Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 189/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a, art. 52 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)-c), art. 134, art. 135, art.153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 153, art. 138, art. 107, art. 77 par. 1, art. 80, art. 11, art. 7, art, 9, art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Joanna Gierak (spr.), Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2007 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] września 2005 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 16 sierpnia 2006 r., wniesionej przez L. F. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lipca 2006 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z [...] września 2005 r. o odmowie umorzenia odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z [...] lipca 2005 r. L. F. wystąpiła do Prezesa KRUS o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, ponad kwotę [...] zł. Uzasadniając wniosek wskazała, iż oprócz gospodarstwa rolnego o powierzchni pow. 7 ha, nie posiada innego majątku. Gospodarstwo rolne o przychodowości [...] zł miesięcznie, stanowi jedyne źródło dochodu trzyosobowej rodziny. Podała również, iż oboje wraz z mężem są osobami schorowanymi, lecz z uwagi na brak środków finansowych na lekarzy i lekarstwa, nie mogą poddać się leczeniu. Na koniec wskazała, iż korzystając ze wsparcia finansowego rodziny, gotowa jest uregulować jednorazowo [...] zł.

Prezes KRUS decyzją z [...] września 2005 r., po rozpatrzeniu wniosku strony -jak wskazał- o umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kwartału 1995 r. do 2 kwartału 2005 r., odmówił umorzenia należności. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 36 ust. 1 oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.).

W uzasadnieniu organ podniósł, iż od lat strona nie regulowała zobowiązań wobec KRUS. Prośbę o umorzenie umotywowała trudną sytuacją materialną, jednak nie jest to argument, który mógłby być brany pod uwagę przy udzielaniu ulgi w postaci umorzenia. Składka na ubezpieczenie nie zależy od dochodów rodziny, ale od faktu posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego i braku innego ubezpieczenia społecznego. Wniosek umotywowany został również chorobą własną strony oraz jej małżonka, przy czym strona nie złożyła żadnych zaświadczeń potwierdzających te fakty.

Pismem z [...] września 2005 r. nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] września 2005 r. (data wpływu do organu: [...] wrzesień 2005 r., tj. po wydaniu powyższej decyzji), strona podtrzymała swój wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, jak również motywy w tym wniosku podniesione.

Następnie, pismem z [...] września 2005 r. L. F. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, "z równoczesnym wnioskiem o rozłożenie na raty płatności zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników". W motywach tego środka zaskarżenia zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej sprawy w części i w przedmiocie umorzenia w całości należności z tytułu zaległych odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, oraz zaliczenie na poczet należności głównej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społecznej rolników kwoty [...] zł zapłaconej jednorazowo w dniu [...] września 2005 r. i rozłożenie na raty pozostałej do uregulowania kwoty należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu zainteresowana podniosła, iż w żaden sposób nie jest w stanie uregulować zaległości w postaci odsetek za zwłokę, o których umorzenie wnioskuje. Dla potwierdzenia faktu, iż oboje z mężem chorują i wymagają stałej opieki lekarskiej i lekarstw, na zakup których nie posiadają środków finansowych, strona załączyła do tegoż wniosku zaświadczenia lekarskie.

Decyzją z [...] października 2005 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia należności głównej.

Od tej decyzji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który -po jej rozpatrzeniu- wyrokiem z 24 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 294/06 stwierdził jej nieważność. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż Prezes KRUS w sposób rażący naruszył przepis art. 138 k.p.a., albowiem orzekł w sposób nie przewidziany w tymże przepisie. Nadto, Sąd zauważył, iż rozstrzygnięcie wydane w II instancji podjęte zostało w innym zakresie niż wydane w I instancji. Z treści sentencji decyzji z [...] września 2005 r. wynika bowiem, iż Prezes KRUS przedmiotem rozpatrzenia uczynił wniosek skarżącej o "umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników" i w tym zakresie "odmówił umorzenia należności". Tymczasem w wydanej przez siebie decyzji organ II instancji rozstrzygnął o odmowie umorzenia "należności głównej". W świetle powyższego Sąd stwierdził, iż trudno jest jednoznacznie stwierdzić jaki był rzeczywisty zakres rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie. Niezależnie od powyższego Sąd zaznaczył, iż w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS w sposób rażący naruszył również art. 107 § 3 k.p.a., normujący wymogi jakie musi spełniać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji administracyjnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes KRUS decyzją z [...] lipca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2005 r. w sprawie odmowy umorzenia odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kw. 1995 r. do 2 kw. 2005 r. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż strona posiada możliwości płatnicze zezwalające na spłatę zadłużenia w dogodnej formie i w wydłużonym terminie, tak aby nie powodowało to większego nadużycia skromnego budżetu domowego. Następnie podniósł, iż niska dochodowość z gospodarstwa nie może przesądzać o decyzji w sprawie umorzenia, a także, że opisane we wnioskach akty nie znalazły realnego potwierdzenia poprzez poparcie odpowiednimi i wiarygodnymi dokumentami. Podniósł też, iż zaspokojenie podstawowych i elementarnych potrzeb rodziny ciąży przede wszystkim na dorosłych członkach rodziny, a KRUS nie jest instytucją charytatywną służącą zaspokojeniu potrzeb. Co do opisywanych problemów zdrowotnych zaznaczył, iż są to opisy bardzo ogólne, nie potwierdzone żadnymi dokumentami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższą decyzję Prezesa KRUS, L. F. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, zarzucając:

