Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 671/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Z. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 9 lipca 2019 r. skarżący S. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie decyzją Nr [...] z dnia 27 września 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności zaległości składkowych dłużnika na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto nie zachodziły podstawy do umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ stwierdził, że zaległości na koncie skarżącego powstały w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W postępowaniu ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje miesięczne dochody z tytułu renty w kwocie [...]zł brutto (po dokonaniu potrąceń alimentacyjnych w wysokości [...] zł kwota do wypłaty wynosi [...] zł) oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód skarżącego wynosi zatem [...] zł i jest to kwota znacznie przewyższająca wartość minimum socjalnego, które dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł.

Skarżący wskazał sprzeczne informacje dotyczące stałych wydatków związanych z utrzymaniem oraz wysokością posiadanych zobowiązań. W złożonym oświadczeniu majątkowym z dnia 21 maja 2019 r. wykazał, że łączna kwota wydatków wynosi [...] zł, natomiast zobowiązania miesięczne wynoszą [...] zł. W oświadczeniu majątkowym z dnia 10 lipca 2019 r. podał zaś, że kwota wydatków wynosi [...] zł, a zobowiązania [...] zł. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2019 r. skarżący podkreślił, że nie opłaca rachunków, mieszka u syna, któremu daje [...] zł miesięcznie na energię elektryczną oraz oświadczył, że przychód z działalności gospodarczej zajęty jest na rzecz wierzyciela, a zaległość wynosi [...] zł.

Organ wskazał, że należności z tytułu zaległych składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. Stwierdził brak podstaw do umorzenia zaległych należności ze względu na stan zdrowia oraz trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiałby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej skarżącego wskazał, że z dokumentów przedłożonych przez niego wynika, że cierpi na chorobę Leśniowskiego-Crohna, która jest przewlekłą, zapalną chorobą jelit. Strona leczy się na przewężenie ujścia zastawki krętniczo-kątniczej, kamicę pęcherzyka żółciowego i zmianę ogniskową płuca lewego. Skarżący jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej do dnia 31 października 2019 r. Z oświadczeń majątkowych skarżącego wynika, że ponosi on koszty związane z leczeniem w kwocie od [...] zł do [...] zł miesięcznie. Nie przedstawił jednak żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki (rachunki za leki, wizyty lekarskie, koszty rehabilitacji, itp.). Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że trudności zdrowotne mogą być utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu, lecz nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Podkreślił również, że skarżący pomimo sytuacji zdrowotnej pozostaje aktywnym przedsiębiorcą i z tego tytułu uzyskuje dochód.

Organ uznał, że nie została również spełniona przesłanka umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową skarżącego, bowiem skarżący w złożonych dokumentach podał sprzeczne informacje dotyczące stałych wydatków związanych z utrzymaniem oraz wysokością posiadanych zobowiązań.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący S. P. zaskarżył powyższą decyzję w całości.

Zarzucił jej naruszenie:

I. naruszenie prawa materialnego. Które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 5 i pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niezastosowanie pomimo stwierdzenia przez organ zaistnienia okoliczności w nim wskazanych i w konsekwencji błędne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek za wskazane w decyzji okresy składkowe;

2) art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek za wskazane w decyzji okresy składkowe w sytuacji, gdy prawidłowa ocena sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego jednoznacznie wskazuje na fakt, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek za wskazane w decyzji okresy składkowe w sytuacji, gdy prawidłowa ocena sytuacji zdrowotnej skarżącego wskazuje na fakt, że cierpi na przewlekle schorzenia, pozbawiające go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności składkowych;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 8 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego organ uznał, że w stosunku do zadłużenia skarżącego nie stwierdzono zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co w konsekwencji doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego;

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę okoliczności sprawy dokonaną w oparciu o niepełny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia należności składkowych przewidzianej w art. 28 ust. 1-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia.

