Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 607/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : ref. staż. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła. I uchyla zaskarżoną decyzję, II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/M. Górecka /-/M. Kwiecińska


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej, art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) oraz art. 248 §1 i §2, art. 250 §3 Kodeksu celnego odmówił A. P. zwrotu cła i wypłaty odsetek od należności celnych przywozowych.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż pismem nr [...] z dnia [...] zwrócono się do firmy A o sprecyzowanie żądań co do zakresu działania organów celnych. Wezwanie zawierało pytanie czy pismo z dnia [...] należy traktować jako wniosek o zwrot cła z tytułu procedury uszlachetniania czynnego w systemie ceł zwrotnych, czy jako podanie o zwrot cła, o którym mowa w art. 246-248 Kodeksu celnego.

Odpowiedź strony, pismo z dnia [...] w żaden sposób nie wyjaśniło powyższych kwestii; wyrażało jedynie niezadowolenie z prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Pismem nr [...] z dnia [...] organ celny udzielił stronie odpowiedzi na pytania zawarte w jej piśmie.

Postanowieniem z dnia [...] wyznaczono stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zabranego materiału dowodowego. Strona do dnia wydania decyzji nie przedstawiła dowodów w sprawie.

Organ wskazał, że zwrot cła określonego w zgłoszeniu celnym SAD [...] z dnia [...] na podstawie przepisów dotyczących procedury uszlachetniania czynnego w systemie ceł zwrotnych jest niemożliwy, gdyż stronie cofnięto pozwolenie na korzystanie z tej procedury gospodarczej. W sprawie nie wystąpiły także okoliczności uzasadniające zwrot cła na podstawie przepisów art. 246-248 Kodeksu celnego.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 233 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 246 §2, art. 247, art. 248 §1, art. 252 §1 Kodeksu celnego utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał następujące ustalenia. Strona w odwołaniu z dnia [...] zarzuciła rażące naruszenie prawa oraz brak ustosunkowania się do zarzutów zawartych w jej wcześniejszych wystąpieniach. Dodatkowo podniosła, że decyzja organu pierwszej instancji nie uwzględnia okoliczności uchylenia decyzji, na mocy której cofnięto stronie pozwolenie na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego.

Po wyznaczeniu terminu na wypowiedzenie się w sprawie materiału dowodowego strona pismem z dnia [...] wniosła o udzielenie odpowiedzi na pismo z dnia [...] zawierające pytania odnośnie podstaw prawnych regulujących pobieranie próbek towaru w trakcie kontroli celnej.

Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu decyzji podał, iż bezsporna jest okoliczność, że firmie A odmówiono wydania pozwoleń na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego w systemie ceł zwrotnych ze względu na wynik kontroli dotyczącej realizacji wcześniej wydanego pozwolenia. Zdaniem organu wszelkie zastrzeżenia podniesione w odwołaniu z dnia [...] tyczą wspomnianych działań kontrolnych i winny być zgłoszone we właściwym dla specyfiki tych działań trybie.

Ustalenia kontrolne stały się dowodem w postępowaniu administracyjnym, które doprowadziło do podjęcia decyzji o odmowie wydania pozwoleń. W rezultacie strona została pozbawiona możliwości stosowania procedury uszlachetniania czynnego i dokonane w okresie późniejszym przywozy musiały odbywać się z wyłączeniem gwarancji zwrotu cła.

Przyczyną późniejszego uchylenia decyzji odmawiającej wydania dalszych pozwoleń nie było zakwestionowanie ustaleń postępowania dowodowego, lecz zastrzeżenia co do trybu postępowania zastosowanego przy wydaniu rozstrzygnięcia, w którym uchylono także dotychczasowe pozwolenia. Stwierdzono, że w przypadku pozwoleń na stosowanie procedur gospodarczych istnieje przepis szczególny pozwalający na ich cofnięcie z wyłączeniem przepisów ogólnych. Ustalenia powyższe zapadły [...] stąd wszczynanie postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia mijało się z celem, gdyż wygasło ono już w roku 1998.

Organ uznał, że strona swoje żądanie opiera na zasadach przewidzianych dla procedury uszlachetniania czynnego posługując się rozliczeniem zużycia sprowadzonego surowca i pomniejszając go o ilość odpadu w postaci tłuszczu.

Jednak zgłoszenie celne SAD nr [...] dotyczyło procedury dopuszczenia do obrotu na ogólnych zasadach i wykluczało możliwość zwrotu cła. Termin na weryfikację przedmiotowego zgłoszenia celnego upłynął z dniem [...] co zostało potwierdzone w decyzji nr [...] z dnia [...] umarzającej postępowanie celne w tym zakresie. Strona wniosła odwołanie jednak fakt upływu terminu na weryfikację zgłoszenia celnego jest oczywisty i brak uzasadnienia dla oczekiwania na ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii.