-błędne uznanie za organem I instancji, iż przedmiotem wniosku z [...] września 2005 r. jest umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w sytuacji gdy wniosek obejmuje umorzenie obciążających skarżącą odsetek za zwłokę w uiszczaniu tychże składek, które to odsetki na dzień wydania decyzji z [...] sierpnia 2005 r. o podleganiu skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników wynosiły [...] zł, oraz

-bezczynność organu polegającą na nieustaleniu w sposób jednoznaczny wysokości obciążającego skarżącą zobowiązania w należności głównej i z tytułu przedmiotowych odsetek za zwłokę, oraz na braku ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie rozłożenia na raty płatności zaległych zobowiązań, szczególnie zaś w części obejmującej trzy ostatnie raty w kwotach po [...] zł każda rata.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zaznaczyła, iż nie zgadza się z decyzją Prezesa KRUS, gdyż mimo przywołania wyroku Sądu, decyzja ta nie respektuje jego postanowień i wytycznych. Dodała, iż motywy organu są gołosłowne, bowiem skarżąca przedstawiła organowi zaświadczenia lekarskie. Wskazała też, iż nie do przyjęcie jest stwierdzenie zawarte w skarżonej decyzji, iż prowadzone gospodarstwo rolne i uzyskiwany z niego dochód stanowi dla rodziny skarżącej pewne i stałe źródło utrzymania, w sytuacji gdy przychodowość z tego gospodarstwa, "z uwagi na fakt, iż są to piaski, nie zaspakaja nawet elementarnych potrzeb życia codziennego, jak również nie pokrywa niezbędnych kosztów leczenia i lekarstw; nawet w sytuacji gdy leczenie prowadzi lekarz bezpłatnej służby zdrowia - za lekarstwa trzeba zapłacić".

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, zauważając, iż ustalenie wysokości zadłużenia oraz sposobu jej spłacenia może nastąpić w wyniku wniosków skarżącej do organu, a nie w wyniku złożenia skargi na zapadłą decyzję.

W piśmie procesowym z [...] lutego 2007 r. skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja nie załatwia merytorycznie jej wniosku, a jej motywy są gołosłowne, oceniające subiektywnie możliwości regulowania przez zainteresowaną należnych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Stosownie zaś do treści art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie tego przepisu sąd może więc wzruszyć orzeczenie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji.

Następnie zważyć należy, iż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy przede wszystkim podnieść trzeba, iż skarżona decyzja została wydana na skutek zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 294/06, którym Sąd stwierdził nieważność decyzji Prezesa KRUS z [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zatem, wydając zaskarżoną decyzję Prezes KRUS był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym orzeczeniu Sądu z 24 marca 2006 r. i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu. Jego orzeczenie, wydane na skutek wyroku WSA, winno więc w szczególności uwzględniać ocenę prawną i wskazania w zakresie dotyczącym art. 138 i art. 107 k.p.a., a także zostać poprzedzone ustaleniem zakresu postępowania.

Badając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS z [...] lipca 2006 r., wydaną na skutek powyższego wyroku, Sąd uznał, iż decyzja ta nie uwzględnia w całości wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 24 marca 2006 r., a wobec tego została wydana z naruszeniem cyt. przepisu art. 153 p.p.s.a., tj. z obrazą zasady związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Sądu, co spowodowało konieczność jej uchylenia, a także wzruszenia -w oparciu o przepis art. 135 p.p.s.a.- decyzji ją poprzedzającej.

