Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2337/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: dz. 35
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/18 w sprawie ze skargi P. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek H. A. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 784/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

W dniu 26 września 2017 r. na wniosek H. A., właścicielki budynku nr [...] w miejscowości K.. gm. B., a jednocześnie byłej żony skarżącego, zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania P. A. z pobytu stałego.

Wnioskodawczyni wskazała, że były mąż wyprowadził się z budynku objętego postępowaniem w dniu 28 lutego 2016 r., gdzie miał miejsce stałego zameldowania, na skutek wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział II Karny z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...]. Orzeczeniem tym sąd umorzył na okres próby 2 lat postępowanie karne wobec P. A. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i orzekł środek karny w postaci nakazu okresowego opuszczenia budynku zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi, na okres 2 lat. Na skutek apelacji P. A., Sąd Okręgowy w [...] II Wydział Karny, w dniu [...] sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że P. A. wyprowadzając się zabrał ze sobą wszystkie rzeczy osobiste i nie pozostawił żadnych przedmiotów stanowiących jego własność. Klucze do mieszkania posiada, jednak nie wszystkie i obecnie nie mógłby wejść do niego. Od momentu opuszczenia miejsca stałego zameldowania, wymieniony pojawił się kilka razy, był na podwórku, ale do domu nie wchodził. Obecnie zamieszkuje w miejscowości P. [...], gm. T..

Skarżący potwierdził, że od dnia 28 lutego 2016 r. nie zamieszkuje w budynku nr [...] położonym w miejscowości K., gm. B.. Wyprowadzając się zabrał ze sobą tylko trochę ubrań, natomiast pozostałe rzeczy nadal znajdują się w miejscu stałego zameldowania. Klucze do domu posiada, ale nie wie czy nie zostały wymienione zamki w drzwiach. Obecnie zamieszkuje u swojego brata w miejscowości P. [...], gm. T..

W dniu 10 listopada 2017 r. odbyły się oględziny budynku, podczas których ustalono, że w domu znajdowały się rzeczy P. A., tj.: kurtka zimowa, swetry, koszule, koszulki, buty oraz dokumenty. Przedmioty te były spakowane w torby. W trakcie oględzin wymieniony zabrał część swoich rzeczy, tj. dokumenty oraz rzeczy zimowe.

Świadek J. G. (osoba obca dla stron postępowania) zeznała, że skarżący w miejscu stałego zameldowania nie mieszka od marca 2016 r. i od momentu wyprowadzki widziała go 2 lub 3 razy jak przejeżdżał przez wieś. A. [...] D. (sołtys wsi K.) wskazał, że od około 2 lat P. A. nie zamieszkuje w budynku nr [...] i że czasami widuje go, jak jedzie przez K.

Posterunek Policji w B. pismem z dnia 27 listopada 2017 r. poinformował organ I instancji, że od czerwca 2005 r. do 28 lutego 2016 r. w budynku nr [...] położonym w miejscowości K. przeprowadzane były interwencje policji, zgłaszane przez różne osoby i dotyczyły znęcania się P. A. nad rodziną. Wymieniony podczas interwencji był nietrzeźwy i agresywny i z uwagi na powyższe w rodzinie tej prowadzona była procedura Niebieskiej Karty.

W piśmie z dnia 28 listopada 2017 r. H. A. wyjaśniła m.in., że od momentu wyprowadzki skarżący nie interesuje się budynkiem nr [...], nie utrzymuje kontaktów z dziećmi, które jako ofiary przemocy domowej nadal obawiają się ojca. Do akt sprawy został dołączony wyrok Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...], rozwiązujący związek małżeński P. A. i H. A. wyłącznie z winy skarżącego. Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt [...], zmienił zaskarżony wyrok tylko w punkcie 4, dotyczącym zasądzonej kwoty alimentacyjnej, natomiast w pozostałym zakresie oddalił apelację P. A..

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r. poz. 657) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, zwana dalej: "k.p.a."), orzekł o wymeldowaniu P. A. z pobytu stałego w miejscowości K. nr ., gm. B., woj. [...]. Organ I instancji, uznał, że w wyniku wydania ww. wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...], zaszła podstawa do wymeldowania, albowiem spełniona została przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Wskazał, że przy tych okolicznościach, cecha dobrowolności opuszczenia lokalu jest zastępowana przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu w ramach władczych działań organów państwa.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. A..