W konsekwencji podniesionych w skardze zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga zwrócenia uwagi, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem kontroli tej działalności pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega to, czy zaskarżony akt organu odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie było obciążone wadami prawnymi uzasadniającymi uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie nieważności takiego aktu. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. pkt 1 lit. a-c, który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższych kryteriów zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej skutecznie można postawić uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to odpowiednio miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Według przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej jako "ustawa" lub "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane – co do zasady – tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 ustawy), który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, co oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały szczegółowo określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie"). Według § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając powyższe regulacje na względzie, wymaga w tym miejscu zwrócenia uwagi, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma istotnie charakter uznaniowy, nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającego na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Dlatego – co do zasady – od oceny organu zależy, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części, czy też umorzenie w ogóle nie nastąpi. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej w ogóle. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. Oznacza to w szczególności, że kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz należytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Stosownie do przepisu art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy tym samym rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. To dlatego właśnie ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została należycie wyjaśniona i udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego powinna znaleźć swoje odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które stanowi jej integralną część (art. 107 k.p.a.). Jej zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie z nakazem wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne odnosi się do wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem właściwych przepisów prawa. Braki uzasadnienia w tym zakresie dotyczące decyzji o charakterze uznaniowym uniemożliwiają – w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu prawem uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Zaakcentować przy tym należy, że przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również istotną "zasadę przekonywania" wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W konsekwencji oceniając w świetle powyższych reguł zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ odwoławczy – wbrew zarzutom skargi – nie naruszył reguł procesowych przewidzianych przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż uwzględnił i ocenił należycie wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności.

W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując oceny złożonego wniosku w oparciu o art. 28 ust. 2 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o te przepisy. Organ administracji ustalając stan faktyczny sprawy przeprowadził postępowanie prawidłowo, opisał należycie ustaloną sytuację finansową oraz rodzinną skarżącego, a także jego dochody i wydatki. Ustalona sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie były wątpliwe i kwestionowane. Jednocześnie odniósł się do wszystkich wskazanych w at. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Jest oczywiste, że w przypadku skarżącego nie zachodziła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Prawidłowe jest także ustalenie organu, że w przypadku objętych decyzją zaległości, nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 4 i 4b. Skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą, nie było prowadzone wobec niego postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. Jeśli chodzi o przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 4a, to również – z uwagi na wysokość należności, przekraczającą [...] zł – było oczywiste, że wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo uznał również, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy. W dniu 19 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. skierował do Sądu Rejonowego [...][...] ds. upadłościowych i naprawczych w Ś. wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego dłużnika. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r., w sprawie sygn. akt [...] [...], Sąd Rejonowy L. W. w L. z siedzibą w Ś. wniosek oddalił. Jak słusznie organ stwierdził, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika nie nakłada na organ obowiązku umorzenia składek. Jak już wyżej wskazano, decyzja o umorzeniu zaległych należności wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Spełnienie jednej z przesłanek nie powoduje wydania niejako automatycznie decyzji o umorzeniu zaległości. Organ ma obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić, czy z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że umorzenie zaległych należności jest w danym przypadku uzasadnione. W rozpoznawanej sprawie organ dokonał stosownych ustaleń i analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji skarżącego, i stwierdził brak podstaw do zastosowania przepisu art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy.

Nie została spełniona również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Organ wyjaśnił, że w stosunku do zadłużenia skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS, które nie zostało zakończone. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dlatego na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ trafnie stwierdził, że z tych powodów omawiana przesłanka pozwalająca na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie miała zastosowania.

Prawidłowe było także stanowisko organu, że w sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zatem nie zachodziła przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Skarżący nadal prowadzi bowiem działalność gospodarczą, z której wykazuje dochód, a postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS nie zostało zakończone, nie ma więc podstaw do stwierdzenia, że w wyniku egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec tego, że w przypadku skarżącego nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ rozważył w dalszej kolejności przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 2 przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w powołanym § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przepis ten umożliwia organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, całkowicie wyjątkowych sytuacjach.

Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodziła w przypadku skarżącego. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie wszystkich zebranych w sprawie dowodów, szczegółowo przeanalizowanych i poddanych ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Rozważono wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący miał możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia oraz dokumenty, z których wynika, jakie dochody uzyskuje, jakie posiada zobowiązania oraz jakie ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem.

Wyjaśnić należy, że to rzeczą skarżącego jest wykazanie osiąganych dochodów w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych zobowiązanego. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 430/12 oraz z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12).

Zgodzić należało się w takiej sytuacji ze stanowiskiem organu, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą. W oświadczeniach majątkowych podał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał następujące dochody: w roku 2016 – [...] zł, w roku 2017 – [...] zł, a w roku 2018 – [...] zł.

Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W oświadczeniu majątkowym z dnia 21 maja 2019 r. wskazał, że nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę przyznaną do dnia 31 października 2019 r. w kwocie około [...] zł netto. Oświadczył, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Stałe miesięczne wydatki oszacował na łączną kwotę [...]zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów związanych z leczeniem – [...] zł, innych – [...] zł. Podał również, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie [...]zł, które są spłacane w formie egzekucji prowadzonej przez urząd skarbowy w miesięcznej wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącego wynika także, że nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych.