Jednocześnie, mając na uwadze wnioski zawarte w skardze, Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego "o zmianę zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej". Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając, iż obie decyzje Prezesa KRUS zapadłe w sprawie są wadliwe, orzekł o wyeliminowaniu ich z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego rozpatrzenia wniosku strony z [...] lipca 2005 r.

Przechodząc do analizy kontrolowanej sprawy w szczególności Sąd zauważa, iż w uzasadnieniu wyroku z 24 marca 2006 r. Sąd m.in. wskazał, iż powodem wydania takiego orzeczenia jest brak możliwości jednoznacznego stwierdzenia jaki był rzeczywisty zakres rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie. W tej sytuacji organ rozpatrując sprawę ponownie w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiot prowadzonego postępowania. Prezes KRUS, utrzymując w mocy decyzję wydaną w dniu [...] września 2005 r., przyznał tym samym, iż prowadzone postępowanie dotyczyło wniosku o umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 4 kwartału 1995 r. do 2 kwartału 2005 r. Tak ustalony przez organ stan faktyczny jest błędny. Dlatego też zaskarżona decyzja -jako wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., wobec niezastosowania się do wytycznych Sądu- wymagała wzruszenia.

Jak wynika z akt sprawy, strona w podaniu z [...] lipca 2005 r., inicjującym to postępowanie administracyjne, wyraźnie wskazała zakres swojego wniosku. Powołując się na przepis art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zwróciła się o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, ponad kwotę [...] zł, którą to kwotę zobowiązała się spłacić jednorazowo. W tym miejscu warto zaznaczyć, iż w dniu [...] sierpnia 2005 r. organ rentowy wydał w stosunku do L. F. decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, wskazując w tymże orzeczeniu, iż zaległe należności strony stanowią kwotę [...] zł, w tym odsetki w kwocie [...] zł. Decyzją z [...] września 2005 r. Prezes KRUS odmówił stronie umorzenia należności, przy czym w sentencji tego orzeczenia wskazał, iż przedmiotem rozpoznania uczynił wniosek o umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zatem, zakresem niniejszego postępowania nie objął całego wniosku strony, pominął bowiem należność główną, tj. składki, o które umorzenie strona również wnosiła. Nadto nie uwzględnił, iż wniosek ten miał nie obejmować jedynie kwoty [...] zł z całego zadłużenia strony.

W wyroku z 24 marca 2006 r. WSA zwrócił uwagę -jak powyżej zaznaczono- na zakres postępowania i występujące w sprawie rozbieżności pomiędzy decyzją z [...] września 2005 r. a zaskarżoną, wydaną w dniu [...] października 2005 r. Pomimo to Prezes KRUS rozpatrując sprawę ponownie nie wyjaśnił co było powodem powstałych w sprawie rozbieżności oraz czy postępowanie w I instancji toczyło się w prawidłowym zakresie. W konsekwencji zupełnie nie dostrzegł, iż decyzja z [...] września 2005 r. była wadliwa, albowiem dotyczyła jedynie części wniosku strony z [...] lipca 2005 r. Natomiast nie zawierała rozstrzygnięcia w części dotyczącej samych składek, tj. należności głównej, jak i nie uwzględniała [...] zł, którą to kwotę strona zobowiązała się zapłacić.

W tej sytuacji należało więc stwierdzić, iż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, po wyroku WSA, jest nieprawidłowa, albowiem utrzymuje w mocy wadliwe rozstrzygnięcie z [...] września 2005 r. o odmowie umorzenia (jedynie) odsetek z tytułu zaległych składek. W celu prawidłowego załatwienia sprawy, konieczne w ocenie Sądu stało się również uchylenie wadliwej -bo naruszającej art. 61 § 2 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w całości żądania strony- decyzji Prezesa KRUS z [...] września 2005 r.

Na marginesie zauważyć trzeba, iż dokonując takiej oceny Sąd miał na względzie, iż strona we wniosku z [...] września 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że wnosi o "(...) ponowne rozpatrzenie sprawy w części i w przedmiocie umorzenia w całości należności z tytułu zaległych odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników (...)" w kwocie [...] zł, na co organ także nie zwrócił uwagi. Z treści tego wniosku wynika więc, iż strona ograniczyła swój pierwotny wniosek o umorzenie należności jedynie do umorzenia odsetek. Jednakże w ocenie Sądu nie zwalniało to Prezesa KRUS od zweryfikowania decyzji wydanej w I instancji, jako nie odnoszącej się do całego wniosku z [...] lipca 2005 r. Tak sformułowany wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przy wydaniu decyzji w I instancji w prawidłowym zakresie (tj. wnioskowanym przez stronę), miałby ten skutek, iż decyzja ta w części należności głównej byłaby ostateczna, a sprawa z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczyłaby tylko samych odsetek za zwłokę. Należałoby bowiem przyjąć, iż strona zgadza się z decyzją o odmowie umorzenia należności głównej, a kwestionuje decyzję tylko w części w jakiej dotyczy ona odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od tej należności.

