Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA 237/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 6, art. 18 ust. 3
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Teza: 1. Usługa pośrednictwa ma charakter niematerialny i miejsce jej wykonywania wiązać należy z siedzibą podmiotu trudniącego się tego rodzaju usługami. Ich istota polega bowiem na pewnym procesie myślowym sprowadzającym się do analizy wszystkich aspektów przyszłej transakcji, która pozwoliłaby na dobraniu takiego partnera do przyszłej transakcji, który wypełnia w sposób optymalny oczekiwania zlecającego usługę oraz zaproponowanie formuły prawnej dającej możliwość osiągnięcia oczekiwanego rezultatu.

2. W przypadku spółki prawa handlowego, która jest podatnikiem podatku VAT, miejsce wykonania usługi niematerialnej należy wiązać z siedzibą spółki. W związku z tym usługa pośrednictwa wykonana na rzecz podmiotu zagranicznego nie była usługą eksportową opodatkowaną "0" procentową stawką w podatku od towarów i usług.

TEZY

1. Usługa pośrednictwa ma charakter niematerialny i miejsce jej wykonywania wiązać należy z siedzibą podmiotu trudniącego się tego rodzaju usługami. Ich istota polega bowiem na pewnym procesie myślowym sprowadzającym się do analizy wszystkich aspektów przyszłej transakcji, która pozwoliłaby na dobraniu takiego partnera do przyszłej transakcji, który wypełnia w sposób optymalny oczekiwania zlecającego usługę oraz zaproponowanie formuły prawnej dającej możliwość osiągnięcia oczekiwanego rezultatu.

2. W przypadku spółki prawa handlowego, która jest podatnikiem podatku VAT, miejsce wykonania usługi niematerialnej należy wiązać z siedzibą spółki. W związku z tym usługa pośrednictwa wykonana na rzecz podmiotu zagranicznego nie była usługą eksportową opodatkowaną "0" procentową stawką w podatku od towarów i usług.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi "L" Sp. z o.o. na decyzję Izby Skarbowej w W. z 18 grudnia 2001 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2000 r. - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

W wyniku kontroli skarbowej Inspektor Kontroli Skarbowej uznał, że Spółka "L." nieprawidłowo ujęła w rozliczeniu podatku VAT za czerwiec 2000 r. na rzecz firm zagranicznych usługi, traktując je w toku kontroli jako eksport usług opodatkowany stawką "0" procent, a w rozliczeniu nazywając jako usługi wykonane w kraju, a opodatkowane stawką "0" procent.

Inspektor zakwestionował dwie faktury VAT wystawione z tytułu "prowizja zgodnie z umową" dla dwóch spółek z siedzibą w Belgii. Ustalono, że przedmiotem sprzedaży udokumentowanej ww. fakturami były usługi pośrednictwa, świadczone na podstawie zawartej z tymi firmami umowy o współpracę. Zgodnie z umową zleceniodawcy powierzyli "L." Sp. z o.o. pośredniczenie w sprzedaży, które miało polegać na wyszukiwaniu nabywcy dla nieruchomości biurowo-magazynowej położonej w W. lub dla jednej ze spółek będących jej właścicielami, a więc "M." Sp. z o.o. lub "V." z siedzibą w Holandii.

Zleceniodawcy, tj. firmy belgijskie byli właścicielami wszystkich udziałów w Spółce "V." będącej z kolei wyłącznym udziałowcem "M." Sp. z o.o. Do obowiązków "L." Sp. z o.o. w zakresie pośrednictwa sprzedaży należało w szczególności zamieszczenie ogłoszeń, zorganizowanie mailingu w oparciu o posiadane dane oraz dokonanie wszelkich działań komercyjnych, których celem było pozyskanie zainteresowania kandydatów.

W ocenie Inspektora powyższe usługi, wbrew temu, co twierdziła spółka w postępowaniu kontrolnym, były wykonane w kraju - podlegały zatem opodatkowaniu stawką podatku VAT w wysokości 22 procent.

