Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 627/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 5, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 13 i art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2171
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Jerzy Dudek, Protokolant Referent stażysta Marcin Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] kwietnia 2015 r. wydał decyzję o odmowie umorzenia A. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł za okres od października 2009 r. do maja 2010 r. oraz za okres od grudnia 2011 r . do września 2014 r., z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne [...] zł za różne okresy od października 2006 r. do września 2014 r., z tytułu składek na Fundusz Pracy za różne okresy od października 2006 r. do września 2014 r.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r., ( III SA/Lu 894/15 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie sądu za nie wystarczające i nieprzekonująco uzasadnione uznać należało te ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm.) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem Sądu postępowanie było przeprowadzone z naruszeniem reguł proceduralnych, ponieważ nie wiadomo było na jakiej podstawie organ przyjął, że spłata zadłużenia jest możliwa jednorazowo, czy nawet w dłuższym okresie bez pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazaniem Sądu było rozpatrzenie wszystkich okoliczności sprawy wynikających z twierdzeń skarżącej oraz przeprowadzonych dowodów.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. o odmowie umorzenia należności. Na skutek skargi A. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r. ( III SA/Lu 745/16 ) oddalił skargę.

Następnie przedmiotowe rozstrzygnięcie, w wyniku wniesienia skargi kasacyjnej było rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje z dnia [...] marca 2016r. , wskazując, że w rozpoznawanej sprawie ten sam pracownik brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji tj. decyzji z [...] kwietnia 2015 r. oraz w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i zakończonym decyzją z [...] marca 2016 r. Oznacza to, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji brał udział pracownik podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia [...] października 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. W motywach rozstrzygnięcia podano, że w okresie od [...] lipca 2005 r. do [...] maja 2010 r. oraz od [...] lipca 2011 r. do [...] września 2014 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. W trakcie wykonywania tej działalności nie opłaciła składek na ubezpieczenia. W związku z powyższym zaległości na koncie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym aktualnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. L. za okres: październik 2006 r., luty i kwiecień 2007 r., październik 2009 r. – kwiecień 2010 r., listopad 2011 r. – wrzesień 2013 oraz Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. za okres: październik 2013 r.- wrzesień 2014 r. Prowadzone postępowanie egzekucyjne aktualnie nie przynosi wymiernych efektów w postaci wpłat egzekucyjnych. Dotychczas skarżąca nie występowała o ulgę w spłacie tych należności w postaci układu ratalnego. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dorosłą córką. Źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez męża skarżącej, które według jej oświadczenia wynoszą [...]zł netto miesięcznie. Dochodów nie uzyskuje ani skarżąca, ani dorosła córka. Skarżąca wyjaśniła także, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, który reguluje zobowiązania kredytowe oraz opłaty z tytułu mediów tj. gazu, prądu, wody. Stałe miesięczne wydatki oszacowała na kwotę [...]zł w tym: opłaty eksploatacyjne[...]zł oraz koszty związane z leczeniem – [...]zł. W przedłożonym oświadczeniu skarżąca wykazała zobowiązania kredytowe na łączną kwotę [...] zł, z ratami miesięcznymi wynoszącymi [...] zł. Mimo niewielkich dochodów męża, nie wykazuje jednak zaległości z tego tytułu. Nie wykazała także zaległości w opłatach stałych. Zdaniem organu wykazane oraz udokumentowane koszty związane z utrzymaniem przekraczają wykazane przez skarżącą dochody. Organ stwierdził zatem, że rodzina może posiadać inne dochody, które nie zostały ujawnione. Ponadto skarżąca jest właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej, położonej w miejscowości U. gm. W. o powierzchni [...]ha, w tym domu o powierzchni [...]m². Na wskazanej nieruchomości została zabezpieczona spłata należności z tytułu składek poprzez dokonanie. wpisów hipoteki przymusowej. Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności składek określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne. Wobec powyższego brak całkowitej nieściągalności zadłużenia skutkuje brakiem podstawy do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z art. art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Organ zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek na tej podstawie może nastąpić w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i stan rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Płatnicy składek ubiegający się o umorzenie należności z uwagi na trudną sytuację materialną, która uniemożliwia im spłatę zaległości powinni wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną nie są w stanie opłacić tych należności. W ocenie organu taka sytuacja w sprawie nie zachodzi. Analiza zgromadzonej w całości dokumentacji potwierdza, że pomimo braku dochodów z działalności męża skarżącej ( w 2014 r. - strata) oraz wykazanych w zeznaniach podatkowych niewielkich dochodach z prowadzonej przez skarżącą działalności (w 2013 r. w kwocie [...] zł, a w 2014 r. w kwocie [...] zł), stanowiącej jedyne źródło utrzymania rodziny przy jednoczesnym braku zatrudnienia pełnoletniej córki, regulowane są opłaty związane ze stałym utrzymaniem oraz spłatą rat kredytu bankowego. Wysokość splat wynikających z obowiązującej umowy kredytowej to kwota [...] zł - za okres od 21 października 2014 r. do 21 lutego 2015 r. oraz kwota [...] zł za okres od 21 marca 2015 r. do 21 września 2017r. W kontekście powyższego budzi wątpliwości przekazana przez stronę informacja o dokonywaniu spłat na poczet rat kredytowych w wysokości po [...]zł miesięcznie z pieniędzy otrzymanych w ramach pożyczek prywatnych, których spłata odbywa się w okresie letnim w ramach prac dorywczych na polu. Co więcej, strona nie posiadała zaległości z tego tytułu, można zatem uznać, że opłacenie w dłuższym okresie czasu zaległości z tytułu składek nie pozbawi jej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych Analiza zgromadzonej w całości dokumentacji potwierdza, że pomimo braku dochodów z działalności męża skarżącej ( w 2014 r. - strata) oraz wykazanych w zeznaniach podatkowych niewielkich dochodach z prowadzonej przez skarżącą działalności (w 2013 r. w kwocie [...] zł, a w 2014 r. w kwocie [...] zł), przy jednoczesnym braku zatrudnienia pełnoletniej córki, regulowane są opłaty związane ze stałym utrzymaniem oraz spłatą rat kredytu bankowego. W ocenie organu nie jest do zaakceptowania stan, w którym regulowane są zobowiązania cywilnoprawne, a zaległe składki wobec ZUS nie są opłacane. Złożone do sprawy dokumenty nie pozwalają uznać, że ze względu na stan zdrowia strona jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy lub, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie ma ona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie wykazano także wystąpienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 3 wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku m.in. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z powyższego wynika, że okoliczności takie jak klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia stanowią przesłankę umorzenia należności jeżeli poniesione w ich wyniku straty materialne powodują, że zobowiązany znalazł się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż bezwzględna konieczność uregulowania zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jednego źródła dochodu. Organ zaznaczył, że strona z tytułu szkód wyrządzonych przez powódź w 2010r. otrzymała środki finansowe przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z odbudową domu jednorodzinnego, zasiłki celowe oraz okresowe z pomocy społecznej, otrzymała także pożyczkę na wznowienie działalności gospodarczej. Wyrejestrowała tę działalność dopiero z dniem [...] października 2014 r Nie wykazała zatem, że konieczność uregulowania zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa i utraty jedynego źródła dochodu. Organ podniósł ponadto, że decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. umorzył część zaległości figurujących na koncie rozliczeniowym skarżącej, to jest zaległości których nie opłacenie było następstwem powodzi. Zdaniem organu nie jest następstwem powodzi zadłużenie za okres sprzed zaistnienia tego zdarzenia. Organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie wnioskodawczyni niewątpliwie stanowi obciążenie finansowe, jednak nie zachodzi konieczność spłaty zadłużenia jednorazowo, jeśli nie pozwala na to aktualna sytuacja zobowiązanego. Spłata należności może bowiem następować w ramach dobrowolnych wpłat w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej. Wskazał ponadto, że w przypadku, gdy z przeprowadzonej analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy wynika, iż nie dysponuje on aktualnie środkami finansowymi pozwalającymi na spłatę całości zadłużenia w krótkim okresie czasu, a jednocześnie prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne lub mało skuteczne, Zakład umożliwia zawieranie okresowych układów ratalnych. Rozłożenie na raty należności z tytułu składek udzielane okresowo, umożliwia spłatę kolejnych etapów układu ratalnego. Obejmuje całość zadłużenia w ten sposób, że poszczególne raty dostosowane są do ustalonych możliwości płatniczych wnioskodawcy, a ostatnia rata obejmuje pozostałą kwotę zadłużenia z możliwością zmiany warunków spłaty na uzasadniony wniosek złożony przed upływem terminu płatności tej raty. Liczba rat poszczególnych etapów okresowego układu ratalnego nie może być mniejsza niż 6 i nie większa niż 12. Zawarcie układu ratalnego podlega odrębnemu postępowaniu, które jest prowadzone na wniosek osoby zainteresowanej. Organ przyznał, że aktualny stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącej wskazują na brak możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia, co nie oznacza jednak całkowitej nieściągalności należności, w tym braku możliwości ich spłaty w dłuższym okresie i w wysokości odpowiadającej możliwościom płatniczym skarżącej z uwzględnieniem konieczności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych np. w układzie ratalnym w momencie podjęcia pracy lub nabycia prawa do świadczeń. Dodatkowo organ podniósł, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż córka skarżącej jest osobą dorosłą, nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie ma przeszkód, aby po dołożeniu należytej staranności podjęła zatrudnienie i partycypowała w kosztach utrzymania domu oraz rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji obciążenie skarżącej z tytułu stałych kosztów związanych z utrzymaniem byłoby niższe. Zauważył ponadto, że strona nie podjęła żadnych działań w celu ustalenia dla siebie stopnia niepełnosprawności ze względu na stan zdrowia, a co za tym idzie w dalszej kolejności nie wystąpiła o przyznanie np. świadczenia rehabilitacyjnego lub rentowego. Organ przekonywał, że podstawa umarzania należności z tytułu składek winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł środków finansowych na spłatę swoich zobowiązań. Wspomniane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe z tytułu zaległych składek i odsetek, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Będąc bezrobotną skarżąca posiada środki finansowe na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych nie podejmując spłaty zobowiązań publicznoprawnych.

