Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1255/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 23, art. 27
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (nazywany dalej: "Prezesem NFZ") decyzją z [...] lutego 2015 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., nazywanej dalej: "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., nazywanej dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania W. S. z [...] stycznia 2014 r., utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] grudnia 2013 r. nr [...] stwierdzającą, że E. S. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r., jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej z W. S.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...], pismem z [...] września 2012 r., wniósł o rozpatrzenie sprawy z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym E. S. ZUS powołał się na wyniki kontroli z [...], [...], [...] i [...] lipca 2012 r. przeprowadzonej u W. S. (płatnika składek), z których wynikało, że E. S. w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] maja 2012 r. współpracowała z płatnikiem przy prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej i z tego tytułu powinna podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu. ZUS poinformował dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, że w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r. E. S. (nazywana dalej: "ubezpieczoną") spełniała warunki do zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym.

W odpowiedzi na pismo dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] października 2012 r., ubezpieczona w piśmie z [...] listopada 2012 r. wyjaśniła, że nie pracowała z płatnikiem przy prowadzeniu działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jedyne wykonywane na rzecz płatnika czynności polegały na udzielaniu mu niezbędnej i okazjonalnej pomocy w sytuacjach kiedy nie był w stanie sam wykonywać czynności ze względu na chorobę, a wykonanie tych czynności było konieczne z uwagi na wcześniej podjęte zobowiązania, których niewykonanie naraziłoby gospodarstwo domowe na niepowetowane straty, do czego ubezpieczona była zobowiązana na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Płatnik w piśmie z [...] listopada 2012 r. wyjaśnił, że we wskazanym okresie uzyskiwał przychody z prowadzonej działalności gospodarczej i rozliczał się z tego tytułu z urzędem Skarbowym. W 2009 roku strata wyniosła [...] zł, w 2010 - [...] zł, w 2011 roku rozliczono zysk w kwocie [...] zł. Ubezpieczona nie współpracowała stale i jej działania nie generowały dodatkowych dochodów. Udzielała jedynie niezbędnej i okazjonalnej pomocy w sytuacjach kiedy płatnik nie był w stanie sam wykonywać czynności ze względu na chorobę, a wykonanie tych czynności było konieczne z uwagi na wcześniej podjęte zobowiązania, których niewykonanie naraziłoby gospodarstwo domowe na niepowetowane straty. Płatnik podkreślił, że w tym okresie Ubezpieczona miała i ma nadal stałą pracę i nie miała nawet fizycznych możliwości stałej współpracy z płatnikiem w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z [...] grudnia 2013 r., na podstawie art. 109 w związku z art. 107 ust. 5 pkt 16 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 8 ust. 11 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442) stwierdził, że Ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r., jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej z płatnikiem.

W uzasadnieniu decyzji dyrektor podkreślił, że w sprawie stwierdzenia wymaga, czy podejmowane przez ubezpieczoną czynności miały charakter ciągły, zorganizowany oraz czy ukierunkowane były na osiągnięcie dochodu. Ustalenia i oceny wymagało czy pomoc świadczona przez małżonka miała charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu, jak również okres w jakich ta współpraca miała miejsce.

Organ wyjaśnił, że w stosunkach rodzinnych kwestia odpłatności za pracę nie ma takiego znaczenia jak w stosunkach pracy bądź stosunkach z zakresu prawa cywilnego, skoro status osoby współpracującej uzależniony jest od więzów rodzinnych, które polegają na wzajemnym świadczeniu pomocy przez członków rodziny wobec innych w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Brak przychodu z działalności pozarolniczej osoby współpracującej z osobą prowadzącą taką działalność nie wyłącza tej osoby współpracującej z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. W konsekwencji, w tożsamym okresie istnieje obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, jako że przepisy ustawy systemowej implikują zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach.

