444/03 w sytuacji realizacji celu wywłaszczenia późniejsze inne rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną nie mieści się w ustawowym rozumieniu "zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu".

Pomimo przekazania w zarząd Urzędowi B przedmiotowej nieruchomości nie stała się ona zbędna, gdyż została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem, dopiero potem przeznaczenie jej zostało zmienione.

Ustosunkowując się do zarzutu braku dowodów potwierdzających zakończenie inwestycji przed upływem 10 lat od zawarcia umowy sprzedaży aktem notarialnym z dnia 19 maja 1976 r., organ odwoławczy stwierdził, że sam odwołujący się przyznał, że inwestycja została rozpoczęta przed upływem 7 lat. Natomiast zarzut nie zakończenia jej przed upływem 10 lat jest chybiony, albowiem do uznania, że nieruchomości nie można uznać za zbędną jest spełnienie jednego z warunków określonych w art. 137 u.g.n., to jest albo rozpoczęcie realizacji celu przed upływem 7 lat albo spełnienie drugiego warunku, to jest ukończenia budowy zamierzonego celu w ciągu 10 lat.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym zgromadził uwierzytelnioną kopię rozliczenia kosztowego Bazy Sprzętu i Transportu "A" powstałej przy ul. O. w G., w której zawarta jest data rozpoczęcia budowy w 1975 r. oraz uwierzytelnioną kopię pisma Generalnej Dyrekcji Budownictwa Technicznego i Rurociągów Energetycznych z dnia 28 lutego 1979 r., które w swojej treści zawiera przesuniecie na miesiąc grudzień 1980r. terminu oddania do użytku Bazy Transportu i Sprzętu Ciężkiego w G.

Pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. B w G. przekazała kopie: ekspertyzy z dnia 13 grudnia 1993 r. firmy C z G., protokołu przekazania nieruchomości z dnia 14 lutego 1994, kopię planu zagospodarowania nieruchomości aktualnego na dzień jej przejęcia przez B, rozliczeń dowodów OT - G. Wymienione dokumenty, w ocenie organu odwoławczego, również potwierdzają realizację określonego celu, bowiem istotą postępowania o zwrot nieruchomości jest ustalenie celu na jaki została ona wywłaszczona oraz czy cel ten udało się zrealizować.

W dniu 3 czerwca 2008 r. przeprowadzono oględziny przedmiotowej nieruchomości, w wyniku których stwierdzono, że większa część przedmiotowej nieruchomości została trwale zagospodarowana (część budynku biurowego, miejsca parkingowe z wysepkami, wewnętrzna jedyna droga przeciwpożarowa).

Rozpatrując zarzut skarżącego dotyczący pominięcia informacji uzyskanej podczas przesłuchania J. K. organ odwoławczy uznał go za niezasadny, ponieważ zeznanie świadka o fakcie trwania prac wykończeniowych w 1987 r. jest bez znaczenia. W myśl wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 marca 2007 r., sygn. I SA/Wr 126/07, definicja "robót wykończeniowych" oznacza zespół robót mających na celu doprowadzenie budynku do stanu pełnej używalności, np. tynkowanie, zakładanie instalacji sanitarnych. Prowadzenie robót wykończeniowych traktowane jest jako pojęcie rozłączne w stosunku do wznoszenia budowli. Zgodnie z ustawą - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156 poz. 1118 ze zm.) wymienione prace wykończeniowe nie są robotami budowlanymi i nie jest wymagane do rozpoczęcia takich prac pozwolenie na budowę, ani nie dokonuje się na nie zgłoszenia. Twierdzenie, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bo trwały prace wykończeniowe inwestycji stanowiącej ten cel, jest w ocenie Wojewody nietrafne.

Organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. II SA/Kr 1118/08, zgodnie z którym, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. W ocenie sądu nie jest do przyjęcia stanowisko, że nieruchomość staje się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został, co prawda, zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminów. Wówczas w każdej sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - w szczególności, gdy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot - organ orzekający o zwrocie musiałby ustalać dokładną datę realizacji celu wywłaszczenia. Konsekwencją ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie omawianych terminów 7 albo 10 lat, byłaby konieczność wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, mimo iż nieruchomość była (lub jest) wykorzystywania zgodnie z celem II SA/Gd 205/10

wywłaszczenia już kilkadziesiąt lat. Takiej interpretacji nie sposób pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję K. O., zarzucając zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji błędną wykładnię przepisów prawa oraz niewłaściwą interpretację okoliczności faktycznych, wniósł o ich uchylenie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego ustalono, iż nie zaistniała przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w postaci jej zbędności na cel wywłaszczenia. Organy obu instancji oparły swoje ustalenia na dokumentach dostarczonych przez Urząd B oraz na zeznaniach powołanych świadków. Zaniechano wystąpienia do stosownych wydziałów Urzędu Miasta z wnioskiem o udostępnienie dokumentacji budowlanej obiektu biurowego, w szczególności nie uzyskano decyzji o pozwoleniu na użytkowanie budynku biurowego.

