Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1369/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 5 b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 18 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 297/10 w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 297/10 oddalił skargę J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z [...] marca 2010 r., nr [...], w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujący stan faktyczny:

Dyrektor Oddziału Zamiejscowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wszczął na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2009 r. egzekucję administracyjną do majątku J. J. poprzez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Odpisy tytułów wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności zostały doręczone dłużnikowi [...] października 2009 r.

Skarżący [...] października 2009 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Oddziału ZUS w W. postanowieniem z [...] lutego 2010 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. w wyniku rozpoznania zażalenia utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w W. z [...] kwietnia 2003 r., nr [...], orzekającej o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej, nabywcy Przedsiębiorstwa Państwowego Biuro Planowania Przestrzennego z/s w W., za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie za okres od maja 1999 r. do maja 2000 r. na ubezpieczenie zdrowotne za luty, marzec oraz okres od maja 1999 r. do maja 2000 r., a także Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty, marzec i maj oraz za okres od lipca 1999 r. do maja 2000 r. w łącznej kwocie 92 155,06 zł, obniżona w wyniku postępowania przed sądem powszechnym do kwoty 87 909,17 zł. Organ wskazał również, że w związku z nowelizacją ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 poz. 1585 z 2009 r.; dalej usus), podniesiona przez skarżącego okoliczność przedawnienia dochodzonych świadczeń w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Organ stwierdził również, że w sprawie prawidłowo został wybrany środek egzekucyjny, jak najmniej uciążliwy dla dłużnika, a więc wyboru dokonano zgodnie z przepisem art. 7 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 229 poz. 1954 z 2005 r. ze zm.; dalej: upea).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalając skargę w pierwszej kolejności uznał, że dochodzone należności nie są przedawnione, co było podnoszone przez skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią znowelizowanego z dniem 1 stycznia 2003 r. przepisu art. 24 usus i z poglądami orzecznictwa, termin przedawnienia należności z tytułu składek, które nie uległy przedawnieniu do 31 grudnia 2002 r., został wydłużony do 10 lat, licząc od dnia wymagalności, a ponadto bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. W sprawie termin przedawnienia należności został przedłużony wskutek wejścia w życie tej regulacji do 23 kwietnia 2003 r., w związku z czym dochodzone należności na moment wszczęcia postępowania były wymagalne.

Sąd stwierdził, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji ZUS Oddział w W. z [...] kwietnia 2003 r., która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. W związku z tym Sąd nie zaakceptował twierdzenia skarżącego, że zaistniała sytuacja wypełniła dyspozycję przepisu art. 47714a ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296; dalej: kpc) i w konsekwencji nie stwierdził naruszenia art. 83a usus, ponieważ decyzja będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nadal obowiązuje i nie zostały przedłożone nowe dowody lub okoliczności istniejące przed jej wydaniem, które miałyby wpływ na zobowiązanie.

WSA uznał, że upomnienie z [...] lipca 2009 r. zostało doręczone stronie [...] lipca 2009 r., a więc zarzut niedoręczenia go jest niezasadny.

Odnosząc się do zarzutu zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stwierdził, że w myśl art. 7 § 2 upea organ administracyjny ma obowiązek zastosowania środka prowadzącego bezpośrednio do przymusowego wykonania obowiązku, a jeżeli jest ich kilka, środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego. Działanie organu, polegające na wyborze środka który jako jedyny gwarantował wykonanie egzekwowanego obowiązku było więc prawidłowe. Wobec powyższego Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm., dalej: kpa).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w przypadku przyjęcia, że zachodzą okoliczności określone w art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej: ppsa) o uchylenie wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, w tym:

a. art. 24 ust. 5 b/ usus w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą z 18 grudnia 2002 r. (Dz.U. z 31 grudnia 2002 r.) poprzez jego zastosowanie względem roszczeń powstałych i wymagalnych pod rządami ustawy we wcześniejszym brzmieniu;

b. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, której elementami są zasada zaufania obywateli do państwa, zasada lex retro non agit i zasada należytego zabezpieczenia interesów w toku;

c. art. 24 ust. 4 usus, w brzmieniu przed wskazaną nowelizacją, poprzez jego niezastosowanie;

