Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3125/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 w związku z art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Straszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Skarżący E. N. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 29 stycznia 2017 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe w H. wspólnie z żoną i córką. Majątek rodziny wyczerpuje mieszkanie o powierzchni około 100 m2 (wartość szacunkowa: 150.000 – 180.000 euro). Poza ww. lokalem skarżący ani żadna z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku skarżący oświadczył, iż otrzymuje świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie, a jego żona osiąga dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 903 euro miesięcznie.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest osobą długotrwale chorą i otrzymuje w H. świadczenie z tytułu ubezpieczeń pracowniczych w wysokości 1.273,00 euro miesięcznie, co stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Wyjaśnił przy tym, iż od 2004 r. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do wykonywania pracy przynoszącej dochody. Skarżący kupił mieszkanie na kredyt, w związku z czym twierdzi, że "właścicielem mieszkania jest praktycznie bank". Wskazał również, iż zaciągnął w Holandii kredyt na kwotę 10.000 euro, od którego aktualnie spłaca tylko odsetki w wysokości 136 euro miesięcznie, a od 2017 roku będzie spłacał odsetki wraz z ratą długu głównego, tj. łącznie 170 euro miesięcznie.

Do stałych zobowiązań i wydatków miesięcznych skarżący zaliczył: spłatę odsetek od kredytu mieszkaniowego – 550 euro; opłaty za energię elektryczną i gaz – średnio 119 euro; opłaty za media – 76 euro. Natomiast do wydatków rocznych rodziny należą: opłaty za wodę i kanalizację – średnio 134,43 euro; podatek na rzecz gminy – 540 euro (w tym opłata za wywóz śmieci); opłata za szkołę córki w roku szkolnym 2016/2017 – 720 euro. Dodał też, że wobec konieczności uiszczenia opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego, jest zadłużony u rodziny i znajomych na kwotę 1.900 zł, którą to kwotę spłaca w ratach.

Do wniosku skarżący załączył kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym wraz z kopiami ich tłumaczeń na język polski, które w jego ocenie dokumentują dochody jego i żony, stan zdrowia oraz zaciągnięcie kredytu długoterminowego.

W związku z tym, iż oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego kopie dokumentów okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017 r., pismem Sądu z 20 lutego 2017 r., wezwano pełnomocnika skarżącego – adwokata K. F. do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski – w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie adwokat K. F. (pismem z 22 lutego 2017 r.) poinformował o wypowiedzeniu przez skarżącego udzielonego mu pełnomocnictwa. Do pisma złączył potwierdzoną za zgodność kopię oświadczenia skarżącego z 13 lutego 2017 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa oraz zwolnieniu z obowiązku działania z dniem 13 lutego 2017 r.

W związku z pismem adwokata K. F. z 22 lutego 2017 r., wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski (w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych) - zostało przesłane skarżącemu (pismem Sądu z 7 marca 2017 r.). Powyższe wezwanie z 7 marca 2017 r. (tożsame w treści z wezwaniem z 20 lutego 2017 r. skierowanym do adwokata K. F.) doręczono skarżącemu 12 marca 2017 r. i dotychczas nie zostało wykonane.

W dniu 16 marca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo skarżącego z 12 marca 2017 r. zatytułowane "Zażalenie", w którym skarżący oświadczył, iż zastosowanie się do wezwania Sądu z 7 marca 2017 r. jest dla niego niemożliwe i niewykonalne. W uzasadnieniu pisma wskazał, że nie dysponuje innymi dokumentami niż te, które już przedstawił wraz z wnioskiem, ponieważ nie prowadził "administracji wydatków i nigdy nie przeliczał ich na walutę obowiązującą w Polsce", a ponadto nie stać go na poniesienie kosztów tłumaczenia przysięgłego dokumentów z języka niderlandzkiego na język polski.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zawarte w ww. przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.).

W tym miejscu podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.).

Taka właśnie sytuacja miała miejsca w niniejszej sprawie, lecz skarżący nie wykonał wezwania Sądu. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada nieruchomości rolne (grunty rolne), skoro zainicjował kilkadziesiąt postępowań sądowoadministracyjnych, których przedmiotem są płatności obszarowe do gruntów rolnych, ewentualnie czy zawarł umowę dzierżawy nieruchomości rolnych, bądź inną umowę, na podstawie której jest posiadaczem nieruchomości rolnych, a jeśli tak to jaki przysługuje mu tytuł prawny do tych nieruchomości, gdzie są one położenie, jaką mają powierzchnię i wartość; czy otrzymuje bądź otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową dla rolników; czy jedynym źródłem jego dochodów jest świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie, czy uzyskuje bądź uzyskiwał dochody z nieruchomości rolnych (prowadzenie gospodarstwa rolnego), bądź z tytułu wydzierżawiania gruntów rolnych (czynsz dzierżawny), w jakim okresie i w jakiej miesięcznej wysokości; czy w ciągu ostatniego roku podejmował jakieś prace na terytorium Holandii; czy posiada majątek ruchomy o znacznej wartości (np. samochody); jaki jest stan majątkowego posiadania małżonki skarżącego, czy posiada ona nieruchomości (w tym rolne), ruchomości o znacznej wartości (np. samochody), zasoby pieniężne, oszczędności, w tym środki zgromadzone na rachunku bankowym; jaki jest stan rodzinny skarżącego, czy oprócz żony i dziecka posiada innych członków rodziny (w tym również w Polsce): rodziców, rodzeństwo, bądź innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny; jaki jest stan majątkowego posiadania członków rodziny skarżącego, czy osoby te uzyskują dochody i w jakiej miesięcznej wysokości, czy posiadają zasoby pieniężne i w jakiej wysokości; jakie są miesięczne wydatki skarżącego i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem; a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób.

