Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 291/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska As. sąd. Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2006r. sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wpisania do księgi małżeństw I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia [...] roku, nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/M. Lorych-Olszanowska /-/W. Długaszewska


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B., decyzją z dnia [...]r. w sprawie ozn. sygn. [...], na podstawie art.104§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r nr 98 poz. 1071 ze zm.) i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego orzekł o wpisaniu do księgi małżeństw aktu małżeństwa sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego dotyczącego związku małżeńskiego zawartego w dniu [...] r. przez Z.C. i P.D.. Opisując treść aktu podlegającego wpisaniu organ m.in. dokonał zapisu, że kobieta po zawarciu małżeństwa będzie nosiła nazwisko "D.".

W odwołaniu do powyższej decyzji Z. D. domagała się dokonania wpisu jej nazwiska do ksiąg stanu cywilnego zgodnie z brzmieniem zawartym w przedłożonym przez nią niemieckim akcie stanu cywilnego.

Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. sygn. [...], opierając się na treści przepisów 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 73 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. nr 36 poz.180 ze zm.) w zw. z §4 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów" (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia [...]r. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że przepis §4 ust.2 cyt. Rozporządzenia stanowi, iż nazwiska zakończone na -ski, -cki, -dzki kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do aktu stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Nadto zdaniem organu II - giej instancji wprawdzie wpisanie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego polega na wiernym przepisaniu jego treści, nie może się to odbyć jednak z pominięciem przepisów polskiego prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Z. D. zarzuciła naruszenie prawa w szczególności dyspozycji §4 ust.3 i 4 cyt Rozporządzenia z dnia 26 .10.1998r., art.73 ust 1 w zw. z art. 62 ust.1 pkt 5 oraz art.62 ust. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W uzasadnieniu skargi podała, że zawierając związek małżeński skarżąca przyjęła nazwisko D.. Zmiana nazwiska dokonana przez kierownika USC jest niezgodna z dokumentem źródłowym stanowiącym podstawę wpisu. Skarżąca podniosła także, iż na nazwisko "D." m.in. został jej wydany również paszport, karty kredytowe czy dowód osobisty. Wszystkie dokumenty wydane w Niemczech ma na nazwisko "D." i nie może zmieniać nazwiska na "D".

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.) akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Przepis ten zatem reguluje transkrypcję (wpisanie) aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. W postępowaniu, określonym wskazanym przepisem kierownik urzędu stanu cywilnego bada, czy złożony wypis aktu stanu cywilnego jest w świetle przepisów obcego prawa aktem stanu cywilnego. Transkrybowany bowiem może być tylko wpis, który powinien być wydany przez organ powołany do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego i mieć w państwie jego wystawienia moc dokumentu publicznego.

Wobec powyższego w postępowaniu administracyjnym kierownik urzędu stanu cywilnego ustala, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go albo odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Jednoznacznie należy stwierdzić, iż w zakresie działania Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego nie mieści się rozstrzyganie o brzmieniu nazwisk podlegających wpisaniu. W decyzji o wpisaniu aktu stanu cywilnego opisuje ten akt przytaczając jego treść, zatem ingerencja w brzmienie nazwiska w trakcie transkrypcji faktycznie stanowiłaby wykroczenie poza uprawnienia nadane Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego ustawą Prawo o aktach stanu cywilnego.

Należy przy tym zauważyć, iż transkrypcja przedmiotowego aktu małżeństwa nie jest rejestracją zdarzenia zawarcia małżeństwa, lecz odzwierciedleniem zapisów tego aktu w polskiej księdze stanu cywilnego. Transkrypcja powinna odpowiadać treści zagranicznego aktu małżeństwa (art. 13 i 73 ust. 1 Pr.a.s.c.), przy zastosowaniu wymagań przewidzianych przez prawo polskie dla danego rodzaju aktu stanu cywilnego, w przedmiotowym wypadku - aktu małżeństwa (art. 62 ust. 1-4 Pr.a.s.c.) oraz języka polskiego (art. 4 pkt 5 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.). Wynika z tego, że § 4 ust. 4 rozporządzenia z 1998r., które w stanowi, że przepisy ust. 2 i 3, dotyczące wpisywania nazwisk zakończonych na -ski, -cki, -dzki, stosuje się odpowiednio przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich do polskich ksiąg stanu cywilnego nie miał zastosowania do transkrypcji aktu stanu cywilnego, albowiem było to jedynie "wpisanie" aktu sporządzonego za granicą, a nie "sporządzenie" aktu rejestrujące fakt zawarcia małżeństwa (postanowienie SN z 08.08.2003r. sygn. V CK 6/02 OSNC 2004/7-8/131).

