Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 15/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, w dniach do [...] do [...] listopada 2010 r. została przeprowadzona na podstawie art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276 z późn. zm.; dalej: ustawa), kontrola Generalnego Inspektora Informacji Finansowej działalności prowadzonej przez notariusza (...), w Kancelarii Notarialnej (...) w [...]. Kontrolą objęto okres od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] października 2010 r.

Ustalenia dotyczące kontrolowanej instytucji obowiązanej, w tym stwierdzone nieprawidłowości wraz ze wskazaniem zaleceń pokontrolnych, zostały przedstawione w protokole z dnia [...] grudnia 2010 r.

Notariusz wniosła zastrzeżenia do ustaleń dotyczących nieprawidłowości w zakresie realizacji obowiązków wynikających z ustawy.

Generalny Inspektor w piśmie z dnia [...] stycznia 2011 r. przedstawił stanowisko, w którym nie uwzględnił wniesionego zastrzeżenia.

Z protokołu pokontrolnego wynika m.in., że kontrolerzy stwierdzili nieprawidłowość polegającą na niedopełnieniu obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego określonego w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, polegającego na podejmowaniu czynności z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowaniu uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości w celu uzyskania przez instytucję obowiązaną danych dotyczących tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustaleniu struktury własności i zależności klienta. Kontrolerzy stwierdzili, że notariusz nie ustaliła beneficjenta rzeczywistego w odniesieniu do klienta - spółki z o.o. C. z siedzibą w [...], będącego stroną transakcji z dnia [...] czerwca 2010 r. (objętej aktem notarialnym zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]) oraz transakcji z dnia [...] sierpnia 2010 r. (objętej aktem notarialnym zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]), a także w odniesieniu do klienta - spółki P. Spółka z o. o. z siedzibą w [...], będącego stroną transakcji z dnia [...] czerwca 2010 r. (objętej aktem notarialny zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]). Ponadto kontrolerzy stwierdzili nieprawidłowość polegającą na niedopełnieniu obowiązku przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analizy (dot. okresu od [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r.) oraz nieprawidłowość polegającą na niedopełnieniu obowiązku zapewnienia udziału pracownika w programie szkoleniowym.

Odnosząc się do naruszenia obowiązku dokumentowania przeprowadzonych analiz przypomniano, że obowiązek ten został wprowadzony do porządku prawnego przez przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2009 r. Nr 166, poz. 1317) jako wyraz potrzeby uprawdopodobnienia tego, iż instytucja obowiązana dokonała przedmiotowej analizy. Również obowiązek dotyczący szkoleń w brzmieniu określonym w art. 10a ust. 4 ustawy został wprowadzony do porządku prawnego powołaną wyżej ustawą z dnia 25 czerwca 2009 r. i wszedł w życie z dniem 22 października 2009 r. Od tego dnia Generalny Inspektor mógł kontrolować realizację przedmiotowego obowiązku przez instytucje obowiązane.

Ww. nieprawidłowości stały się podstawą do wszczęcia dnia [...] stycznia 2011 r. przez Generalnego Inspektora postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, za niedopełnienie obowiązku przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analizy oraz za niedopełnienie obowiązku zapewnienia udziału pracownika w programie szkoleniowym.

Stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości wyczerpały przesłanki zawarte w art. 34a pkt 3-5 ustawy. Zgodnie art. 34c ust. 1 ustawy, w przypadku stwierdzenia występowania wskazanych nieprawidłowości, Generalny Inspektor, obowiązany został do nałożenia na instytucję obowiązaną, w drodze decyzji, kary pieniężnej. Wysokość kary pieniężnej nie może być większa niż 750.000 zł, a w razie naruszenia, o którym mowa w art. 34a pkt 5 ustawy — wysokość nie może być większa niż 100.000 zł.

W związku z powyższym Generalny Inspektor podjął odpowiednie czynności zmierzające do oceny działalności instytucji zobowiązanej, w tym również w aspekcie finansowym.

Strona brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu składając pisemne wyjaśnienia z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz przesyłający przy piśmie z dnia [...] marca 2011 r. opinię prawną z dnia [...] marca 2011 r. Celem złożonej korespondencji było dowiedzenie, że ww. naruszenia dotyczące stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz zapewnienia pracownikowi udziału w programie szkoleniowym, nie miały miejsca.

W ocenie autorów przedstawionej opinii prawnej ustawodawca wprowadził swoistą "regułę rozsądku", nakazując instytucji obowiązanej stosować nie tyle wszystkie dostępne środki identyfikacji beneficjanta rzeczywistego, ale jedynie te, które znajdują się w zakresie możliwości konkretnej instytucji obowiązanej, co potwierdzać ma doktryna prawnicza, zgodnie z którą "środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się w różnym zakresie, tj. z różną " intensywnością ", zależnie od stopnia ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu." Według autorów opinii, obowiązek wskazania beneficjenta rzeczywistego spoczywa na Notariuszu tylko w takim zakresie, w jakim leży to w jego możliwościach.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Generalny Inspektor Informacji Finansowej orzekł o nałożeniu na notariusza (...) kary pieniężnej w kwocie 30.000 zł za niedopełnienie następujących obowiązków: 1) zapewnienia stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w postaci ustalenia beneficjenta rzeczywistego przy przeprowadzaniu dwóch transakcji z udziałem spółki z o.o. C. z siedzibą w [...] - transakcja z dnia [...] czerwca 2010 r. (objęta aktem notarialnym zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]) oraz transakcja z dnia [...] sierpnia 2010 r. (objęta aktem notarialnym zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]), a także przy przeprowadzeniu transakcji z udziałem spółki P. Spółka z o. o. z siedzibą w [...] - transakcja z dnia [...] czerwca 2010 r. (objęta aktem notarialnym zarejestrowanym w Rep. [...] nr [...]); 2) przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analiz za okres od [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r. oraz 3) zapewnienia pracownikowi kancelarii notarialnej – p. (...) udziału w programie szkoleniowym, o którym mowa w art. 10a ust. 4 ustawy.

Zdaniem Generalnego Inspektora, nieustalenie przez notariusz osób, o których mowa w art. 2 pkt la ustawy, nie oznacza, że beneficjentem rzeczywistym spółki C. Sp. z o.o. jest spółka C. Sp. z o.o., a beneficjentem rzeczywistym spółki P. Sp. z o.o. jest spółka P. Sp. z o.o. Organ wydający zaskarżoną decyzję zauważył, że art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy zobowiązuje instytucje obowiązane do podejmowania czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowania uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustaleniu struktury własności i zależności klienta. Oznacza to, iż w przypadku, gdy odpisy KRS, którymi dysponowała notariusz, nie wskazały na to, że wspólnikami spółek C. Sp. z o.o. oraz P. Sp. z o.o. są osoby fizyczne, o których mowa w art. 2 pkt la ustawy, instytucja obowiązana powinna podjąć dalsze czynności służące realizacji ww. środka bezpieczeństwa finansowego. W ramach tych czynności, w związku z przeprowadzanymi w dniach [...] czerwca 2010 r., [...] czerwca 2010 r. i [...] sierpnia 2010 r. transakcjami, notariusz mogła przyjąć oświadczenia od klientów dotyczące wskazania beneficjenta rzeczywistego lub skorzystać z Krajowego Rejestru Sądowego i zbadać pod kątem występowania osób określonych w art. 2 pkt 1a ustawy zapisy KRS-u odnoszące się bezpośrednio do udziałowców spółki C. Sp. z o.o. i spółki P. Sp. z o.o. Generalny Inspektor mocno podkreślił, że czynności te mimo, iż nie wykraczały poza możliwości Notariusz, nie zostały przez nią podjęte.

W dalszej części decyzji organ ją wydający zreferował wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z postępowania tego wynikało, że w odniesieniu do spółki C. Sp. z o.o. istniały osoby fizyczne będące beneficjentami rzeczywistymi w rozumieniu art. 2 pkt la litera b ustawy. Ustalenia te zostały dokonane na podstawie wpisu z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w KRS [...], zgodnie z którym jedynym wspólnikiem spółki C. Sp. z o.o. jest spółka H. Sp. z o.o., natomiast wspólnikami spółki H. Sp. z o.o. jest p. (...) PESEL (...), posiadający 74 udziały oraz p. (...) PESEL (...), posiadająca 57 udziałów, co wynika z wpisu z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w KRS [...].

