Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1628/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 7 par. 2, art. 26 par. 1-2 i par. 5 pkt 1, art. 27, art. 33 par. 1 pkt 6, 9 i 10, art. 54 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], oddalił skargę W. M. (dalej także jako: "zobowiązany", "strona" lub "skarżący") na czynność egzekucyjną - zajęcie wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym w M..

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że prowadzi względem zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 13 lipca 2015 r., o nr [...] W toku tego postępowania, zawiadomieniem z dnia 20 lipca 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Banku [...]. Przedmiotowy tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanemu w dniu 22 lipca 2015 r., a wspomniane zawiadomienie w dniu 24 lipca 2015 r. Kolejnym zawiadomieniem z dnia 20 czerwca 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych w Urzędzie Skarbowym w M..

Pismem z dnia 6 lipca 2016 r. W. M. złożył skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności pieniężnej, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej i wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W skardze zobowiązany podniósł zarzuty: - prowadzenia czynności egzekucyjnych przez niewłaściwy organ, - niedopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przy zastosowaniu innego środka egzekucyjnego niż wskazany przez wierzyciela we wniosku egzekucyjnym, - niedopuszczalności egzekucji odsetek, gdyż kara pieniężna z tytułu urządzania gier poza kasynem nie mieści się w katalogu zaległości podatkowych, a wobec tego od takiej należności nie mogą być naliczane odsetki za zwłokę.

Oddalając powyższą skargę organ egzekucyjny stwierdził, że podniesione przez zobowiązanego zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi, złożonej w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."). Zdaniem organu, wskazana w skardze argumentacja mogłaby stanowić podstawę do wniesienia zarzutów, na podstawie art. 33 § 1 pkt 3, 6 i 7 u.p.e.a. Uwzględniając jednak datę złożenia powyższej skargi, uznano, że nie można rozpoznać podniesionych w niej zarzutów, gdyż zostały one złożone z uchybieniem terminu do ich wniesienia.

W zażaleniu z dnia [...] r. zobowiązany wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Celnej oraz o uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił: 1) przeprowadzenie czynności egzekucyjnej, jaka nie została wnioskowana przez wierzyciela, nie złożono wniosku zawierającego określenie, jakimi środkami egzekucyjnymi miałaby zostać wyegzekwowana należność; 2) określenie egzekwowanego obowiązku nastąpiło niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, gdyż bezpodstawnie w tytule wykonawczym wskazano naliczanie odsetek pomimo, że kara pieniężna z tytułu urządzania gier poza kasynem nie mieści się w katalogu zaległości podatkowych, a zatem od takiej należności nie mogą być naliczane odsetki za zwłokę; 3) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaznaczył, że skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem o charakterze subsydiarnym, a to oznacza, że stanowi ona uzupełnienie innych środków zaskarżenia, a zakres możliwości skorzystania z niej jest ograniczony przez zakres stosowania innych środków prawnych. Skarga nie może być wniesiona, gdy skarżącemu przysługuje uprawnienie do wniesienia innego środka zaskarżenia. Z powyższego wywiedziono, że przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych u.p.e.a., jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a).

Odnosząc się do podniesionych w zażaleniu argumentów organ II instancji stwierdził, że dokonane przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 20 czerwca 2016 r. zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, w Urzędzie Skarbowym w M., zostało dokonane prawidłowo i było zgodne ze wzorem określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2310) oraz zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 89 § 1 i § 3 u.p.e.a. W tym zakresie podniesiono, że zawiadomienie o zajęciu zostało skutecznie doręczone zarówno zobowiązanemu, jak i dłużnikowi zajętej wierzytelności (Urzędowi Skarbowemu), a tytuł wykonawczy, na podstawie którego dokonano powyższe czynności egzekucyjnej, wcześniej został skutecznie doręczony stronie. Podkreślono przy tym, że organ egzekucyjny podejmując czynności na podstawie tytułu wykonawczego musi kierować się przede wszystkim celem egzekucji, a zatem musi podejmować działania mające na celu wymuszenie wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Dokonując wskazanych czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny wykonywał swoje ustawowe obowiązki prowadzenia egzekucji.