A. P. nie posiadała pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania w systemie ceł zwrotnych, które uzasadniałoby zmianę dokonanego zgłoszenia celnego. Dlatego ubieganie się o zwrot cła jest pozbawione podstaw prawnych, gdyż dotyczy towaru, który nie podlega takiemu reżimowi prawnemu.

W ocenie organu odwoławczego okoliczności niniejszej sprawy powodują, że także przepisy Działu V Kodeksu celnego nie mogą znaleźć zastosowania przy ocenie zasadności żądania strony.

Strona zdecydowała o objęciu towaru procedurą dopuszczenia do obrotu. Zgłoszenie zostało przyjęte, poddane weryfikacji i towar został objęty żądaną procedurą. W tym samym dniu powiadomiono zgłaszającego o zarejestrowaniu kwoty długu celnego. Organ nie stwierdził naruszenia obowiązujących przepisów, ani w zakresie powstania długu, ani też jego zarejestrowania (art. 246 §2 kodeksu celnego).

Do momentu zwolnienia towaru nie wpłynął wniosek o unieważnienie zgłoszenia celnego (art. 247 Kodeksu celnego). Nie zachodziła w sprawie sytuacja odmowy przyjęcia towaru ze względu na jego wadliwość lub niezgodność z kontraktem (art. 248 §1 Kodeksu celnego). Nie zachodziły również przesłanki uzasadniające zwrot cła dla sytuacji określonych w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 252 §1 Kodeksu celnego.

A. P. skorzystała z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Podniosła, że do dokonywania zgłoszeń celnych w trybie dopuszczenia do obrotu i uiszczania cła została zmuszona, bowiem w oparciu o protokół pokontrolny z dnia [...] cofnięto jej zgodę na korzystanie z procedury gospodarczej. Ostatecznie Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję dotyczącą cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury gospodarczej.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 140 Ordynacji podatkowej, bowiem w postępowaniu wywołanym jej wnioskiem z dnia [...] pierwsza decyzja została wydana w dniu [...] . Wskazała, że ponowne odwołanie wniosła w dniu [...] a nie w dniu [...] jak stwierdza się to w uzasadnieniu decyzji.

Nie zgodziła się z argumentacją uzasadnienia decyzji, iż kwestia prawidłowości postępowania kontrolnego i prawdziwość ustaleń zawartych w protokole pokontrolnym są okolicznościami nieistotnymi prawnie z punku widzenia zasadności jej wniosku o zwrot cła. Uznaje, iż właściwą i wystarczającą podstawą zasadności jej żądania są błędy postępowania kontrolnego oraz ostateczne uchylenie decyzji o cofnięciu pozwolenia na stosowanie procedury uszlachetniania czynnego. Za okoliczność istotną dla sprawy uznaje również kwestię zmiany ilości tłuszczu powstałego w procesie przetwarzania towaru.

Podniosła również, że nie uzyskała niezbędnych informacji od organów administracji celnej w zakresie podstaw prawnych na podstawie, których jej wniosek mógłby być pozytywnie rozpatrzony.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.

Wyjaśnił, że niedopuszczalne jest kwestionowanie materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy związanej z kontrolą realizacji pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego, w ramach postępowania co do zwrotu należności celnych. Protokół pokontrolny nie był środkiem dowodowym w postępowaniu w sprawie zwrotu cła, tym samym ustalenia w nim zawarte nie mogły mieć wpływu na sposób rozstrzygnięcia o żądaniach strony.

Kwestia ilości odpadu powstałego w trakcie przerobu importowanego towaru ma znaczenie dla wyliczenia wysokości zwracanej kwoty cła w ramach procedury uszlachetniania czynnego w systemie ceł zwrotnych. Natomiast istota nieuwzględnienia żądania strony nie dotyczy tematyki odpadów, lecz kwestii nadrzędnej, czy w ogóle możliwe jest rozpoznanie wystąpienia strony o zwrot cła w ramach procedury uszlachetniania czynnego. Dopiero pozytywne rozpatrzenie tej kwestii powoduje przejście do etapu wyliczenia wysokości zwracanej kwoty cła.

Organ nie był również bierny w zakresie zbadania przepisów prawnych stanowiących podstawę dla oceny zasadności żądania zwrotu cła. Strona nie wypowiedziała się kategorycznie w tym zakresie. Stąd znaczna część rozważań zawartych w uzasadnieniu decyzji została poświęcona wszystkim możliwościom prawnym w zakresie zwrotu należności celnych.

Wskazano również, że w przypadku przekroczenia ustawowego terminu na załatwienie sprawy stronie w roku [...] przysługiwała skarga do organu wyższego stopnia. A. P. nie skorzystała z tej możliwości procesowej. Stawianie na obecnym etapie zarzutu przekroczenia ustawowych terminów jest spóźnione i nieskuteczne, nie może wpłynąć na sposób załatwienia sprawy.

Sąd zarządzeniem z dnia 06 lutego 2007r., doręczonym adresatowi w dniu [...] zobowiązał Dyrektora Izby Celnej do uzupełnienia akt administracyjnych w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania o dokumenty powołane w treści uzasadnień wydanych decyzji oraz dokumenty wskazane w treści skargi (k. 68 akt). Skierowane do organu wezwanie nie zostało wykonane do dnia zamknięcia rozprawy (protokół rozprawy z dnia 27 lutego 2007r., k. 71 akt).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, aczkolwiek z innych powodów niż powołane w jej uzasadnieniu.

Przekazane akta administracyjne nie zawierały żadnego z pism składanych przez skarżącą, w tym wniosku wszczynającego postępowanie, odwołania oraz korespondencji kierowanej do organu i do skarżącej. Szereg rozstrzygnięć organów celnych uznanych za istotne i powołanych w treści uzasadnień decyzji nie zostało załączonych do akt sprawy i przekazanych Sądowi.

Treść skargi wskazywała, że dokumenty istotne dla kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć są w posiadaniu organów celnych. Dlatego Sąd zobowiązał Dyrektora Izby Celnej do uzupełnienia akt administracyjnych w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania - zgodnie z treścią zarządzenia z dnia 06 lutego 2007 roku.

Do dnia wydania wyroku żądane przez Sąd dokumenty nie zostały złożone, jak również nikt z przedstawicieli organu celnego nie stawił się na rozprawie celem ewentualnego wyjaśnienia przyczyny braku reakcji na wezwanie Sądu. Wobec tego, nie znajdując przyczyn do odroczenia rozprawy, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie o akta administracyjne, którymi dysponował w dacie wydania wyroku.

Oceniając skarżoną decyzję należało stwierdzić, że organy administracji celnej obowiązane są załatwiać sprawy w formie pisemnej - art. 126 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 6212 ze zm.). Odstąpienie od tej zasady wymaga wskazania wyraźnego upoważnienia określonego w przepisie szczególnym. Załatwienie sprawy w formie pisemnej obejmuje cały ciąg czynności postępowania począwszy od jego wszczęcia, poprzez postępowanie dowodowe, aż do kończącego je rozstrzygnięcia w formie decyzji.

Doniosłość zasady pisemności przejawia się w zapewnieniu pewności obrotu prawnego i zapobieganiu ewentualnym sporom co do treści stosunków prawnych. Wpływa także na realizację innych zasad postępowania i uprawnień procesowych stron. W szczególności bez pisemnego utrwalenia przebiegu i treści czynności postępowania nie jest możliwa kontrola instancyjna, ani kontrola nadzorcza, w tym sądowa.

Brak w aktach sprawy żądanych dokumentów uniemożliwia sformułowanie oceny co do prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych i prawidłowości zastosowania norm prawa materialnego. Zrazem stanowi przejaw naruszenia przepisów postępowania przez organ celny, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Jeżeli ustawodawca przesądził o wszczęciu postępowania na żądanie strony, to przyznał jej prawo do kształtowania przedmiotu i zakresu postępowania. Właściwa kwalifikacja prawna przedmiotu żądania ma konsekwencje dla określenia organów właściwych do załatwienia sprawy. Wniosek strony decyduje o możliwości prowadzenia postępowania, jego przedmiocie i zakresie; oddziaływuje także na kształt i przebieg postępowania dowodowego.

Istnienie odwołania powinno być stwierdzone w formie pisemnej, gdyż stanowi konieczną przesłankę aktualizującą kompetencję organu odwoławczego do orzekania w sprawie. Brak wniosku o wszczęcie postępowania albo odwołania przesądza o braku upoważnienia dla nadania sprawie merytorycznego biegu.

Obowiązkiem organów celnych jest udokumentowanie okoliczności mających istotne znacznie dla załatwienia sprawy bo niezachowanie w kontrolowanej sprawie formy pisemnej, udokumentowania okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy, przesądza o istnieniu wady postępowania, która może mieć wpływ na podjęte w nim rozstrzygnięcie.

Brak w aktach sprawy dokumentów, których treść organy brały pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku strony, powoduje, iż został złamany obowiązek prawidłowego wykazania podstaw faktycznych uzasadniających odmowę uwzględnienia żądania strony, a tym samym powoduje, że zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli Sądu.

W ocenie Sądu usunięcie stwierdzonych uchybień prawnoprocesowych nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego. Dlatego konieczne i wystarczające jest uchylenie jedynie decyzji organu II instancji. Kontrola sądowa legalności działania organów celnych będzie możliwa po uzupełnieniu akt sprawy o żądane dokumenty.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 §1 pkt 1 c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję. W oparciu o treść art. 152 cytowanej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

/-/M. Bejgerowska /-/M. Górecka /-/M. Kwiecińska