Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 262/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 113 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 183, art. 185 § 1, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2009r. sygn. akt II SA/Sz 865/09 w sprawie ze skargi M. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie na rzecz M. K. i J. K. solidarnie kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I OSK 262/10

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu [...] września 2003 r. M. K. i J. K. wystąpili z wnioskiem o nabycie prawa współwłasności nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,4857 ha, położonej w K. przy ul. [...], pozostającej we współużytkowaniu wieczystym wnioskodawców, w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.).

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezydent Miasta K. odmówił wnioskodawcom stwierdzenia nabycia prawa własności, gdyż w ocenie organu nie spełniali oni warunków określonych w art. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Następnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarga wniesiona przez M. i J. K. została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 26 października 2005 r. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną M. i J. K. od powyższego orzeczenia, wyrokiem z dnia 22 listopada 2006 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2004 r.

Pismem z dnia [...] lipca 2007 r. M. K. i J. K. wezwali organ I instancji do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2007 r. poprzez wydanie decyzji w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezydent Miasta K. poinformował strony o zmianie stanu prawnego, tj. o wejściu w życie z dniem 13 października

2005 r. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. Nr 175, poz. 1459) oraz o zmianie stanu prawnego nieruchomości, będącej wynikiem wydania w dniu [...] listopada 2004 r. decyzji w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Organ administracji wezwał strony do wypowiedzenia się, czy potwierdzają wolę rozpatrzenia wniosku w trybie aktualnie obowiązujących przepisów. W odpowiedzi na wezwanie strony podtrzymały swój wniosek z dnia [...] września 2003 r. w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności działki nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Prezydent Miasta K. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wobec braku podstaw do rozstrzygnięcia wniosku stron w sposób zgodny z żądaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., uchyliło w całości powyższe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że zakończenie postępowania jest możliwe wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., co znajduje również odzwierciedlenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2007 r.

Pismem z dnia [...] marca 2008 r. M. K. i J. K. wnieśli o rozpatrzenie wniosku z dnia [...] września 2003 r. w sposób zgodny z prawem i o wydanie decyzji kończącej postępowanie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Prezydent Miasta K. odmówił przekształcenia prawa współużytkowania wieczystego w prawo współwłasności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3574 ha, zabudowanej na cele mieszkaniowe, z uwagi na brak jednoznacznego stanowiska stron w sprawie akceptacji obowiązujących zasad przekształcania innych niż w dacie złożenia wniosku, tj. [...] września 2003 r. W odwołaniu od tej decyzji strona zmieniła dotychczasowe stanowisko i wniosła o odpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

Organ I instancji uwzględnił oświadczenie zawarte w odwołaniu i decyzją z dnia [...] maja 2008 r. orzekł o odpłatnym przekształceniu prawa współużytkowania wieczystego w prawo współwłasności przedmiotowej nieruchomości, zabudowanej na cele mieszkaniowe.

W odwołaniu od tej decyzji M. K. i J. K. podnieśli, że wniosek z dnia [...] września 2003r. o nieodpłatne nabycie prawa własności jest nadal aktualny i nie został przez nich cofnięty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2008 r. w całości i umorzyło postępowanie tego organu.

Na skutek skargi wniesionej przez M. K. i J. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie. Następnie Kolegium, decyzją z dnia [...] marca 2009 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2008 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 4 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2003 r., odmówił nieodpłatnego przekształcenia prawa współużytkowania wieczystego w prawo współwłasności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,3574 ha, położonej w K. przy

ul. [...].