Z problemem powstałym w niniejszej sprawie wiąże się także kwestia zgodności powoływanego przez Wojewodę § 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów" (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.) z delegacją ustawową zawartą w art. 27. ust. 1 Ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Z ukształtowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie wyroku TK z 05.11.2001 sygn. U 1/01 OTK 2001/8/247 oraz postanowienie SN z 08.08.2003r. sygn. V CK 6/02 OSNC 2004/7-8/131) wynika pogląd, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego panuje przekonanie, że rozporządzenie jako akt wykonawczy wobec ustawy zdeterminowany jest trzema warunkami: 1) wydania rozporządzenia na podstawie wyraźnego, to jest nie opartego tylko na domniemaniu ani na wykładni celowościowej, szczegółowego upoważnienia ustawy w zakresie określonym w upoważnieniu, 2) wydania rozporządzenia, co do przedmiotu i treści normowanych stosunków, w granicach udzielonego przez ustawodawcę upoważnienia do wydania tego aktu, w celu wykonania ustawy, 3) niesprzeczności treści rozporządzenia z normami Konstytucji RP, aktem ustawodawczym na podstawie którego zostało wydane, a także z wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi, które w sposób bezpośredni lub pośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia. Warunki te przełożone na normy prawne, oznaczają odpowiednio zakazy wydawania rozporządzeń: bez upoważnienia ustawowego; nie będących aktami wykonującymi ustawę; sprzecznych z konstytucją i obowiązującymi ustawami. Rozporządzenie nie może więc bez wyraźnego upoważnienia ustawy wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami, nie może także zawartych w nich treści przekształcać, modyfikować, a nawet nie powinno ich powtarzać. Naruszenie tych warunków może stwarzać podstawę do postawienia zarzutu niezgodności rozporządzenia z ustawą). Pamiętać też należy, że rozporządzenia wydawane są na podstawie ustaw i w celu ich wykonania. Taki charakter rozporządzenia determinuje i ogranicza ich treść tym znaczeniu, że w drodze delegacji ustawowej do prawotwórstwa administracyjnego nie może zostać przekazane uprawnienie do zmiany przepisów rangi ustawowej, jak też upoważnienia ustawowe nie mogą delegować prawa do wkraczania w materię zastrzeżoną wyłącznie dla regulacji ustawowej. Nadto, wydane na podstawie delegacji ustawowej przepisy prawne o charakterze wykonawczym winny wyrażać treść dyspozycji ustawowych i służyć ich realizacji.

Uwzględniając powyższe uwagi należy stwierdzić, iż rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego..." (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.) w zakresie odnoszącym się do wpisywania nazwisk podczas transkrypcji zagranicznego akty stanu cywilnego jest niezgodne z ustawą na podstawie której zostało wydane, gdyż kwestię tę rozstrzyga odmiennie, wykraczając w ten sposób poza zakres delegacji wyrażonej w art. 27 ust. 1 Ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż przy wydawaniu decyzji w przedmiocie wpisania zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego nie ma zastosowania §4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów" (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.), a w konsekwencji, iż przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech nie jest dopuszczalna zmiana pisowni nazwiska małżonków przyjęta w akcie. (por też. postanowienie SN z 08.08.2003r. sygn. V CK 6/02 OSNC 2004/7-8/131).

Dopatrując się zatem naruszenia w toku orzekania przez oba organy przepisu art. 73 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1986r Prawo o aktach stanu cywilnego należało orzec, iż zaskarżona decyzja w sposób istotny narusza prawo i naruszenie to miało znaczenie na wynik sprawy. Sąd zatem na podstawie art. 145§1 ust. 1 lit. a Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/Sz. Widłak /-/M. Lorych-Olszanowska /-/W. Długaszewska