Wojewoda [...] powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, po rozpatrzeniu odwołania P. A., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zacytował treść art. 35 ustawy o ewidencji ludności i stwierdził, że dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Jeśli osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu.

Podobnie jak organ pierwszej instancji, organ odwoławczy powołał się na rozstrzygnięcie sądu karnego. Podniósł nadto, że zgodnie z pismem Sądu Rejonowego w [...] Sekcja Wykonawcza przy II Wydziale Karnym okres wykonania środka karnego (nakaz okresowego opuszczenia budynku) obowiązuje przez okres 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku, tj. od 10 sierpnia 2016 r.

Wojewoda [...], wobec poczynionych w sprawie ustaleń, stwierdził, że nie można mieć wątpliwości, że P. A. opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego i uczynił to wobec prawnej konieczności respektowania nakazów wynikających z orzeczeń sądowych. Okoliczności te, zdaniem organu odwoławczego, są wystarczające do przyjęcia, że w sprawie zaszły podstawy do wymeldowania ww. w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Z powyższą decyzją nie zgodził się P. A., składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że od 1995 r. do marca 2016 r. zamieszkiwał pod wskazanym adresem na pobyt stały. Sądowy nakaz opuszczenia domu otrzymał na okres dwóch lat czyli do dnia 30 marca 2018 r. Stosując się do decyzji Sądu opuścił dom, ale 1 kwietnia 2018 r. zamierza do niego powrócić. Nie ma innego domu, ten od 1995 r. stanowi jego centrum życiowe i nie wyobraża sobie mieszkać gdzieś indziej. Nie ma mowy aby dobrowolnie i trwale opuścił swój dom - wykonuje tylko wyrok Sądu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyjaśnił, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy osoba, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym dotychczas miała zorganizowane centrum życiowe. Przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego, w myśl ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są więc tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie, należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, a o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów.

Sąd podkreślił także, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela), to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym.

W omawianej sprawie, w ocenie Sądu, sytuacja taka nie miała miejsca. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że skarżący nie podjął skutecznych kroków umożliwiających mu powrót i stałe zamieszkiwanie w miejscu zameldowania.

Sąd zaznaczył, że w analizowanej sprawie bezsporne jest, że P. A. nie przebywa w budynku nr [...] położonym w miejscowości K., gm. B. od 28 lutego 2016 r. Wyrokiem z dnia 30 marca 2016 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] Wydział II Karny m.in. orzekł środek karny w postaci nakazu okresowego opuszczenia budynku zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi, na okres 2 lat, tj. do 10 sierpnia 2018 r. Wobec tak poczynionych ustaleń nie można mieć wątpliwości, że skarżący opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu wobec prawnej konieczności respektowania orzeczeń sądowych. Osoba, która dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. W tym przejawia się element dobrowolności i trwałości opuszczenia przez sprawcę miejsca dotychczasowego pobytu.

Okoliczności te, zdaniem Sądu, były wystarczające do przyjęcia, że w sprawie zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania P. A. w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Deklaracje skarżącego, że chce wrócić do domu są bez prawnego znaczenia. Zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania musi wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w danej sprawie, takich jak: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Także twierdzenia skarżącego, że wykonuje nakaz opuszczenia budynku, który ma charakter czasowy, w ocenie Sądu, nie mogły odnieść zamierzonego przez niego skutku. Czasowość wyraża się w okresie na tyle długim, że P. A. nie ma innego wyjścia, jak zorganizować centrum swoich spraw życiowych w innym miejscu.

Reasumując, Sąd stwierdził, że Wojewoda [...] prawidłowo uznał, iż w stosunku do skarżącego mają zastosowanie przesłanki wymienione w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów, na okoliczność, że opuszczenie przez niego budynku nr [...] położonym w miejscowości K., gm. B., w którym był zameldowany na pobyt stały nie nastąpiło trwale ani dobrowolnie.