Organ I instancji, rozpoznając sprawę, przy ocenie charakteru współpracy miał na uwadze, że okazjonalna pomoc, jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą małżonek, prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, jest konsekwencją obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23, art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jednakże, wbrew argumentacji stron, działalności polegającej na kupnie, sprzedaży, drobnych naprawach, sporządzaniu ogłoszeń, wyjazdów na giełdy - realizowanych w okresie ciągłym od dnia rozpoczęcia działalności do dnia złożenia zeznań, nie można było, zdaniem organu, uznać za doraźną i świadczoną w "ramach pomocy rodzinnej", bowiem pomoc ta stanowiła de facto istotę działalności gospodarczej.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, zdaniem organu, że Ubezpieczona współpracowała w okresie ciągłym przy prowadzonej działalności gospodarczej przez małżonka. W okresach, w których płatnik korzystał ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (niezdolność do pracy spowodowana chorobą, świadczenie rehabilitacyjne), bez współpracy małżonki (Ubezpieczonej) działalność gospodarcza byłaby w praktyce niemożliwa do realizacji. Takie rozumienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada celom ustawy systemowej, wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości, wszystkich zarobkujących własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia). W tym sensie współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu jaki zapewnia ich współdziałanie – osoby bliskiej przedsiębiorcy – przy tym przedsięwzięciu.

Pismem z [...] stycznia 2014 r. płatnik składek wniósł odwołanie od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] grudnia 2013 r., wnosząc o jej uchylenie.

Prezes NFZ, przystępując do rozpatrzenia odwołania przedstawił stan prawny sprawy zauważając, że w okresie objętym decyzją organu I instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach, w tym art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. W myśl art. 13 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu osoby współpracujące podlegają od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia tej współpracy. Czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego tych osób, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Ponadto, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Przy czym, w myśl art. 8 ust. 11 ww. ustawy za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach - w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Na podstawie przekazanych przez ZUS dokumentów, tj. kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lata 2009 - 2011, protokołu przesłuchania ubezpieczonej z [...] lipca 2012 r., protokołu kontroli ZUS z [...] lipca 2012 r. wykazu zbadanego materiału w postaci załączników do protokołu kontroli, zastrzeżeń z [...] lipca 2012 r. wniesionych przez płatnika do ww. protokołu, pisma ZUS do płatnika składek z [...] sierpnia 2012 r., Prezes NFZ ustalił, że Ubezpieczona współpracowała regularnie przy prowadzonej przez płatnika działalności gospodarczej od dnia [...] lutego 2009 r. do [...] lipca 2012 r.

Prezes NFZ powołał się na zeznania ubezpieczonej złożone do protokołu przesłuchania, z których wynikało, że przy prowadzonej przez płatnika – męża działalności gospodarczej współpracuje od [...] lutego 2009 r., nie widząc obowiązku opłacania składek z tytułu współpracy przy prowadzonej działalności gospodarczej. Płatnik w okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego nie wystawiał żadnych rachunków i faktur, nie wykonywał żadnych czynności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W okresie kiedy mąż korzystał ze zwolnienia lekarskiego Ubezpieczona przejmowała wszystkie obowiązki, kupując i sprzedając samochody zaniedbane, bez uszkodzeń mechanicznych, wymagające odkurzenia i wyczyszczenia. Ubezpieczona jeździła na giełdę ze znajomymi, gdzie kupowała samochody, które sprzedawała głównie przez Internet, sporadycznie dając ogłoszenia do "G.". Faktury przygotowywał syn R. S., który je podpisywał. Drobne naprawy samochodów wykonywane były we własnym zakresie.

Zeznania ubezpieczonej potwierdził R. S. – syn i pełnomocnik płatnika.

