Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 375/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz -Kremis Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję .


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. C. ( dalej: strona, skarżąca) z dnia 20 stycznia 2021r. , adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. , zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką I. M. ur. [...]. ( dalej: matka strony, skarżącej) .

Decyzją z dnia [...] nr [...] , wydaną z powołaniem się na przepisy art.17 , art.20, art.23 ust.1-4 ust.4a, ust.5a-5c, art.24, art.26 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020r. poz. 111 z późn.zm.) dalej: u.ś.r., przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta P., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w P. ( dalej: organ I instancji ) odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego , wymieniona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., albowiem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki strony . Jednocześnie organ I instancji ustalił, ,że matka strony jest mężatką , lecz jej mąż ze względu na stan zdrowia ( przebywa w szpitalu po udarze) nie jest w stanie zajmować się żoną. W związku z czym zaktualizował się obowiązek alimentacyjny strony , która zajmuje się matką.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc ,że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn.. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Odwołująca się wywodziła ,że była zmuszona w listopadzie 2020r. zamknąć działalność gospodarczą ,bowiem jej matka wymaga obecnie kompleksowej całodobowej opieki , gdyż nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Podniosła, że jest jedyną osobą , na którą matka może liczyć , ponieważ mąż jej matki ( ojciec strony) sam wymaga pomocy osoby drugiej , gdyż on również nie jest w stanie sam funkcjonować. Mąż matki z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli , nie jest zdolny do sprawowania opieki nad żoną. Odwołując się podała, że został złożony wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej ojca i kwestią miesiąca jest uzyskanie przez niego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ( dalej: Kolegium , organ II instancji) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium stwierdziło ,że

błędne jest stanowisko organu I instancji, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie z powodu braku spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 bu.śr. . W tym zakresie wskazało ,że następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt. I K 38/13 ( DZ.U. z 23 października 2014r., poz. 1443), art. 17 ust. 1 b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skoro zatem na mocy wskazanego wyroku TK stwierdzona została we wskazanym zakresie niezgodność powyższego przepisu z Konstytucją, to okoliczność ta jako rzutująca na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych nie może zostać pominięta przy ubieganiu się przez nie o świadczenie pielęgnacyjne; w tym zakresie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , mimo braku spełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby nad którą sprawowana jest opieka nie jest niezbędne uprzednie dokonanie stosownych zmian ustawodawczych. Skutkuje to koniecznością takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Dokonując takiej w odniesieniu do art. 17 ust. Ib u.ś.r. należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. Natomiast

niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. Ib u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Zdaniem Kolegium dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. Ib u.ś.r. organ I instancji wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.Z powyższego wynika, że nie można odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Niezależnie od tego organ II instancji ,że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie z innego powodu, albowiem mąż matki strony nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie Kolegium obszernie wyroki stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt. I OSK 599/20 i z dnia 24 lutego 2021r. sygn. akt. I OSK 2391/20 , w których wyrażono stanowisko, wedle którego "Artykuł 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu

znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i la ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez syna na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa- Sulińska. LEX 2015). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.(...)"Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym (...) ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.(...)".

Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził ,że brak jest podstaw prawnych aby przyznać stronie świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na to, iż mąż osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia zaliczającego go do znacznego stopnia niepełnosprawności, a przepisy prawa oraz stanowisko sądów administracyjnych nie przewiduje możliwości ,aby to organ I instancji oceniał stan zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki.

Końcowo Kolegium podkreśliło, że uwzględniając wykładnię celowością art.17u.ś.r , przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m.in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową. Samo posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, istotne znaczenie ma tu zakres opieki, jej intensywność, stałość, która jest niezbędna do egzystencji osoby wymagającej opieki, zakres tej opieki powinien być tak absorbujący dla osoby ją sprawującej, że wyklucza podjęcie zatrudnienia. Z całą pewnością opieka ta znacząco powinna wykraczać poza zwykłe czynności domowe wykonywane w każdym gospodarstwie domowym takich jak gotowanie, sprzątanie, pranie i robienie zakupów. Z tego względu organ I instancji powinien rozpatrując wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze szczególną starannością ustalać zakres opieki sprawowany przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne z podziałem na czas jaki zajmuje w ciągu doby wykonanie poszczególnych czynności, dokładny opis stanu zdrowia i związanych z nim dolegliwości oraz w jaki sposób wpływają na samodzielne funkcjonowanie osoby wymagającej opieki. Takich rozważań w rozpatrywanym przypadku brak.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o :

1/uchylenie decyzji organów obu instancji ,

2/ zmianę decyzji organu II instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie decyzji organu II instancji i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania.