Ponadto skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów źródłowych, pozwalających na weryfikację składanych oświadczeń, jak również na ustalenie jego rzeczywistych możliwości majątkowych, w szczególności w postaci: aktualnego zaświadczenia o wysokości świadczenia z tytułu niezdolności do pracy bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego świadczenia; aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę żony skarżącego bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego wynagrodzenia; dokumentu, z którego wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek na córkę w kwocie 282 euro, ewentualnie aktualnego zaświadczenia o wysokości tego świadczenia bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego świadczenia; pełnych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych; odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony; tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący korzysta z mieszkania; tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości rolnych; kopii umowy kredytu (pożyczki), bądź innego dokumentu, z którego wynika, że skarżący zaciągnął kredyt.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane, należy stwierdzić, że nie wykazał on spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec niewykonania wezwania Sądu z 7 marca 2017 r. nie było możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych skarżącego z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego podniesionych w piśmie z dnia 12 marca 2017 r. (zatytułowanym "Zażalenie") stwierdzić należy, że nie mogły one wywrzeć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący w żadnej mierze nie odniósł się do zadanych mu pytań, a swoją uwagę skoncentrował jedynie na wyjaśnieniach dotyczących niemożności przedłożenia żądanych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski. Wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. jest niezaskarżalne, a ewentualne uwagi odnośnie żądania wykazania sytuacji majątkowej stosownymi dokumentami skarżący może przedstawić w sprzeciwie przysługującym od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy.

Przepis art. 255 p.p.s.a. znajduje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy;

3) odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy dwóch ostatnich bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej.

Zawarte w cytowanym wyżej przepisie określenie "w szczególności" wskazuje, iż katalog wymienionych w nim dokumentów źródłowych jest przykładowy, otwarty, a zatem przepis ten stanowi podstawę do wezwania strony o przedłożenie innych dokumentów, istotnych do rozpoznania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to stronę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, tak aby można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Podkreślić także należy, iż na mocy art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2011 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa i w tym języku dokonują czynności urzędowych i składają oświadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W świetle wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GSK 164/11 (Lex nr 1218806), powołującego się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r. o sygn. akt W 7/96, czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji.

W ocenie referendarza sądowego okoliczność, iż skarżący mieszka wraz z rodziną Holandii stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże okoliczność ta nie zwalnia go z obowiązków nałożonych na stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Gdyby bowiem przyjąć, że udokumentowanie aktualnej sytuacji majątkowej strony przebywającej za granicą wiąże się z dodatkowymi wydatkami, jak np. tłumaczenie określonych dokumentów na język polski, to pominięcie ich żądania tylko z uwagi na tę okoliczność, wprowadzałoby nierówność w traktowaniu stron zamieszkujących na terytorium Polski w stosunku do stron posiadających centrum swoich spraw życiowych poza granicami Polski.

Podnieść również należy, iż skarżący zainicjował w tutejszym Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym do przedłożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski, jednakże w żadnym z tych postępowań nie wykonał dotychczas skierowanych do niego wezwań w tym przedmiocie. Gdyby skarżący udzielił odpowiedzi na zadane mu pytania i przedłożył żądane dokumenty choćby do jednej ze spraw, w których wystosowano do niego wezwanie, to referendarz sądowy mógłby wziąć je z urzędu pod uwagę także do innych postępowań o prawo pomocy. Zgodnie bowiem z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w konkretnej sprawie, referendarz sądowy może wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia, a także dokumenty złożone do innej sprawy, jeżeli są one aktualne na dzień rozpoznania wniosku, a nadto może uwzględnić ich ocenę dokonaną w innej sprawie, z zastrzeżeniem jednak, że czynności te nie mogą zastąpić oceny wniosku złożonego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Co do zasady dotyczy to okoliczności uznanych za udowodnione oraz mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, uzupełniających wiedzę w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, bądź wyjaśniających wątpliwości powzięte przy ocenie konkretnego wniosku. A contrario zatem, w sytuacji gdy skarżący wykaże, że spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w jednej sprawie, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę również w innych zainicjowanych przez niego postępowaniach. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, gdyż - jak nadmieniono - skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwania skierowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. w żadnym z incydentalnych postępowań (wszczętych wnioskami o przyznanie prawa pomocy).

Reasumując podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obwiązującymi przepisami. W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 NSA wyraził pogląd, w myśl którego, wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych (por. także postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12). Pamiętać przy tym trzeba, iż postępowanie przed sądem administracyjnym nie jest prowadzone z urzędu, lecz stanowi przejaw woli strony, która z własnej inicjatywy występuje ze skargą.

Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się skarżący znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.