Inspektor zanegował wyjaśnienia podatnika, że przedmiotowe usługi zostały wykonane za granicą, a wykazanie sprzedaży tych usług w deklaracji VAT-7 za czerwiec 2000 r. jako sprzedaży krajowej nastąpiło przez pomyłkę. W szczególności strona twierdziła, że "usługi polegały na znalezieniu inwestora zainteresowanego inwestowaniem na polskim rynku nieruchomości, doprowadzeniu do nabycia przez niego udziałów w Spółce "V.", a przede wszystkim opracowaniu finansowej struktury transakcji o wartości ponad 26 mln euro. Spotkania i negocjacje w powyższym zakresie odbywały się w Belgii, były prowadzone przez Patrica V. i Marca L. - członków zarządu "L." Sp. z o.o. i doprowadziły do przeniesienia własności przedmiotowych udziałów".

Inspektor uznał, iż omawiane usługi pośrednictwa mogły być wykonane przede wszystkim w Polsce, gdyż w Polsce kontrolowana spółka prowadzi swoją działalność i nie posiada przedstawicielstw za granicą.

Inspektor nie zgodził się również z przedstawionym przez Spółkę w wyjaśnieniach z 11.12.2000 r. stwierdzeniem, że "w wypadku gdyby usługi wyżej wymienione świadczone były w kraju, to korzystałyby również w opodatkowania stawką "0" procent jak usługi rzeczoznawstwa, świadczone na rzecz nierezydentów w rozumieniu prawa dewizowego". Zdaniem Inspektora, zgodnie z par. 66 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o VAT usługi pośrednictwa w sprzedaży udziałów nie są wymienione wśród usług, do których stosuje się stawkę "0" procent, a usług świadczonych przez "L." Sp. z o.o. w przedmiotowej sprawie nie można zakwalifikować jako usług rzeczoznawstwa. Także w umowie o współpracę z 20.09.1999 r. nie ma mowy o świadczeniu przez stronę usług rzeczoznawstwa w jakiejkolwiek dziedzinie.

W konsekwencji niewywiązania się przez stronę z obowiązku podatkowego z tytułu świadczonych w kraju usług spowodowało - zdaniem organu I instancji - zaniżenie podatku należnego za czerwiec 2000 r.

W trakcie kontroli stwierdzono także i dano temu wyraz we wspomnianej decyzji, że opodatkowana spółka wystawiając holenderskiej firmie "WBV" fakturę VAT (...) z 27.09.2000 r. na kwotę 95.521 USD z tytułu "prowizja za sprzedaż udziałów zgodnie z umową z 13.10.1998 r." nie naliczyła i nie zadeklarowała należnego od tej sprzedaży podatku od towarów i usług. Umowa z 13.10.1998 r. zawarta z firmą "WBV" dotyczyła świadczenia usług pośrednictwa w przejęciu kontroli pośredniej lub bezpośredniej nad 50 procent udziałów w formie "Investment Company" Sp. z o.o. Strona sprzedaż powyższą wykazała w deklaracji VAT-7 za wrzesień 2000 r. jako sprzedaż na eksport opodatkowaną stawką "0" procent, podczas gdy z ustaleń kontroli wynika, że usługa objęta ww. fakturą wykonana została w Polsce. Tym samym - w ocenie Inspektora - nie wystąpił to eksport usług, a zatem o kwotę 96.106,16 zł zaniżono podatek należny za wrzesień 2000 r. Również w tym przypadku Inspektor stwierdzając powyższe zaniżenie podatku odniósł się obszernie, w uzasadnieniu swojej decyzji, do wyjaśnień strony w trakcie postępowania kontrolnego.

Ponadto w toku kontroli stwierdzono, że strona skorzystała z obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur dokumentujących nabycie zakupów w całości związanych z wykonywaniem przez stronę pośrednictwem w obrocie nieruchomościami, od którego prowizje, zgodnie z par. 69 pkt 5 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym zwolnione są od podatku od towarów i usług.