Zdaniem skarżącego, zakończenie realizacji inwestycji budowlanej zostaje potwierdzone decyzją o pozwoleniu na jej użytkowanie. Przepis art. 137 ust 1 u.g.n. wskazuje, że zbędność na cel wywłaszczenia jest ściśle powiązana z upływem terminu 10 lat od dnia przejęcia nieruchomości. Innymi słowy budynek biurowy posadowiony na spornych działkach winien być wykonany i oddany do użytkowania najpóźniej 19 maja 1986 r.

Skarżący stwierdził, że żaden z dokumentów nie daje podstaw do uznania,

iż z upływem 10 lat od dnia przejęcia nieruchomości cel wywłaszczenia był zrealizowany. Interpretacja zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wskazuje, że budowa budynku biurowego została zakończona miedzy rokiem 1991 a 1994. Jak wskazuje sam Wojewoda w aktach sprawy znajdują się kopia decyzji Wojewody z dnia 18 czerwca 1991 r. o nabyciu z mocy prawa przez "A" spornej nieruchomości. W decyzji jest mowa o nieruchomości niezabudowanej. Dalej w aktach pojawia się decyzja Urzędu Rejonowego z dnia 14 stycznia 1994 r. w której mowa jest o przekazaniu w zarząd B nieruchomości zabudowanej. Zdaniem skarżącego okoliczności te wskazują, że budynek został oddany do użytkowania po roku 1991 a więc po upływie 10 letniego okresu o którym mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n. Metodologia prowadzenia ewidencji budynków i budowli oraz przepisy regulujące prowadzenie rejestru gruntów narzucają w sposób precyzyjny rozróżnienie miedzy nieruchomością zabudowaną a niezabudowaną. Zabudowaną jest taka, na której posadowione są budynki lub budowle wzniesione w oparciu o właściwe decyzje w tym o decyzję o pozwoleniu na użytkowanie. Można tym samym mieć pewność, że decyzja o pozwoleniu na użytkowanie została wydana w roku 1991 lub później. W tym świetle innego wymiaru nabierają zeznania świadka J. K., który zeznał, że w roku jego wyjazdu na kontrakt zagraniczny tzn. w roku 1987 budynek nie był jeszcze ukończony.

Zdaniem skarżącego pozostałe dokumenty, przekazane przez B w G., są pozbawione większej wartości dowodowej, gdyż dotyczą lat po przejęciu nieruchomości przez B, kiedy budynek biurowy został już wykonany ponad wszelką wątpliwość.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację oraz stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlegała uwzględnieniu, albowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

II SA/Gd 205/10

Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Są przy tym obowiązane prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawna obywateli (art. 8 k.p.a.). Realizacji zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu dowodowym służy norma zawarta w przepisie art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenić może, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Nadto wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie postawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu organy obu instancji nie zastosowały się do wymogów postępowania administracyjnego wyznaczonych powołanymi przepisami.

Przedmiot niniejszej sprawy sprowadzał się do oceny, czy na nieruchomości oznaczonej jako działki gruntu nr [...], [...] i [...] położonej w G. przy ul. P. od A. O. oraz K. O. przejętej na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na realizację inwestycji polegającej na budowie bazy transportowej Oddziału [...] dla Przedsiębiorstwa A w G. został zrealizowany cel wywłaszczenia, czy ewentualnie nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., a przez to skarżący zasadnie wnosił o jej zwrot.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Mając na względzie powyższe przepisy, organy obu instancji zobowiązane były bezsprzecznie i w sposób stanowczy ustalić, czy w okresie 7 lat od dnia, w którym przejęto przedmiotową nieruchomość, rozpoczęto prace związane z realizacją inwestycji na tej działce, ewentualnie, czy przed upływem 10 lat od tegoż dnia, realizację inwestycji zakończono. Zważywszy, że nieruchomość tę przejęto pod realizację inwestycji polegającej na budowie bazy transportowej Oddziału [...] dla A w G. organy winny były zbadać, czy przedmiotowa nieruchomość została w jakikolwiek sposób objęta tą inwestycją.

W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość w rzeczywistości została w całości objęta ww. inwestycją. Mieć bowiem należy na uwadze, że nieruchomość ta oznaczona jest obecnie jako działki gruntu o numerach [...], [...] i [...]. Odnośnie działek nr [...] i [...] organy obu instancji nie dokonały takich ustaleń faktycznych, które pozwalałyby na dokonanie prawidłowej oceny stanu ich zagospodarowania pod kątem zrealizowania celu wywłaszczenia lub zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi.