Reasumując, Prezes KRUS rozpatrując wniosek strony z [...] lipca 2005 r. winien w sposób jednoznaczny ustalić jego zakres. Mając na uwadze, iż strona w toku postępowania zmieniła swoje żądanie, występując jednocześnie o zawarcie układu ratalnego, zasadne wydaje się w tej sytuacji ustalić przy udziale strony zakres tego postępowania. Organ winien przy tym mieć na uwadze, iż wniosek o umorzenie należności może dotyczyć tylko tych, które są wymagalne, a więc tych, które nie uległy przedawnieniu.

Dodatkowo Sąd zauważa, iż w sentencji decyzji organ winien określić wyraźnie przedmiot postępowania przez dokładne opisanie należności, których decyzja dotyczy, ze wskazaniem okresu za jaki należności te są wymagalne, oraz przez podanie ich kwot.

Kolejnym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji jest nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej Sądu zawartej w wyroku z 24 marca 2006 r. co do uzasadnienia decyzji administracyjnej, a wobec tego naruszenie art. 153 p.p.s.a. także i z tej przyczyny, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem w stopniu istotnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W wyroku z 24 marca 2006 r. WSA podniósł, iż decyzja, której nieważność stwierdził, narusza w sposób kwalifikowany art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego.

Warto wyjaśnić, iż do decyzji wydawanych przez Prezesa KRUS w oparciu o art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez przepis art. 52 ust. 1 tej ustawy, stosuje się przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), a więc również przepis art. 123 - przewidujący stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja Prezesa KRUS, orzekająca w przedmiocie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Zatem, w celu wydania prawidłowego orzeczenia -zwłaszcza w sytuacji uznania administracyjnego, bo na uznaniu administracyjnym opiera się przepis art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników- organ, prowadzący postępowanie dowodowe na podstawie k.p.a., obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy i utrwalić w aktach wyniki tego badania. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, w oparciu o przepis uznaniowy, wymaga od organu w szczególności poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego- winna zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w dniu [...] lipca 2006 r. powyższych wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., nie spełnia.

Po pierwsze, uzasadnienie skarżonego orzeczenia nie zawiera uzasadnienia prawnego. Organ przytoczył wszakże przepis prawa mającego w sprawie zastosowanie, nie wyjaśnił jednak podstawy prawnej decyzji, a przecież w uzasadnieniu wyroku z 24 marca 2006 r. Sąd podnosił, iż "uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia".

Po drugie, decyzja ta nie zawiera wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego, w tym w szczególności nie odnosi się w żadnym miejscu do zgromadzonych w sprawie dowodów. Nie wskazuje ani na protokoły z wizytacji w gospodarstwie płatnika, ani na zaświadczenia lekarskie strony i jej męża, przedstawione przez nią w toku postępowania, tj. wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W efekcie, z uzasadnienia skarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika na jakiej podstawie organ przyjął, iż strona posiada możliwości płatnicze zezwalające na spłatę zadłużenia.

Stwierdzenia, które znalazły się w tym uzasadnieniu Sąd ocenia jako ogólnikowe i nie odnoszące się do indywidualnej sytuacji skarżącej w kontekście przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przede wszystkim nie można zgodzić się z organem, iż "niska dochodowość z gospodarstwa nie może przesądzać o decyzji w sprawie umorzenia, ponieważ należne składki są od osób prowadzących działalność rolniczą, nie zaś od uzyskiwanych z tego tytułu dochodów", oraz że "w podobnej sytuacji (..) znajduje się bardzo wielu rolników (...)., a także że "stan liczebny rodziny i koszty z tym związane również nie czynią Pani sprawy wyjątkową i odosobnioną". Przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje na "możliwości płatnicze wnioskodawcy", niewątpliwie zaś możliwości finansowe strony można określić jedynie uwzględniając jej rzeczywiste dochody i niezbędne do utrzymania rodziny wydatki. W sytuacji gdy prowadzone gospodarstwo rolne stanowi wyłączne źródło dochodu rodziny, przychodowość z tego gospodarstwa w sprawie dotyczącej umorzenia będzie miała istotne, a może nawet decydujące, znaczenie.