Zdaniem Generalnego Inspektora, analogiczne czynności notariusz powinna podjąć wobec spółki P. Sp. z o.o. Według ustaleń organu wydającego decyzję z wpisu z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w KRS [...] wspólnikami spółki P. Sp. z o.o. byli: A. Sp. z o.o. - 5.000 udziałów oraz Skarb Państwa - 4.804 udziałów. Jednocześnie Generalny Inspektor wskazał, że istota osoby prawnej, jaką jest Skarb Państwa będący podmiotem cywilnoprawnych praw państwa, z jednej strony oznacza, iż do Skarbu Państwa nie ma zastosowania definicja odnosząca się do osób fizycznych, ale z drugiej też strony fakt ten nie zwalania z obowiązku ustalenia beneficjenta w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do spółki A. Sp. z o.o. W świetle powyższego notariusz powinna podjąć dalsze czynności służące realizacji przedmiotowego środka bezpieczeństwa finansowego, np. w oparciu o dane dostępne w KRS dokonać ustaleń dotyczących wspólników A. Sp. z o.o. pod kątem art. 2 pkt la ustawy lub też przyjąć od klienta, tj. spółki P. Sp. z o.o. oświadczenie w przedmiocie beneficjenta rzeczywistego.

Generalny Inspektor zaznaczył, że w chwili sporządzania decyzji nie dysponował takimi możliwościami w zakresie ustalenia beneficjenta rzeczywistego, jakie posiadała notariusz w związku z przeprowadzaniem transakcji, jak np. uzyskanie stosownych informacji bądź zweryfikowanie posiadanych informacji bezpośrednio od klienta i dlatego też podane powyżej dane dotyczące ustalenia beneficjenta rzeczywistego powinny służyć jako zobrazowanie czynności, jakie powinny być podejmowane przez instytucję obowiązaną w ramach ustalania beneficjenta rzeczywistego, nie tyle zaś jako ustalenie beneficjenta rzeczywistego na dzień zastosowania środka bezpieczeństwa finansowego w związku z przeprowadzeniem transakcji.

W wydanym rozstrzygnięciu organ pierwszej instancji zauważył, że środki bezpieczeństwa finansowego powinny być stosowane w określonym czasie, jak na to wskazuje art. 8b ust. 4 ustawy. W przedmiotowej sprawie środki bezpieczeństwa finansowego powinny być zastosowane przy przeprowadzaniu transakcji z klientem, z którym notariusz nie zawarła uprzednio umowy, a równowartość transakcji przekracza 15 000 euro, bez względu na to czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja lub kilka operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane. Zgodnie z art. 8b ust. 4 pkt 2 ustawy notariusz powinna podjąć czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego oraz zastosować odpowiednie środki weryfikacji jego tożsamości przy przeprowadzaniu ww. dwóch transakcji ze spółką C. Sp. z o.o. oraz jednej transakcji z P. Sp. z o.o., tj. w dniach: [...] czerwca 2010 r., [...] czerwca 2010 r. i [...] sierpnia 2010 r. lub w dniach bezpośrednio poprzedzających przeprowadzenie przedmiotowych transakcji.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że notariusz w odniesieniu do transakcji przeprowadzonych z udziałem spółki C. Sp. z o.o. z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2010 r. przedłożyła kontrolerom odpis aktualny KRS z [...] listopada 2009 r., a w odniesieniu do transakcji przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2010 r. z udziałem spółki P. Sp. z o.o. notariusz przedłożyła odpis aktualny KRS z dnia [...] kwietnia 2010 r. Z powyższego materiału nie wynikało, aby notariusz udokumentowała np. poprzez przyjęcie oświadczenia od przedstawicieli obu spółek lub poprzez pisemną adnotację, że dane zawarte w ww. odpisach KRS obu spółek są aktualne w kontekście czasu, w którym powinna zastosować środki bezpieczeństwa finansowego. Zdaniem Generalnego Inspektora oznaczało to, że w dacie przeprowadzenia ww. transakcji notariusz nie dysponowała udokumentowanymi informacjami pozwalającymi na ustalenie beneficjenta rzeczywistego. Ponadto, z protokołu z kontroli wynika, że notariusz nie była w posiadaniu odpisów z KRS obu ww. spółek i przedłożyła je na potrzeby kontroli dopiero po uzyskaniu ich z właściwego miejscowo sądu.

Odnosząc się do drugiego rodzaju naruszenia, tj. niedopełnienia obowiązku przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analizy Generalny Inspektor wskazał, że obowiązek dokumentowania w formie papierowej lub elektronicznej wyników analizy przeprowadzanych transakcji jest obowiązkiem samoistnym, niezależnym od rezultatu analizy, tzn. niezależnym od tego, czy instytucja obowiązana, wśród przeprowadzonych przez nią transakcji, wytypowała tak zwane transakcje podejrzane. Zwrócił także uwagę no to, że obowiązek dokumentowania przeprowadzonych analiz został wprowadzony do porządku prawnego przez przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. jako wyraz potrzeby uprawdopodobnienia tego, iż instytucja obowiązana dokonała przedmiotowej analizy.

Brak dokumentu zawierającego wyniki bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji stanowi naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy i w ocenie Generalnego Inspektora jest równoznaczne z niedopełnieniem obowiązku wynikającego z art. 8a ust. 2 ustawy - przechowywania przez wymagany okres czasu udokumentowanych wyników analizy, co w konsekwencji oznacza konieczność zastosowania art. 34a pkt 4 ustawy.

Odnosząc się do trzeciego rodzaju naruszenia, tj. niedopełnienia obowiązku zapewnienia pracownikowi udziału w programie szkoleniowym, organ wydający zaskarżoną decyzję powołał się na treść protokołu kontroli, z którego wynika, że podczas przeprowadzania czynności kontrolnych notariusz okazała kontrolerom zaświadczenie nr [...] o ukończeniu przez p. (...), zatrudnioną w Kancelarii kursu e-learningowego pt: "Przeciwdziałanie praniu pieniędzy", zorganizowanego przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Pracownik ukończył kurs w dniu [...] listopada 2010 r., tj. w okresie wykraczającym poza okres kontroli (obejmujący okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] października 2010 r.), po otrzymaniu w dniu [...] października 2010 r. informacji od Generalnego Inspektora o planowanej kontroli. W oparciu o te okoliczności w protokole kontroli stwierdzono, że w okresie objętym kontrolą naruszony został przez notariusz art. 10a ust. 4 ustawy.

Notariusz wniosła w dniu [...] czerwca 2011 r. odwołanie od ww. decyzji Generalnego Inspektora zarzucając jej obrazę przepisów procesowych:

1) art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w postaci zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego,

2) art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez brak ustalenia stanu faktycznego oraz zgromadzenia i wszechstronnego rozpoznania dowodów dotyczących ustalenia wysokości nakładanej kary,

3) art. 80 K.p.a. poprzez wybiórcze i niejasne wartościowanie dowodów skutkujące złamaniem zasady swobodnej oceny dowodów,

4) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia decyzji w aspekcie wysokości nałożonej kary pieniężnej,

5) art. 8 i art. 11 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy nakładaniu kary i tym samym prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie strony do władzy publicznej,

- w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia:

Ponadto notariusz zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego:

6) art. 8b ust. 3 pkt 2 w związku z art. 9 ust. 3 ustawy poprzez nałożenie na notariusza obowiązków niemożliwych do faktycznego zrealizowania,

7) art. 10a ust. 4 ustawy poprzez błędne uznanie, że ustawa nakłada na instytucję obowiązaną termin realizacji obowiązku zapewnienia udziału pracowników w szkoleniach.

W następstwie przedstawionych zarzutów strona wystąpiła w odwołaniu o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu odwołania notariusz szeroko omówiła zasady postępowania określone w Kpa, wskazując, w jaki sposób w podjętym rozstrzygnięciu zasady te zostały naruszone. Ponadto, w dalszej części odwołania strona uzasadniała, iż nie doszło do naruszeń obowiązków wynikających ze stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz, że zapewniła pracownikowi udział w programie szkoleniowym.

Decyzją Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a., w zw. z art. 34c ust. 5, art. 34c ust. 1 i 2 oraz na podstawie art. 34a pkt 3, art. 34a pkt 4, art. 34a pkt 5 w zw. z art. 8b ust. 3 pkt 2, z art. 8a ust. 2, z art. 10a ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276, z późn. zm.; dalej: ustawa), w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy, po rozpatrzeniu odwołania strony – notariusz (...) od decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z dnia [...] maja 2011 r., Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nakładającą karę pieniężną w wysokości 30.000 zł.

W obszernym (25 str.) uzasadnieniu decyzji, zawierającym odniesienie się do zarzutów zawartych w odwołaniu, jak i polemikę z poglądami przedstawionymi przez stronę, Minister Finansów stwierdził m.in., odnosząc się do zarzutów procesowych, że dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego w sposób odmienny od oczekiwanego przez stronę nie oznacza, że organ orzekający nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością lub w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył ten materiał.