Skarga oparta została na zarzucie naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 u.ś.r. przez organ II instancji , co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznawania świadczenia. Skarżąca podniosła ,że małżonek jej mamy został w dniu 16 marca 2021 r. zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności , co wyklucza go z obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężności , na poparcie czego dołączyła do skargi orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] . Skarżąca podała, że jej mojej matki jeszcze przez wydaniem orzeczenie nie był w stanie opiekować się schorowaną małżonką , gdyż sam wymaga pomocy, a wydanie dla niego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało przesunięte w czasie z tego powodu, że trafił do szpitala. Końcowo podniosła, że jej matka jest osobą niepełnosprawną od wielu lat, jednak z upływem czasu jej schorzenia pogłębiły się i obecnie nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Do października 2020 r. starała się pogodzić opiekę nad matką z prowadzeniem działalności gospodarczej, jednak w związku z pogorszeniem stanu zdrowia matki jaki i ojca nie była w stanie pogodzić pracy zarobkowej z opieką nad matką.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył ,co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. z 2021 r. , poz. 137 ze zm. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. . Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem , powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.

Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji , stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W punkcie wyjścia oceny zasadności wywiedzionej skargi wypada przytoczyć brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ,wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Pozostaje poza sporem w kontrolowanej sprawie ,że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki , legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ( pkt 7 wskazań) .

W kontrolowanej sprawie oś sporu między skarżącą i organem koncentruje się na ocenie spełnienia przez stronę określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Znamienne w sprawie jest to ,że organy obu instancji były zgodne co do finalnej konkluzji i kierunku rozstrzygnięcia , a mianowicie , że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne . Jednakże orzekające w sprawie organy zaprezentowały w tym zakresie całkowicie odmienne , a w istotnych dla sprawy okoliczności wręcz sprzeczne stanowiska co do przyczyn stwierdzenia braku spełniania przez skarżącą przesłanek do otrzymania wnioskowanego przez nią świadczenia . I tak organ I instancji nie kwestionował faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką , uznając jednocześnie ,że jej wymiar uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia , zaś jej ojciec z uwagi na stan zdrowia po przebytym udarze i pobyt w szpitalu nie jest w stanie sprawować pełnej i efektywnej opieki na nad swoją żoną . Jedynym powodem dla którego organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia było niespełnienie ustawowego warunku , wynikającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. , dotyczącego daty powstania u matki skarżącej niepełnoprawności .

W odniesieniu do tej ostatniej kwestii Sąd w pełni akceptuje stanowisko organu II instancji wraz z uzasadniającą je argumentacją , dotyczące interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona zakresowym orzeczeniem trybunalskim z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestia ta wyczerpująco uargumentowana w zaskarżonej decyzji i ugruntowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym , na które powołało się Kolegium , nie wymaga już szerszego omówienia.

Natomiast w pozostałym zakresie w świetle ujawnionych okoliczności badanej sprawy stanowisko organu odwoławczego o braku podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z innych powodów nie zasługuje na aprobatę Sądu. Przechodząc do spornej kwestii, zauważyć należy ,że punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa materialnego w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stwierdzenie jej zaistnienia uniemożliwiała przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie wypada przytoczyć treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. , zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanka wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na którą powołało się Kolegium , określona została w ustępie 5 pkt 2 lit.a cytowanego przepisu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ma rację Kolegium , kiedy wywodzi , że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W tym miejscu przypomnieć jedynie należy, że celem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną w przypadku konieczności rezygnacji ze źródła utrzymania, tj. kiedy praca zarobkowa uniemożliwia sprawowanie tej opieki, bardzo często całodobowo. Wymaga też podkreślenia, że celem ustawodawcy nie było przyznanie tego świadczenia dowolnemu członkowi rodziny, któremu w danym czasie (nie pracuje, ma czas i możliwości) odpowiada opiekowanie się osobą niepełnosprawną. Wskazanie szeregu obligatoryjnych przesłanek ma zatem za zadanie wyeliminować sytuacje, w których rodzina się umawia kiedy i komu opieka nad osobą wymagającą opieki opłaca się najbardziej. Oznacza to ,że co do zasady brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku na niepełnosprawnego rodzica , gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby oboje małżonkowie byli niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wykluczałoby dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Na takie sytuacje ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. . Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (vide wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt. I OSK 599/20).