W kwestii zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że należność objęta tytułem wykonawczym stanowi karę pieniężną wymierzoną w oparciu o ustawę z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.), przez Naczelnika Urzędu Celnego w L.. Unormowania dotyczące właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych ustala się natomiast według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Skoro miejscem zamieszkania zobowiązanego wskazanym w tytule wykonawczym jest [...] w woj. wielkopolskim, to organem właściwym miejscowo i rzeczowo do prowadzenia egzekucji w sprawie jest Dyrektor Izby Celnej w P..

Stwierdzając natomiast brak jest podstaw prawnych do rozpoznania ostatniego zarzutu zażalenia organ odwoławczy podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Skarga na czynności egzekucyjne nie może odnosić się do tych okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 33 u.p.e.a. Postępowanie skargowe nie może być bowiem traktowane jako uniwersalny środek zaskarżenia, w ramach którego można podnosić kwestie podlegające rozpoznaniu w odrębnych trybach postępowania. Zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., stanowią najszerszy środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu we wczesnej fazie egzekucji. Zwrócono uwagę, że zobowiązany nie wniósł zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne w terminie wynikającym z pouczenia doręczonego mu w dniu 22 lipca 2015 r. tytułu wykonawczego. Zarzuty te wniósł dopiero w skardze na czynność egzekucyjną, natomiast skarga ta która stanowi inny środek zaskarżenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. M. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 26 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 pkt 11 u.p.e.a., uznając, że zaskarżone zajęcie stanowi niedopuszczalne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przy zastosowaniu innego środka egzekucyjnego, aniżeli wskazany przez wierzyciela we wniosku egzekucyjnym.

W argumentacji skargi skarżący, odwołując się do wyroku WSA w Szczecinie z dnia 1 marca 2006 r., o sygn. akt I SA/Sz 513/2005, stwierdził, że skoro w tytule wykonawczym wierzyciel nie wskazał konkretnych środków egzekucyjnych, to zastosowany w toku postępowania egzekucyjnego środek egzekucyjny, jako nie objęty wnioskiem wierzyciela - nie mógł znaleźć zastosowania. W przekonaniu autora skargi na gruncie niniejszego postępowania istotny jest jedynie fakt, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny - zajęcie innej wierzytelności pieniężnej - nie został objęty wnioskiem wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Badając zaskarżone postanowienia według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone orzeczenia nie naruszają prawa materialnego, a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy egzekucyjne zasadnie odmówiły skarżącemu uwzględnienia jego skargi na czynność egzekucyjną Dyrektora Izby Celnej w P. w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, w Urzędzie Skarbowym w M..

Tytułem wstępu wskazać należy, że procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady, nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że u.p.e.a. definiuje czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie czy zarzuty. Skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., ma zatem charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalna, gdy ustawa egzekucyjna przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach, gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu.

W realiach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma okoliczność, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone wyłącznie zarzuty dotyczące prawidłowości postępowania egzekucyjnego bądź egzekutora w świetle przepisów regulujących sposób i formę przeprowadzania czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., o sygn. akt II FSK 1588/10, dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. może dotyczyć np. odmiennego określenia odsetek w zawiadomieniu o zajęciu niż w tytule wykonawczym lub błędnego zawiadomienia o zajęciu.

Jak już wyżej wskazano, skarga na czynność egzekucyjną nie może zatem dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie, zarzuty tego rodzaju sformułował zobowiązany w treści skargi z dnia 6 lipca 2016 r. na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, w Urzędzie Skarbowym w M.. Argumenty skarżącego dotyczyły bowiem: niedopuszczalności egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6), prowadzenia czynności egzekucyjnych przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 9), zastosowania innego środka egzekucyjnego niż wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym (art. 33 § 1 pkt 10). Natomiast w skardze do WSA w Poznaniu strona podniosła jedynie zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., stwierdzając, że wierzyciel w tytule wykonawczym nie zawarł wniosku o zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności. W przekonaniu skarżącego, posłużenie się przez wierzyciela wzorem formularza nie świadczy o tym, że wskazał on, jakie środki egzekucyjne powinny zostać użyte w postępowaniu egzekucyjnym.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego zarzutów sformułowanych w skardze na powyższą czynność egzekucyjną, w pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne względem zobowiązanego toczyło się w oparciu o tytuł wykonawczy Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 13 lipca 2015 r., o nr [...], obejmujący należność z tytułu kary pieniężnej w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł. Ze znajdującego się w aktach druku zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu w dniu 22 lipca 2015 r. (k. 1 akt adm.). Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego posiada doniosłe prawnie znaczenie, albowiem jego skuteczne dokonanie skutkuje co do zasady wszczęciem egzekucji (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). A contrario, niedoręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest równoznaczne z niedopuszczalnością egzekucji. Środkiem prawnym umożliwiającym obronę przed niedopuszczalną egzekucją są zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), które zobowiązany może wnieść w terminie 7 dni od chwili doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Fakt ten oznacza, że - jak zasadnie stwierdziły organy administracji - przedmiotowa czynność nie może być przedmiotem skargi, uregulowanej w treści art. 54 § 1 u.p.e.a. Dlatego też nieuwzględnienie skargi z tego powodu przez organ I instancji, a w konsekwencji zażalenia przez organ II instancji, było słuszne.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły także kwestię badania właściwości organu egzekucyjnego w ramach postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi na czynność egzekucyjną. Organy obu instancji trafnie bowiem przyjęły, że prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny jest podstawą zarzutu z art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Stąd okoliczność ta nie może być przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną.

