Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 150/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: par 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 1476
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków  poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej
article: par 18 ust. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi E. W. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [....] z dnia 24 października 2016 r. nr [ ] w przedmiocie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu w postępowaniu w przedmiocie ubezpieczeń społecznych I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [ ] na rzecz skarżącej kwotę 1200 zł (tysiąc dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych aktem z dnia 24 października 2016 r. nr [...], wydanym na podstawie przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) w zw. z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), przyznał E. W. (dalej skarżąca) wynagrodzenie w wysokości 295,20 zł, w tym vat i zwrot poniesionych wydatków w wysokości 274,12 zł w związku z pełnieniem funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F.

Powyższy akt został wydany w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. [...], E. W. została ustanowiona kuratorem nieobecnego W. F., ostatnio zamieszkałego przy ul. L w K w celu reprezentowania jego interesów w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki "F" s.c. F. W. , F. A.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] przeniósł na W. F., byłego wspólnika spółki cywilnej "F" s.c. F. W., F. A. odpowiedzialność za zaległości składkowe ww. spółki w łącznej kwocie 404 176,60 zł.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r., sygn. akt [...], zwolnił skarżącą z pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F.

Skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 29 lutego 2016 r. o przyznanie kosztów z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. F. w kwocie 7 200 zł plus vat. Żądaną kwotę odniosła do wartości przedmiotu sporu.

W piśmie z dnia 24 sierpnia 2016 r. doprecyzowała wysokość poniesionych wydatków, oświadczając, że w związku z pełniona funkcją kuratora dla nieobecnego W. F. poniosła koszty dojazdów własnym samochodem (Honda [...] o pojemności skokowej 1339,00 cm 3 nr rej. [...]): do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu zapoznania się z aktami sprawy (82 x 0,8358 zł=68,53 zł), do Sądu Okręgowego w celu zapoznania się z aktami prawy (82 km x 0,8358 zł+68,53 zł), do Sądu Okręgowego na rozprawę 82 km x 0,8358 zł = 68,53 zł, w celu poszukiwania W. F. w miejscu prowadzenia działalności przez spółkę "F" s.c. F. W., F. A. (82 km x 0,8358 = 68,53 zł).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w wymienionym na wstępie akcie uznał, że skarżąca dołożyła należytej staranności zastępując stronę i podejmując niezbędne czynności, adekwatne do stanu sprawy to jest zapoznała się z aktami postępowania wyjaśniającego, złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 grudnia 2014 r., uczestniczyła w początkowej fazie postępowania odwoławczego przed Sądem Okręgowym oraz podjęła działania mające na celu ustalenie miejsca pobytu strony.

ZUS nie zgodził się ze skarżącą, że wysokość wynagrodzenia powinna być odniesiona do kwoty wynikającej z decyzji z dnia 15 grudnia 2014 r. i być ustalona na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Wskazał, że skoro postępowanie zmierzało do ustalenia wysokości zobowiązania, to sprawami najbardziej zbliżonymi rodzajowo przewidzianymi przez to rozporządzenie, są sprawy określone w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia, zgodnie z którymi stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie wynoszą 240 zł. Dodał, że Sąd Okręgowy w postępowaniu odwoławczym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2014 r. przyznał pełnomocnikowi organu rentowego kwotę 60 zł.

Organ wskazał ponadto, że przyznane skarżącej wynagrodzenie jest adekwatne do nakładu pracy poczynionego przez nią. Czynności ograniczyły się do niezbędnych dla ochrony interesu strony postępowania nieznanej z miejsca pobytu. Odpowiada również charakterowi sprawy i jej niewielkiemu stopniu skomplikowania. Doliczenie kwoty podatku VAT do wynagrodzenia wynika z oświadczenia skarżącej, że jest podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług.

Rozliczenie wydatków nastąpiło zgodnie z przepisami określającymi należności przysługujące pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz na podstawie przedstawionego wykazu przejazdów.

Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższy akt podniosła zarzuty naruszenia:

- art. art. 7, 77 § 1, 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w całości materiału dowodowego dostępnego w sprawie, a także wydanie decyzji w oparciu o dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego poprzez brak uwzględnienia wszystkich czynności dokonanych przez kuratora, a to poszukiwania nieobecnego, sporządzenia odwołania, zapoznania się z aktami, stanem prawnym, uczestnictwo w rozprawie a także brak uwzględnienia ciążącej na kuratorze odpowiedzialności cywilnej,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania z jakiego powodu nakład pracy kuratora nie jest adekwatny do żądanej przez niego kwoty w sytuacji, gdy kurator musiał podejmować wiele czynności i być gotowy do uczestniczenia w innych czynnościach przez kilka lat,

- § 5 w zw. z 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) poprzez jego niezastosowanie, podczas, gdy należało łączyć stawki minimalne z wartością przedmiotu sprawy i jako podstawę przyjętej wysokości przyjąć kwotę 7 200 zł.

Skarżąca, w uzasadnieniu skargi, powołała się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2011 r., sygn. akt II UZ 28/11, który stwierdził, że w sprawach o zaległe składki na ubezpieczenie społeczne należy poprzez § 5 ww. rozporządzenia stosować § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Wskazała, że zakres jej obowiązków jako kuratora pokrywał się z obowiązkami profesjonalnego pełnomocnika i powinna być wynagrodzona zgodnie z charakterem podjętych czynności. Znaczenie w sprawie ma odpowiedzialność odszkodowawcza, wynosząca w sprawie 404.76,60 zł, a kurator, który jest adwokatem posiada ubezpieczenie OC jedynie na kwotę 25 000 zł.

Zdaniem skarżącej przyznane wynagrodzenie jest nieadekwatne do poświęconego czasu sprawie, wręcz wymaga od niej pracy pro bono.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpatrując sprawę, zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko, że w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), nie wydaje się ani decyzji ani postanowienia, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2748/12, wskazał, że regulacja art. 264 § 1 k.p.a. służy określeniu łącznej wysokości kosztów postępowania i osoby zobowiązanej do ich zapłaty na rzecz organu, a nie do określania wysokości należności przysługujących jakiejkolwiek osobie od organu administracji publicznej. Przepis ten nie może więc stanowić podstawy do określenia wynagrodzenia kuratorowi. Nadto, relacja między organem a kuratorem nie pozostaje w bezpośrednim związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym. Ma ona charakter uboczny. Sprawa wynagrodzenia kuratora uwidacznia się bowiem po jego zakończeniu, w którym kurator został ustanowiony. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują terminu prekluzyjnego do złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi. Uznać zatem należy, że przyznanie wynagrodzenia kuratorowi, ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a., stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie. Istnieje bowiem związek pomiędzy przepisem prawa, który określa uprawnienia lub obowiązki, powszechnie obowiązujący, a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku, nie wymagającego konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej ani postanowienia oraz jest on skierowany do konkretnego, indywidualnego podmiotu, którego akt ten dotyczy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16).

Stąd też działanie organu w tej sprawie – wydanie aktu ustalającego wynagrodzenie dla kuratora – należało ocenić jako prawidłowe. W konsekwencji kurator, którego akt ten dotyczy ma zapewnioną ochronę na drodze sądowej i może go zaskarżyć do sądu administracyjnego, a także ewentualną bezczynność w tym zakresie. Kurator mandat swój czerpie z orzeczenia sądu powszechnego, a jego uprawnienie do wykonywania nierozerwalnie jest związane z wykorzystaniem powierzonych mu czynności.

Aby można mówić o skutecznym wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na tego rodzaju akt, to zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a., skargę należało poprzedzić wniesieniem wezwania do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia dowiedzenia się o wydaniu aktu.

W rozpoznawanej sprawie skarga była dopuszczalna, gdyż skarżący kurator spełnił powyższe wymogi. Skargę poprzedził wniesionym w ustawowym terminie wezwaniem o usunięcie naruszenia prawa, a następnie z zachowaniem przewidzianego do tego terminu, wniósł skargę do sądu administracyjnego.