Z tych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył P. A., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że opuszczenie - bez zamiaru (woli) - przez skarżącego kasacyjnie miejsca stałego pobytu, w wyniku wykonania środka karnego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu, określonego w wyroku karnym, jest równoznaczne z pojęciem dobrowolności i trwałości w rozumieniu ww. przepisu, a w konsekwencji uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu przez organ administracyjny.

Mając na uwadze powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym, o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne. Z kolei o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także jej zamiar koncentrowania ważnych spraw życiowych w innym miejscu z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym miejscem. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie ww. przesłanki w niniejszej sprawie nie wystąpiły łącznie.

Skarżący przyznał, że opuścił miejsce stałego pobytu, ale stwierdził, że nigdy nie miał takiego zamiaru, godził się jedynie na przerwę, okres dwóch lat wyznaczony przez sąd w ramach wykonania środka karnego.

W niniejszej sprawie nie można w sposób pewny twierdzić, że zachowanie skarżącego kasacyjnie charakteryzowało się brakiem zamiaru dalszego zamieszkiwania w domu rodzinnym, podobnie nie można twierdzić, że świadczyło o skoncentrowaniu interesów życiowych skarżącego w zupełnie innym miejscu stałego pobytu.

Zdaniem P. A., w niniejszej sprawie brak było podstaw do orzeczenia o jego wymeldowaniu, albowiem okoliczności opuszczenia przez niego lokalu, tj. środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego orzeczony przez Sąd Rejonowy w [...] II Wydział Karny wykluczają w istocie przyjęcie dobrowolności. W tym wypadku mamy obowiązek realizowany przez skarżącego w sposób skrupulatny, w ściśle określonym czasie, tj. dwóch lat.

Opuszczenie lokalu nie było także trwałe, gdyż skarżący kasacyjnie nie miał zamiaru na stałe opuszczać swojego domu rodzinnego, a jedynie na wyznaczony przez sąd okres, stąd też wziął ze sobą tylko rzeczy osobiste, a znaczną część wyposażenia, praktycznie swój dorobek życiowy i przedmioty codziennego użytku pozostawił w dotychczas zajmowanym domu rodzinnym. Jednocześnie skarżący kasacyjnie działał w przekonaniu, że dopiero po upływie okresu dwóch lat (zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w [...]), będzie mógł rozpocząć starania zmierzające do odzyskania naruszonego posiadania.

Skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż co do zasady, pobyt w długotrwałej izolacji penitencjarnej wyklucza posiadanie zameldowania stałego, niemniej w ocenie skarżącego, trudno jednoznacznie zastosować analogię do jego przypadku, w którym mamy do czynienia, z jednej strony z wykonywaniem środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego, precyzyjnie określonego (w tym wypadku dwa lata), a z drugiej strony mamy deklarację skarżącego i jego gotowość do powrotu, w sytuacji, gdy nie ma on innego życiowego centrum, a jedynie czasowo przebywa poza rodzinnym domem (u brata).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną H. A. wniosła o jej oddalenie i o zasądzenie, na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a., od skarżącego P. A. na jej rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu jedynie naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 35 ustawy o ewidencji ludności, którego to naruszenia upatruje w błędnej wykładni tego przepisu polegającej na wadliwym przyjęciu, że wyprowadzenie się z miejsca stałego zamieszkania w wyniku wykonania orzeczenia Sądu, w którym nakazano okresowe (tu: na 2 lata) opuszczenie miejsca zamieszkania jest równoznaczne z pojęciem dobrowolności i trwałości. Tak określona podstawa kasacyjna oznacza, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje poczynionych przez organy administracji i zaakceptowanych przez Sąd wojewódzki ustaleń faktycznych.

Oceniając czy doszło do wskazanego naruszenia prawa należało uznać, iż wykładnia prawa jak i jego zastosowanie w niniejszej sprawie zostało dokonane prawidłowo.