Organ uznał, że wyjaśnienia powyższych osób, pozwalały zakwalifikować Ubezpieczoną do kategorii osób współpracujących przy prowadzonej przez płatnika pozarolniczej działalności gospodarczej. Prezes NFZ zauważył, że wbrew twierdzeniom płatnika, zdarzenia gospodarcze zarejestrowane w podatkowych księgach przychodów i rozchodów za lata 2009-2011 stanowiły zaprzeczenie okazjonalnego charakteru wykonywanych czynności, wskazując jednocześnie na zamiar ich podejmowania w przyszłości w celu generowania dochodu. W okresie aktywnego wpisu do ewidencji, płatnik korzystał z długotrwałych zwolnień lekarskich oraz świadczenia rehabilitacyjnego, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2010 r. Nr 77, poz.512), tj. [...].02.2009 – [...].02.2009, [...].03.2009 -[...].04.2009, [...].05.2009 – [...].05.2009, [...].08.2009 – [...].01.2010, [...].03.2010 – [...].03.2010, [...].06.2010 – [...].10.2010, [...].10.2010 - 10.11.2010, [...].11.2010 – [...]:04.2011, [...].04.2011 – [...].11.2011. Organ nie mógł stwierdzić z pewnością, czy czynności podejmowane przez ubezpieczoną w okresach choroby płatnika wynikały z konieczności uregulowania wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Zdaniem Prezesa NFZ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził tezę organu, że ubezpieczona współpracowała w okresie ciągłym przy prowadzonej działalności gospodarczej przez małżonka w okresach, w których płatnik korzystał ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (niezdolność do pracy spowodowana chorobą, świadczenie rehabilitacyjne), bez współpracy żony działalność gospodarcza byłaby w praktyce niemożliwa do realizacji.

Zdaniem organu czynności dokonywane przez Ubezpieczoną nie były jednorazowe i sporadyczne, niewątpliwie przyczyniały się do generowania większych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, chociażby poprzez zmniejszenie kosztów, które należałoby ponieść w związku z zatrudnieniem pełnomocnika do ich dokonywania, ubezpieczona podejmowała stałą aktywność z nastawieniem na osiągnięcie dochodów, z czym wiąże się obowiązek ubezpieczenia.

W skardze z [...] marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa NFZ z [...] lutego 2015 r. płatnik (nazywany dalej; "Skarżącym") wniósł o jej uchylenie w całości oraz ustalenie, że Ubezpieczona nie była osobą współpracującą ze Skarżącym, prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą i nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r.

Skarżący zarzucił:

1) naruszenie art. 178 pkt 1 Konstytucji RP poprzez oparcie orzeczenia na nieuprawnionym ustaleniu treści rozstrzygnięcia, jakie wydałby inny organ w innej prowadzonej przed nim sprawie;

2) naruszenie przepisów postępowania poprzez pominięcie przy orzekaniu szeregu okoliczności mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zebranego w niej materiału dowodowego;

3) naruszenie zasady obiektywnej oceny materiału dowodowego, polegające na braku wszechstronnego, bezstronnego i racjonalnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wskutek oparcia orzeczenia na dowolnie wybranych fragmentach wyjaśnień Ubezpieczonej i Skarżącego, wbrew pozostałemu zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, a w szczególności nie uwzględnienia faktu, że wsparcie ze strony Ubezpieczonej miało miejsce wyłącznie w okresach choroby Skarżącego, a więc okres podlegania nie może w żadnym przypadku dotyczyć całego okresu prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego;

4) oparcie decyzji na uznaniu, że Ubezpieczona przez cały okres prowadzenia działalności przez Skarżącego była osobą współpracującą, pomimo braku w stanie faktycznym sprawy dostatecznych dowodów i przesłanek uzasadniających takie ustalenia, a więc tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego w całym okresie;

5) naruszenie prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i całkowite pominięcie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, pomimo działania ubezpieczonej w granicach tych przepisów w okresach choroby osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą;

6) błąd w ustaleniach faktycznych mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy związany z naruszeniem prawa formalnego poprzez oparcie się przy orzekaniu wyłącznie na materiałach zebranych przez inspektora ZUS, jego ocenie i opiniach, od początku prowadzenia kontroli ukierunkowanego na uzyskanie wyniku finansowego kontroli, który jest elementem oceny pracy inspektora kontroli i może wskazywać na brak obiektywizmu w czasie dokumentowania kontroli i kompletowania materiałów;

7) wydanie decyzji po upływie terminu określonego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a także terminu deklarowanego w toku prowadzonego postępowania, jak wydanie decyzji bez możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym po zakończeniu się postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podkreślił, że Ubezpieczona pomagała przy prowadzeniu działalności gospodarczej jedynie w czasie choroby Skarżącego i wyłącznie w granicach określonych przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ubezpieczona pomagała w sprawach wynikających z wcześniej podjętych zobowiązań, których niewykonanie naraziłoby finanse rodzinne na straty. Czynności te wykonywała jedynie w dni wolne od pracy i okazjonalnie. Wskazanie w trakcie przesłuchania rodzaju wykonywanych czynności nie wskazuje ani na ich częstotliwość, ani na stały charakter.

Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu decyzji nie uwzględniono wykonywania pracy zawodowej przez Ubezpieczoną w charakterze pielęgniarki szpitalnej, choć powszechnie wiadomo, jak wskazał Skarżący, jak trudny i absorbujący jest to zawód i jakie obciążenia czasowe wiążą się z jego wykonywaniem, szczególnie w przypadku pracy wielozmianowej. Z samego faktu wykonywania takiego rodzaju pracy zawodowej należy wykluczyć stałą współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Za bezpodstawne Skarżący uznał twierdzenia organu, że dochody wynikające z dokumentacji finansowej firmy potwierdzały prowadzenie stałej współpracy ubezpieczonej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Przede wszystkim nie wykazano, że obroty firmy były wyłącznie skutkiem działań Ubezpieczonej, a w okresie choroby osoby prowadzącej działalność gospodarczą pomocy mogły udzielać jej i udzielały również inne osoby. Ponadto stwierdzenie dochodów firmy i ich ocena ekonomiczna nie była właściwym kryterium oceny udziału ubezpieczonej w ich osiąganiu. Dla dalszego istnienia i funkcjonowania firmy warunkiem niezbędnym było terminowe wywiązywanie z przyjętych zobowiązań, gdyż w przeciwnym wypadku firma nie miałaby szans na pozyskanie klientów w przyszłości.

Ubezpieczona nie tworzyła dla firmy żadnej wartości dodanej, a jedynie wykonywała w okresie choroby męża – Skarżącego czynności niezbędne, wymagające terminowego działania, czyli spełniała swój obowiązek wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Analizując zatem, niniejszą sprawę pod względem jej legalności, Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sporną w niniejszej sprawie jest kwestia współpracy E.S. przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej Skarżącego skutkujące obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego E. S. w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r.

Przepisy regulujące sporną kwestię zawiera ustawa o świadczeniach oraz ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Jak wynika z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa m.in. w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast, do art. 13 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu osoby współpracujące podlegają od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia tej współpracy. Definicję osoby współpracującej zawiera art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiąc, że za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Dodać przy tym należy, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że E.S. współpracowała w okresie ciągłym przy prowadzonej działalności gospodarczej przez małżonka. Czynności dokonywane w ramach tej współpracy nie miały zdaniem organów charakteru jednorazowego, ani sporadycznego i przyczyniały się do generowania większych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, chociażby poprzez zmniejszenie kosztów, które należałoby ponieść w związku z zatrudnieniem pełnomocnika do ich dokonywania. Z tych względów organy obu instancji uznały, że E. S. jest osobą współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego E. S.

Powyższe ustalenia organy obu instancji podjęły przede wszystkim na podstawie dokumentacji podatkowej oraz zeznaniach i wyjaśnieniach E. S. i jej męża składanych zarówno w trakcie kontroli ZUS, jak i w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Z dokumentacji podatkowej – podatkowych ksiąg przychodów i rozchodów za lata 209-2011, prowadzonych przez podatnika, wynika ciągłość prowadzonej pozarolniczej działalności w latach 2009-2011. Z dokumentacji tej jednak nie można wyprowadzić wniosku, iż udział E. S. w prowadzeniu tej działalności miał charakter ciągłej współpracy.