Na powyższe rozstrzygnięcie A. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zakwestionowała stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, przede wszystkim dotyczącej oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia [...] sierpnia 2017 r. Skarżąca zarzuciła organowi, że określono jej sytuację finansową w oparciu o ustalenia organu nie znajdujące potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a jedynie na domysłach organu. W konsekwencji ustalenia te są oderwane od zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obiektywnych kryteriów takich jak minimum egzystencji i minimum socjalne. Zdaniem skarżącej przy ocenie braku zasadności pierwszeństwa w spłacie kredytu, jako zobowiązania cywilnoprawnego, pominięto fakt, że środki uzyskane z tego kredytu zostały przeznaczone na częściową spłatę zadłużenia z tytułu składek w ZUS. Pominięto ponadto kwotę istniejącego zadłużenia z tego tytułu, która jest kilkukrotnie wyższa, niż zaległość z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych, w tym z tytułu spłacanego kredytu. Przekonywała, że o ile przesłanki wskazane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nie zostały przez nią spełnione, o tyle w jej ocenie, aktualna sytuacja życiowa wypełnia przesłankę wskazaną w § 3 pkt 1 Rozporządzenia. Konkludując, skarżąca podniosła, że w jej ocenie organ nie ustalił w sposób należyty sytuacji materialnej, a przede wszystkim nie dokonał rzetelnej analizy tego, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy, ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ) dalej wymienianej także jako u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt.1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności nie dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zgodnie z § 3 ust. 1 rrozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek o których mowa w art. 28 ust.3a, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu, w realiach przedmiotowej sprawy, ustalenie braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie budzi zastrzeżeń, zresztą poprawności tej oceny nie kwestionowano również w skardze. Bezsprzecznie

z akt sprawy nie wynika, aby Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. L. lub komornik wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, czy też by też wydano jakiekolwiek inne orzeczenie stwierdzające brak majątku skarżącej, z którego można prowadzić egzekucję, czego wymaga art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przeciwnie, na nieruchomości, której właścicielką jest skarżąca zabezpieczono spłatę należności z tytułu składek poprzez dokonanie wpisów hipoteki przymusowej. Brak jest także podstaw do uznania, że wystąpiły inne okoliczności pozwalające na ustalenie nieściągalności składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-4b i pkt 6 u.s.u.s.