W oświadczeniu majątkowym z dnia 10 lipca 2019 r. skarżący oświadczył, że od 25 kwietnia 2007 r. pozostaje w separacji, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo i otrzymuje rentę w wysokości [...] zł brutto, to jest [...] zł netto. Skarżący załączył ewidencję przychodów za lipiec 2019 r., z której wynika, że uzyskał przychód w kwocie [...]zł. Wskazał, że nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący określił na łączną kwotę [...]zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów związanych z leczeniem – [...] zł, innych – [...] zł. Z oświadczenia tego wynika, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie [...]zł, które są spłacane w formie egzekucji prowadzonej przez urząd skarbowy w miesięcznej kwocie [...]zł. Tak jak w poprzedni oświadczeniu wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku, jedynie wierzytelności, których łączna kwota wynosi [...] zł.

W piśmie z dnia 31 sierpnia 2019 r. skarżący oświadczył dodatkowo, że mieszka w domu syna, z uwagi na trudną sytuację finansową nie opłaca rachunków, a jedynie daje synowi [...] zł miesięcznie na energię elektryczną. Z ustaleń organu wynika ponadto, że z renty skarżącego potrącana jest kwota [...]zł z tytułu alimentów.

W świetle przedstawionego stanu faktycznego, który organ ustalił szczegółowo, uzasadnione było jego stanowisko, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości rzeczywistego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego i zasadnie uznał, że nie wykazał on, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podzielić należy także stanowisko organu, że z wyżej wymienionych oświadczeniach majątkowych (z maja i lipca 2019 r.) wynikają zasadniczo sprzeczne informacje dotyczące stałych wydatków związanych z utrzymaniem (w maju wskazano kwotę [...]zł, a w lipcu [...] zł) oraz wysokości zobowiązań (w maju – [...] zł, a lipcu – [...] zł). Z oświadczenia skarżącego z dnia 31 sierpnia 2019 r. wynika zaś, że jedyne koszty, które ponosi w związku z utrzymaniem to [...] zł miesięcznie na energie elektryczną.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika także, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, a wiec poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie można też mówić o przesłance wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, czyli przewlekłej chorobie zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący w oświadczeniach wyraźnie wyjaśnił, że cierpi na chorobę Leśniowskiego-Crohna, która jest chorobą przewlekłą, zapalną chorobą jelit. Leczy się na przewężenie ujścia zastawki krętniczo-kątniczej, kamicę pęcherzyka żółciowego i zmianę ogniskową płuca lewego. Ponosi zaś koszty związane z leczeniem w kwocie od 160 do [...] zł miesięcznie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący poza oświadczeniem i kartą informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 1 lipca 2019 r. przedstawił inne dokumenty potwierdzających ponoszone wydatki (rachunki za leki, wizyty lekarskie, itp.), na co organ zasadnie zwrócił uwagę.

Trzeba wyraźnie stwierdzić, że schorzenia skarżącego, na które się powoływał i przedstawił stosowną dokumentację lekarską, nie mogły doprowadzić do wniosku, że utracił trwale zdolność do pracy i możliwość uzyskiwania dochodów. Przedłożone dokumenty potwierdzają wprawdzie problemy zdrowotne skarżącego, wynika z nich jednak, że nie są to dolegliwości bezpośrednio zagrażające życiu, przez co skarżący nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i ma zatem możliwość osiągania dochodów.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji jasno wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniały tym samym przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. Podkreślić należy, że podejmując działalność gospodarczą skarżący liczył się z obowiązkiem opłacania należnych i przewidzianych prawem składek. Słusznie zwrócił uwagę organ, że obowiązek opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek oraz że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą odpowiada podmiot prowadzący tego rodzaju działalność.

W konsekwencji zgodzić należało się także stanowiskiem organu, że dolegliwości wynikające z zapłatą należności publicznoprawnych są oczywiste, ale same w sobie nie stanowią o ważnym interesie zobowiązanego, który miałby prymat nad interesem publicznym uzasadniającym umorzenie zaległego zadłużenia.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył w tej sprawie cały materiał dowodowy, uzasadnił należycie swoje stanowisko zgodnie z zasadą przekonywania i w związku z tym nie naruszył proceduralnych przepisów art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz właściwych regulacji materialnoprawnych.

Mając powyższe rozważania na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.