Organ I instancji ustalił, że wnioskodawcy nadal podtrzymują wniosek z dnia [...] września 2003 r. o nieodpłatne nabycie prawa współwłasności nieruchomości oraz oczekują wydania decyzji zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2008 r., tj. na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Organ ten uznał, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku stron, bowiem wnioskodawcy nie byli użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w obu datach wskazanych w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r., tj. w dniu [...] maja 1990r. i [...] października 2001r., a także z uwagi na sposób zagospodarowania nieruchomości niezgodny z celem wynikającym z tej ustawy. Prezydent Miasta K. ustalił bowiem, że M. K. i J. K., umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego Rep. "A" [...] dnia [...] lutego 1999 r. nabyli prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 0,4857 ha, położonej w K. przy ul. [...], zabudowanej budynkiem [...] "[...]" o pow. 340 m2, domem mieszkalnym o pow. 240 m2 oraz budynkiem gospodarczym o poz. 60 m2. Na wniosek stron z dnia [...] marca 1999 r. ujawniono w księdze wieczystej budynek motelu o pow. 340 m2, dom mieszkalny parterowy o pow. 240 m2, budynek gospodarczy o pow. 60 m2 i dwa garaże o pow. 20 m2 każdy. W ocenie organu, nieruchomość powyższa w przeważającej części wykorzystywana jest na cele usługowe i z tego względu nigdy nie spełniała przesłanek uprawniających do stwierdzenia nabycia prawa własności w trybie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Dlatego też, zdaniem organu, nie można stwierdzić po stronie wnioskodawców istnienia ukształtowanej ekspektatywy nabycia prawa własności w trybie przepisów wymienionej ustawy. Organ podniósł też, że w toku postępowania zmienił się stan prawny nieruchomości, jako że decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. zatwierdzony został podział działki nr [...] na działki o nr [...] i [...]. Organ stwierdził, że uwzględnienie żądania poprzez wydanie decyzji stwierdzającej nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3574 ha nie jest możliwe w myśl obowiązujących przepisów. Zgodnie bowiem z art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. i niezakończonych decyzją ostateczną na dzień 13 października 2005 r. stosuje się przepisy ustawy

z dnia 29 lipca 2005 r. Organ I instancji wywiódł z treści art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości nie zachodzą przesłanki nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Uwzględniając stan prawny i faktyczny nieruchomości, organ I instancji nie zgodził się z poglądem SKO, wyrażonym w decyzji z dnia [...] marca 2009 r. oraz z poglądem WSA w Szczecinie, przedstawionym w wyroku z dnia 19 listopada 2008 r., że stronom na dzień złożenia wniosku przysługiwało ex lege prawo nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości tj. działki nr [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że w dniu [...] września 2003 r. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia prawa własności stosownie do przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 19 listopada 2008 r. orzekł, że w związku ze złożeniem wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości już w 2003 r., czyli w okresie obowiązywania ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz wobec spełnienia przez wnioskodawców ustawowych kryteriów, powstał stan, który można by określić oczekiwaniem na możliwość stwierdzenia uprawnienia (ekspektatywa) nabycia prawa własności nieruchomości w tym trybie. Odwołujący mieli więc prawo oczekiwać wydania decyzji w ustawowym i rozsądnym terminie. Sąd ten zwrócił uwagę na fakt, że niewydanie ostatecznej decyzji do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, czyli w okresie ponad dwóch lat od daty złożenia wniosku, spowodowało drastyczne pogorszenie ich sytuacji. Dlatego, Sąd wskazał, że przepis art. 8 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w zakresie, w jakim odnosi się to do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości i niezakończonych decyzją ostateczną, narusza w tym zakresie konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, czyli w sytuacji skarżących maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia prawa własności nieruchomości. Skarżący podnieśli, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte są również przyszłe postępowania w sprawie. W związku z tym organ administracji był obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu. Za niedopuszczalne strona uznała stwierdzenie Prezydenta Miasta K., że nie podziela poglądów prawnych wyrażonych przez sądy administracyjne i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie. W ocenie odwołujących się, spełniają oni wszystkie ustawowe przesłanki do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. orzekł, że sprawę z wniosku M. K. i J. K. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności do działki nr [...] o pow. 0,3574 ha należy rozpatrywać merytorycznie na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości, przysługiwało osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi wskazanych w tym przepisie nieruchomości. Kolegium podniosło, że skarżący swoje uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości wywodzą z następstwa prawnego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 i 2 powyższej ustawy. Z art. 1 ust. 2 tej ustawy wynikało, że prawo własności nabywały także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, a więc osób, którym prawo użytkowania wieczystego przysługiwało zarówno w dniu 26 maja

1990 r., jak i w dniu 24 października 2001 r. Tymczasem Kolegium ustaliło, że M. K. i J.K. nabyli prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] lutego 1999 r. od osoby fizycznej, która z kolei prawo użytkowania wieczystego nabyła od osoby prawnej ("[...]" Sp. z o.o. w K.) w dniu [...] marca 1995 r. Tak więc, skarżący nie byli w dniu [...] maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości i nie są następcami prawnymi osób (osoby), którym prawo to przysługiwało w dniu [...] maja 1990 r. i w dniu [...] października 2001 r. Kolegium podniosło, że pod rządami omawianej ustawy następca prawny nabywał nieodpłatnie prawo własności, tylko wtedy, gdy poprzednikowi prawnemu, prawo użytkowania wieczystego przysługiwało w obu wymienionych datach.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie M. K. i J. K. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów postępowania. Skarżący podnieśli zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, w sytuacji kiedy skarżący dysponują prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Szczecinie z dnia 3 października 2001 r., w którym Sąd potwierdził przysługujący skarżącym w dacie złożenia po raz pierwszy wniosku o przekształcenie status następców prawnych. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r. stwierdził, że na podstawie art. 1 ust. 1 powyższej ustawy skarżącym przysługuje "roszczenie o nabycie z mocy prawa" własności przedmiotowej nieruchomości. Strona zarzuciła również naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2001 r. oraz z dnia 22 listopada 2006 r. oraz wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2007 r., w których jednoznacznie stwierdzono, że skarżących należy traktować jako następców prawnych poprzednich użytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości oraz że przysługuje skarżącym, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, roszczenie o nabycie z mocy prawa przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że w stanie prawnym aktualnym na dzień wydania decyzji ostatecznej, stanowisko Kolegium, uwzględniające zapatrywania prawne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2008 r. o sygn. akt II SA/Sz 682/08, co do interpretacji art. 8 w związku z art. 10 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w zakresie, w jakim odnosi się do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości i niezakończonych decyzją ostateczną, jest trafne i w istocie rzeczy w sprawie obecnie poddanej kontroli sądu nie jest kwestionowane.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Stosownie do ust. 2 art. 1 tej ustawy prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Ustawodawca, jako jeden z warunków skorzystania z przewidzianego w niej roszczenia przyjął zakres czasowy przysługiwania użytkowania wieczystego. Warunkiem określonym w art. 1 ust. 1 ustawy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym czy też współużytkowaniu wieczystym było legitymowanie się przez daną osobę fizyczną prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dacie wejścia w życie ustawy.

W świetle art. 1 ust. 2 ustawy z uprawnienia tego skorzystać mogli także następcy prawni osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, tj. osoby, które w uprawnienie tych użytkowników wieczystych weszły w drodze sukcesji uniwersalnej (np. dziedziczenia) lub sukcesji pod tytułem szczególnym, tzw. sukcesji syngularnej (w drodze umowy). W przypadku, gdy użytkownik wieczysty posiadał prawo użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. i prawo to przed dniem 24 października 2001 r. przeszło na następcę prawnego, to następca prawny był kontynuatorem tego prawa związanego z użytkowaniem wieczystym nieruchomości, któremu przysługiwało roszczenie z art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy. Z uwagi zatem na treść art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, organ miał obowiązek dokonania ustaleń odpowiadających prawdzie i zmierzających do wykazania, czy wnioskodawcy spełniają również przesłankę określoną w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy.

Sąd I instancji zauważył, że sprawa była już przedmiotem trzykrotnego rozstrzygania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Podkreślił jednak, że związanie co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a., funkcjonuje tak długo, jak długo występuje orzekanie na podstawie niezmienionego stanu faktycznego i prawnego. Kolegium orzekało na podstawie stanu prawnego - ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA z dnia 19 listopada 2008 r. (sygn. akt II SA/Sz 682/08).

Kolegium, na podstawie przedłożonych akt ustaliło, że skarżący prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości nabyli na podstawie umowy zawartej w dniu [...] lutego 1999 r. od osoby fizycznej – W. A., która z kolei prawo to nabyła od osoby prawnej ("[...]" Sp. z o.o. w K.) w dniu [...] marca 1995 r. Z powyższych ustaleń wynika więc, że W. A. nie posiadała prawa użytkownika wieczystego w dacie 26 maja 1990 r., zatem niewątpliwie skarżący nie są następcami prawnymi użytkownika wieczystego posiadającego to prawo w dacie 26 maja 1990 r. Konsekwencją takich ustaleń było stwierdzenie przez Kolegium, że skarżący nie spełnili przesłanki z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy, co doprowadziło do wydania decyzji negatywnej.

Sąd I instancji podkreślił, że związanie organów administracji publicznej i sądów wynikające z art. 153 p.p.s.a. nie obejmuje ustaleń faktycznych. Jeśli zatem w toku kolejnego rozpatrzenia sprawy ujawnią się fakty, które uzasadniają poczynienie ustaleń odmiennych od dotychczasowych lub gdy przy kolejnym rozpatrzeniu sprawy okaże się, że dotychczasowe ustalenia istotnej okoliczności było błędne, to organ nie tylko jest uprawniony, ale też zobligowany do poczynienia ustaleń odpowiadających prawdzie. Kolegium trafnie dostrzegło, że dotychczas zarówno w decyzjach organów administracji publicznej rozpatrujących wniosek skarżących z dnia [...] września

2003 r., jak i w wyrokach sądów obu instancji, przyjmowano założenie, że skarżący są następcami prawnymi użytkownika wieczystego posiadającego to prawo w dacie 26 maja 1990 r. Tymczasem, co trafnie ustaliło Kolegium w obecnie zaskarżonej decyzji, poprzednik prawny skarżących nie był użytkownikiem wieczystym w dacie 26 maja 1990 r. Z ustalonego w zaskarżonej decyzji stanu faktycznego sprawy wynika bowiem, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości był podmiot niebędący osobą fizyczną, tj. "[...]" sp. z o.o. w K. Spółka ta jako inny niż osoba fizyczna, podmiot prawa nie należała do kręgu podmiotów objętych zakresem podmiotowym omawianej ustawy. Kolejnym użytkownikiem wieczystym była W. A., która nabyła przedmiotową nieruchomość w dniu [...] marca 1995 r. Tak więc W. A., jako poprzednik prawny skarżących nie była użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r., a nadto jej poprzednik prawny, jako osoba prawna, a nie osoba fizyczna, nie nabył z dniem 26 maja 1990 r. uprawnienia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r.

W takiej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, Kolegium nie mogło wydać innej decyzji niż decyzja odmawiająca nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. Rozstrzygnięcie, które wbrew oczywistym faktom orzekałoby o nieodpłatnym nabyciu prawa własności nieruchomości naruszałoby zasadę praworządności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP i art. 6 kpa.

W skardze kasacyjnej M. i J. K., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podnieśli zarzut naruszenia:

1) przepisów postępowania, tj.

- art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw.

z art. 3 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., polegający na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a nadto niezweryfikowanie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonanego przez organ administracyjny, poprzez ustalenie, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym był podmiot niebędący osobą fizyczną, tj. "[...]" sp. z o.o. w K., co pozostaje w sprzeczności z wypisem dotyczącym prawa wieczystego użytkowania nieruchomości, w którym zostało wskazane, że w tym dniu użytkownikiem wieczystym była I. W. oraz R. W. na zasadzie wspólności ustawowej, którzy są poprzednikami prawnymi kolejnych użytkowników wieczystych;

- art. 113 § 1 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości była osoba prawna;

- art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu w postaci wypisu dotyczącego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo że dowód ten ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania, a brak jego przeprowadzenia spowodował ustalenie błędnego stanu faktycznego oraz pozbawił stronę możności obrony praw;

- art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że Sąd I instancji rozstrzyga na podstawie akt sprawy administracyjnej, a nie na podstawie akt zgromadzonych w toku postępowania przed sądem administracyjnym, co w konsekwencji prowadzi do niestosowania w praktyce art. 106 § 3 p.p.s.a. nieprzeprowadzania dowodów uzupełniających;

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnili przesłanek w nich zawartych, w sytuacji gdy skarżący są następcami prawnymi osoby fizycznej będącej użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. i posiadali to prawo w dniu [...] października 2001 r. oraz w sytuacji, gdy skarżący dysponują prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 3 października 2001 r., w którym Sąd potwierdził przysługujący skarżącym w dacie złożenia po raz pierwszy wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, status następców prawnych, a następnie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. stwierdził, że przysługuje im roszczenie o nabycie z mocy prawa własności nieruchomości, co stwierdził również WSA w wyrokach z dnia 18 kwietnia 2007 r. oraz z dnia 19 listopada 2008 r.

Autor skargi kasacyjnej wniósł również o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu urzędowego w postaci wypisu dotyczącego prawa wieczystego użytkowania nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] na okoliczność tego, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym był podmiot będący osobą fizyczną.

Powołując takie zarzuty w skardze kasacyjnej, pełnomocnik skarżących, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w zaskarżonym wyroku przyjęto, że podstawę prawną do rozpatrzenia wniosku o nieodpłatne przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności stanowią przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U.Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.). Powyższe jest skutkiem związania oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 listopada 2008 r. o sygn. akt II SA/Sz 682/08.

Sąd I instancji stwierdził jednak, że na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy skarżącym nie przysługuje prawo nabycia własności na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, w myśl którego osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności stała się ostateczna.

W uzasadnieniu wyroku stwierdzono bowiem, że skarżący w dniu [...] lutego 1999 r. nabyli prawo użytkowania wieczystego od osoby fizycznej – W. A., która z kolei prawo to nabyła w dniu [...] marca 1995 r. od podmiotu niebędącego osobą fizyczną, tj. od "[...]" sp. z o.o. w K. Dalej Sąd wskazał, że osoba fizyczna będąca poprzednikiem prawnym M. K. i J. K. nie była na dzień 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym, gdyż w dacie tej prawo użytkowania wieczystego przysługiwało osobie prawnej, tj. "[...]" sp. z o.o.

Dokonując analizy akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Sąd I instancji przyjął jako podstawę orzekania okoliczności, które nie znajdowały odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale aktowym, nie wynikały również z poczynionych przez organy administracji publicznej ustaleń faktycznych. Z treści zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie ani akt sprawy nie wynika bowiem, aby na dzień 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości była osoba prawna – "[...]" sp. z o.o. Organ ten jedynie przyjął, że W. A. nabyła przedmiotową nieruchomość od wymienionej spółki w dniu [...] marca 1995r. Dodatkowo wskazać trzeba, że z załączonej do akt administracyjnych kserokopii aktu notarialnego z dnia [...] marca 1995r. Rep. A [...] wynika, że spółka "[...]" nabyła przedmiotową nieruchomość w dniu [...] maja 1993r.

Tym samym za zasadny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej naruszenia

art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z powyższego wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Sąd ma zatem obowiązek przyjąć stan faktyczny wynikający z administracyjnych akt sprawy, chyba że wykaże, iż w oparciu o znajdujący się w tych aktach materiał dowodowy nie da się ustalić stanu faktycznego. Nie ulega również wątpliwości, że sąd administracyjny co do zasady nie posiada kompetencji do dokonywania ustaleń stanu faktycznego w będącej przedmiotem jego rozpoznania sprawie administracyjnej. Zadanie to należy do organu administracji publicznej. Skoro zatem Sąd I instancji nie jest uprawniony do czynienia w sprawie własnych ustaleń, które wykraczałyby poza materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej, bezpodstawne przyjęcie przez Sąd Instancji, że na dzień 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym była osoba prawna narusza wskazane wcześniej przepisy p.p.s.a.

Za nieuzasadnione uznać natomiast należy zgłoszone przez autora skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 106 § 3 w związku z art. 113 § 1 oraz w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. Z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że sąd z urzędu lub na wniosek stron może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten jest zatem instrumentem pozwalającym sądowi na przeprowadzenie w ściśle ograniczonym zakresie postępowania dowodowego, ale tylko w celu jego uzupełnienia i dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości dla podjęcia rozstrzygnięcia, jakie ma wydać w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. jest wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły prawidłowo stan faktyczny w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2008 r. o sygn. akt II FSK 1565/07 (System Informacji Prawnej LEX nr 485349) należy także wskazać, iż przeprowadzenie takiego postępowania stanowi jedynie uprawnienie sądu administracyjnego, a nie obowiązek, stąd też nie można w ramach podstawy kasacyjnej zarzucić sądowi I instancji nieprzeprowadzenia dowodu uzupełniającego z urzędu.

W tym miejscu podnieść należy, że nie mógł być uwzględniony, złożony w postępowaniu kasacyjnym, wniosek o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu urzędowego w postaci wypisu dotyczącego prawa wieczystego użytkowania nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] na okoliczność, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym był podmiot będący osobą fizyczną. Otóż do wniosku załączone zostały jedynie niepotwierdzone za zgodność kserokopie, które w żaden sposób nie mogły zostać uznane za wypisy z urzędowych dokumentów. Dowód ten ponadto nie był niezbędny w postępowaniu kasacyjnym, bowiem z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, którymi dysponowały organy jak i Sąd I Instancji wynika, że w sprawie nie zostało ustalone, pomimo wielokrotnego jej rozpatrywania, kto był użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. Okoliczność ta ma zaś podstawowe znaczenie dla merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Reasumując, należy stwierdzić, iż autor skargi kasacyjnej w sposób skuteczny podniósł zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 141 § 1 p.p.s.a., jako że Sąd I instancji przyjął jako podstawę orzekania okoliczności faktyczne nieznajdujące odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Obligowało to Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji celem ustalenia w oparciu o materiał dowodowy wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, w szczególności – podmiotu, któremu na dzień 26 maja 1990 r. przysługiwało prawo użytkowania wieczystego w stosunku do spornej nieruchomości.

Jednocześnie należy wskazać, że wobec nieprawidłowego przyjęcia przez Sąd I instancji w sprawie stanu faktycznego i związaną z tym trafnością podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ustosunkowanie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego jest na obecnym etapie przedwczesne.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 185 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. jak w pkt 2 sentencji.

-----------------------

11