Wbrew przekonaniu skarżącej nie ma także podstaw do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na które w istocie powołała się w skardze.

Trzeba przede wszystkim podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy, a więc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. ( całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w powołanych przepisach oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2016 r., II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r. II GSK 217/12). W konsekwencji sąd nie kontroluje merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji, ale ogranicza się do sprawdzenia, czy materiał dowodowy stanowiący podstawę jej wydania został zebrany w sposób rzetelny i wyczerpujący, a sama decyzja uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy. Uznanie administracyjne nie może bowiem oznaczać dowolności organu. Jest on zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Nie bez znaczenia jest, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych. W ocenie sądu, organ słusznie podkreślił, że należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu, także z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa.

W świetle powyższego nie można podzielić zarzutu skarżącej nie ustalenia w sposób należyty jej sytuacji materialnej i zaniechania rzetelnej analizy sprowadzającej się do oceny, czy opłacenie składek pozbawiłoby jej i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do jednoznacznych wniosków, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej skarżącej. Chodzi tu o złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, faktury z tytułu opłat za energię elektryczną za okres od [...].10.2016 r. do [...].08.2017 r., decyzję o wygaśnięciu z dniem [...].09.2014 r. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, akt notarialny z [...] lipca 2014 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, decyzję z [...] października 2014 r. Powiatowego Urzędu Pracy w O. L. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2017 r. o ustaleniu uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego dla męża skarżącej W. K., decyzję ZUS z [...] maja 2017 r. o przyznaniu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] kwietnia 2017 r. do [...] lipca 2017 r. dla męża skarżącej oraz decyzję ZUS z [...] kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania zasiłku chorobowego za okres od [...] kwietnia 2017 r. do [...] kwietnia 2017 r. z uwagi na wykorzystanie pełnego okresu zasiłkowego wynoszącego 182 dni, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2017 r. o ustaleniu uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego dla męża skarżącej na okres 2 miesięcy, kartę informacyjną z [...] czerwca 2017 r. leczenia szpitalnego męża skarżącej, powiadomienie z Powiatowego Urzędu Pracy w O. L. z [...] lipca 2017 r. do córki skarżącej w celu zgłoszenia się do PUP w O. L.. Skarżąca, pomimo wystosowanego wezwania, nie przedstawiła natomiast zeznania, informacji czy też oświadczenia o dochodzie osiągniętym przez jej męża z działalności gospodarczej w 2015 r. Organ nigdy nie kwestionował ich wartości i właśnie na ich podstawie uznał, że sytuacja skarżącej i jej rodziny jest trudna. Z jego ustaleń wynikało, że obecnie skarżąca nie osiąga żadnych dochodów. Od [...] października 2014 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Również pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnia córka skarżącej nie osiąga dochodów (od [...] lipca 2011 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku). Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez męża skarżącej działalność gospodarcza, która jednak nie przynosi dochodów, lecz straty (w 2014 r. strata wyniosła [...] zł). Skarżąca nie korzysta obecnie z pomocy opieki społecznej. Jednocześnie jednak pomimo braku dochodów z działalności męża skarżącej (2014 r. – strata) oraz braku dochodów po stronie skarżącej i jej córki, regulowane są opłaty związane ze stałym utrzymaniem, takie jak wydatki na jedzenie, ubranie, środki higieniczne, czy lekarstwa. Oprócz tego skarżąca i jej rodzina ponoszą koszty dostarczanych mediów takich jak energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, których wysokość sama skarżąca oszacowała na kwotę [...] zł miesięcznie (k.13 v akt administracyjnych). Dodatkowo spłaca kredyt bankowego. Wysokość spłat wynikających z obowiązującej umowy kredytowej to kwota [...] zł – za okres od [...].10.2014 r. do [...].02.2015 r. oraz kwota [...] zł za okres od [...].03.2015 r. do [...].12.2015 r. Wszystkie opłaty oraz raty kredytu bankowego regulowane są na bieżąco i nie ma z tego tytułu zadłużenia W kontekście powyższego organ miał usprawiedliwione powody, dla których za niewiarygodne uznał informacje o posiadanych zasobach finansowych. W tym kontekście niejasne jest powołany w skardze argument dotyczący zachowania minimum socjalnego. Wspomniane przepisy ustawy oraz rozporządzenia w żadnej mierze nie nakazują uwzględniać tej przesłanki i nie traktują jej jako wskaźnika dla oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o umorzenie należności z tytułu składek. Trafnie natomiast , jako budzącą wątpliwości, organ przedstawił przekazaną przez skarżącą w oświadczeniu informację o dokonywaniu spłat na poczet rat kredytowych w wysokości po [...] zł miesięcznie z pieniędzy otrzymanych w ramach pożyczek prywatnych, których spłata odbywa się w okresie letnim w ramach prac dorywczych na polu. W szczególności skarżąca nie wyjaśniła od kogo konkretnie pożycza pieniądze, w jakich kwotach i terminach. Nie wskazała także dokładnie kiedy, gdzie i jakie kwoty odpracowała. Nie podała jakichkolwiek bardziej szczegółowych informacji dotyczących pożyczanych i następnie odpracowywanych kwot pieniężnych, które mogłyby z jednej strony uwiarygodnić jej twierdzenia, z drugiej zaś umożliwić ich weryfikację przez organ rentowy. Skarżąca nie przedstawiła także żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń takich jak pokwitowania udzielonych pożyczek, czy choćby oświadczenia osób udzielających pożyczki. Trafne jest zatem stanowisko organu, według którego skarżąca nie wykazała, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie byłaby w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jej i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odmiennie, niż oczekuje skarżąca, ocena ta nie ma charakteru dowolnej i uprawniała organ do zajęcia stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji.