W zakresie argumentu dotyczącego zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego, który nie został wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym (wniosku o wszczęcie egzekucji), Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 27 § 1 u.p.e.a. stanowi, iż tytułu wykonawczy zawiera m.in. wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Równocześnie jednak wierzyciel powinien sporządzić tytuł wykonawczy według ustalonego wzoru, określonego w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27, a ponadto umożliwia elektroniczne przetwarzanie danych zawartych w tytule wykonawczym (art. 26 § 1 i 2 u.p.e.a.). W badanym przypadku formularz tytułu wykonawczego na stronie 2 zawierał pouczenie określające rodzaje środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Pouczenie to zawierało informację o środkach egzekucyjnych, jakie organ egzekucyjny może zastosować w toku egzekucji. Zaakcentowania wymaga, że to administracyjny organ egzekucyjny dokonuje wyboru środków egzekucyjnych, które zastosuje w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Należy przy tym podkreślić, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny winien stosować wyłącznie takie środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Z powyższych ogólnych zasad postępowania egzekucyjnego wynika jednoznacznie, że dokonując wyboru środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może działać mechanicznie, lecz zawsze musi uwzględnić okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności sytuację majątkową zobowiązanego. Nie dotyczy to przypadku, gdy dopuszczalny rodzaj środka egzekucyjnego wynika wprost z ustawy. W rozpoznawanej sprawie ta ostatnia sytuacja nie miała miejsca. W rezultacie organ egzekucyjny zastosował w sposób prawidłowy środek egzekucyjny w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, w Urzędzie Skarbowym w M.. Okoliczność, że zajęcie okazało się skuteczne nie świadczy o jego wadliwości.

W kontekście powyższych rozważań stwierdzić zatem należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy skarżący nie mógł skutecznie kwestionować niedopuszczalności egzekucji, prowadzenia czynności egzekucyjnych przez niewłaściwy organ egzekucyjny, czy też zastosowania innego środka egzekucyjnego niż wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym w formie skargi wniesionej dopiero w 2016 r. Opisane powyżej okoliczności, jak prawidłowo podniosły organy obu instancji, mogły być bowiem podstawą złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 1 pkt 6, 9 i 10 u.p.e.a., a termin do ich wniesienia upłynął w 2015 r. Ocena organów w postaci nieuwzględnienia skargi, a następnie nieuwzględnienia zażalenia w niniejszej sprawie była zatem zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia podniesionego w rozpatrywanej skardze zarzutu naruszenia art. 26 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 pkt 11 u.p.e.a. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone przy zastosowaniu innego środka egzekucyjnego aniżeli wskazany przez wierzyciela we wniosku egzekucyjnym (tytule wykonawczym). Z pouczenia tytułu wykonawczego jednoznacznie wynika, że jednym ze środków egzekucyjnych stosowanym w egzekucji należności pieniężnych jest egzekucja z "innych wierzytelności pieniężnych". Nie ulega natomiast żadnej wątpliwości, że taki właśnie środek egzekucyjny został zastosowany względem skarżącego.

Reasumując przeprowadzoną kontrolę Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu, albowiem przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a, w trybie art. 120 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.