Minister Finansów uznał, że w zaskarżonej decyzji Generalny Inspektor zasadnie stwierdził, iż strona nie zastosowała w trzech przypadkach środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy. Strona wskazała, że "punkt ciężkości" w sporze znajduje się głównie w możliwościach ustalenia przez notariusza danych identyfikujących beneficjanta rzeczywistego, wymienionych w art. 9 ust. 3 ustawy. Zdaniem strony, Generalny Inspektor pomylił kwestię zakresu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego z problemem możliwości ich skutecznego stosowania. Notariusz uważa, iż w sytuacji, w której ustalenie danych beneficjenta przekracza możliwości instytucji obowiązanej, nie można twierdzić, że obowiązek ten nie został wykonany.

W ocenie Ministra Finansów, w przedmiotowym sporze kwestią zasadniczą jest z jednej strony konieczność stosowania środków bezpieczeństwa finansowego (wyjątki są enumeratywnie wskazane w ustawie), z drugiej zaś strony - zakres stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, który powinien być określany na podstawie oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Zależnie od wyników tej oceny instytucja obowiązana została przez ustawodawcę zobowiązana do podjęcia określonych środków bezpieczeństwa finansowego i osiągnięcia celów przypisanym poszczególnym środkom. Zakres stosowania środków bezpieczeństwa finansowego może być: ograniczony (wyjątkiem jest możliwość odstąpienia w warunkach określonych ustawą), podstawowy lub wzmożony. W odniesieniu do art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy oznacza to konieczność podejmowania czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowaniu uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości w celu uzyskania przez instytucję obowiązaną danych dotyczących tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustaleniu struktury własności i zależności klienta. Zakres danych identyfikujących beneficjenta rzeczywistego określony został w art. 9 ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, obejmuje ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska i adresu oraz dodatkowo innych danych identyfikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, w zakresie, w jakim instytucja obowiązana może je ustalić.

Minister Finansów zwrócił też uwagę na treść art. 8b ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku, gdy instytucja obowiązana nie może wykonać obowiązków, o których mowa w art. 8b ust. 3 pkt 1-3 ustawy, nie przeprowadza transakcji, nie podpisuje umowy z klientem lub rozwiązuje zawarte umowy, podejmuje inne kroki przewidziane w tym przepisie.

Wskazuje to, że w przypadku braku możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, instytucja obowiązana powinna zachować się w sposób określony w art. 8b ust. 5 ustawy. Na podkreślenie zasługuje także fakt, iż notariusz w obowiązującej w kancelarii Procedurze Wewnętrznej również zawarła powyższy przepis zobowiązujący ją do nie przeprowadzenia transakcji w przypadku, gdyby nie mogła wykonać obowiązków określonych w art. 8b ust. 3 pkt 1-3 ustawy.

Zdaniem Ministra Finansów, istota środka bezpieczeństwa finansowego wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy sprowadza się nie tyle do podejmowania czynności z zachowaniem należytej staranności, ile do osiągnięcia celu jakim jest identyfikacja beneficjenta rzeczywistego i stosowanie odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości. Zakres danych identyfikujących określony został w art. 9 ust. 3 ustawy. Przepis ten wskazuje, iż identyfikacja beneficjenta rzeczywistego obejmuje ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska i adresu. Jedynie w przypadku innych danych identyfikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, ustawodawca odniósł się do możliwości strony.

Odnosząc się do kwestii możliwości stosowania przez notariusza środka bezpieczeństwa finansowego, określonego w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, Minister Finansów podzielił stanowisko Generalnego Inspektora wyrażone w zaskarżonej decyzji. Możliwości te powinny być zdeterminowane celem, jakim jest identyfikacja beneficjenta rzeczywistego i weryfikacja jego tożsamości, co oznacza, iż ustawodawca pozostawił instytucji obowiązanej swobodę dotyczącą czynności, źródeł informacji pozwalających na realizację ww. celu. Jednocześnie Minister Finansów zgadza się z przedstawioną przez stronę oceną roli, jaką odgrywa Krajowy Rejestr Sądowy w realizacji przedmiotowego obowiązku (roli tej nie zakwestionował także Generalny Inspektor), niemniej nie uważa, aby rejestr ten był jedynym, dostępnym, wiarygodnym źródłem informacji o kliencie (co w szczególny sposób zaznaczono w przywołanej przez stronę opinii prawnej z dnia [...] marca 2011 r.). W zaskarżonej decyzji Generalny Inspektor wskazał na inne możliwości uzyskania pożądanych informacji, w tym bezpośrednio od klienta. Strona kwestionuje jednak wartość tych informacji z uwagi na źródło, jakim byłby sam klient, choć jednocześnie wskazuje, że pozyskuje od klienta inne informacje związane z dopełnieniem wszelkich formalności dotyczących sporządzenia aktu notarialnego. W ocenie Ministra Finansów, brak rygoru odpowiedzialności karnej w oświadczeniach klientów za poświadczenie nieprawdy nie pozbawia takiego oświadczenia waloru poświadczenia prawdy. Instytucja obowiązana powinna rozważyć ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu (na które powołuje się w odwołaniu) przy ocenie wiarygodności oświadczenia. Do rozważenia pozostaje także możliwość uzyskania od klienta dokumentów pozwalających na ustalenie danych identyfikujących beneficjenta rzeczywistego, na co zresztą wskazała także notariusz w złożonym odwołaniu.

Analizując zgromadzony w postępowaniu materiał Minister Finansów w szczególny sposób zwrócił uwagę na to, że Generalny Inspektor w zaskarżonej decyzji dokonał identyfikacji beneficjenta rzeczywistego na przykładzie spółki C. Sp. z o.o. W ocenie Ministra Finansów, jeżeli organ wydający zaskarżoną decyzję miał możliwość ustalenia danych identyfikujących beneficjenta rzeczywistego po upływie kilku miesięcy od przeprowadzenia transakcji, to oznacza, że notariusz także miała taką możliwość, a nawet była w korzystniejszej sytuacji z uwagi na bezpośredni kontakt z klientem przy przeprowadzaniu transakcji, który być może pozwoliłby na uzyskanie szerszego zakresu danych (w tym adresu). Na podkreślenie zasługuje także fakt, iż ustalenia tego Generalny Inspektor dokonał tylko w oparciu o Krajowy Rejestr Sądowy, który w ocenie strony jest jedynym wiarygodnym i dostępnym źródłem informacji.

Wobec powyższego Minister Finansów uznał, że Generalny Inspektor słusznie nie podzielił stanowiska wyrażonego przez stronę i autorów opinii prawnej z dnia [...] marca 2011 r., iż notariusz "W celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego wykorzystała wszystkie środki leżące w jej możliwościach..." .

Tym samym Minister Finansów nie zgadza się z zarzutem, że Generalny Inspektor nakłada na instytucję obowiązaną obowiązek niemożliwy do spełnienia oraz że notariusz nie może ustalić danych na temat beneficjenta w żaden sposób leżący w jego możliwościach.

Nadto, odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności, że w przypadku spółki P. Sp. z o.o. udziały ma Skarb Państwa i zdaniem strony nie zachodzi ryzyko finansowania terroryzmu, nie jest przesłanką enumeratywnie wymienioną w przepisach ustawy, organ odwoławczy zauważył, że nie jest to okoliczność pozwalająca na odstąpienie od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz, że podobnie należy odnieść się do uwagi, iż środki finansowe pochodziły z kredytu, a płatności były dokonywane za pośrednictwem banku.

Ponadto organ wydający niniejsze rozstrzygnięcie zauważył, iż samo stwierdzenie, że instytucja obowiązana naruszyła przedmiotowy obowiązek, przesądza o konieczności nałożenia kary pieniężnej, a okoliczność, iż niedopełnienie obowiązku nastąpiło z powodu niedopatrzenia oraz że nie mogło narazić Skarbu Państwa na jakiekolwiek niebezpieczeństwo lub uszczerbek, pozostaje bez znaczenia. Podobnie, w przypadku ustalania wysokość kary organ nakładający karę ma prawo uwzględnić jedynie rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe, w związku z czym nie może badać okoliczności, z powodu których instytucja obowiązana dopuściła się naruszeń przepisów ustawy oraz okoliczności wskazujących na to, czy Skarb Państwa narażony został na niebezpieczeństwo lub uszczerbek.

Ustosunkowując się do poszerzonych argumentów strony co do obowiązku, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, Minister Finansów nie podziela stanowiska skarżącej, iż żaden przepis ustawy nie wskazuje na to, aby w przypadku, gdy wspólnikiem posiadającym powyżej 25 % udziałów jest osoba prawna, ustalać beneficjentów rzeczywistych również tej osoby. Z ustawowej definicji beneficjenta rzeczywistego wynika jednoznacznie, że beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna lub są osoby fizyczne spełniające określone warunki. Zatem w przypadku, gdy np. udziałowcami lub akcjonariuszami klienta są osoby prawne, należy ustalić jaki podmiot (czy osoba fizyczna czy podmiot inny niż osoba fizyczna) jest udziałowcem lub akcjonariuszem tej osoby prawnej i kontynuować badania, aż do ustalenia osoby fizycznej (osób fizycznych) spełniającej ustawowe przesłanki definiujące beneficjenta rzeczywistego w tej osobie prawnej. Gdyby ustalenia miały dotyczyć tylko udziałowców lub akcjonariuszy samego klienta, byłoby to wyrażone wprost, a ustawodawca nie posłużyłby się kaskadową konstrukcją opisu definicji beneficjenta rzeczywistego. Przyjmując w tym zakresie stanowisko skarżącej - potencjalni sprawcy prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu w łatwy sposób mogliby uniknąć ustalenia tożsamości prawdziwych beneficjentów rzeczywistych działając za pośrednictwem spółek, których jedynymi udziałowcami lub akcjonariuszami byłyby inne spółki, a nie osoby fizyczne. Ponadto oznaczałoby to wydanie przez ustawodawcę pośrednio zgody na funkcjonowanie w obrocie gospodarczym anonimowych de facto podmiotów, które po zalegalizowaniu brudnych pieniędzy zakańczałyby działalność gospodarczą, przeistaczając się w kolejny byt gospodarczy. W świetle powyższego nie ma zatem potrzeby, aby w celu właściwej interpretacji ustawowej definicji beneficjenta rzeczywistego powoływać się na definicje zawarte w innych aktach prawnych czy słownikach.

Jednocześnie Minister Finansów zgodził się z spostrzeżeniami strony, że realizacja przepisów ustawy nie powinna uniemożliwiać normalnego funkcjonowania instytucji obowiązanej. Sytuacja opisana w piśmie z dnia 6 września 2011 r. przez skarżącą jest dobrym przykładem na to, jak w prosty sposób ustalić beneficjenta rzeczywistego. W przypadku, gdy klientem notariusza jest masa upadłości, która ma 384 wierzycieli, wśród których ponad 200 wierzycieli to spółki, wśród których (w ponad 100) udziałowcami są spółki, należy ustalać beneficjenta rzeczywistego w oparciu o definicję beneficjenta rzeczywistego odnoszącą się do majątku. Masa upadłości jest to majątek upadłego, który służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Zgodnie z art. 2 pkt la lit. c ustawy, przez beneficjenta rzeczywistego rozumie się osobę fizyczną lub osoby fizyczne, które sprawują kontrolę nad co najmniej 25% majątku - w przypadku podmiotów, którym powierzono administrowanie wartościami majątkowymi oraz rozdzielanie takich wartości, z wyjątkiem podmiotów wykonujących czynności, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Zatem w opisanym przez notariusz przykładzie beneficjentem rzeczywistym będzie syndyk masy upadłości. Ogłaszając upadłość wraz z likwidacją majątku niewypłacalnego dłużnika, sąd powołuje syndyka, który obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza przed zniszczeniem. Syndykiem może być osoba fizyczna albo spółka handlowa, której wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za jej zobowiązania całym swoim majątkiem, pod warunkiem posiadania odpowiedniej licencji. Syndyka powołuje sąd postanowieniem o ogłoszeniu upadłości. W postanowieniu sąd zamieszcza imię, nazwisko i miejsce zamieszkania syndyka. W legitymacji syndyka znajduje się jego numer PESEL. W przypadku gdy syndykiem jest osoba prawna, sąd wskazuje w postanowieniu nazwę spółki i jej siedzibę.

W ocenie Ministra Finansów powyższe nie wskazuje, aby ustalenie beneficjenta rzeczywistego w przypadku, gdy klientem notariusza jest masa upadłości, prowadziło - jak twierdzi notariusz - do paraliżu prac kancelarii notarialnej.

Odnosząc się do drugiego naruszenia, a w szczególności do uwag notariusz dotyczących naruszenia obowiązku dokumentowania wyników analiz za okres od [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r., Minister Finansów stwierdził, iż ocena tych argumentów dokonana w zaskarżonej decyzji przez Generalnego Inspektora zasługuje w całości na uwzględnienie. Minister Finansów powtórzył za Generalny Inspektorem, że obowiązek dokumentowania w formie papierowej lub elektronicznej wyników analizy przeprowadzanych transakcji jest obowiązkiem samoistnym, niezależnym od rezultatu analizy.

Minister Finansów podzielił też argumentację organu pierwszej instancji odnoszącą się do naruszenia obowiązku zapewnienia udziału pracownika w programie szkoleniowym.

Minister Finansów podkreślił też, iż organ nakładający karę w kwocie 30 000 zł ustalił jej wymiar w sposób niemal symboliczny, gdyż jej wysokość wynosi zaledwie 4% maksymalnej kwoty kary (750 000 zł). Nałożona kwota kary stanowi jednocześnie nieco powyżej 8% dochodu notariusza uzyskanego na przestrzeni lat 2008-2009, kształtującego się na poziomie (...) zł, co wynika z informacji przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Jakkolwiek nie zostało to wyrażone wprost w decyzji Generalnego Inspektora, to zdaniem Ministra Finansów nałożona kara w wysokości 30 000 zł za naruszenia trzech obowiązków ustawowych (w tym jednego obowiązku trzykrotnie) jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy i współmierna do możliwości finansowych Notariusz.

W ocenie organu odwoławczego, argumentacja organu I instancji zaprezentowana w zaskarżonej decyzji zasługuje w pełni na potwierdzenie. Zgromadzony w sprawie materiał dowody wskazuje na to, że organ I instancji słusznie przyjął, iż w okresie objętym kontrolą strona w trzech przypadkach nie realizowała obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt. 2 ustawy, nie dokumentowała i nie przechowywała wyników analizy przeprowadzanych transakcji za okres do [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r. oraz nie zapewniła pracownikowi udziału w programach szkoleniowych, o których mowa w art. 10a ust. 4 ustawy.

Reasumując organ odwoławczy wyjaśnia, że analiza całości zebranego materiału dowodowego w sprawie pozwala na stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie obowiązujących i prawidłowo zastosowanych przepisów prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Finansów wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie notariusz, działając za pośrednictwem pełnomocnika, który zarzucił zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie art.: 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 34c ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej - ustawa) w zw. z art. 34c ust. 2 ustawy poprzez zaniechanie przy nakładaniu kary pieniężnej oraz ustalaniu jej wysokości wszechstronnego rozważenia istotnych okoliczności sprawy podniesionych przez skarżącą, a w szczególności tego że:

- w odniesieniu do zakwestionowanych transakcji nie zachodziło realne ryzyko finansowania terroryzmu m.in. związane z faktem, iż w strukturze jednej ze stron transakcji (jako jeden z dwóch głównych udziałowców) występował Skarb Państwa, środki finansowe użyte w transakcjach pochodziły z kredytu, a płatności były dokonywane za pośrednictwem banku,

- w dacie wszczęcia kontroli pracownik administracyjny kancelarii posiadał zaświadczenie o ukończeniu w dniu [...] listopada 2010 r. szkolenia w wymaganym zakresie, ponadto został przeszkolony osobiście przez skarżącą (potwierdzone przez pracownika) w dniu [...] marca 2010 r., a ponadto nie zostało w żadnej mierze wyjaśnione, dlaczego organy wydające decyzje uznały, iż p. (...) - pracownik Kancelarii wykonuje obowiązki ustawowe,

- ustawa nie określa formy szkolenia ani podmiotu, który może go prowadzić, ani też terminu, w którym takie szkolenie powinno się odbyć,

- stwierdzone uchybienie w zakresie przechowywania udokumentowanych wyników analizy za okres od [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r. nastąpiło z powodu przeoczenia spowodowanego faktem, iż naruszony przepis art. 8a ust. 2 ustawy zaczął obowiązywać w dniu 22 października 2009 r., nadto był to przepis nowy nie posiadający odpowiednika we wcześniejszych wersjach ustawy,

- ustawa nie definiuje pojęcia zakresu i rodzaju naruszenia, jak też nie wyjaśnia na czym ma polegać uwzględnienie powyższych okoliczności, co nie może być przedmiotem rozstrzygania na niekorzyść skarżącej.

II. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 34c ust. 5 ustawy w zw. z art. 34c ust. 2 oraz w zw. z art. 10a ust. 4 ustawy poprzez:

- brak dostatecznego wyjaśnienia, dlaczego organ nakładający karę pieniężną oraz organ utrzymujący w mocy decyzję organu I instancji przyjął, iż okoliczności podniesione przez skarżącą (wymienione w p. I petitum skargi) nie mają wpływu na ocenę wysokości kary pieniężnej nałożonej na skarżącą,

- brak przytoczenia przepisów prawa oraz wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji w zakresie pominięcia faktów zgłoszonych przez skarżącą,

- brak wyjaśnienia dlaczego organ przyjął, iż p. (...) jest pracownikiem wykonującym obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, a co za tym idzie ma obowiązek wzięcia udziału w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków

III, naruszenie art. 34c ust. 2 ustawy

1. polegające na nieuwzględnieniu w sposób właściwy, przy ustaleniu wysokości kary pieniężnej, rodzaju i zakresu naruszenia przepisów ustawy przez Skarżącą, spowodowanym zaniechaniem rozważenia istotnych okoliczności podniesionych przez Skarżącą, o których mowa w p. I petitum skargi,

2. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż organ nie może badać okoliczności, z powodu których instytucja obowiązana dopuściła się naruszeń ustawy oraz okoliczności wskazujących na to, czy Skarb Państwa narażony został na niebezpieczeństwo lub uszczerbek - w sytuacji, gdy przepis art. 34c ust. 2 obliguje organ do uwzględnienia rodzaju i zakresu naruszenia,

IV. naruszenie art. 10a ust. 4 ustawy poprzez:

- błędne przyjęcie, iż p. (...) jest pracownikiem wykonującym obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, a co za tym idzie ma obowiązek wzięcia udziału w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków

- błędne uznanie, że ustawa nakłada na instytucję obowiązaną termin realizacji obowiązku zapewnienia udziału pracowników w szkoleniach,

V. naruszenie art. 34a pkt 5 w zw. z art. 10a ust. 4 ustawy poprzez nałożenie na skarżącą kary pieniężnej w sytuacji, gdy skarżąca spełniła obowiązek zapewnienia szkolenia pracownikowi, co również zostało potwierdzone przez pracownika stosownym oświadczeniem, jak też dokumentem o ukończeniu kursu e-learningowego.

VI. naruszenie art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy w zw. z art. 9 ust. 3. art. 2 ust. 1a lit, a i b, art. 8b ust. 1 - ustawy poprzez uznanie, iż:

- skarżąca nie zastosowała środków bezpieczeństwa finansowego w odniesieniu do trzech transakcji z udziałem osób prawnych (C. sp. z o.o. oraz P. sp. z o.o.)

- o zachowaniu przez skarżącą wymogów ustawowych w odniesieniu do zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego decyduje przede wszystkim skutek w postaci identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, a nie zachowanie należytej staranności w procesie ustalania tegoż beneficjenta, czy też faktyczne możliwości instytucji obowiązanej w zakresie podjętych działań, a również osiągnięcia skutku w postaci identyfikacji beneficjenta rzeczywistego zgodnie ze stanem faktycznym

- w przypadku ustalenia, że w strukturze organizacyjnej osoby prawnej będącej stroną transakcji przeprowadzanej przez skarżącą występują inne osoby prawne, skarżąca ma obowiązek dalszego poszukiwania beneficjentów rzeczywistych wśród udziałowców tychże osób prawnych

VII. naruszenie art. 34a pkt 3 w zw. z art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy poprzez nałożenie na skarżącą kary pieniężnej w sytuacji, gdy skarżąca zastosowała środki bezpieczeństwa finansowego przewidziane w ustawie.

W związku z przedstawionymi zarzutami pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r. i poprzedzającej jej decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z dnia [...] maja 2011 r., a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi (23 str.) pełnomocnik skarżącej rozwinął przedstawione zarzuty stwierdzając m.in., że w procesie ustalania zasadności nałożenia kary pieniężnej, jak też przy ustalaniu samej wysokości kary pieniężnej żaden z organów nie wziął pod uwagę okoliczności podnoszonych przez skarżącą (wymienionych w p. I petitum skargi), wyjaśniając iż nie mają one znaczenia dla oceny zakresu i rodzaju naruszeń. Organ nie rozważył dostatecznie podnoszonych przez skarżącą faktów, na co wskazuje m.in. stwierdzenie: "Podobnie, w przypadku ustalania wysokości kary organ nakładający karę ma prawo uwzględnić jedynie rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe, w związku z czym nie może badać okoliczności, z powodu których instytucja obowiązana dopuściła się naruszenia przepisów ustawy oraz okoliczności wskazujących na to, czy Skarb Państwa narażony został na niebezpieczeństwo lub uszczerbek".

Reasumując, pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż głównym powodem wadliwej oceny okoliczności przedmiotowej sprawy wydaje się być nieuprawniona próba organów wyinterpretowania z niejasnych przepisów ustawy tak rozumianych obowiązków ustawowych, aby było możliwe przyjęcie, że skarżąca je naruszyła. Z uwagi na poważne braki redakcyjne, jakie w odniesieniu do suponowanego przez organy celu ustawy, posiada przedmiotowa ustawa, organy zastosowały w wyżej wymienionym celu zasady wykładni celowościowej, które jednak daleko wykraczają poza literalny sens analizowanych przepisów. To doprowadziło do niedopuszczalnego obciążenia skarżącej obowiązkami wprost niewyrażonymi w ustawie, co w sytuacji wyraźnie profiskalnego charakteru regulacji należy uznać za nadużycie prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, informując m.in., że odniósł się do okoliczności przedstawionych przez skarżącą w postępowaniu. Odniesienie się do argumentów przedstawionych przez stronę możliwe było jednak tylko w zakresie, w jakim pozwalały na to przepisy prawa. Ustosunkowanie się przez organ odwoławczy do okoliczności podnoszonych w postępowaniu odwoławczym nie oznacza, iż organ mógł uwzględnić te okoliczności przy nakładaniu kary i ustalaniu jej wysokości (na co wskazywał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Ograniczenie to wynika z brzmienia art. 34c ust. 2 ustawy określającego przesłanki, które jako jedyne mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości kary. Podejście takie wynika z obowiązku działania organów administracji publicznej na podstawie i w granicach przepisów prawa. Ustawodawca podejmując decyzję o potrzebie penalizacji naruszeń obowiązków, które powinny być wykonywane przez instytucje obowiązane w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wymienił enumeratywnie w art. 34a i w art. 34b ustawy te naruszenia. Tym samym w sposób jednoznaczny wskazał rodzaj naruszenia podlegającego penalizacji. Zwrot "zakres naruszenia", w zestawieniu z katalogiem naruszeń, wskazuje na to, ile razy obowiązek wymieniony w ww. katalogu został naruszony. W przedmiotowej sprawie pojęcia te oznaczają, że naruszone zostały następujące obowiązki, dotyczące: stosowania środka bezpieczeństwa finansowego wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analizy oraz zapewnienia udziału pracownika w programie szkoleniowym. Wskazanie rodzaju tych naruszeń znajduje się w art. 34a pkt 3, art. 34a pkt 4 oraz w art. 34a pkt 5 ustawy, przywołanych w obu decyzjach. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika natomiast, że obowiązek ustalenia beneficjenta rzeczywistego został naruszony w trzech przypadkach, obowiązek przechowywania przez wymagany okres czasu dokumentowanych wyników analizy dotyczył jednego miesiąca oraz, że nie zapewniono udziału w programie szkoleniowym jednemu pracownikowi.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, iż z treści art. 34c ust. 2 ustawy wynika, że ustawodawca uniezależnił nakładanie kary i ustalanie jej wysokości od skutków naruszeń oraz od tego, czy instytucja obowiązana, która dopuściła się naruszeń, miała świadomość bezprawności zachowania. Takie podejście ustawodawcy wynika zapewne ze uwagi celu, jaki powinien być współrealizowany przez instytucje obowiązane poprzez wypełnianie obowiązków ustawowych, tj. celu, jakim jest przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Wobec przedstawionych argumentów zarzut zaniechania przez Ministra Finansów przy nakładaniu kary pieniężnej oraz ustalaniu wysokości kary wszechstronnego rozważenia istotnych okoliczności podniesionych przez stronę jest bezpodstawny.

Z tych samych powodów organ również odrzucił zarzut, że nieuwzględnienie przez Ministra Finansów okoliczności, o których mowa w p. I petitum skargi, przy nakładaniu kary posiada walor dowolności.

Odnosząc się do zarzutu numer dwa, dotyczącego naruszenia art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 34c ust. 5 ustawy w zw. z art. 34c ust. 2 ustawy Minister Finansów jest zdania, iż zarzut braku dostatecznego wyjaśnienia, dlaczego organ nakładający karę pieniężną oraz organ utrzymujący w mocy decyzję organu I instancji przyjął, że okoliczności podniesione przez skarżącą nie mają wpływu na ocenę wysokości kary pieniężnej, jest zarzutem bezpodstawnym, na co wskazano powyżej. Minister Finansów w zaskarżonej decyzji nie ograniczył się do stwierdzenia zacytowanego w skardze, że organ "...nie może badać okoliczności, z powodu których instytucja obowiązana dopuściła się naruszeń przepisów ustawy oraz okoliczności wskazujących na to, czy Skarb Państwa narażony został na niebezpieczeństwo lub uszczerbek", ale w części zadania, która nie została zacytowana przez Pełnomocnika., przywołał treść przepisu jednoznacznie wskazującego na to, jakie przesłanki organ nakładający karę ma prawo uwzględnić. Przytoczenie treści przepisu, którym kierował się organ wydający zaskarżoną decyzję przy odmowie uwzględnienia okoliczności wskazywanych przez stronę, stanowi uzasadnienie takiego działania organu, co zgodne jest z dyspozycją art. 107 § 3 Kpa. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że treść art. 34c ust. 2 ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje, które z okoliczności mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości kary.