Słusznie także zauważono, że z punktu widzenia stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, nie może być tolerowana sytuacja w której w pierwszej kolejności dłużnik pokrywa swoje zobowiązania cywilnoprawne, zaniedbując spłaty obowiązkowych zobowiązań publicznoprawnych. Należności te zasilają system ubezpieczeń społecznych i pozwalają na wypłacanie różnych świadczeń osobom uprawnionym, co ma wielkie znaczenie dla funkcjonowania państwa. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe z tytułu zaległych składek i odsetek, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji.. Tym bardziej, że z akt nie wynika, aby skarżąca, chociaż jest bezrobotna, w jakikolwiek sposób usiłowała renegocjować spłatę kredytu w banku, tak, aby część środków finansowych przeznaczyć na spłatę zaległości wobec ZUS

W rozpoznawanej sprawie nie ma także podstaw do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 wspomnianego rozporządzenia. Przypomnieć należy, że skarżąca po powodzi w 2010 r. otrzymała środki finansowe przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z odbudową domu jednorodzinnego, zasiłki celowe oraz okresowe z pomocy społecznej, otrzymała także pożyczkę na wznowienie działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej po powodzi i wyrejestrowała tę działalność z dniem [...] października 2014 r. Nie zachodzi zatem wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. sytuacja, że dopiero uregulowanie zobowiązań z tytułu składek mogłoby doprowadzić do pozbawienia skarżącej możliwości dalszego prowadzenia działalności, do likwidacji przedsiębiorstwa i utraty jedynego źródła dochodu.

Analogicznie należy ocenić także możliwość wypełnienia hipotezy § 3 ust. 1 pkt 3 porządzenia 7 dnia 31 lipca 2003 r. Wprawdzie analiza akt administracyjnych potwierdza problemy zdrowotne skarżącej, niemniej jednak nie wykazała, że jest dotknięta przewlekłą chorobą pozbawiającą ją możliwości uzyskiwania dochodu umożlwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie nie było także mowy o konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) skargę należało oddalić.