Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1158/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 oraz art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant asystent sędziego Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 780/12 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2012 r., oddalił skargę Z. B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...] marca 2012r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 8 lutego 2010r. Z. B. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie w całości wszelkich zaległości i należnych opłat wskazując, że nie jest w stanie zgromadzić tak dużej kwoty pieniędzy na ich pokrycie. W kolejnych punktach wniosku wyliczył przyczyny, które jego zdaniem, uzasadniały umorzenia.

W decyzji z [...] lipca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił (w pkt 1) umorzenia zaległości z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia) w łącznej kwocie 113.564,16 zł za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez płatnika. W drugiej części decyzji (pkt 2) Zakład odmówił umorzenia należności (10.888,00zł) z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, a w części trzeciej (pkt 3) umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych kwocie 7.279,17zł.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że z dniem 2 listopada 2009 r. Skarżący został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej, nie posiada majątku, a prowadzona wobec niego egzekucja z tego powodu została umorzona. Organ wskazał też, że Skarżący osiągał w latach 2007-2009 odpowiednio dochody w wysokości: 12.137,38zł, 7.775,74 zł, 4.509,07zł. Nie figurował w ewidencjach ani jako właściciel (posiadacz) nieruchomości, ani jako właściciel samochodów. Przedłożył na okoliczność ponoszonych wydatków rachunki telefoniczne (68,04 zł i 83,96zł) oraz opłacony rachunek za energię elektryczną (110,29zł). Organ wymienił też przedstawione dokumenty potwierdzające bezskuteczne wzywanie o zapłatę kontrahentów Skarżącego oraz dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia.

Następnie, powołując się na treść art. 28 ust. 2 w zw. z art.32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm. dalej-u.su.s.) wskazał, że umorzenie składek osób prowadzących działalność gospodarczą możliwe jest tylko w przypadku całkowitej nieściągalności składek. Nieściągalność ta, jak zauważał organ, występowała zgodnie z art.28 ust. 3 pkt 3 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sytuacji gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa.

Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 131 poz.1365) składki mogą być umorzone jeżeli m.in. zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednocześnie organ podkreślał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należy do tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości nawet jeśli wystąpią okoliczności uzasadniające takie umorzenie w świetle ww. przepisów.

Decyzją z [...] stycznia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy poprzednią decyzję, wskazując w uzasadnieniu dowody zgromadzone w sprawie. Uzasadnienie decyzji generalnie powtarzało poprzednią argumentację. Odnosząc się zaś szczegółowo do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ przyznał, że Skarżący nie posiada majątku i nie prowadzi działalności gospodarczej, ale jako zdolny do pracy posiada perspektywę zmiany na lepsze. Organ uzasadniał przy tym w odpowiedzi na argumenty dotyczące braku uwzględnienia trwałego uszkodzenia słuchu, że skoro Skarżący prowadził dotychczas działalność to posiada znacznie większe doświadczenie życiowe w porównaniu do np. absolwentów studiów. Dodatkowo organ podkreślił, że uznaniowość charakteru decyzji w przedmiocie umorzenia pozwala na podjęcie każdego rozstrzygnięcia w tym samym stanie faktycznym. Wskazywał też na publicznoprawny charakter długu i konieczność regulowania zobowiązań publicznoprawnych.

Wyrokiem z 12 maja 2011r. wydanym do sygn. akt: I SA/Kr 504/11,Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji określając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.

W pisemnych motywach wyroku, Sąd podał, że istotą problemu sprawie była prawidłowość prowadzenia postępowania dowodowego, przy czym przedmiotem zarzutów Skarżącego był nie tyle sposób gromadzenia materiału dowodowego, ale prawidłowość oceny przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zebranych dowodów w sprawie. Skarżący nie kwestionował przy tym, co na etapie obu instancji podkreślał organ, że decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy. Zarzucał jedynie ogólnikowość twierdzeń organu, a nawet sprzeczność ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

W szczególności zdaniem Sądu I instancji organ nie wyjaśnił dlaczego przyjmuje, że istnieje potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego skoro jednocześnie nie zakwestionowano dokumentów świadczących o znacznym ubytku słuchu. Stwierdzenia, że istnieje przez cały czas potencjalna możliwość wyegzekwowania należnych kwot nie zostały również udowodnione, ani chociaż uprawdopodobnione, w żaden sposób. A ta okoliczność głównie przesądziła o odmowie umorzenia zaległości przy jednoczesnym braku majątku Skarżącego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z [...] stycznia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił Z. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia w łącznej kwocie 124.463,16 zł, w tym: za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, za pracowników w części finansowej przez płatnika wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz umorzono postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy okazał się bezskuteczny, gdyż decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2012 r. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Dokonując ustaleń faktycznych stwierdzono, że wykonując działalność gospodarczą od 15 grudnia 1993 r. do 2 listopada 2009 r. wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych, od których narosły dodatkowo odsetki. Zaległości zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, w ramach którego w dniu 5 marca 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. wydał postanowienie Nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki. Skierowane do komornika zaległości za okres od grudnia 2007r. do sierpnia 2008r. zostały natomiast spłacone. Decyzją z [...] marca 2010r. stwierdzono, że Z. B. jest zobowiązany do zapłaty należnych składek na ubezpieczenia w okresie od września 2008r. do września 2009r.

W ramach przeprowadzonej wizji lokalnej wnioskodawca oświadczył, że jest osobą samotną i bezdzietną. Wynajmuje mieszkanie o powierzchni 40 m2 w K. Do dyspozycji dłużnika pozostaje część mieszkalna składająca się z kuchni i pokoju z dostępem do węzła sanitarnego. W pomieszczeniach składowane są duże ilości starych komponentów komputerowych i sieciowych, umeblowanie o małej wartości tylko częściowo stanowi własność dłużnika. Wnioskodawca jest z zawodu technikiem elektronikiem, a dochód uzyskiwany z prac dorywczych polegających na naprawach oraz konserwacji sieci komputerowych i komputerów wynosi średnio ok. 1000,00 zł (w przedziale między 800,00 zł a 1.400,00 zł). Jest to jedyny dochód Dłużnika, nie korzysta z pomocy rodziny, nie posiada oszczędności, nie jest również objęty pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej. Dodatkowo wnioskodawca sporadycznie zaciąga doraźne pożyczki u znajomych. Zgodnie z zaświadczeniem z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wnioskodawca nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej w latach 2006-2011. Według danych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wnioskodawca nie figuruje też jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń przez pracodawcę lub urząd pracy. Płatnik przedłożył wydruki z prywatnej poczty elektronicznej, z których wynika, że stara się o pracę, gdyż odbył rozmowę kwalifikacyjną, odpowiedział na ogłoszenie o pracę i wygrał konkurs na wykonawstwo projektu. Zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego K. wnioskodawca nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, nie posiada zaległości podatkowych, nie jest prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne, a w złożonych zeznaniach podatkowych wykazał z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2005r. wykazał przychód w kwocie 4.059,00 zł (dochód 1 .277,01 zł), za 2006r. - przychód w kwocie 4.861,00 zł (dochód 998,28 zł), za 2007r. - przychód w kwocie 12.221,88 zł (dochód 12.137,38 zł), w tym również dochód z najmu lub dzierżawy za 2008r. - przychód w kwocie 10.193,49 zł (dochód 7.775,74 zł), za 2009r. - przychód w kwocie 5.365,62 zł (dochód 4.509,07 zł). Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego ani innych praw majątkowych, a także nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Zobowiązanemu przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K., które sprzedał w dniu 7 stycznia 2010r., a przedmiotowe prawo do lokalu o wartości rynkowej ok. 238.200,00 zł było przedmiotem egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. W nocy z 2 na 3 lutego 2000r. do sklepu I. prowadzonego przez wnioskodawcę dokonano włamania i kradzieży dwóch komputerów wraz z serwerem i routerem o łącznej wartości 20.000,00 zł. Dochodzenie w sprawie w dniu 23 marca 2000r. zostało umorzone. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca podejmował próby odzyskania części swoich wierzytelności wobec kontrahentów, których wysokość według oświadczenia wynosiła ok. 80.000,00 zł, za pośrednictwem komornika sądowego, firm windykacyjnych oraz Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej S.A. Wnioskodawca oświadczył, że ponosi wydatki mieszkaniowe w wysokości ok. 1.320,00 zł, w tym z tytułu: wynajmu - 500,00 zł, opłat za media - 200,00 zł, internet i telefon stacjonarny - 80,00 zł, telefon komórkowy - 50,00 zł raz na 3 miesiące oraz koszty wyżywienia i inne - 500,00 zł, które częściowo udokumentował przedkładając rachunki z tytułu opłat za energię elektryczną oraz umowę najmu mieszkania. Wnioskodawca posiada również zobowiązanie w wysokości 238,40 zł z tytułu zaciągniętych pożyczek, niezapłaconych faktur VAT za usługi telekomunikacyjne (wg stanu na dzień 26 stycznia 2012r. na kwotę 671,25 zł. Wg właścicielki wynajmowanego mieszkania, z dniem 31 stycznia 2012r. wnioskodawcy została wypowiedziana umowę najmu w związku z zaległościami w opłatach za czynsz w okresie od listopada 2011r. do stycznia 2012r. oraz nieregulowaniem w terminie opłat z tytułu mediów. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że wnioskodawca cierpi na głuchotę całkowitą ucha lewego od urodzenia, a w uchu prawym ma niewielki ubytek słuchu. Poza tym wnioskodawca nie choruje i nie pozostaje w stałym leczeniu.

Obecnie płatnik nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne dochodzenie należności, jednakże analizując możliwości zarobkowania wnioskodawcy organ nie wykluczył, iż wkrótce oficjalnie podejmie on pracę. Choć zobowiązany obecnie pracuje jedynie dorywczo i nie wykazuje prawnie dochodu, to sam zaznacza, iż uzyskuje środki na utrzymanie w wysokości ok. 1.000,00 zł miesięcznie, choć wykonuje czynności, które tylko w niewielkim stopniu pokrywają się z przedmiotem dotychczas wykonywanej działalności, a świadczenie usług w szerszym zakresie uniemożliwiają mu przyczyny techniczne i prawne. Niezaprzeczalnie wnioskodawca jest osobą posiadającą kwalifikacje, kompetencje i doświadczenie pozwalające mu na zarobkowanie w wyuczonym i wykonywanym zawodzie, czy to w formie samozatrudnienia lub też pracy na rzecz innych podmiotów. Płatnik udokumentował aktualne próby znalezienia zatrudnienia, z których w żaden sposób nie wynika, by spotykały się z negatywnym odzewem potencjalnych pracodawców. Wręcz przeciwnie, zobowiązany był zapraszany na rozmowy kwalifikacyjne w firmach z branży IT, a składane przez niego oferty były wybierane jako najlepsze spośród nadesłanych. W ocenie organu brak jest więc podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, iż w ramach ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe składki nie zostaną uregulowane choćby częściowo.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał w toku postępowania, ażeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Płatnik uzyskuje dochody i nie korzysta z pomocy państwa dla osób nie posiadających środków na zaspakajanie uzasadnionych potrzeb. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych. Trudna sytuacja finansowa, na którą powoływał się wnioskodawca nie może, co do zasady, stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Dlatego również późniejsze umorzenie tych należności zarezerwowane jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych (odsetki za zwłokę są w całości finansowane z własnych środków przez płatnika składek - art. 24 ust. 9 u.s.u.s., nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie, choć są podstawy do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6, co zostało wykazane powyżej, organ korzystając z przysługującego mu uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności. Co do należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie podlegają one umorzeniu z mocy samego prawa. Zastosowanie do tych składek ma przepis art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek tych nie stosuje się przepisu art. 28 i 29 ww. ustawy. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. W związku z tym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 K.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.

Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że, organy orzekające w przedmiotowej sprawie uwzględniły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 maja 2011r.

W ocenie Sądu I instancji, rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 23 października 1998r. sygn. akt: I SA/Ka 225/97; Biuletyn Skarbowy 1999, Nr 1, poz. 20). Wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 K.p.a.).

Dokonując analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącego. Po pierwsze zwrócił się do Skarżącego o przedłożenie wszystkich możliwych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, rodzinną, finansową a po wtóre wystąpił do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. inn. stanu posiadania skarżącego źródeł i wysokości dochodów itp. I tak zwrócono się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, do Wydziału Ksiąg Wieczystych czy Ministra Spraw Wewnętrznych celem ustalenia czy Skarżący posiada jakieś pojazdy). Organ ponownie rozpoznając sprawę, zwrócił się do Skarżącego (pismem z 26 sierpnia 2011r.) o nadesłanie stosownych dokumentów obrazujących sytuację majątkową, rodzinna i zdrowotną Skarżącego. Wykaz dokumentów został dołączony do pisma.

Skarżący jedynie we znikomym zakresie wywiązał się z tych obowiązków mimo adresowanych do niej stosownych wezwań, pouczeń i informacji oraz zawiadomień podejmowanych w trybie art. 10§1 i §2 K.p.a, informując, że ma wierzytelności na kwotę około 80.000,00 zł. Z przedłożonych akt sprawy nie wynika czy lista jego dłużników jest kompletna i czy udało się odzyskać środki finansowe i w jakiej wysokości. Nie wynika również czy były prowadzone postępowania sądowe względnie czy wdrożono postępowania egzekucyjne przeciwko dłużnikom Skarżącego.

Znamiennym jest też i to, że organ w ramach postępowania wyjaśniającego, przeprowadził wizję lokalną w miejscu zamieszkania Skarżącego i przesłuchał go. Wskazać w tym miejscu należy, że to na Skarżącym jako wnioskodawcy, który ubiega się o przyznanie dobrodziejstwa w postaci umorzenia należności składkowych, spoczywał ciężar i obowiązek wykazania przesłanek ewentualnego umorzenia. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w §3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (wyrok NSA z 15 stycznia 2008r., sygn. akt: II GSK 321/07).

Tymczasem Skarżący wskazał jedynie, że utrzymuje się z prac dorywczych za które otrzymuje jedynie ok. 1.000,00 zł ale nie wiadomo czy są to prace wykonywane legalnie np. umowa zlecenia czy dzieło, czy też wykonuje pracę nielegalnie uzyskując nieujawnione (nieopodatkowane) źródła dochodu. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu który mógłby potwierdzić rzeczywistą wysokość otrzymywanych zarobków, czas trwania umów i podmioty na rzecz których prace te były wykonywane. Powyższy stan rzeczy powoduje, że organ nie można w ogóle ustalić jakie dochody uzyskuje Skarżący a w dalszej konsekwencji powoduje to, że nie sposób analizować możliwości umorzenia zaległych składek bez odniesienia się do kwoty uzyskiwanego dochodu. Skarżący gołosłownie twierdzi, że otrzymuje z prac dorywczych około 1.000,00 zł ale równie dobrze może to być kwota większa.

Istotnym w sprawie jest również i to, że Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej i nie jest zatrudniony jako bezrobotny. Co więcej, sam neguje zasadność zgłoszenia się do Urzędu Pracy twierdząc, że rejestracja nie zmieni jego sytuacji. Pogląd Skarżącego jest błędny. Organ zasadnie wskazał, że fakt rejestracji spowodowałby, że Skarżący byłby objęty ubezpieczeniem zdrowotnym a w konsekwencji mógłby starać się np. o aparat słuchowy. Ponadto, Skarżący mimo zdiagnozowanej i niekwestionowanej głuchoty w lewym uchu, nie podejmował żadnych działań ani starań związanych z możliwością podjęcia rehabilitacji zawodowej jak również nie ma orzeczonej niepełnosprawności. Orzeczenie stopnia niepełnosprawności i rejestracja w Urzędzie Pracy pomogłaby Skarżącemu w uzyskaniu pomocy w Państwowym Funduszu Osób Niepełnosprawnych, jak również ułatwiłaby poszukiwania pracy czy też prowadzenie własnej działalności gospodarczej jako osoba niepełnosprawna. Skarżący nie korzystał z tego rodzaju pomocy. Skarżący nie wykazał też czy udało mu się ostatecznie wykonać prace na które wygrał ofertę. Skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że były to prace ,,za marne grosze" jednakże nie wiadomo jaka była rzeczywista wysokość uzyskanego wynagrodzenia.

W tej sytuacji organ rentowy nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącego a w szczególności czy po uiszczeniu zaległych należności będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych zważywszy, że korzysta z telefonu komórkowego i internetu. Zasadnie zatem uznano, że Skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w szczególnej sytuacji finansowej, zdrowotnej predystynującej ją do uzyskania ulgi.

Nie bez znaczenia jest również i to że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z 28 stycznia 2011r. sygn. akt: II GSK 181/10, LEX nr 952833).

W skardze kasacyjnej Z. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego wg norm prawem przepisanych, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu;

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

przepisów prawa materialnego, a to: art. 28 ust. 2 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie spełnia wskazanych w w/w przepisach kryteriów uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;

przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wskutek niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że zarówno decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek :na ubezpieczenie społeczne (jak również poprzedzająca ją decyzja wydana w I instancji) wydana została z naruszeniem: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na dokonaniu ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym powodujących przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;

Naczleny Sąd Adminisatrcyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Na wstępie należy przypomnieć, że w sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 780/12, a zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. została przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydana w następstwie tego wyroku. Zgodnie natomiast z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Trudno byłoby jednak przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. – organ był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11).

W sytuacji, gdy skarżący nie złożył do akt sprawy dowodów (dokumentów) potwierdzających zaistnienie podnoszonych okoliczności, Sąd I instancji dokonujący kontroli zaskarżonej decyzji miał podstawy uznać zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za kompletny (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1737/12).

Podkreślenia wymaga, że przedmiotem tego postępowania nie jest zaś kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżące tych składek nie opłacała. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. i słusznie przyjął, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy mając również na uwadze wskazania zawarte w wyroku z 12 maja 2011r. sygn. akt: I SA/Kr 504/11

Jak wynika z akt administracyjnych ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego. Organ dokładnie ustalił na podstawie oświadczeń wnioskodawcy oraz przedstawionych przez niego dowodów, jaka jest sytuacja majątkowa skarżącego. ZUS szczegółowo przeanalizował dochody i wydatki skarżącego. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajduje swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji. Zatem na obecnym etapie postępowania nie ma konieczności powtarzania obszernej argumentacji organu słusznie zaakceptowanej przez Sąd I instancji.

Autor skargi kasacyjnej nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga kasacyjna sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji i w pełni zaakceptowaną przez Sąd I instancji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organu, który ocenił sytuację skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i prawidłowo wywiódł, że owe nie zachodzą. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny. Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako niemającą usprawiedliwionych na podstawie art. 184 p.p.s.a.