Powyższe stanowi naruszenie art. 20 ust. 2 ustawy o VAT, który stanowił, iż podatnik może zmniejszyć podatek należny o kwotę podatku naliczonego związanego ze sprzedażą opodatkowaną.

Działanie polegające na odliczeniu podatku naliczonego, określonego w cenie nabycia usług doradztwa nieruchomościowego od "H." Sp. z o.o., usług doradztwa w zakupie nieruchomości od firmy "S." i usług doradztwa przy wynajmie powierzchni firmie "P." od "K." Sp. z o.o. jako związanego w całości z prowadzoną przez stronę działalnością zwolnioną od podatku /uzyskiwane prowizje w obrocie nieruchomościami/ spowodowało zatem zawyżenie tego podatku w miesiącach, w których ujęto faktury wystawione przez ww. podmioty. Przy czym dwie faktury wystawione przez "H." Sp. z o.o. nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony w nich określony również z powodu, iż otrzymane zostały przez stronę w miesiącach wcześniejszych niż miesiąc, w którym wprowadzono je do rozliczenia.

Odliczenie podatku zawartego w powyższych fakturach nastąpiło z opóźnieniem, tj. po upływie terminu, o którym mowa w art. 19 ust. 3 ustawy o VAT, zatem również z tego względu - zdaniem Inspektora - doszło do zawyżenia podatku naliczonego, w tym przypadku za luty 2000 r.

Postępowanie odwoławcze zostało zakończone wydaniem przez izbę skarbową zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

W decyzji izby skarbowej podkreślono, że opodatkowanie stawką "0" procent przy eksporcie towarów i usług oraz sprzedaży w kraju - jeżeli stosowana jest taka stawka - jest najwyższą formą preferencji występującą w podatku VAT. W tym przypadku nie występuje obowiązek uiszczenia podatku oraz istnieje możliwość uzyskania z urzędu skarbowego bezpośredniego zwrotu podatku naliczonego przy zakupie towarów i usług.

Na tym tle podkreślono, że także w prawie podatkowym funkcjonuje zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Oznacza to, wbrew temu, co twierdzili pełnomocnicy w odwołaniu, że to na podatniku ciąży obowiązek wykazania, że świadczona usługa podlegała opodatkowaniu inną niż 22 procent stawką podatku od towarów i usług.

Na powyższą decyzję izby skarbowej opodatkowana spółka złożyła skargę do NSA, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej rozliczeń czerwca oraz września 2000 r. i o umorzenie postępowania w sprawie w tej części.

Nadto w piśmie procesowym z 6.05.2002 r. spółka podniosła dodatkowy zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Inspektor w stosunku do kwoty brutto z faktury zamiast zastosować typ obliczenia podatku "w stu" obliczył podatek metodą "od stu".

Izba skarbowa wniosła o oddalenie skargi nie zgadzając się również z zarzutem podniesionym w piśmie procesowym z 6.05.2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga Spółki "L." jest uzasadniona częściowo. Sąd nie podzielił zasadniczej tezy uzasadnienia skargi, iż usługi wykonane na rzecz belgijskich spółek oraz spółki holenderskiej były eksportem usług opodatkowanym stawką podatku od towarów i usług "0" procent. Analiza umów z 20.08.1999 r. o współpracy ze spółkami belgijskimi oraz z 13.10.1998 r. ze spółką holenderską prowadzi do wniosku, że skarżąca spółka wykonywała usługi pośrednictwa polegające na wyszukaniu nabywcy dla określonych nieruchomości w Polsce bezpośrednio bądź pośrednio przez nabycie udziałów w spółkach zagranicznych, które kontrolowały w całości udziały w spółkach polskich będących właścicielami określonych nieruchomości w Polsce stanowiących obiekty zainteresowania inwestycyjnego.

Przez eksport usług na użytek ustawy o VAT rozumie się wykonywanie przez podatnika poza państwową granicą Rzeczypospolitej Polskiej /art. 4 pkt 6 ustawy o VAT/.

Pośrednictwo jest to działalność określonej osoby mająca na celu porozumienie między stronami lub załatwienie jakichś spraw dotyczących obu stron /Mały słownik języka polskiego, PWN, pod red. S. Skarżyskiego/. Usługa pośrednictwa ma więc charakter niematerialny i miejsce jej wykonywania wiązać należy z siedzibą podmiotu trudniącego się tego rodzaju usługami. Ich istota polega bowiem na pewnym procesie myślowym sprowadzającym się do analizy wszystkich aspektów przyszłej transakcji, która pozwoliłaby na dobranie takiego partnera do przyszłej transakcji, który wypełnia w sposób optymalny oczekiwania zlecającego usługę oraz zaproponowanie formuły prawnej dającej możliwość osiągnięcia oczekiwanego rezultatu /w tym wypadku osiągnięcia prawnego władztwa nad nieruchomością/.

Wbrew stanowisku strony skarżącej nie może też mieć decydującego znaczenia, iż pewna część czynności przygotowujących przyszłą transakcję wykonana została poza granicą Polski, a sama transakcja zawarta być miała przez podmioty zagraniczne. Z drugiej bowiem strony same nieruchomości będące w istocie obiektem zainteresowania stron kojarzonych przyszłych transakcji położone były w Polsce i to analiza ich sytuacji prawnej oraz wartości była istotnym czynnikiem przygotowującym przyszłą transakcję. Tak więc zebranie informacji i dokonanie innych czynności przygotowujących przyszłą transakcję /prowadzenie rozmów/ miało zarówno "krajowy" jak i "zagraniczny" charakter. Istota jednak pośrednictwa wykonana została w siedzibie skarżącej spółki, a więc w Polsce. Z tego powodu nie można mówić, iż sporne faktury dotyczyły eksportu usług opodatkowanego stawką "0" procent z mocy art. 18 ust. 3 ustawy o VAT.

Sąd podzielił natomiast, zawarty w piśmie procesowym z 6.05.2002 r. uzupełniającym skargę, zarzut wadliwego obliczenia należnego podatku od towarów i usług. Wprawdzie z powodu charakteru wykonywanej usługi jest to naruszenie art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT, a nie art. 15 ust. 1 jak podnosi strona skarżąca, to jednak nie zmienia to istoty rzeczy.

Podstawą opodatkowania czynności wynikających z umowy pośrednictwa jest kwota prowizji lub innej postaci wynagrodzeń za wykonane usługi zmniejszona o kwotę podatku.

Kwoty wielkości prowizji lub inne postaci wynagrodzenia są wynikiem umów łączących strony i w rozpoznawanej sprawie nie zostały wskazane żadne przesłanki do ich podważenia. Zakwestionowanie tych wielkości, co w istocie nastąpiło w zaskarżonej decyzji, nie może być spowodowane sposobem wypełnienia deklaracji podatkowych, na co powołuje się izba skarbowa w piśmie procesowym z 18.11.2003 r. Wydając decyzję w oparciu o art. 10 ust. 2 ustawy o VAT organy podatkowe zobligowane były powyższy zapis skorygować zgodnie z postanowieniami prawa materialnego - art. 16 ustawy o VAT i odliczając podstawę opodatkowania wynikającą z umowy kwotę prowizji zmniejszyć o kwotę podatku.

Rozpoznając ponownie sprawę izba skarbowa powinna poszerzyć ocenę co do podnoszonej przez stronę skarżącą i wynikającą z treści złożonych deklaracji, możliwości zakwalifikowania spornych transakcji jako usług wykonanych w kraju, a opodatkowanych stawką "0" procent. Dotyczy to usługi rzeczoznawstwa, pośrednictwa w sprzedaży nieruchomości i zakwalifikowania pośrednictwa przy sprzedaży udziałów w spółkach jak usług pośrednictwa finansowego.

Rozważenia wymaga posłużenie się przy tej ocenie instrumentami przewidzianymi w art. 25 ust. 1 pkt 6 i art. 25 ust. 2 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej /Dz.U. nr 88 poz. 439 ze zm./.

Mając powyższe na uwadze sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy i dlatego orzekł, jak w pkt 1 sentencji.