Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1376/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 368 ust. 1, 9 i 12, art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a)  d), art. 365 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 507
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 7 , art. 77 § 1 , art. 80, art. 138 § 1 pkt 1 , art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 278/17 w sprawie ze skargi R. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 30 listopada 2018 r., sygn. VI SA/Wa 278/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia (...) listopada 2016 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Uchwałą z (...) kwietnia 2016 r., nr (...)Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w K. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna", "Komisja I stopnia") stwierdziła, że R. M. uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że zdający otrzymał z zadania z zakresu prawa karnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną oraz z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja odwoławcza", "Komisja II stopnia", "organ") uchwałą z (...) listopada 2016 r., nr (...), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm., dalej: u.r.p. ), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy tę uchwałę.

Komisja odwoławcza opisała treść zadania z prawa gospodarczego, z którego skarżący uzyskał ocenę negatywną. Wskazała, że pracę skarżącego z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów, z których każdy ocenił pracę na ocenę niedostateczną.

Organ wyjaśnił kryteria ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego, wskazując na ich niedookreślony charakter i indywidualizację tych kryteriów przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały.

Komisja II stopnia zaakceptowała negatywne oceny cząstkowe wystawione przez obu egzaminatorów zdającemu z zadania z zakresu prawa gospodarczego. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że argumentacja odwołującego się, stanowi w istocie polemikę z ustaleniami dokonanymi przez egzaminatorów przy czym pozbawiona jest słuszności, bowiem jego praca została oceniona zgodnie z zasadami i kryteriami ustawowymi.

Komisja odwoławcza podzieliła stanowisko egzaminatorów, że w sporządzonej przez zdającego umowie wskazano nieprawidłową reprezentację sprzedającego w stosunku do nabywcy (...)S.A., gdyż zastosowana konstrukcja z art. 210 § 1 ustawa z dnia k.s.h. mogła skutecznie dotyczyć tylko jednego z nabywców, tj. JB, natomiast w stosunku do drugiego kupującego, sprzedająca spółka winna być reprezentowana zgodnie z ogólnymi zasadami wynikającymi z art. 201, 204 i 205 k.s.h. Komisja zwróciła uwagę, że choć nie zachodzi w tym przypadku bezwzględna nieważność umowy, jednak omawiane uchybienie ma bardzo istotny charakter i wbrew twierdzeniom odwołania nie pozwala przyjąć, iż egzaminowany prawidłowo rozwiązał problem reprezentacji sprzedającego.

Organ wskazał, że przyjęta przez zdającego koncepcja o wstąpieniu w stosunek dzierżawy łączącej Sprzedającego i Dzierżawcę na podstawie umowy, zmienia stan faktyczny zadania i nie stanowi poprawnego wypełnienia założenia zadania egzaminacyjnego. W ocenie organu w ten sposób zdający "obszedł" część założeń i uniknął zaproponowania właściwych rozwiązań zgodnie z istotną częścią problematyki zadania, jakimi było uregulowanie przeniesienia posiadania rzeczy pozostającej w posiadaniu zależnym "S." sp. z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w Sianach oraz uregulowanie prawa pierwokupu.

Za trafne Komisja odwoławcza uznała również zarzuty egzaminatorów w zakresie braku wyraźnego określenia ceny sprzedaży przez zdającego, który poczynił jedynie odesłanie do opinii rzeczoznawcy, której nie wyspecyfikowano jako załącznika do umowy, ponadto brak operowania konkretną kwotą narusza pkt 2 i 3 "informacji dla zdającego", a brak jej jasnego określenia, w ocenie Komisji budzi uzasadnione wątpliwości. Komisja podzieliła też zarzuty jednego z egzaminatorów odnośnie niejasnych, nieprecyzyjnych i wewnętrznie sprzecznych zapisów przedmiotowej umowy sporządzonej przez zdającego.

Podsumowując rozważania dotyczące obu zakwestionowanych ocen, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że od profesjonalisty opracowującego określoną umowę klient oczekuje zredagowania jej w sposób wyłączający możliwość różnej interpretacji postanowień umownych na etapie jej wykonania, a tym bardziej na etapie jej tworzenia. Ponadto fakt sporządzenia częściowo tylko skutecznej umowy sprzedaży, która przy tym nie w pełni realizuje założenia objęte zadaniem i nie zabezpiecza w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem egzaminowany miał reprezentować oraz nie zawiera takich treści, które niwelowałyby stwierdzone błędy, nie może być uznany za wystarczającą przesłankę do zmiany oceny egzaminu z zakresu prawa gospodarczego z negatywnej na pozytywną.