Wobec powyższego przedmiotowy akt z dnia 24 października 2016 r. nr [...] podlegał ocenie co do zgodności z prawem.

Zasadniczym zagadnieniem do rozstrzygnięcia przez Sąd w tym względzie była kwestia, czy organ załatwiając wniosek kuratora o przyznanie mu wynagrodzenia, powinien wydając akt z zakresu administracji publicznej stosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476) w zw. z § 12 ust. 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461), czy też § 6 bądź inny rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

W tej kwestii podzielić należy pogląd, że ani wysokość wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego ani w przepisach szczególnych. Wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowią wprost o tym, że wynagrodzenie przysługuje przedstawicielowi za wykonane czynności, to jednak twierdzenie przeciwne nie dałoby się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami – w tym z art. 2 Konstytucji RP. Rola przedstawiciela wyznaczonego przez sąd nie jest rolą dobrowolną, bezinteresowną działalnością społeczną. Kurator ma obowiązek wykonania niezbędnych czynności o charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej z czym wiąże się prawo do wynagrodzenia. W tym zakresie istnieje luka prawna, która powinna być uzupełniona. NSA w wyroku z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06, wskazał, że w demokratycznym państwie prawa, jednostka nie może ponosić konsekwencji błędów i zaniedbań prawodawcy. Luke tę w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii.

ZUS powinien zatem, zdaniem Sądu, w drodze analogii zastosować w celu wypełnienia istniejącej luki, przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476), które odsyła w § 1 ust. 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461) i zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego siedmiu sędziów – zasadą prawną – z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt III UZP 2/16, ustalić wynagrodzenie kuratorowi w niniejszej sprawie na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461), a nie na podstawie § 12 ust. 2 w zw. z § 5 tegoż rozporządzenia. Z całą pewnością podstawę ustalenia wynagrodzenia kuratorowi nie mógł w tym przypadku stanowić zastosowany § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Zwrócić należy uwagę, że § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461) odnosi się do "spraw o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego".

We wskazanej uchwale z dnia 20 lipca 2016 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że pojęcie "sprawy o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzeni emerytalnego", użyte w analizowanym § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. obejmuje tylko dwie kategorie: 1) sprawy o emeryturę i rentę, 2) sprawy o dodatki do emerytury i renty oraz o zasiłki z ubezpieczenia społecznego i rodzinnego. Wykładnia historyczna § 12 ust. 2 tego rozporządzenia powinna uwzględniać to, że do grudnia 1997 r. "sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego" obejmowały jedynie sprawy o emeryturę oraz sprawy o dodatki do emerytury i renty lub o zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Nie obejmowały żadnych innych kategorii spraw, w tym zwłaszcza spraw o podleganie ubezpieczeniom społecznym. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy intencją prawodawcy było wprowadzenie niskich, zryczałtowanych stawek, oderwanych od wartości przedmiotu sporu, wynagrodzenia radcy prawnego lub adwokata w najbardziej doniosłych dla ubezpieczonych sprawach o świadczenia, które stanowią podstawowe źródło utrzymania (taki charakter mają emerytury, renty, zasiłki). Ratio legis niskich stawek ryczałtowych powinna być brana pod uwagę przy dokonywaniu interpretacji przepisów o wynagrodzeniach profesjonalnych pełnomocników.

Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania toczącego się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, w którym skarżąca została ustanowiona kuratorem była kwestia odpowiedzialności wspólników za zaległości składkowe spółki cywilnej.

Jest to zatem sprawa o zapłatę składek, która należy do kategorii spraw "z zakresu ubezpieczeń społecznych."

Przez tego rodzaju sprawy rozumie się te wskazane w art. 476 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postepowania cywilnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 1822, zwanej dalej w skrócie k.p.c.), jak to wyjaśnił w powoływanej już uchwale z dnia 20 lipca 2016 r. Sąd Najwyższy (także wskazane w § 3 ww. przepisu).