Dalej, o czym także pisano powyżej, organ wydający zaskarżoną decyzję (a także Generalny Inspektor) uwzględnił pisemne wyjaśnienia z dnia [...] listopada 2010 r. notariusz, która poinformowała, że p. (...) jest pracownikiem kancelarii notarialnej i do jej obowiązków należy prowadzenie rejestru transakcji, o którym mowa w art. 8 ust. 4 ustawy oraz informacje zawarte w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r.. Dlatego niezrozumiały jest zarzut pełnomocnika: że organy wydające decyzje uznały, iż p. (...) wykonuje obowiązki ustawowe.

Ustosunkowując się do trzeciego zarzutu, że pominięcie okoliczności podniesionych przez stronę doprowadziło do sytuacji, w której organ nie miał możliwości właściwego uwzględnienia przesłanek zakresu i rodzaju naruszenia w procesie ustalania kary pieniężnej, czym naruszył art. 34c ust. 2 ustawy, Minister Finansów podtrzymuje zajęte w tej kwestii stanowisko wyrażone na 24 stronie zaskarżonej decyzji, jak i w udzielonej już części odpowiedzi na skargę. Niezależnie od powyższego Minister Finansów ponownie odniósł się do kwestii ustalenia beneficjenta rzeczywistego w przedmiotowej sprawie.

Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, iż żaden z argumentów przywoływanych przez pełnomocnika nie wskazuje na to, że notariusz zrealizowała obowiązki, których naruszenie było podstawą do nałożenia kary pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2011 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania strony – (...) notariusza od decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z dnia [...] maja 2011 r., którą utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję, nakładającą na stronę karę pieniężną w wysokości 30.000 zł za niedopełnienie następujących obowiązków: 1) zapewnienia stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w postaci ustalenia beneficjenta rzeczywistego przy przeprowadzaniu dwóch transakcji z udziałem spółki z o.o. C. , a także przy przeprowadzeniu transakcji z udziałem spółki P. Spółka z o. o.; 2) przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analiz za okres od [...] października 2009 r. do [...] listopada 2009 r. oraz 3) zapewnienia pracownikowi kancelarii notarialnej – p. (...) udziału w programie szkoleniowym, o którym mowa w art. 10a ust. 4 ustawy.

Zaskarżonej decyzji zarzucono w skardze naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., a także przepisów prawa materialnego, tj.: art. 34 c ust. 5 ustawy w zw. z art. 34c ust. 2 oraz w zw. z art. 10a ust. 4 ustawy, art. 34c ust. 2 ustawy, art. 10a ust. 4 ustawy, art. 34a pkt 5 w zw. z art. 10a ust. 4 ustawy, art. 8b ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 9 ust.3 art. 2 ust. 1a lit a) i b) ustawy, art. 8b ust. 1 oraz art. 34a pkt 3 w zw. z art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy.

Zarzuty procesowe mają w rozpatrywanej sprawie istotne znaczenie – tym bardziej, że ściśle łączą się, jak to podniósł w odpowiedzi na skargę Minister Finansów – z przepisami prawa materialnego, a w szczególności z art. 34a pkt 3, 4,5, art. 34b oraz art. 34c ust. 2 ustawy, które w tym przypadku ograniczają postępowanie dowodowe przewidziane w K.p.a.

I tak, zgodnie z art. 34a pkt 3, 4 i 5 ustawy, instytucja obowiązana, z wyłączeniem Narodowego Banku Polskiego, która:

3) nie dopełnia obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego,

4) nie dopełnia obowiązku przechowywania przez wymagany okres udokumentowanych wyników analizy,

5) nie dopełnia obowiązku zapewnienia udziału pracowników w programie szkoleniowym,

- podlega karze pieniężnej. Jak widać, przepis ten wprowadza za wymienione wyżej naruszenia (braki formalno-organizacyjne) wyłącznie odpowiedzialność finansową instytucji obowiązanych, pozostawioną w ustawie do określenia kwotowego przez Generalnego Inspektora w drodze postępowania administracyjnego, co też miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Za wymienione naruszenia nie grozi w tych przypadkach odpowiedzialność karna.

Podobnie, zgodnie z art. 34b ustawy, odpowiedzialność finansowa (kara pieniężna) dotyczy również tych instytucji obowiązanych, które wbrew następującym przepisom rozporządzenia nr 1781/2006:

1) art. 5-7, nie zapewniają, aby przekazowi pieniężnemu towarzyszyły pełne informacje o zleceniodawcy,

2) art. 8, nie dysponują skuteczną procedurą pozwalającą na wykrycie braku informacji o zleceniodawcy,

3) art. 9, nie informują Generalnego Inspektora o fakcie regularnego zaniedbywania przekazywania wymaganych informacji o zleceniodawcy przez dostawcę usług płatniczych odbiorcy,

4) art. 12, pośrednicząc, jako dostawca usług płatniczych, nie zachowują wszystkich otrzymanych informacji o zleceniodawcy, które towarzyszą przekazom pieniężnym,

5) art. 14, nie udzielają na zapytanie Generalnego Inspektora pełnej odpowiedzi dotyczącej informacji o zleceniodawcy towarzyszącej przekazom pieniężnym oraz nie przekazuje Generalnemu Inspektorowi, na jego żądanie, odpowiednich dokumentów.

I, wreszcie, zgodnie z art. 34c ust. 1 ustawy, karę pieniężną nakłada Generalny Inspektor w drodze decyzji, w wysokości nie większej niż 750.000 zł, a w razie naruszenia, o którym mowa w art. 34a pkt 5 - w wysokości nie większej niż 100.000 zł, przy czym (ust. 2 ustawy) ustalając wysokość kary pieniężnej, Generalny Inspektor uwzględnia rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe.

Reasumując, na tle przedstawionych przepisów ustawy nie ulega wątpliwości że stwierdzone w toku kontroli notariusz (...) naruszenia podlegają karze pieniężnej, która nakłada w drodze decyzji administracyjnej Generalny Inspektor, określając jej wysokość w wyznaczonych w ustawie granicach. Ustalając wysokość tej kary Generalny Inspektor ma obowiązek wziąć pod uwagę rodzaj i zakres naruszenia, o których mowa w art. 34a i art. 34b ustawy (tzn. uwzględnić te naruszenia, za które nakładana jest kara pieniężna), a także uwzględnić dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe. Bez wątpienia ważne jest w tej sytuacji ustalenie, w jaki sposób działała dotychczas instytucja obowiązana, tj. czy i w jaki sposób wypełniała obowiązki nałożone na nią ustawą, i o jakiej wysokości kary – w proporcji do jej możliwości finansowych – można mówić. Żadne inne przesłanki, w szczególności zaś takie jak ryzyko finansowania terroryzmu, źródło pochodzenia środków finansowych (m.in. z kredytu), sposób dokonywania płatności (m.in. za pośrednictwem banku), czy wreszcie fakt posiadania udziałów przez Skarb Państwa lub narażenie tegoż Skarbu Państwa na szkodę, nie mają w rozpatrywanych sprawach tego rodzaju znaczenia – są relewantne prawnie. Wyznacza to granicę postępowania dowodowego, ustalonej m.in. przez przepisy 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a., której naruszenie w rozpatrywanej sprawie zarzuca – w ocenie Sądu nietrafnie – pełnomocnik strony.

Przechodząc do rozpatrzenia zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy najpierw zauważyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2010 r., Nr 46, poz.276, z późn. zm.) określa ona zasady oraz tryb przeciwdziałania praniu pieniędzy, przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu, stosowania szczególnych środków ograniczających przeciwko osobom, grupom i podmiotom oraz obowiązki podmiotów uczestniczących w obrocie finansowym w zakresie gromadzenia i przekazywania informacji.

Wspomnieć trzeba, że powołana wyżej ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia następujących dyrektyw Wspólnot Europejskich:

1) dyrektywy 91/308/EWG z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie uniemożliwienia korzystania z systemu finansowego w celu prania pieniędzy (Dz. Urz. WE L 166 z 28.06.1991);

2) dyrektywy 2001/97/WE z dnia 4 grudnia 2001 r. zmieniającej dyrektywę 91/308/EWG w sprawie uniemożliwienia korzystania z systemu finansowego w celu prania pieniędzy - Deklaracja Komisji (Dz. Urz. WE L 344 z 18.12.2001).

Zgodnie z art. 2 pkt 1 lit n) ustawy ustala ona m.in. obowiązki instytucji obowiązanych, w tym notariuszy - w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi.