Zdający wniósł skargę na tę uchwałę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Odnosząc się do zarzutów nieważności uchwał, związanej zdaniem skarżącego z ujawnieniem treści zadania z zakresu prawa gospodarczego, które nastąpiło 15 marca 2016 r. Sąd wskazał, że było to zdarzenie losowe, obiektywnie niemożliwe do przewidzenia. Dotyczyło obiektywnych warunków przeprowadzenia egzaminu.

Dlatego też działając de facto w stanie wyższej konieczności, powołany zarządzeniem z 27 maja 2015 r. przez Ministra Sprawiedliwości, zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski w 2016 r. opracował nowe pytanie egzaminacyjne z tego zakresu, które zastąpiło poprzednie. Zadanie to zostało przekazane w sposób jednolity wszystkim zdającym. Okoliczności egzaminu z zakresu prawa gospodarczego były zatem takie same dla wszystkich zdających, zarówno co treści zadania, jak czasu jego rozwiązania. W ocenie Sądu pierwszej instancji, brak jest w związku z tym jakiejkolwiek dyskryminacji zdających, gdyż otrzymali oni do rozwiązania taki sam kazus, nie będący jednocześnie szóstym i dodatkowym pytaniem egzaminacyjnym, jak twierdzi skarżący. Sąd nie dostrzegł zatem podstaw do stwierdzenia nieważności skarżonych rozstrzygnięć.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) u.r.p., bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, dokonana na gruncie niniejszej sprawy ocena Komisji odwoławczej ostatecznie nie daje odpowiedzi na pytanie, jaki błąd zdyskwalifikował pracę egzaminacyjną skarżącego. Sąd przyznał rację zarzutom skargi w zakresie szeregu sprzeczności w dokonanej ocenie organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że choć oceny egzaminatorów były jednolite (niedostateczne), to nie uzasadniało to konkluzji dokonanej przez Komisję odwoławczą, że obaj egzaminatorzy podobnie zdyskwalifikowali pracę skarżącego. Wyrażone przez egzaminatorów oceny zostały uzasadnione wytkniętymi błędami, jednak nieco odmiennie potraktowały powagę stwierdzonych uchybień. Sąd pierwszej instancji zauważył, że dotyczy to prawidłowości języka prawniczego i precyzji sformułowań sporządzonej przez skarżącego umowy, jak również realizacji przez niego obligatoryjnych założeń zadania egzaminacyjnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji jest to istotne, gdyż Komisja odwoławcza uznała, podzielając w tym zakresie stanowisko jednego z egzaminatorów, że nieprawidłowa reprezentacja stron umowy sprzedaży nie była sama w sobie dyskwalifikująca dla pracy skarżącego (sporządzona przez skarżącego umowa sprzedaży pozostawała ważna), lecz wzięto pod uwagę także inne wady jego pracy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w sytuacji gdy ocena egzaminatorów jest wprawdzie jednolita, jednak przynajmniej częściowo sprzeczna, to na skutek złożonego odwołania, Komisja II stopnia - w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i zdecydowanie – winna przesądzić kwestie sporne podniesione w odwołaniu i w sposób nie budzący wątpliwości wypowiedzieć się, czy, jakie i dlaczego elementy wadliwe pracy egzaminacyjnej dyskwalifikują tę pracę w skali ocen pozytywnych i determinują podtrzymanie stanowiska o negatywnej ocenie i uznaniu braku przygotowania kandydata do zawodu radcy prawnego. Zdaniem Sądu, mimo obszernego uzasadnienia zaskarżonej uchwały, ponowna ocena Komisji odwoławczej nie usuwa wątpliwości – czy dokonana została w całokształcie okoliczności sprawy, o czym mowa w art. 80 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazywał, że nie ulega wątpliwości, iż każda praca egzaminacyjna jest indywidualna i niepowtarzalna, a skoro odnosi się do oceny wiedzy prawniczej kandydata, w sześciostopniowej skali możliwych do otrzymania ocen – to w sytuacji, kiedy podtrzymana zostaje ocena negatywna, nie może ona budzić żadnych wątpliwości, czy być nieostra. Poddana kontroli sądowej musi dochować zasadzie przekonywania, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Sąd zwrócił uwagę, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z części trzeciej egzaminu radcowskiego było sporządzenie umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, co zdający uczynił, zaś umowa ta okazała się ważna. Decydujące znaczenie miały zatem inne okoliczności, tj. inne błędy skarżącego, które w tej sytuacji powinny zostać dokładnie wyjaśnione. Zdaniem Sądu, w tym kontekście istotne znaczenie ma także kwestia ustosunkowania się Komisji do twierdzeń skarżącego, w zakresie pominięcia w argumentacji organu regulacji art. 209 k.s.h., której uwzględnienie mogło powodować inną ocenę zaproponowanej przez skarżącego koncepcji reprezentacji stron umowy sprzedaży oraz rozwiązania całego kazusu egzaminacyjnego, a w konsekwencji doprowadzić do wniosku, iż praca skarżącego mogła zasługiwać na ocenę pozytywną. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że ponownej oceny wymaga także kwestia uznania przez Komisję, że skarżący nie wymienił opinii szacunkowej jako załącznika do sporządzonej przez niego umowy, albowiem jak wskazuje uczynił to w § 1 ust. 4 tej umowy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji mankamenty procesowe zaskarżonej uchwały powodują, że nie jest do końca wiadomo, które elementy pracy egzaminacyjnej skarżącego z prawa gospodarczego decydują, iż nie może być ona oceniona pozytywnie i nie wiadomo dlaczego, szereg opisanych przez egzaminatorów pozytywnych aspektów pracy nie wpływa na podwyższenie jej walorów. Skoro celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez osobę zdającą, to nie może być wątpliwości jakie elementy umowy mają wpływ na jej dyskwalifikację. Komisja odwoławcza nie może pomijać zarzutów podniesionych w odwołaniu, zaś jej zarzuty, o ile mają ostatecznie dyskwalifikować pracę, muszą być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości, czego zabrakło w zaskarżonej uchwale.