Ustalenia dotyczące działki nr [...] polegały bowiem jedynie na przeprowadzeniu oględzin nieruchomości, z których wynikało, że znajduje się ona poza ogrodzonym terenem B, zaś materiał zdjęciowy zgromadzony w trakcie oględzin nie pozwala na ustalenie, na jaki cel działka ta została zagospodarowana. Skoro w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego ustalono, że teren byłej bazy transportowej Przedsiębiorstwa A w G. został przekazany Urzędowi B (później B w G.) to w sytuacji poczynienia ustaleń, że działka nr 76/3 znajduje się poza ogrodzonym terenem B, obowiązkiem organów rozstrzygających w sprawie było ustalenie, czy teren ten był objęty inwestycją, pod którą przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa.

Również w odniesieniu do objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości w części dotyczącej działki nr [...], nie zostały poczynione ustalenia pozwalające na ocenę, czy budowa bazy transportowej objęła także tę działkę. Organy ustaliły bowiem jedynie, że działka ta położna jest pomiędzy krawędzią ul. P., a ogrodzeniem B i stanowi nie użytkowany pas zieleni. Z oświadczenia przedstawiciela B II SA/Gd 205/10

wynikało ponadto, że prawdopodobnie ogrodzenie terenu znajduje się na działce nr [...]. Sprzeczności tych organy obu instancji w toku postępowania nie usunęły. Wątpliwości co do rzeczywistego umiejscowienia ogrodzenia terenu B w G. od strony działki nr [...] nie pozwalają zatem na prawidłową ocenę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu przedmiotowej nieruchomości w części dotyczącej działki nr [...]. Wątpliwości tych nie rozwiewa również znajdujący się w aktach administracyjnych materiał zdjęciowy. Obowiązkiem organów administracji było dokonanie szczegółowych ustaleń odnośnie rzeczywistego przebiegu ogrodzenia terenu B w G. Jeżeli w wyniku poczynionych ustaleń okazałoby się, że działka nr [...] w całości lub w części znajduje się poza ogrodzonym obecnie terenem B, a przedtem bazy transportowej Przedsiębiorstwa A w G. wówczas należałoby ustalić, czy działka ta została objęta inwestycją, której realizacja stanowiła cel przejęcia przedmiotowej nieruchomości.

Z tych względów Sąd uznał, że dowód z oględzin nieruchomości w dniu 3 czerwca 2008 r., w części dotyczącej działek nr [...] i [...], został przeprowadzony nieprawidłowo. Oględziny nie dały bowiem odpowiedzi na pytanie, czy ww. działki w rzeczywistości zostały zagospodarowane na cel przejęcia nieruchomości i kiedy takie zagospodarowanie nastąpiło. Tak przeprowadzony dowód nie pozwalał zatem na dokonanie wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w części dotyczącej działek nr [...] i [...], zaś dokonane na jego podstawie ustalenia należało ocenić jako dowolne, co narusza określone w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. zasady postępowania dowodowego. Dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy organ administracji winien przeprowadzić oględziny nieruchomości w sposób pozwalający na stwierdzenie, czy działki nr [...] i [...] położone są na terenie, na którym była realizowana inwestycja stanowiąca cel przejęcia przedmiotowej nieruchomości. W tym celu niezbędnym jest dokonanie szczegółowych ustaleń co do daty budowy i przebiegu istniejącego obecnie ogrodzenia terenu B w G., a przedtem bazy transportowej Przedsiębiorstwa A w G. oraz wykazanie w sposób bezsprzeczny jaki jest sposób zagospodarowania działek i kiedy ono nastąpiło. Pomocnym w tym zakresie może być sporządzenie szczegółowej dokumentacji zdjęciowej, a przede wszystkim wykonanie adekwatnych do wyników oględzin szkiców.

Prawidłowe przeprowadzenie dowodu na okoliczność stanu oraz daty zagospodarowania działek nr [...] i [...] ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem zgodnie z art. 137 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Opisane wyżej braki w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w części dotyczącej działek nr [...] i [...], skutkowały zatem koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.

Odnośnie zaś ustaleń faktycznych poczynionych przez organy w części dotyczącej działki nr [...] Sąd miał na uwadze, że mimo dokonania ustaleń

co do obecnego sposobu zagospodarowania działki organy obu instancji nie odniosły się w pełni do istniejących w zgromadzonym materiale dowodowym sprzeczności dotyczących rzeczywistej daty rozpoczęcia i zakończenia inwestycji, której realizacja stanowiła cel przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Sądu istniejące zagospodarowanie działki nr [...] (urządzony parking oraz droga wewnętrzna – przystosowane do ruchu ciężkich samochodów wraz z oświetleniem oraz infrastrukturą) wskazuje, że teren ten istotnie został zainwestowany na cele bazy transportowej Przedsiębiorstwa A w G. Parking wraz z drogą wewnętrzną należy bowiem uznać za infrastrukturę niezbędną dla funkcjonowania tego typu zakładu. Jednakże z oględzin przedmiotowej nieruchomości nie wynika, że działka nr [...] w całości jest zagospodarowana pod parking oraz drogę wewnętrzną. W protokole oględzin organ I instancji wskazał bowiem, że część działki od strony północnej stanowi nie użytkowany teren położony poza ogrodzonym terenem należącym do B. Odnośnie tej części działki organy również nie dokonały ustaleń pozwalających na ocenę, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi.

Organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji nie odniosły się ponadto do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organy uznały za udowodnioną okoliczność daty rozpoczęcia budowy bazy transportowej Przedsiębiorstwa A w G. przyjmując za dowód zeznania świadków oraz przyznane limity inwestycyjne na budowę "bazy transportu i sprzętu ciężkiego w G." określone w piśmie b. Generalnej Dyrekcji Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "D" w W. z dnia 28 lutego 1975 r. Ponadto w ocenie organu odwoławczego powołał się na treść rozliczenia kosztowego Bazy Sprzętu i Transportu II SA/Gd 205/10

"A", w której zawarta jest data rozpoczęcia budowy w 1975r. Jednakże w aktach administracyjnych znajduje się ponadto decyzja Wojewody z dnia 18 czerwca 1991 r. stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwa E w G. prawa użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego oznaczonego m.in. jako działki nr [...], [...] i [...]. Z decyzji tej ponadto wynika, że ww. Przedsiębiorstwo nabyło także prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego oznaczonego jako działka [...] wraz z prawem własności budynku znajdującego się na tej działce. Ma to o tyle znaczenie, że budynek ten jest częściowo usytuowany na działce nr [...]. Organy jednak nie wyjaśniły tej okoliczności. Ponadto w sporządzonej w dniu 13 grudnia 1993r. ekspertyzie technicznej i szacunkowej nieruchomości: Baza Sprzętu i Transportu byłego Przedsiębiorstwa E, która w ocenie organu odwoławczego potwierdza realizację celu przejęcia nieruchomości, zostały opisane poszczególne obiekty budowlane i budowle istniejące na nieruchomości. W przypadku większości budowli, w tym: dróg i placów, oświetlenia terenu, sieci telefonicznej, wodociągowej, centralnego ogrzewania, kanalizacji deszczowej i sanitarnej oraz ogrodzenia, wskazano jako rok budowy rok 1986. Organy nie wykazały, czy podana data stanowi rok rozpoczęcia, trwania budowy, czy też rok jej zakończenia. Podkreślić tu należy, że dla takiej inwestycji jak "baza sprzętu i transportu" istotne znaczenie ma budowa infrastruktury jak utwardzone place, parkingi, drogi wewnętrzne dojazdowe, oświetlenie terenu itp. W świetle treści art. 137. oraz daty przejęcia nieruchomości, to jest 19 maja 1976 r. ustalenie w/w okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mieć należy także na uwadze to, że organy administracji publicznej, zgodnie

z art. 107 § 3 k.p.a. mają obowiązek wskazania w uzasadnieniu decyzji administracyjnej faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia postawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995r. (sygn. SA/Lu 2479/94, Lex nr 27106) jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków koniecznych skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny.

Odnosząc się do zarzutów skargi, wskazać należy, że pełnomocnik skarżącego, twierdząc że zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia jest ściśle powiązana z upływem terminu 10 lat od dnia przejęcia nieruchomości, błędnie rozumie treść art. 137 ust. 1 u.g.n., który stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Mieć bowiem należy na uwadze, że oba wymienione w tym przepisie kryteria opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia, przy czym wystarczy, aby jedna ze wskazanych przesłanek została spełniona, żeby uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 179/08, Baza Orzeczeń Lex nr 496009). Przypomnieć trzeba także to, że strona skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji uznała, iż "zebrane przez Prezydenta miasta dowody wskazują, iż inwestycja została rozpoczęta przed 19 maja 1983r. i w tym zakresie wnioskodawca uznaje twierdzenia decyzji za udowodnione".

Mając na uwadze stwierdzone wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. art. 7, 77§1, 80, 107§3 ) powodują, że sprawa zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz skarżącego, nie dojrzała jeszcze do merytorycznego rozstrzygnięcia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające winny – mając na względzie przepis art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zastosować się do wytycznych zawartych w niniejszym wyroku i rzetelnie ustalić, czy przedmiotowa nieruchomość w całości lub w części (co do poszczególnych działek) stała się zbędna na cel określony w akcie notarialnym z dnia 19 maja 1976 r.

II SA/Gd 205/10

Mając na względzie wyżej wykazane naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.) Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 ust. 1 i 2 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349) Sąd zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie 440 zł, to jest kosztów wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 240 zł.