W myśl art. 8b ust. 1 ustawy, instytucje obowiązane stosują wobec swoich klientów środki bezpieczeństwa finansowego. Zakres stosowania jest określany na podstawie oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, zwanej dalej "oceną ryzyka", dokonanej w wyniku analizy, z uwzględnieniem w szczególności rodzaju klienta, stosunków gospodarczych, produktów lub transakcji.

Zgodnie z ust. 3 powołanego wyżej przepisu środki bezpieczeństwa finansowego, o których mowa w ust. 1, polegają na:

1) identyfikacji klienta i weryfikacji jego tożsamości na podstawie dokumentów lub informacji publicznie dostępnych;

2) podejmowaniu czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowaniu uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości w celu uzyskania przez instytucję obowiązaną danych dotyczących tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustalaniu struktury własności i zależności klienta;

3) uzyskiwaniu informacji dotyczących celu i zamierzonego przez klienta charakteru stosunków gospodarczych;

4) bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, w tym badaniu przeprowadzanych transakcji w celu zapewnienia, że przeprowadzane transakcje są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem, a także, w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji.

W myśl art. 2 pkt 1a ustawy, przez pojecie beneficjenta rzeczywistego rozumieć należy:

a) osobę fizyczną lub osoby fizyczne, które są właścicielami osoby prawnej lub sprawują kontrolę nad klientem albo mają wpływ na osobę fizyczną, w imieniu której przeprowadzana jest transakcja lub prowadzona jest działalność,

b) osobę fizyczną lub osoby fizyczne, które są udziałowcami lub akcjonariuszami lub posiadają prawo głosu na zgromadzeniu wspólników w wysokości powyżej 25 % w tej osobie prawnej, w tym za pomocą pakietów akcji na okaziciela, z wyjątkiem spółek, których papiery wartościowe są w obrocie zorganizowanym, podlegających lub stosujących przepisy prawa Unii Europejskiej w zakresie ujawniania informacji, a także podmiotów świadczących usługi finansowe na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo państwa równoważnego - w przypadku osób prawnych,

c) osobę fizyczną lub osoby fizyczne, które sprawują kontrolę nad co najmniej 25 % majątku - w przypadku podmiotów, którym powierzono administrowanie wartościami majątkowymi oraz rozdzielanie takich wartości, z wyjątkiem podmiotów wykonujących czynności, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi;

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 1, obejmuje:

1) w przypadku osób fizycznych i ich przedstawicieli - ustalenie i zapisanie cech dokumentu stwierdzającego na podstawie odrębnych przepisów tożsamość osoby, a także imienia, nazwiska, obywatelstwa oraz adresu osoby dokonującej transakcji, a ponadto numeru PESEL lub daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, lub numeru dokumentu stwierdzającego tożsamość cudzoziemca, lub kodu kraju w przypadku przedstawienia paszportu;

2) w przypadku osób prawnych - zapisanie aktualnych danych z wyciągu z rejestru sądowego lub innego dokumentu, wskazującego nazwę (firmę), formę organizacyjną osoby prawnej, siedzibę i jej adres, numer identyfikacji podatkowej, a także imienia, nazwiska i numeru PESEL lub daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, osoby reprezentującej tę osobę prawną;

3) w przypadku jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej - zapisanie aktualnych danych z dokumentu wskazującego nazwę, formę organizacyjną, siedzibę i jej adres, numer identyfikacji podatkowej, a także imienia, nazwiska i numeru PESEL lub daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, osoby reprezentującej tę jednostkę.

W myśl ust. 2 powołanego przepisu ustawy, identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 1, dotyczy także stron transakcji niebędących klientami i obejmuje ustalenie i zapisanie ich nazwy (firmy) lub imienia i nazwiska oraz adresu, w zakresie, w jakim dane te instytucja obowiązana może ustalić przy zachowaniu należytej staranności.

Natomiast zgodnie z ust. 3, identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2, obejmuje ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska i adresu oraz dodatkowo innych danych identyfikacyjnych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w zakresie, w jakim instytucja obowiązana może je ustalić.

W myśl art. 21 ust. 1 i 2 ustawy kontrolę wypełniania przez instytucje obowiązane obowiązków w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, sprawuje Generalny Inspektor; w szczególności kontrolę przeprowadzają pisemnie upoważnieni przez Generalnego Inspektora pracownicy jednostki organizacyjnej wyodrębnionej w tym celu w strukturze Ministerstwa Finansów.

Kwestia nakładania kar pieniężnych za naruszenie obowiązków nałożonych ustawą została uregulowana w Rozdziale 7a ustawy: "Kary pieniężne." Zgodnie otwierającym ten rozdział art. 34a pkt 3 ustawy, instytucja obowiązana, która m.in. nie dopełnia obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, podlega karze pieniężnej. Karę pieniężną nakłada Generalny Inspektor w drodze decyzji, w wysokości nie większej niż 750.000 zł, a w razie naruszenia, o którym mowa w art. 34a pkt 5 - w wysokości nie większej niż 100.000 zł. (art. 34c ust. 1). Ustalając wysokość kary pieniężnej, Generalny Inspektor uwzględnia rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe (ust. 2).

Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 34a ust. 5 ustawy postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to o tyle zrozumiałe, że decyzja w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w ustawie jest jedyną decyzją administracyjną przewidzianą w tej ustawie.

Niejako drugostronnie, zgodnie z art. 8b ust. 6 ustawy, instytucje obowiązane, na żądanie organów informacji finansowej i organów, o których mowa w art. 21 ust. 3, wykazują środki bezpieczeństwa finansowego zastosowane przez nie w związku z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu (co bez wątpienia oznacza obowiązek instytucji obowiązanych w tym zakresie).

W świetle powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu niewątpliwe są – w ocenie Sądu – następujące kwestie.

Po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że w świetle przepisów ustawy notariusz jest instytucją obowiązaną, tzn. podmiotem zobowiązanym do realizacji obowiązków określonych w ustawie. Należy zwrócić uwagę, że odpowiednio do przedmiotu ustawy obowiązki notariuszy dotyczą czynności notarialnych związanych z obrotem wartościami majątkowymi. A contrario - ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu nie dotyczy czynności notariuszy nie mających związku z obrotem wartościami majątkowymi, tzn. relacji nie mających charakteru majątkowego. W tym ostatnim zakresie ustawa nie nakłada na notariuszy żadnych obowiązków.

Po drugie, do zadań notariusza jako osoby obowiązanej należy stosowanie wobec klientów środków bezpieczeństwa finansowego. Zakres zastosowania tych środków jest zobowiązany ustalić sam notariusz, uwzględniając ocenę ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, na podstawie analizy uwzględniającej w szczególności rodzaju klienta, stosunków gospodarczych, produktów lub transakcji. Jak wskazano w art. 8b ust. 3 powołane środki bezpieczeństwa nie są w istocie zbyt skomplikowane (pomijając np. spółki giełdowe czy masę upadłości) i sprowadzają się do identyfikacji klienta i weryfikacji jego tożsamości na podstawie dokumentów lub informacji publicznie dostępnych, identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i weryfikacji jego tożsamości w celu ustalenia m.in. struktury własności i zależności (systemu powiązań gospodarczych) klienta, jego celu i zamiarów gospodarczych, jak również zapewnienie, by przeprowadzane transakcje były zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem, a także, w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji.

Po trzecie, jak wynika z samej ustawy (art. 8b ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 1a), przywiązuje ona uwagę do identyfikacji podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym, w tym zwłaszcza do identyfikacji beneficjenta rzeczywistego. Należy tu zwrócić uwagę, że beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczną lub osoby fizyczne, które sprawują kontrolę nad odpowiednią masą majątkową, mają wpływ na wydatkowanie tych środków i mają czerpać z tego tytułu rzeczywiste korzyści. Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego zmierza zatem do pozbawienia relacji majątkowych (dokonywanych transakcji) cechy anonimowości – przez wskazanie osoby fizycznej (osób fizycznych), które podejmują w tych sprawach decyzję, i wyjaśnienia zamiarów, które leżą u podstaw tych decyzji. Chodzi w istocie o spełnienie celu ustawy, tzn. przeciwdziałaniu prania pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Ustalenie beneficjenta rzeczywistego jest więc podstawowym środkiem bezpieczeństwa finansowego stosowanym zawsze niezależnie od przyznanego stopnia oceny ryzyka

Należy przy tym zauważyć, że ustawa traktuje wypełnienie obowiązków identyfikacyjnych bardzo rygorystycznie. Zgodnie bowiem z art. 8b ust. 5 w przypadku gdy instytucja obowiązana nie może wykonać obowiązków, o których mowa w ust. 3 pkt 1-3, nie przeprowadza transakcji, nie podpisuje umowy z klientem lub rozwiązuje zawarte umowy oraz przekazuje Generalnemu Inspektorowi, według ustalonego wzoru, w uzasadnionych przypadkach z uwzględnieniem ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, informacje o danym kliencie wraz z posiadanymi informacjami o planowanej przez niego transakcji.