Za trafne zostały uznane zatem zarzuty mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, wynikających z braku odniesienia się w uzasadnieniu uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy i niewskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony, a przez to na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że dokonując ponownie oceny pracy egzaminacyjnej, w ramach zarzutów odwołania, Komisja II stopnia dokona analizy ciężaru gatunkowego popełnionych błędów przez osobę zdającą, jak i dopuszczalnych prawidłowych rozwiązań zadania egzaminacyjnego, w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Nie można przy tym ograniczyć się do wyliczenia i omówienia jego błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo w umowie zawartymi.

Komisja II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z (...) listopada 2016 r. nr (...)doszło do — wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy — naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę pracy egzaminacyjnej R. M. z zakresu prawa gospodarczego podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, a w konsekwencji powyższych uchybień nietrafne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z (...)listopada 2016 r., nr (...), narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i wskazanie na podstawie art. 184 p.p.s.a., że zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 8 czerwca 2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. poz. 1842).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Skarga kasacyjna jako sformalizowany środek zaskarżenia powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd.

Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem władny badać, czy Sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny czy działające w sprawie organy.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej przez Komisję II stopnia, stanowisko Sądu pierwszej instancji co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych uchwał nie jest kwestionowane. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zatem oceniać jego prawidłowości, o co wnosił skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną, lecz ograniczył się do rozpatrzenia zarzutu postawionego w skardze kasacyjnej.

Zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał, że Komisja II stopnia przy wydaniu zaskarżonej uchwały, dopuściła się, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, przez brak odniesienia się w uzasadnieniu uchwały do zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy i niewskazanie przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony, a przez to na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p., oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W rozpoznawanej sprawie pracę skarżącego z zakresu prawa gospodarczego zgodnie z powołanym przepisem oceniali dwaj egzaminatorzy. Obydwaj wystawili ocenę niedostateczną, jednak częściowo odmiennie potraktowali wagę stwierdzonych uchybień pracy egzaminacyjnej. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały – Komisja odwoławcza nie podzieliła oceny jednego z egzaminatorów, co do wagi uchybienia polegającego na błędnym wskazaniu reprezentacji jednej ze stron sporządzonej w ramach pracy egzaminacyjnej umowy.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, uzasadnienie zaskarżonej uchwały, nie usuwa wątpliwości – czy ponowna ocena dokonana została w świetle całokształtu okoliczności sprawy, o czym mowa w art. 80 k.p.a. Sąd uznał bowiem, że zaskarżona uchwała ostatecznie nie daje odpowiedzi na pytanie, które elementy pracy egzaminacyjnej skarżącego z prawa gospodarczego decydują, że nie może być ona oceniona pozytywnie i nie wiadomo dlaczego, szereg opisanych przez egzaminatorów pozytywnych aspektów pracy nie wpływa na podwyższenie jej oceny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest prawidłowe.