Z zeznań i wyjaśnień zarówno E. S., jak i Skarżącego wynika, że żona Skarżącego wykonywała za niego wszystkie czynności związane z prowadzoną działalnością tylko w okresach choroby - zwolnień Skarżącego. W trakcie kontroli ZUS, E. S. zeznała do protokołu [...] lipca 2012 r., że: "Mój mąż W. S.w okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego nie wystawiał żadnych rachunków i faktur, nie wykonywał żadnych czynności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wszystkie obowiązki przejęłam ja, tj. w okresie kiedy mąż korzysta ze zwolnienia lekarskiego (...)". W tym samym zeznaniu E. S. zawarła oświadczenie pozostające w sprzeczności z powyższymi wyjaśnieniami, informując, że: "(...) przy prowadzonej przez małżonka W. S. działalności współpracuję od początku, tj. od dnia [...].02.2009 r. do dnia dzisiejszego bez żadnych przerw". W toku postępowania administracyjnego jednak, w piśmie z [...] listopada 2012 r., E. S. oświadczyła, że jedyne czynności, które wykonywałam dla męża to czynności polegające na udzielaniu mu niezbędnej i okazjonalnej pomocy w sytuacjach kiedy nie był w stanie sam wykonywać czynności z względu na chorobę. Podobnie Skarżący również w piśmie z [...] listopada 2012 r. stwierdził, że żona udzielała mu jedynie niezbędnej i okazjonalnej pomocy w sytuacjach kiedy nie był w stanie sam wykonywać czynności ze względu na chorobę. Powyższe Skarżący powtórzył zarówno w odwołaniu z [...] stycznia 2014 r., od decyzji I instancji, jak i w skardze z [...] marca 2015 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Analizując powyższe wypowiedzi z różnych etapów postępowania, nie można w ocenie Sądu, zgodzić się z twierdzeniem organu I instancji, że wyjaśnienia Stron złożone w postępowaniu prowadzonym przez Fundusz, całkowicie sprzeczne z zeznaniami złożonymi w toku kontroli prowadzonej przez ZUS. Są one bowiem zgodne w kwestii udziału E. S. w prowadzonej działalności gospodarczej Skarżącego tylko w okresach jego choroby.

W ocenie Sądu, Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji nie przeanalizował wnikliwie powyższej kwestii, przyjmując że czynności wykonywane przez E. S. nie miały charakteru okazjonalnego wskazując przy tym, że w okresach, w których Skarżący korzystał ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (niezdolność do pracy spowodowana chorobą, świadczenie rehabilitacyjne), bez współpracy żony działalność gospodarcza byłaby w praktyce niemożliwa do realizacji.

W tym miejscu należy wskazać na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 20 maja 2008 r. sygn. akt II UK 286/07, w którym stwierdzono, że: "Okazjonalna pomoc, jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą w tej działalności jego małżonek, prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, stanowi konsekwencję obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 i 27 k.r.o.). Z powołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie można wysnuwać obowiązku świadczenia pracy w zakładzie współmałżonka, jednak w sytuacjach, w których z określonych powodów prowadzący działalność gospodarczą małżonek nie może wykonać czy wykonywać określonej czynności, brak jest przeszkód, a jak twierdzą niektórzy komentatorzy, istnieje powinność drugiego małżonka udzielenia pomocy i wykonania nieodpłatnie pracy za małżonka, który tej pracy wykonać nie może (por. A. Dyoniak: Praca świadczona przez małżonka w zakładzie współmałżonka albo przy wykonywaniu przez niego zawodu, Studia Prawnicze 1992 nr 3 - 4, s. 55)". Sąd Najwyższy wskazał dalej, że: "(...) współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą powstanie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, jest takie współdziałanie małżonka przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności. Inaczej rzecz ujmując, współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu".