Po czwarte, zgodnie z art. 9 ustawy, identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 1, obejmuje ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska i adresu oraz dodatkowo innych danych identyfikacyjnych, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (tj. ustalenie i zapisanie cech dokumentu stwierdzającego na podstawie odrębnych przepisów tożsamość osoby, a także imienia, nazwiska, obywatelstwa oraz adresu osoby dokonującej transakcji, a ponadto numeru PESEL lub daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, lub numeru dokumentu stwierdzającego tożsamość cudzoziemca, lub kodu kraju w przypadku przedstawienia paszportu) w zakresie, w jakim instytucja obowiązana może je ustalić. Nie są to, w ocenie Sądu, dane identyfikacyjne, których nie można ustalić przed – a najpóźniej w toku – sporządzeniem aktu notarialnego dotyczącego znacznych wartości majątkowych.

Na tle przedstawionych ustaleń Sąd nie podziela podniesionych przez pełnomocnika skarżącej zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 8b ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 9 ust. 3, a także samego art. 9 ust. 3 ustawy – w określonym wyżej kontekście.

I tak, w związku z zarzutem naruszenia przez organ art. 8b ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 9 ust. 3 ustawy poprzez uznanie, że przy sporządzaniu w/w aktów notarialnych notariusz nie dysponowała dokumentami, które mogłyby posłużyć do ustalenia beneficjenta rzeczywistego, należy zauważyć, że organ kontrolny dokonał szczegółowego porównania dat sporządzenia w/w aktów z datami uzyskania odpisu z KRS stron transakcji.

Przedłożone w dacie kontroli dokumenty powstały (noszą datę) późniejszą niż data przeprowadzenia transakcji, bez adnotacji notariusz, że są one nadal aktualne w dacie przeprowadzenia transakcji.

Zestawienie to wskazuje, w ocenie organu (którą Sąd podziela), iż w dacie sporządzania transakcji notariusz nie dysponował podstawowym dokumentem pozwalającym na podjęcie starań w celu ustalenia beneficjenta rzeczywistego transakcji, tj. odpisem KRS stron transakcji, bowiem okazana kontrolerom GIIF kopie pochodziły z daty późniejszej. Fakt ten został opisany w protokole pokontrolnym.

Jak podniósł organ kontrolny, przy transakcjach notariusz wskazała, że dokonała ustaleń w określonej kolejności, jako pierwszy uzyskując odpis KRS, a więc traktując ustalanie beneficjenta rzeczywistego jako proces wynikowy. Jest to zgodne z oceną organu, że bez uzyskania określonych danych w pewnej kolejności nie jest możliwe uzyskanie danych w dalszej kolejności. Wskazuje to, że ustalenie beneficjenta transakcji było możliwe do przeprowadzenia i nie jest zgodne z oceną pełnomocnika, że było to niemożliwe do przeprowadzenia.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, tj. naruszenia art. 9 ust. 3 ustawy poprzez uznanie, że przepis ten nie daje podstaw do stwierdzenia, iż instytucja obowiązana ma obowiązek ustalić beneficjenta rzeczywistego jedynie w takim zakresie, w jakim leży to w jej możliwościach, należy zwrócić uwagę na literalne brzmienie tego przepisu.

Mianowicie, jak to już wyżej wskazano, brzmienie tego przepisu : "3. Identyfikacja, o której mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2, obejmuje ustalenie i zapisanie imienia, nazwiska i adresu oraz dodatkowo innych danych identyfikacyjnych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w zakresie, w jakim instytucja obowiązana może je ustalić." pozwala – w ocenie Ministra – na rozróżnienie danych identyfikacyjnych na dane identyfikacyjne, które muszą być przez instytucję obowiązaną ustalone oraz danych, które - w zależności od możliwości instytucji obowiązanej - powinny być ustalone. Inaczej mówiąc, powołanym przepisie jest mowa o dwóch rodzajach danych identyfikacyjnych: o danych, o których mowa w art. 8b ust. 3 pkt 2 ustawy, których ustalenie jest dla podmiotu obowiązanego obligatoryjne, oraz o dodatkowych innych danych identyfikacyjnych, które powinny być przez instytucję obowiązaną ustalone, o ile to pozostaje w zakresie jej możliwości.

Minister Finansów wskazał, że na gruncie przedmiotowej ustawy w zależności od stopnia ryzyka ustawodawca wprowadził 3 zakresy stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, tj. obniżony (z możliwością nie tylko ograniczenia ale i odstąpienia od ich stosowania - art. 9d ust. 1 i 2 ustawy), podstawowy (art. 8b ust. 3 ustawy) oraz wzmożony (art. 9e ustawy).

Jednocześnie Minister Finansów odwołał się do wykładni funkcjonalnej tego przepisu wskazując, że "intensywność" środków bezpieczeństwa finansowego jest w ustawie odnoszona do stopnia oceny ryzyka, a nie do możliwości stosowania środków bezpieczeństwa finansowego przez instytucję obowiązaną. Uzasadniając tę tezę organ wskazał, że ustawodawca uzależnił zakres stosowania przez instytucję obowiązaną środków bezpieczeństwa finansowego od oceny stopnia ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. W związku z powyższym wskazując, że ustalenie beneficjenta rzeczywistego jest podstawowym środkiem bezpieczeństwa finansowego stosowanym zawsze niezależnie od przyznanego stopnia oceny ryzyka (z wyłączeniem przypadku gdy zastosowano obniżony zakres stosowania środków bezpieczeństwa finansowego), organ podkreślił, że instytucja obowiązana jest bezwzględnie zobowiązana do dochowania należytej staranności przy ustaleniu beneficjanta rzeczywistego i w tym celi może powinna podejmować wszystkie czynności, takie jak: korzystanie z KRS lub informacji (dokumentów, oświadczeń) uzyskanych bezpośrednio od klienta lub z innych dostępnych źródeł, które pozwolą na osiągnięcie celu jakim jest identyfikacja i weryfikacja tożsamości beneficjenta rzeczywistego.

Odnosząc się do opinii prawnych przedstawionych przez stronę organ zanegował też zasadność "swoistej reguły rozsądku", nakazując instytucji obowiązanej stosować nie tyle wszystkie dostępne środki identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, ale jedynie te, które znajdują się w zakresie możliwości konkretnej instytucji obowiązanej. Organ podkreślił, że w tej konkretnej sytuacji (ustalenia beneficjenta rzeczywistego) nie idzie o wykazanie się przez podmiot obowiązany odpowiednią starannością, ale o rezultat – czyli ustalenie beneficjenta rzeczywistego najpóźniej – w przypadku notariusza – w momencie zawierania transakcji. W przeciwnym przypadku po prostu, jak to już wyżej wskazano, nie powinno dojść do zawarcia transakcji.

Sąd podziela przedstawione oceny i opinie organu uznając, że są one zgodne z zapisami ustawy.

Odnosząc się do ostatniego, trzeciego zarzutu naruszenia art. 10a ust. 4 ustawy, obligującego instytucje obowiązane do zapewnienia udziału pracowników, wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w instytucji obowiązanej, w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków, Sąd również w całości podziela oceny dokonane w tym zakresie przez organy inspekcji finansowej. Należy uznać, że kwestii tej poświecono w rozpatrywanej sprawie tak wiele uwagi, gdyż może ona budzić największe wątpliwości interpretacyjne. Tymczasem:

- nie ulega wątpliwości (gdyż wyjaśniła to sama notariusz w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r.), że do obowiązków p. (...), będącej pracownikiem administracyjnym Kancelarii, należy prowadzenie rejestru, o którym mowa w art. 8 ust. 4 ustawy; w ocenie Sądu oznacza to, że p. (...) należała do pracowników, wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w instytucji obowiązanej, o których mowa w art. 10a ust. 4 ustawy;

- z protokołu kontroli wynika, że podczas przeprowadzania czynności kontrolnych notariusz okazała kontrolerom zaświadczenie nr [...] o ukończeniu przez p. (...), zatrudnioną w Kancelarii kursu e-learningowego pt: "Przeciwdziałanie praniu pieniędzy", zorganizowanego przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Pracownik ukończył kurs w dniu [...] listopada 2010 r., tj. w okresie wykraczającym poza okres kontroli (obejmujący okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] października 2010 r.), po otrzymaniu w dniu [...] października 2010 r. informacji od Generalnego Inspektora o planowanej kontroli, a więc w toku kontroli nie był przygotowany do wypełniania wyznaczonych zadań;

- Minister Finansów precyzyjnie określił przesłanki i powody, dla których nie dał wiary późniejszemu zaświadczeniu, iż p. (...) została przeszkolona w przedmiotowym zakresie przez p. notariusz osobiście w marcu 2010 r.

Reasumując, w ocenie Sądu i ten zarzut jest zasadny i został prawidłowo ustalony przez organy inspekcji.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.