Z zasady wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. wynika wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej przez kierowanie się zasadami proporcjonalności, praworządności i równego traktowania. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i rozstrzygnięcia wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji, nawet wtedy, gdy nie uwzględniają ich żądań.

Podkreślić należy, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w rozstrzygnięciu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie uznać należy, że dopiero pełne zestawienie wyników oceny danej pracy egzaminacyjnej z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 u.r.p. W zaskarżonej uchwale takiej kompleksowej oceny zabrakło. Ocena taka jest niezbędna, szczególnie w przypadku, gdy istnieje rozbieżność w ocenie pracy egzaminacyjnej, co do wagi/znaczenia popełnionych przez zdającego błędów.

Należy wskazać, że ustawodawca w art. 364 ust. 10 u.r.p. wprowadził określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Zgodzić się należy z wnoszącą skargę kasacyjną Komisją II stopnia, że praca z zakresu prawa gospodarczego polegająca na sporządzeniu projektu umowy powinna odzwierciedlać wiedzę zdającego, jak i umiejętności jej praktycznego stosowania, zaś uzyskanie pozytywnej oceny wymaga sporządzenia pracy, której poziom dawałby podstawę do uznania, że została sporządzona przez osobę przygotowaną do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawie o radcach prawnych.

Jednakże nie można zgodzić się, że praca egzaminacyjna, aby mogła zasłużyć na ocenę pozytywną musi spełniać wszystkie kryteria opisane w art. 365 u.r.p. w najwyższym stopniu. Przy takim założeniu praca która np. pomija choćby jeden mało istotny element składający się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów musiałaby być oceniana negatywnie, nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zatem stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na całościową ocenę jego pracy, również przy uwzględnieniu poprawnych elementów pracy egzaminacyjnej.

Wobec powyższego, w rozpoznawanej sprawie istotne jest dokonanie wszechstronnego ustosunkowania się do argumentacji zawartej przez skarżącego w odwołaniu oraz jednoznaczne wskazanie, które błędy pracy egzaminacyjnej skarżącego i dlaczego, uznane zostały za dyskwalifikujące, w zestawieniu z poprawnymi jej elementami.

Zasadnie zatem, Sąd pierwszej instancji, wskazał, że Komisja II stopnia winna była obok wytkniętych błędów w sporządzonym przez zdającego projekcie umowy, wskazać także poprawne elementy umowy i dokonać ich ważenia w kontekście 5-stopniowej skali ocen wyników egzaminu. Trafnie zatem za nieprawidłowe uznał Sąd ograniczenie się przez Komisję odwoławczą wyłącznie do wyliczenia i omówienia błędów umowy, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo w umowie zawartymi zwłaszcza przy uwzględnieniu zarzutu dotyczącego wagi jednego z uchybień.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż Komisja dokonała nienależytej oceny tego, z jakiego powodu sposób stosowania przez zdającego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony, nie dały wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z tej części egzaminu radcowskiego. Należy podkreślić, że R. M. zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, szczegółowo odniósł się do zarzucanych przez egzaminatorów błędów w sporządzonej umowie, ale Komisja odwoławcza nie ustosunkowała się do wszystkich wskazanych przez niego argumentów. Jednocześnie podzielając stanowisko jednego z egzaminatorów uznała, że błąd zdającego dotyczący reprezentacji jednej ze stron umowy nie jest dyskwalifikujący dla pracy skarżącego. W tym stanie pominięcie przy ocenie rozważenia pozytywnych aspektów pracy zdającego i poprzestanie na wyliczeniu błędów zdającego słusznie zostało uznane przez Sąd pierwszej instancji za nie spełniające wymagań wynikających z art. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.

Zasadnie zatem Sąd ocenił, że wydając uchwałę Komisja II stopnia dopuściła się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającego co najmniej na dokonaniu nie pełnej oceny materiału dowodowego.

Wbrew zatem zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organ nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając stosowny projekt umowy, w ramach założeń zadania egzaminacyjnego. Zasadnie zatem Sąd instancji nakazał, by w toku ponownego postępowania Komisja II stopnia dokonała jeszcze raz analizy ciężaru gatunkowego błędów popełnionych przez zdającego, jak i dopuszczalnych prawidłowych rozwiązań zadania egzaminacyjnego, w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 u.r.p., nie ograniczając się do wyliczenia i omówienia jedynie błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo w umowie zawartymi.

W konsekwencji za nieuzasadniony uznać należy także postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przepis ten ma charakter wynikowy. Skoro w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo dostrzegł i zakwestionował naruszenie przez organ przepisów prawa procesowego, to w konsekwencji zasadnie uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną uchwałę.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.