Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1024/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 3, art. art. 134 par. 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 193 ust. 1, art. 193 ust. 1a, art. 193 ust. 2, art. 194 ust. 1, art. 194 ust. 2, art. 194 ust. 3,
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)
article: art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 par. 1, art. 104
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka -Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. O. i R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżących M. O. i R. O. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. M. i R. O. wnieśli o odstąpienie od ustalania opłaty za pobyt dziecka – M.O. w placówce opiekuńczo - wychowawczej, znajdującej się w strukturze [...], z uwagi na złą sytuację finansową rodziny, połączoną z trudnościami związanymi z wychowywaniem córki M., wymagającej specjalistycznej opieki zdrowotnej, zajęć rehabilitacyjno-terapeutycznych oraz zajęć psychoterapii.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a, ust. 2 i ust. 6, art. 194 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2015 r., poz. 332), § 3 ust. 1 i 2 pkt 2 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, Prezydent Miasta S. odstąpił od ustalania opłaty M. i R. O. za pobyt dziecka M.O. w placówce opiekuńczo – wychowawczej znajdującej się w [...], tj. placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego "[...]" w S. na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.

Powyższa decyzja została następnie, na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2

i ust. 6, art. 194 ust. 1 i 1a, ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uchylona decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] r. M. O. dostarczyła do [...] w S. dokumenty potwierdzające dochód rodziny za okres od [...]r. W oparciu o te dokumenty ustalono, że sytuacja materialno-bytowa rodziny uległa zmianie i obecnie nie spełnia już ona przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka

w pieczy zastępczej.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta S. ustalił M. i R. O. wysokość opłaty za pobyt dziecka M.O. w opisanej wyżej placówce opiekuńczo – wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego na kwotę [...] zł miesięcznie od [...] r. do [..] r. oraz [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] r. na czas pobytu w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym – odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od osób zobowiązanych do jej ponoszenia może nastąpić w sytuacji, gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 250 % kwoty kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką, lub ponoszą odpłatność pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Analizując sytuację materialno-bytową skarżących organ nie znalazł przesłanek, na podstawie których możliwe byłoby odstąpienie od ustalenia im opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dochód skarżących na osobę w rodzinie w okresie od [...] r. do [...] r. przekraczał 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi na osobę w rodzinie 514,00 zł miesięcznie, a 250 % tego kryterium wynosi 1285 zł miesięcznie.

Organ wskazał, że opłatę za okres od [...] r. do [...] r. należy wpłacić do dnia [...] r., natomiast od [...] r. na bieżąco do 15 dnia każdego miesiąca.

W odwołaniu od powyższej decyzji, M. i R. O. wnieśli o jej uchylenie ewentualnie o umorzenie w całości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania:

- art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 1 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej – poprzez ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej pomimo zajścia przesłanek do odstąpienia od jej ustalenia,

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także wydanie jej z naruszeniem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego,

- art. 193 ust. 1 oraz art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez ustalenie opłaty za okres poprzedzający wydanie decyzji (wstecznie) bez wyraźnej podstawy prawnej,

- art. 8 k.p.a. poprzez brak działania organu w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej,

- art. 107 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez zawarcie w decyzji dodatkowego składnika decyzji – terminu dokonania płatności pomimo braku podstawy prawnej, a tym samym wydania rozstrzygnięcia bez wyraźnej podstawy prawnej

z naruszeniem praworządności,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez podpisanie decyzji przez osobę, która nie wykazała posiadania upoważnienia organu I instancji, ponadto poprzez niewskazanie

w sentencji decyzji jej pełnej podstawy prawnej i w konsekwencji tego brak jej uzasadnienia prawnego.

Po rozpatrzeniu odwołania M. i R. O. od opisanej wyżej decyzji z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 193 ust.1 pkt 2, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak ustalił organ odwoławczy, w [...] r. dochód rodziny M. i R. O. wyniósł [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł, w [...] r. – [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł, w [...] r. – [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł, we [...] r. – [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł, w [...] r. – [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł oraz w [...] r. – [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł. Analizując sytuację materialno-bytową rodziny, Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dochód na osobę w rodzinie w okresie od [...] r. do [...] r. przekraczał 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowi na osobę w rodzinie 514,00 zł miesięcznie, a 250 % tego kryterium wynosi 1.285,00 zł miesięcznie. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, ustaleniu M. i R. O. opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, nie sposób zarzucić naruszenia prawa.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżących organ wskazał,

że zgodnie z przepisem art. 8 ust. 4 cytowanej ustawy, do dochodu nie wlicza się ściśle określonych elementów. Wymieniony w tym przepisie katalog, jest katalogiem zamkniętym, tym samym brak jest podstaw do pomniejszenia ustalonego dochodu

o wskazywane przez stronę skarżącą koszty i wydatki takie jak rata kredytu, dodatkowe ubezpieczenia i inne.

Kolegium podkreśliło, że wbrew twierdzeniom M. i R. O., wydanie decyzji wstecznej posiada wyraźną podstawę prawną. Zgodnie bowiem z art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, obowiązującego od 19 września 2014 r., opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 1997 r. (I SA/Kr 970/96) organ podniósł, że brak zamieszczenia w decyzji podstawy prawnej jej wydania lub zamieszczenie wadliwej podstawy nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności wydanej w ten sposób decyzji. Z kolei uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyjaśnia w sposób wyczerpujący podstawy prawne leżące u podstaw rozstrzygnięcia.

M. i R. O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., domagając się jej uchylenie i zasądzenia na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 193 i 194 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 1 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej – poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie przepisu bez rozważenia możliwości ponoszenia przez rodziców odpłatności za dziecko przebywające w placówce opiekuńczo-wychowawczej,

2. naruszenie przepisu prawa art. 3 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez niewypełnienie ciążącego na organach administracji rządowej obowiązku wspierania rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych,

3. obrazę przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, czym organ II instancji powielił niedopuszczalne dla organów administracji publicznej, procedowanie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S.,

4. naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 15 k.p.a. stanowiącego podstawową zasadę postępowania administracyjnego, zasadę dwuinstancyjności, poprzez wydanie rozstrzygnięcia

w oderwaniu od zarzutów stawianych przez skarżących w odwołaniu z dnia

[...] r.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

M. i R. O. podnieśli, że mimo uzyskiwanych dochodów, ich rodzina nie znajduje się w dobrej sytuacji finansowej zważywszy, że koszt utrzymania jednego dziecka, M.O., wynosi około [...] zł miesięcznie, co pochłania 2/3 rodzinnych dochodów. Dla skarżących wyliczone koszty utrzymania dziecka w ośrodku są horrendalne i niczym nie poparte.

Skarżący podkreślili, że Kolegium wydając decyzję w przedmiotowej sprawie orzekło w oderwaniu od oceny finansowych możliwości rodziców, przy czym możliwość ta dotyczy zdolności do ponoszenia odpłatności zarówno w całości jak też w części. Miesięczny dochód rodziny O. to [...] zł, natomiast jej wydatki stanowią [...], w tym rodzina około 60 – 70 % uzyskiwanych dochodów przeznacza na utrzymanie mieszkania i spłatę kredytów – do czego ani organ I, ani II instancji w żaden sposób się nie odniósł.

Zdaniem M. i R. O., zaskarżona decyzja narusza podstawową zasadę prawa administracyjnego tzn. zasadę dwuinstancyjności postępowania. Organ wydając rozstrzygnięcie nie odniósł się bowiem do zarzutów stawianych przez skarżących w odwołaniu z dnia [...] r. Wobec tego ciężko przedmiotową decyzję uznać za zupełną i pełną z uwagi na brak wyjaśnienia stanu faktycznego w sposób całościowy.

Skarżący zwrócili uwagę, że Kolegium nie wskazało podstawy dla zastosowania z mocą wsteczną przepisów odpowiadających za nałożenie na nich opłaty za pobyt M.O. w placówce specjalistycznej za okres od [...] r. do [...] r. Z treści art. 193 i 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika bowiem, że organ uprawniony jest do ustalenia opłaty jedynie na przyszłość.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

W oparciu o przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w § 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie.

W tym kontekście należy uznać, że skarga M. i R. O. zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w cytowanych wyżej przepisach wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz materialnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie

z art. 193 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a ustawy). Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2). Jednocześnie zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustala, w drodze decyzji starosta (...). W myśl art. 194 ust. 2 tej ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Jednocześnie starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając powyższą uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty (art. 194 ust. 3 cytowanej ustawy).