2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w tym:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo istniejącego naruszenia prawa materialnego;

b. art. 145 § 1 pkt 3 ppsa poprzez jego niezastosowanie, pomimo iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wydane zostało z naruszeniem art. 26 § 1 oraz art. 33 pkt 3 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 oraz art. 3 upae, bowiem błędnie została wskazana podstawa prawna obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych, jak również istnieje sprzeczność pomiędzy treścią tytułów a orzeczeniem, z którego miałaby wynikać odpowiedzialność skarżącego;

c. art. 151 ppsa poprzez jego wadliwe zastosowanie w danych okolicznościach faktycznych sprawy, pomimo istnienia usprawiedliwionych podstaw dla uwzględnienia skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 ppsa zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami i granicami zaskarżenia. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ppsa, które w tej sprawie nie występują.

Rozpoznając sprawę w granicach określonych skargą kasacyjną, opartą na obydwu wskazanych w art. 174 ppsa podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Zarówno zarzuty procesowe jak i materialnoprawne stanowią w zasadzie powtórzenie tych, które J. J. zawarł już w skardze do Sądu pierwszej instancji, a z których podstawowym jest przedawnienie zobowiązań dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, do składek na ubezpieczenia społeczne - należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. - ma zastosowanie przepis art. 24 ust. 4 usus w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074).

Do takiej wykładni art. 24 usus prowadzi nie tylko brak przepisu przejściowego, który w swej treści uwzględniałby poprzedni i nowy termin przedawnienia odpowiednio do składek wymagalnych przed i po tej zmianie, ale także sama treść zmienionego przepisu, stanowiącego, że "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne". Rozwiązanie to jest także zgodne z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok TK z 11 kwietnia 1994 r., sygn. akt K 10/93), według którego zakres obowiązywania przepisu (zwłaszcza wówczas, gdy brak jest oddzielnych przepisów intertemporalnych) należy analizować funkcjonalnie, to jest w ścisłym związku z jego stosowaniem w czasie. Tym samym brak regulacji intertemporalnej nie oznacza luki w prawie co do przepisów międzyczasowych, ale wskazuje na potrzebę zastosowania reguły bezpośredniego stosowania ustawy nowej (por. wyrok TK z 1 lipca 2003 r., P 31/02).

Pogląd ten, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie narusza też zasady lex retro non agit. Ogólna reguła prawa intertemporalnego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 1993 r., sygn. akt W 4/93) stanowi, że w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa w związku z zasadą lex posterior derogat legi priori, która znajduje zastosowanie gdy lex posterior nie jest hierarchicznie niższa niż lex priori.

W tej sytuacji pomimo wprowadzenia nowej regulacji w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych istota instytucji przedawnienia nie została naruszona, a płatnicy składek nadal mogą podnosić zarzut upływu terminu przedawnienia należności na nowych warunkach, ukształtowanych zgodnie z założeniami zmian w ustawie systemowej.

W konsekwencji, pięcioletni termin przedawnienia należności wynikających z wydanej w sprawie decyzji ulegał przedłużeniu o okres odpowiadający zawieszeniu biegu terminu, to jest od 23 kwietnia 2003 r. (data wpływu odwołania do sądu) do 30 czerwca 2004 r. (dzień zakończenia obowiązywaniu przepisu), a dochodzone należności na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie były przedawnione.

Nie było zatem również przeszkód do wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Tytuły te zostały wystawione na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z [...] kwietnia 2003 r., orzekającej o odpowiedzialności J. J. za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja ta nie została wyeliminowania z obiegu prawnego. Kolejnymi wyrokami Sąd powszechny zweryfikował jedynie wysokość kwoty, do której skarżący odpowiadał jako nabywca przedsiębiorstwa.

Zarzut kasacyjny naruszenia art. 2 Konstytucji RP przedstawiony został jako konsekwencja naruszenia przepisu art. 24 ust. 5 b/ ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. Ponieważ, jak wynika z powyższego, przepisu tego nie naruszono, także i zarzut naruszenia Konstytucji nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 ppsa w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).