Reasumując, na podstawie uzasadnienia decyzji Prezesa KRUS nie można przyjąć, iż organ ten przeprowadził wyczerpujące, zgodne z normami k.p.a., postępowanie wyjaśniające w sprawie, mając na uwadze wymogi wynikające z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którymi to winien kierować się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, iż uzasadnienie skarżonej decyzji świadczy o tym, że orzeczenie to zostało wydane co najmniej przedwcześnie, albowiem w oparciu o niepełny materiał dowodowy i błędną, bo dokonaną z naruszeniem art. 80 k.p.a., ocenę okoliczności faktycznych.

W tym miejscu warto wskazać, iż poprzednia decyzja Prezesa KRUS, której nieważność Sąd stwierdził, została wydana w dniu [...] listopada 2005 r. (zgodnie z postanowieniem o sprostowaniu decyzji z [...] października 2005 r. w zakresie daty wydania), a wobec tego zasadne wydaje się przeprowadzenie w sprawie dodatkowych czynności dowodowych mających na celu ustalenie czy sytuacja zainteresowanej od tamtej pory nie uległa zmianie. Organ wydając zaskarżoną decyzję, po wyroku Sądu, nie uznał za celowe -jak wynika z akt sprawy- uzupełnić zgromadzonych dowodów i sprawdzić obecną sytuację finansową skarżącej, a przecież obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nadto, Sąd zauważa, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Z akt sprawy wynika zaś, iż w dniu [...] grudnia 2005 r., tj. po zakończeniu postępowania i wydaniu w dniu [...] listopada 2005 r. decyzji, przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika, po czym w dniu [...] grudnia 2005 r. na podstawie protokołu z przeprowadzonej wizytacji, sporządzono notatkę służbową, zawierającą opis sprawy. Te dokumenty również winny być uwzględnione przez Prezesa KRUS przy wydawaniu decyzji, tym bardziej, iż wynikają z nich okoliczności istotne w prowadzonym postępowaniu, bo dotyczące możliwości płatniczych strony.

Rozstrzygając ponownie Prezes KRUS winien uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie i wyznaczającą zakres tego postępowania. W tym celu winien więc ustalić wysokość dochodu strony, jej oszczędności, majątek, a także jej niezbędne wydatki, w tym na leczenie i leki, oraz -jeżeli uzna to za konieczne- ogólną sytuację ekonomiczną rodziny wnioskodawcy, poprzez choćby zwrócenie się do gminnego ośrodka pomocy społecznej o pomoc pracownika socjalnego w tym zakresie, czy też ponowne przeprowadzenie wizytacji w gospodarstwie zobowiązanej, przy czym Sąd podkreśla, iż protokół z tej czynności winien być szczegółowy, dokładny, tak aby pozwalał na dokonanie prawidłowych podstaw faktycznych. Ustalając, iż dochód strony pozwala na spłatę zadłużenia, organ winien to w odpowiedni i przekonywujący sposób uzasadnić, podając dowody, w oparciu o które poczynił takie ustalenia. Winien też odnieść się do złożonych przez stronę dokumentów, dotyczących jej stanu zdrowia, tj. zaświadczeń lekarskich, oraz dokonać oceny ich znaczenia w sprawie, tj. ich wpływu na możliwości płatnicze skarżącej. Jeżeli uzna, iż dokumenty te są niewystarczające, ma obowiązek podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. W sytuacji więc gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić, poprzez chociażby wezwanie strony do uzupełnienia swojego wniosku o konkretne dowody. Organ winien też wziąć pod uwagę argumentację przedstawianą przez stronę w kierowanej do organu korespondencji i w sposób zrozumiały dla strony odnieść się do niej, rozważając ją z uwzględnieniem przede wszystkim treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym zawartych w nim wymogów dotyczących "uwzględnienia możliwości płatniczych" jak i "uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego".

Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak aby strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Sąd przypomina także, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.), czego w niniejszej sprawie również zabrakło.

Nadto, stosownie do treści art. 9 k.p.a., organ winien mieć na względzie, iż do jego obowiązków należy wyczerpujące i należyte informowanie stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem tego postępowania administracyjnego. Organ jest obowiązany czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Strona winna więc być doinformowana przez organ o jej obecnej sytuacji, jej prawach i obowiązkach w tym postępowaniu, wszczętym jej wnioskiem o umorzenie należności, oraz zakresie tego postępowania.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.