Wykładnia gramatyczna omawianego przepisu wskazuje, że przesłanką do wymeldowania z miejsca pobytu stałego stanowi opuszczenie miejsca pobytu, przy czym musi ono mieć cechy trwałości i dobrowolności. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie, z którym przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Druga ważna okoliczność pozwalająca na zastosowanie art. 35 ustawy o ewidencji ludności to dobrowolność wyprowadzenia się. To ostatnie pojęcie nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, jednakże nie może budzić wątpliwości, że cecha ta zaistnieje wówczas, gdy zmiana miejsca pobytu wynika z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce i nie jest spowodowana bezprawnymi działaniami i zachowaniami innych osób. W orzecznictwie przyjmuje się też, że przesłanka ta spełniona jest wówczas, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania zgodnego z prawem władczego aktu organów państwa (np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu; tak m.in. wyroki NSA: z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 46/10; z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07; publ. orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/08, LEX nr 498351; z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II OSK 46/10, LEX nr 953076; z dnia 20 maja 2011r., sygn. akt II OSK 915/10, LEX nr 992665 oraz z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wydane wprawdzie na tle ustawy z 1974 r., jednakże w pełni zachowujące aktualność w obecnie obowiązującym stanie prawnym).

Podkreśla się także, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć skarżącego ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania (tak m.in. wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2418/18 i z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/7, LEX nr 2965729). Przy dokonaniu wykładni omawianych pojęć nie może ujść uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania mają charakter rejestrowy, ewidencyjny, a zatem odmowa wymeldowania (utrzymywanie zameldowania) prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności niniejszej sprawy pozwalają uznać, iż wyprowadzenie się skarżącego miało charakter trwały i dobrowolny. Skarżący, co nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, wyprowadził się z przedmiotowego lokalu dnia 28 lutego 2016 r. i było to efektem uzgodnień w postępowaniu mediacyjnym, które toczyło się w związku z postępowaniem karnym o znęcanie się P. A. nad żoną – H. A. i córkami. A zatem nie może budzić wątpliwości, że wyprowadzenie to miało charakter dobrowolny, tym bardziej, że zgodnie z treścią orzeczenia Sądu Rejonowego w [...] (utrzymanego w mocy przez Sąd Okręgowy w [...]) w stosunku do skarżącego orzeczono nakaz opuszczenia lokalu na okres 2 lat. Wobec powyższego, nawet jeśli wyprowadzenie się związane było z koniecznością wykonania wyroku i nie do końca było zgodne z wolą P. A., to orzeczony nakaz zastąpił wolę skarżącego wprowadzenia się.

Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej bez znaczenia dla rozpoznania tej sprawy ma fakt, że ww. nakaz orzeczony był jedynie na okres 2 lat. Kluczowe znaczenie ma bowiem fakt, że w dacie wydawania decyzji skarżący nie zamieszkiwał w lokalu i co ważne, nie upłynął jeszcze wskazany w wyroku Sądu Rejonowego okres, w którym nie mógł w lokalu tym przebywać.

Nie można również podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, co do tego, że skoro wyprowadził się z jedynie kilkoma rzeczami osobistymi, a większość z nich pozostała w przedmiotowym lokalu, to nie została spełniona przesłanka trwałości opuszczenia miejsca zamieszkania. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, trwałe opuszczenie miejsca stałego zamieszkania nie musi być związane z zabraniem wszystkich osobistych rzeczy. Nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia okoliczność, że zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i w skardze kasacyjnej, a wcześniej w skardze do Sądu pierwszej instancji, P. A. twierdził, że po 2 latach zamierza powrócić do lokalu. Niezależnie od tego, że w chwili wydawania zaskarżonego orzeczenia twierdzenie to należało ocenić jako gołosłowne biorąc pod uwagę relacje osobiste pomiędzy byłymi małżonkami (w trakcie postępowania o wymeldowanie został orzeczony rozwód ich związku małżeńskiego z winy P. A. - wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. w aktach sprawy), to z pewnością, jeśli do takiego zamieszkania dojdzie, to skarżący będzie miał możliwości wystąpienia z wnioskiem o zameldowanie za zgodą właściciela lokalu. Tym samym, biorąc pod uwagę cel instytucji zameldowania w lokalu - ewidencja ludności - należało uznać, że zarzut wadliwej wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie zasługuje na uwzględnienie, a wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.

Wobec stwierdzenia, że zarzut skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek pełnomocnika uczestniczki postępowania o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, albowiem ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej jedynie pomiędzy skarżącym kasacyjnie, a organem oraz wnoszącym skargę do sądu pierwszej instancji (skarżącym). H. A. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi posiadała status uczestniczki postępowania.