Jednocześnie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje wyrażany pogląd w orzecznictwie, wedle którego możliwe jest niekiedy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi będącemu członkiem rodziny, nawet jeżeli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli zachodzą wyjątkowe okoliczności, że małżonek niepełnosprawnego (najczęściej z uwagi na bardzo zły stan zdrowia) nie może tej opieki faktycznie nad niepełnosprawnym świadczyć. W takich okolicznościach za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu niż małżonek członkowi rodziny przemawia to, że w zupełnym braku możliwości wsparcia niepełnosprawnego przez małżonka, bieżący obowiązek alimentacyjny opieki przechodzi w świetle ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) na najbliższą rodzinę. Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 764/21, zgodnie z którym istnieją racje, które nakazują rozważyć, czy najbliżsi członkowie rodziny nie są prawnie przymuszeni do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na pilną konieczność opieki nad niepełnosprawnym, a w konsekwencji, czy nie powinni być wobec tego wsparci przez Państwo w formie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wartości wynikające z samej Konstytucji (art. 69).

Zdaniem Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w ujawnionych okolicznościach analizowanej sprawy . Organ I instancji dopatrzył się w rodzinie skarżącej takich szczególnych i wyjątkowych okoliczności rodzinnych i osobistych , związanych ze złym stanem zdrowia ojca , który uniemożliwiał wypełnienie obowiązku opieki nad niepełnosprawną żoną – matką skarżącej , pomimo nie legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zaktualizowało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

Z kolei organ II instancji uznając materiał dowodowy za wystarczający do rozstrzygnięcia i dokonując jego oceny , wyprowadził przeciwne niż organ I instancji wnioski co do spełniania przez skarżącą pozostałych materialnoprawnych przesłanek , warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego . Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji , jednoznacznie wynikało ,że mąż matki skarżącej z przyczyn obiektywnych - z uwagi na stan zdrowia ( przebyty udar i pobyt w szpitalu) - nie jest w stanie wykonywać funkcji opiekuńczych wobec swojej żony . Przy takim twierdzeniu oceny niemożności sprawowania opieki można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego .Tym bardziej ,że organowi II instancji już z odwołania strony wiadomo było, że zostało już wszczęte postępowanie w sprawie wydania przez uprawniony organ orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża matki skarżącej i przed wydaniem kwestionowanej decyzji zaliczono go znacznego stopnia niepełnosprawności od 9 lutego 2021 r. , co tylko potwierdza istniejący już wcześniej stan rzeczy. Zważywszy ,że skarżąca konsekwentnie twierdziła , że stan zdrowia jej ojca uniemożliwia sprawowanie opieki nad matką.

Nie można zatem przyjąć ,że strona nie podnosiła ,że istniały obiektywne przeszkody po stronie jej ojca uniemożliwiające mu wykonywanie przez niego obowiązków opiekuńczych wobec żony , co potwierdziły ustalenia poczynione przez organ I instancji. Tym samym stanowisko organu II instancji w kwestii pierwszeństwa męża w powinności opieki nad żoną w realiach rozpatrywanej sprawy jest nieuprawnione.

Zdaniem Sądu , wbrew stanowisku Kolegium, sam fakt , że osoba niepełnosprawna ma małżonka , który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , nie zawsze jest przesądzający . Istnieją bowiem sytuacje , w których pomimo ,że żyje mąż osoby niepełnosprawnej , który formalnie w dacie decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny.

W tym miejscu przypomnieć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić ( zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II Sa/Rz 535/19 LEX nr 2698568). Należy mieć także na względzie cel regulacji zawartej w cytowanym wyżej przepisie art.17 u.ś.r. , a więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W związku z tym wykładnia celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie tu miała pierwszeństwo przed wykładnią językową , mającą swe umocowanie w Konstytucji RP. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie i konsekwentnie wskazywał, że przywołane przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyroki NSA : z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, z dnia 23 października 2018r. sygn. akt I OSK 2397/18 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym pod adresem organu II instancji musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez poprzestanie - w realiach badanej sprawy - na wyłącznie ścisłej , literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. , pomijającej wykładnię celowościową i prokonstytucyjną, pomimo konsekwentnie podnoszonych i wykazanych przez skarżącą obiektywnych okoliczności , uniemożliwiających wypełnienie obowiązku opieki przez małżonka matki skarżącej . Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Nie przesądzając jednak kierunku rozstrzygnięcia , przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Organ powinien ustalić w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i należycie oceniony , czy skarżąca spełniła ustawowe przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego .