Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1029/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt

SENTENCJA

Sygn. akt VI SA/Wa 1029/04       W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2001 r. oraz uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 1999 r. i utrzymana nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 1999r. ; 2. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie na rzecz skarżącego M. G. kwotę 50 zł (pięćdziesięciu złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 1999 r. r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] powzięła uchwałę Nr[...], którą odmówiła skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich

Od powyższej uchwały skarżący odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawych, która uchwałą z dnia [...] października 1999 r., Nr[...], utrzymała zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w mocy.

Podaniem z dnia 8 kwietnia 2001 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności obu uchwał, tj. uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 1999 r., Nr [...], oraz uchwały Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 1999 r., Nr [...].

Uchwałą Nr [...]Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2001 r. stwierdzono, że powołane wyżej uchwały zostały podjęte z naruszeniem prawa.

Po wniosku skarżącego z dnia 7 sierpnia 2001 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2001 r. utrzymała w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą uchwałę Krajowej Rady Radców Prawych wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, według którego zaskarżona uchwała nie jest zasadna, gdyż wbrew jej uzasadnieniu zachodzą wymienione w art. 156 §1 pkt 2 K.p.a. przesłanki do stwierdzenia nieważności uchwał. Przy stosowaniu tego przepisu jest obojętne, czy istnieją faktyczne (materialno-techniczne) możliwości odwrócenia następstw wadliwych uchwał. Nie należy też utożsamiać "nieodwracalności skutków prawnych " z pojęciem niemożności przywrócenia stanu poprzedniego (art. 363 § 1 K. c.). Przepis Kodeksu cywilnego dotyczy bowiem restytucji naturalnej i nie odnosi się do restytucji uprawnień, mającej miejsce w rozpatrywanym przypadku. Inaczej mówiąc, odwracalność lub nieodwracalność skutków prawnych należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów oraz ich kompetencję. Taki pogląd został wyrażony w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. III AZP 4/92, OSNC 1992/12\/211. W rozpatrywanym przypadku nie zaszły żadne zmiany w tej materii, a zatem Krajowa Rada Radców Prawnych jest kompetentna do stwierdzenia nieważności uchwał – tym bardziej, że uchwały te nie wywołały żadnych nieodwracalnych skutków prawnych (dotyczy to zarówno ukończenia aplikacji przez osoby przyjęte w 1997 r., jak i zmiany ustawy o radcach prawnych, czy wreszcie niemożność wybiórczego potraktowania skarżącego i pozytywne załatwienie sprawy poprzez stwierdzenie nieważności powołanych uchwał).

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawych. wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu stwierdzono, że zarzut braku podstawy prawnej uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych w Poznaniu podjętej w rozpatrywanej sprawie jest chybiony. Wpis na listę aplikantów radcowskich, poczynając od dnia 1 października 1989 r. do dnia 14 września 1997 r. następował na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Kandydaci byli więc zobowiązania do spełnienia przesłanek określonych w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 oraz przesłanek określonych w art. 33 ust. 1 powołanej ustawy. Byli również pooddawani postępowaniu kwalifikacyjnemu przewidzianemu w regulaminie, uchwalonym na podstawie art. 60 pkt 8c ustawy. Skarżący okoliczności tej nie wziął pod uwagę. Podkreśleniu wymaga, że wpis na listę aplikantów radcowskich zawsze poprzedzony był postępowaniem kwalifikacyjnym. Wbrew twierdzeniu skarżącego regulamin aplikacji radcowskiej i egzaminu radcowskiego ma swoje umocowanie w art. 60 pkt 8c ustawy o radcach prawnych. Wskazane przez skarżącego przesłanki wpisu na listę aplikantów radcowskich, zawarte w art. 24 ust.1 pkt 1-5 należało stosować łącznie z postanowieniami art. 33 i 60 pkt 8 ustawy. Warto tez podnieść, że do konkursu na aplikację radcowską można przystępować nieograniczoną ilość razy. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 21 lutego 2000 r., sygn. akt OPS 6/99, ONSA 2000/3/89, kwestionowana uchwała Rady OIRP w P. z dnia [...] lutego 1999 r. dotycząca odmowy wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich z powodu niezakwalifikowania się w postępowaniu konkursowym na listę aplikantów, dotknięta była wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przepisy regulaminowe uchwalone przez Krajową Radę Radców Prawych w regulaminie postępowania Krajowej Rady Radców Prawych, rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich (uchwała Nr 6/V/2000) nie mogły stanowić samoistnej podstawy prawnej do wprowadzenia konkursu dla kandydatów na aplikację radcowska przed 15 września 1997 r. Nie ulega wątpliwości, że obecnie po 15 września 1997 r. o wpisie na listę aplikantów radcowskich, zgodnie z przepisami art.33 ust. 2 i art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych rozstrzyga rada okręgowa izby radców prawnych po przeprowadzeniu konkursu. Zatem we wskazanej wyżej dacie nabór na aplikację radcowską może odbywać się jedynie w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy art. 33 ust. 2 i art.60 pkt 8b , obowiązujące po 15 września 1997 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów podjął uchwałę w dniu 21 lutego 2000 r. w sprawie sygn. akt OPS 6/99 wyrażając pogląd, że w sytuacji, gdy w sprawie o wpis na listę aplikantów radcowskich wszczętej przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 471) Sąd stwierdził nieważność uchwał organów samorządu radcowskiego odmawiających wpisu na listę, mogą mieć zastosowanie przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy. Konsekwencją powyższego rozumowania jest stwierdzenie, że skarżący obecnie nie mógł domagać się wpisu na listę aplikantów radcowskich bez poddania się postępowaniu konkursowemu bez względu na wadliwość uchwały odmawiającej mu wpisu w lutym 1999 r. W świetle powołanego orzecznictwa SN i NSA należałoby przyjąć, że kwestionowana uchwała Rady OIRP w [...] z dnia [...] lutego 1999 r., dotycząca odmowy wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich z powodu niezakwalifikowania się w postępowaniu konkursowym na listę aplikantów, dotknięta była wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Uchwała ta dotyczyła wpisu na listę aplikantów w 1999 r. Okres odbywania aplikacji radcowskiej został już zakończony w 2000 r. egzaminem radcowskim. Czas odbywania aplikacji zakończony przystąpieniem do egzaminu radcowskiego aplikantów radcowskich wpisanych na listę w 1999 r. minął i nie jest możliwe powrócić obecnie do wpisu na listę sporządzona w 1999 r., objętą kwestionowaną uchwałą Rady OIRP w [...] z dnia [...] lutego 1997 r.

Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2002 r., sygn. akt 4105/01, na podstawie m.in. art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawieszono postępowanie w powyższej sprawie z uwagi na oczekiwanie na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii zgodności art. 60 pkt 8 lit. b ustawy o radcach prawnych (Dz.U. Nr19, poz. 145, z późn. zm.) z art. 17 ust. 1 oraz art. 87 Konstytucji RP, mające istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2004 r., sygn. akt.6 II SA 1397/01, wobec m.in. zajęcia stanowiska przez Trybunał Konstytucyjny w przedstawionej kwestii, podjęto zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 240, poz. 2052). sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, polegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie powołanych wyżej przepisów.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia..

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Uchwałą Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2001 r. stwierdzono, że zaskarżone przez p. M. G. uchwały organów samorządu radcowskiego z dnia [...] lutego i [...] października 1999 r., o stwierdzenie nieważności których na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. skarżący wnosił, zostały podjęte z naruszeniem prawa. Inaczej mówiąc, Krajowa Rada Radców Prawnych nie odnosząc się wprost do poglądu skarżącego, że zaskarżone uchwały zostały podjęte bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa ( art.156 § 1 pkt 2 K.p.a.) stwierdziła, że uchwały te wywołał nieodwracalne skutki prawne i z tego powodu można jedynie stwierdzić, że zostały wydane z naruszeniem prawa (art. 156 § 2 K.p.a.). Skarżący polemizował z tym poglądem, w której to polemice KRRP nie przeciwstawiła rzeczowych argumentów.

W opinii Sądu, wobec zawieszenia postępowania w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na oczekiwanie na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego i zajęcie stanowiska w wyroku Trybunału, rozstrzyganie przedstawionego wyżej sporu jest zbędne.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 orzekł bowiem, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, Nr 126, poz. 1069, Nr 153, poz. 1271, z 2003 r. Nr 124, poz. 1152) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza – co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia, oraz że art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych jest niezgodny z art. 17 Konstytucji.

W istocie podstawą odmowy wpisu skarżącego M. G. na listę aplikantów radcowskich było w rozpatrywanej sprawie uzyskanie przez niego niewystarczającej liczby punktów – 97, co skutkowało umieszczeniem kandydata poza limitem miejsc określonym na podstawie Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich, wydanego na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w cytowanym wyżej orzeczeniu. W tej sytuacji należy przyjąć, że zasady przeprowadzana konkursu na aplikację radcowską wydane na podstawie sprzecznego z Konstytucją przepisu miały zasadniczy wpływ na treść podjętych przez Krajową Radę Radców Prawnych i Okręgową Radę Radców Prawnych w [...] uchwał.

Stosownie do art. 145a § 1 K.p.a. można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) zobowiązuje sąd administracyjny badający sprawę do uchylenia decyzji w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc ponieważ rozstrzygnięcia w sprawie oparte są a przepisie niekonstytucyjnym, co mogłoby prowadzić do wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny zobowiązany jest uchylić zaskarżone uchwały samorządu radcowskiego. Rozważanie dalszych zarzutów podniesionych w skardze jest w tej sytuacji zbędne.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Zważywszy, ze z zaskarżonymi uchwałami nie wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Sąd uznał za niecelowe orzekanie o ich niewykonywaniu w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.