Powyższe regulacje zawierają przesłanki warunkujące wydanie decyzji

w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Należy jednakże zauważyć, że przewidziana w omawianych przepisach instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty uzasadnia wdrożenie odrębnego postępowania, w ramach którego organ ocenia w pierwszej kolejności, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia. Natomiast od wyniku tego postępowania może zależeć przedmiotowość dalszego przebiegu (toczonego z urzędu) postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponoszenie opłaty przez rodzica wynika przy tym z decyzji ustalającej (art. 194 ust. 1 ustawy), zaś decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3 ustawy). Zatem musi nastąpić ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty, a dopiero wówczas, w zależności od wyników tego postępowania, podjęcie orzeczenia w kwestii ustalenia tej opłaty.

Jak wynika z akt administracyjnych, dziecko – M.O. - został umieszczony w placówce opiekuńczo – wychowawczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W dniu [...] r. skarżącym doręczono zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności. Skarżący po otrzymaniu wspomnianego zawiadomienia złożyli w dniu [...] r. wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty. W tym miejscu należy zaznaczyć, że decyzją z dnia [...] r. odstąpiono od ustalenia dla M. i R. O. odpłatności za pobyt M.O. w placówce opiekuńczo-wychowawczej znajdującej się w [...], tj. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego "[...]" w S. na okres od dnia [...]r. do [...] r.

Należy powtórzyć, że możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (art. 194 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy) prowadzi do wniosku, że w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi być poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia. W przepisie art. 194 ust. 3 ustawy jest mowa o odstąpieniu od ustalenia opłaty, co oznacza w przypadku odstąpienia, bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ustalenia opłaty. Dopiero odmowa odstąpienia otwiera możliwość ustalenia opłaty (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 566/15). Podobne stanowisko zawarł Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 3078/14 stwierdził, że odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. W konsekwencji Sąd ten przyjął, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazał na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustaleniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 ustawy wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu.

W przedmiotowej sprawie, organ I instancji wydał rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia dla M. i R. O. opłaty za pobyt dziecka M.O. w pieczy zastępczej, pomimo złożenia przez skarżących w dniu [...] r. wniosku o odstąpienie od ustalenia tej opłaty. Co prawda wniosek ten rozpoznano decyzją z dnia [...] r. o odstąpieniu od ustalenia wspomnianej opłaty jednakże decyzja ta została następnie uchylona decyzją z dnia [...] r. i w żadnej z kolejnych decyzji organ nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku. W tej sytuacji, zdaniem Sądu organ I instancji przedwcześnie ustalił opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego.

Zdaniem Sądu, należy w pełni podzielić stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2016 r. (sygn. akt

I OSK 3078/14). Sąd ten za prawidłowe uznał stanowisko Sądu I instancji w kwestii wykładni tych przepisów, zgodnie z którym "ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, zapada w postaci decyzji ustalającej - art. 194 ust. 1 tej ustawy, natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową - art. 194 ust. 3 ustawy. Obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył". Decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia tej opłaty i w której to sprawie organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. W postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw (w tym szczegółowe warunki odstąpienia od ustalenia opłaty określają rady powiatów w drodze uchwał podejmowanych na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy). Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca stanowi bowiem nie o odstąpieniu od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 ustawy wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu. Ponadto z unormowań procedury administracyjnej jednoznacznie wynika, że jedną indywidualną sprawę administracyjną załatwia się jedną decyzją (art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 § 1, art. 104 k.p.a.). Zatem zasadne jest stwierdzenie, że obie wskazane wyżej sprawy powinny być przedmiotem odrębnych postępowań i decyzji, albowiem przepisy procesowe nie pozwalają na ich łączne rozpatrzenie w jednym akcie. Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty powoduje, że do czasu uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności nie może być rozstrzygana sprawa ustalenia tej opłaty (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 września 2014 r., III SA/Kr 410/14; wyrok WSA w Opolu z dnia 31 sierpnia 2013 r., II SA/Op 277/13). Ustalanie opłaty w sytuacji odstąpienia od jej ustalania jest bezprzedmiotowe, a bezprzedmiotowość tę powoduje jedynie ostateczne zakończenie sprawy odstąpienia od ustalenia opłaty decyzją o odstąpieniu od ustalenia opłaty.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że orzekając w jednej decyzji

w obu kwestiach, zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy dopuściły się naruszenia przepisów prawa – w tym art. 194 § 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, które miało wpływ na wynik sprawy, bowiem dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia konieczne było uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a dopiero następnie wydanie rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia wysokości opłaty, o ile wydanie takiej decyzji byłoby konieczne.

Wobec powyższego konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Obowiązkiem organu I instancji będzie rozpoznanie wniosku skarżących o odstąpienie od ustalenia opłaty. Ostateczne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie będzie miało wpływ na wynik postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.