Z powyższych stwierdzeń Sądu Najwyższego wynika, że okazjonalna pomoc w prowadzonej działalności gospodarczej, może obejmować udzielenie pomocy i wykonanie nieodpłatnie pracy za małżonka, który tej pracy wykonać nie może. Prezes NFZ wskazał w zaskarżonej decyzji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza tezę organu, że E. S. współpracowała w okresie ciągłym przy prowadzonej działalności gospodarczej przez małżonka, w okresach, w których korzystał on ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ze wskazanych w zaskarżonej decyzji okresów, w których Skarżący korzystał ze zwolnień lekarskich i rehabilitacji wynika, że w pierwszej połowie roku 2009, były to tylko trzy okresy, z których najdłuższy wynosił 14 dni. Sąd nie znalazł w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji I instancji, wyjaśnienia z jakich powodów organy rozstrzygające w niniejszej sprawie uznały, że wykonywanie określonej pracy przez E. S. za Skarżącego w okresach od [...] lutego do [...] lutego 2009 r., od [...] marca do [...] kwietnia 2009 r. oraz od [...] maja do [...] maja 2009 r. nie miało charakteru okazjonalnego lecz ciągły skutkujący obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego E. S. Sąd też nie dopatrzył się dowodów wskazujących na to, aby E. S., w okresie od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r., wykonywała pracą za Skarżącego lub wspólnie z nim w okresach, w których Skarżący nie korzystał ze zwolnień lekarskich oraz z rehabilitacji. Powyższe, jak już wskazano wcześniej, nie wynika z dokumentacji podatkowej, a samo stwierdzenie E. S., zawarte w protokole zeznania z [...] lipca 2012 r., że przy prowadzonej przez małżonka działalności współpracuje od [...] lutego 2009 r. do dnia kontroli bez żadnych przerw, pozostaje w sprzeczności z innym stwierdzeniem z tego samego zeznania, o przejęciu wszystkich obowiązków w okresie kiedy mąż korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Dlatego też oparcie się na oświadczeniu E. S. o wykonywanej współpracy przy prowadzonej przez małżonka działalności bez żadnych przerw, jest w ocenie Sądu, niewystarczające bez jednoznacznego rozstrzygnięcia wskazanej sprzeczności w zeznaniach E. S. Dodać należy, że kwestii tej nie rozstrzygają wyjaśnienia R. S. złożone w trakcie kontroli ZUS, w których znajduje się opis czynności wykonywanych przez E. S. w ramach udziału w prowadzeniu działalności gospodarczej Skarżącego, brak jest natomiast wskazania okresu, bądź okresów, których ten udział dotyczy.

W związku z powyższym, Prezes NFZ, rozpatrując ponownie sprawę, podejmie działania mające na celu ustalenie nie budzące wątpliwości, w jakim okresie, bądź okresach E. S. faktycznie pomagała w prowadzeniu działalności gospodarczej Skarżącego, uwzględniając okoliczność, iż w świetle cyt. wyroku Sądu Najwyższego z 20 maja 2008 r. wykonywanie wszystkich prac za małżonka prowadzącego pozarolniczą działalność, który z określonych względów nie może ich wykonać, nie oznacza, że taka pomoc nie ma charakteru okazjonalnego. W ocenie Sądu, objęcie E. S. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, za cały okres ujęty w decyzjach obu instancji (od [...] lutego 2009 r. do [...] maja 2012 r.), wymaga jednoznacznego wykazania, iż współpracowała ona ze Skarżącym przy prowadzonej działalności gospodarczej, również w okresach, w których Skarżący był w stanie prowadzić tą działalność samodzielnie.

Sąd stwierdza zatem, że przy wydawaniu decyzji obu instancji doszło do naruszenia przepisów postępowanie w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji poprzez niedokonanie jednoznacznych, wskazanych powyżej ustaleń, naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., statuujące zasadę prawdy obiektywnej w oparciu, o którą możliwe jest prawidłowe rozstrzyganie indywidualnych spraw przez organy administracji publicznej. Realizacja tej zasady wymaga, by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co wiąże się z obowiązkiem zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego dotyczącego wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Niepełne ustalenia okoliczności faktycznych skutkowały również naruszeniem art. 80 K.p.a. i wynikającej z niego zasady swobodnej oceny dowodów dopiero bowiem, ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący pozwala na zgodne z zasadę swobodnej oceny dowodów, ocenienie, czy dana okoliczność została udowodniona.

W tym stanie rzeczy, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd nie orzekł o kosztach w związku z brakiem wniosku Skarżącego w tym zakresie pomimo odpowiedniego pouczenia Skarżącego w piśmie z 23 września 2015 r., zawierającym zawiadomienie o terminie rozprawy w sprawie.