Sąd Najwyższy podkreślił, że § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461) obejmuje tylko część spraw sklasyfikowanych jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, zawartą w k.p.c. Poza tym zakresem na pewno znajdują się sprawy o ustalenie lub nieistnienie obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu i wymiaru składki.

W art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i emerytalnego (lit. a, c, d) zostały wyraźnie odróżnione od spraw o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu (art. 476 § 5 pkt 2 lit. b k.p.c.). są to sprawy "o podleganie ubezpieczeniom społecznym", a które zgodnie z 398² § 2 k.p.c. mieszczą się w kategorii spraw "o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego".

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 marca 1993 r., sygn. akt II UZP 5/93 (OSNCP 1993 nr 11, poz. 194) "składki na ubezpieczenie społeczne" nie są "świadczeniami pieniężnymi z ubezpieczenia społecznego", lecz "świadczeniami na to ubezpieczenie."

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ujawniło się już wyraźne stanowisko, że w sprawach, które mają za przedmiot obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, choć w następstwie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym (tj. ustalenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem społecznym i podstawy wymiaru składek), minimalne stawki pełnomocnika są ustalane na podstawie wartości przedmiotu sporu, zgodnie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Sąd Najwyższy wskazał, że sprawa z odwołania od decyzji organu rentowego dotyczącej podlegania lub niepodlegania ubezpieczeniom społecznym nie należy do kategorii spraw "o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego", objętych § 12 ust. 2 rozporządzenia, co wyklucza bezpośrednie stosowanie § 12 ust. 2 do ustalenia wysokości wynagrodzenia. Nie ma również istotnych argumentów przemawiających za stosowaniem tego przepisu odpowiednio, przez odesłanie zawarte w § 5 rozporządzenia.

Sąd Najwyższy uznał, że zwrot kosztów procesu osoby korzystającej z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (podobnie jak i kuratora) powinien nastąpić z uwzględnieniem wartości przedmiotu sporu. "Sprawa o zapłatę składek (ustalenie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe) jest bowiem sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, co ma znaczenie w tym sensie, że wysokość stawki minimalnej obowiązującej w takiej sprawie powinna być określona przede wszystkim według zasad określonych w rozdziale 3. rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Poszukiwanie spraw o najbardziej zbliżonym rodzaju (w rozumieniu § 5 tego rozporządzenia) byłoby uzasadnione tylko wówczas, gdyby nie udało się ustalić wysokości stawki minimalnej w oparciu o reguły przewidziane w rozdziale 3. Inne sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych niż sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego nie zostały wprost (odrębnie) wymienione w rozporządzeniu i dlatego w odniesieniu do nich należy stosować stawki przewidziane w § 6 rozporządzenia."

W ocenie więc składu orzekającego Sądu w niniejszym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o ustalenie istnienia stosunku ubezpieczenia lub jego zakresu, a do takich zaliczyć należy postępowanie, jakie toczyło się przed ZUS w tej sprawie, należy ustalić wynagrodzenie kuratorowi w niniejszym przypadku na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461) z uwzględnieniem zawiłości danej sprawy i nakładów pracy kuratora, jak to stanowi § 2 ww. rozporządzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należało, że przy wydawaniu kwestionowanego aktu doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa, poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie zwłaszcza że nie tylko, iż niezrozumiałym, ale błędnym, było stosowanie do ustalenia wynagrodzenia kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie przepisów rozporządzenia wykonawczego, odnoszących się do postępowania sądowoadministracyjnego. To nie są nawet rodzajowo zbliżone postępowania. Zdaniem Sądu działania organu w tym zakresie nie były niczym uzasadnione.

W ponownym rozpoznaniu sprawy wniosku skarżącej o przyznanie kosztów z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu ZUS zobowiązany będzie wydać akt z uwzględnieniem powyższych wskazań.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku, zasądzając od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów zastępstwa procesowego.