Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 264/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 292/21 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od G. K. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 12 października 2021 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. K. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (Kolegium) z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Skarżący wnioskiem z [...] października 2020 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem – L. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] marca 2019 r. oraz że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność (orzeczenie z dnia [...] kwietnia 2019 r.).

Organ pierwszej instancji - Prezydenta W., odmawiając decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazał, że Skarżący nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej daty powstania niepełnosprawności ojca oraz że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm., dalej: ustawa lub u.ś.r.) - ponieważ ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z D.K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiada jedynie orzeczenie z dnia [...] marca 2016 r., mocą którego została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jednocześnie organ wskazał, że Skarżący spełnia pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji podzielając stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wykładni oraz zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy, natomiast przyjęło, że rozpatrywanie sprawy powinno nastąpić bez uwzględnienia zastrzeżeń wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy. Tym samym uznało, że decyzja organu odmawiająca Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, z przyczyn, o których mowa w tym przepisie, jest wadliwa. Wada ta nie daje jednak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przeszkodą bowiem w przyznaniu Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na ojca pozostającego w związku małżeńskim jest bowiem brak posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonkę ojca. Z bezspornych okoliczności faktycznych wynika, że legitymuje się ona wyłącznie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Tymczasem, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje w związku małżeńskim nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tak długo, jak długo współmałżonek tej osoby nie będzie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie tego orzeczenia oznacza, że współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie zapewnić jej stosowanej opieki i pomocy, w ramach wynikającego z przepisów art. 23 i 27 k.r.o. obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, stwarzającego, zdaniem Kolegium, podstawę ubiegania się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy. Organ dalej podkreślił, że rolą organów stosujących prawo nie jest korygowanie przepisów ustawy, lecz działanie na podstawie prawa i w graniach obowiązującego prawa.

Tym samym Kolegium stanęło na stanowisku, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, pozostającą w związku małżeńskim, której współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, byłoby sprzeczne z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., który nakazuje organom administracji publicznej działać na podstawie przepisów prawa. Wobec tego decyzja organu odmawiająca przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem z przyczyn wskazanych w odwołaniu, w części dotyczącej zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, nie jest wadliwa i nie podlega uchyleniu, czy zmianie.

Skarżący wniósł skargę na decyzję Kolegium zarzucając jej naruszenie prawa procesowego, a to art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy i niezebrania całego materiału dowodowego, co z kolei. skutkuje wadliwymi ustaleniami stanu faktycznego w stopniu mogącym mieć w pływ na wynik sprawy oraz naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony. Sformułowano także zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 17 ust. 5 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego literalną wykładnię polegającą, na przyjęciu, iż osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo iż nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz rozważenie przez Sąd uchylenia decyzji organu I instancji, a także o zwrot kosztów postępowania wedle norm przepisanych od organu na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. wyjaśnił, że odmowa przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych.

Wskazał, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy wynika, że do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego literalnie zaliczono fakt pozostawania wymagającej opieki osoby w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaczęła się pojawiać celowościowa i systemowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy. Sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego zstępnym w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Taki pogląd skonstruowano dokonując wykładni systemowej zewnętrznej a mianowicie zestawiono przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 27 k.r.i.o. (zdanie pierwsze) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustawodawca przewidział w tym przepisie, że obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny jest uzależniony od sił i możliwości małżonka, co oznacza, że w przypadku obiektywnego braku tych przymiotów, małżonek jest zwolniony z tego obowiązku lub obowiązek ten jest co najmniej ograniczony. Z kolei art. 132 k.r.i.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z obu prezentowanych rozwiązań prawnych wynika, że obowiązki jednego małżonka względem drugiego nie mają charakteru bezwzględnego i uzależnione są od obiektywnych możliwości ich spełnienia.

Sąd pierwszej instancji podzielił linię orzeczniczą zgodnie z którą że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi zasadniczo o przypadki, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego - I OSK 394/21 z 14 lipca 2021 r., I OSK 2103/20 z 25 stycznia 2021 r., II SA/Gl 629/21 z dnia 25 sierpnia 2021 r., wyroki - WSA w Rzeszowie II SA/Rz 662/21 z dnia 7 lipca 2021 r., w Olsztynie II SA/Ol 326/21 z dnia 2 czerwca 2021 r., w Poznaniu IV SA/Po 860/20 z dnia 8 kwietnia 2021 r, w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2021 r., II SA/Gl 629/21.).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji odmawiając Skarżącemu przyznania komentowanego świadczenia pominęły szczegółowe rozeznanie okoliczności, na które powoływał się on w toku postępowania, a zatem to, czy współmałżonka ojca mimo orzeczenia jedynie o lekkim stopniu swej niepełnosprawności, nie jest w stanie samodzielnie tej pomocy małżonkowi (ojcu skarżącego) udzielać, albowiem cierpi na ciężkie schorzenie (stan po operacji nowotworu złośliwego z chemioterapią). Zbadania tych okoliczności faktycznych organy nie poczyniły, wobec czego zachodzi stan braku wyczerpujących ustaleń faktycznych w tym kierunku, co stanowi naruszenie norm procesowych - art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie :

1. przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a) ustawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zastosowanie wyłącznie językowej wykładni tego przepisu prowadzi w okolicznościach faktycznych sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych oraz w konsekwencji jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że fakt legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki wyłącznie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nie wyłącza możliwości przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem a co za tym idzie, uznania przez Sąd o konieczności poczynienia ustaleń, czy współmałżonek ojca Skarżącego ze względu na stan zdrowia (stan po operacji nowotworu złośliwego z chemioterapią) jest zdolny do sprawowania opieki nad nim;

2. przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a,, w zw. z art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej przez decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, choć Kolegium dokonało zgodnej z prawem wykładni i subsumpcji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy i tym samym, wbrew stanowisku Sądu, nie naruszyło przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 kpa i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu administracji kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Z uwagi na fakt, że jak wynika ze skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania są pochodną naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutu objętego punktem 1 petitum skargi kasacyjnej.

W art. 17 ust. 5 ustawy zostały wskazane przesłanki negatywne, w przypadku zaistnienia których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W szczególności, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się na tle wykładni ww. przepisu dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.

Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej. Zagadnienia prawne wynikające z ww. przepisów nie były zatem rozstrzygane w sposób jednolity.

Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały wyjaśnił, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.

Podkreślono także, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 K.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. Wobec powyższego skutecznie Kolegium zarzuciło zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez uznanie, że brak legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji, jeśli zostanie ustalone, że taki współmałżonek ze względu na stan zdrowia i warunki osobiste nie jest w stanie sprawować opieki. Skoro bowiem L. K. pozostawała w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ze względu na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przyznanie świadczenia było niedopuszczalne.

W konsekwencji za zasadny uznać należało zarzut naruszenia przepisów postępowania objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej, W świetle wykładni zaprezentowanej w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 przyjąć należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania co oznacza, że nie zaistniały podstawy do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Biorąc zatem pod uwagę, że przedmiotowa skarga kasacyjna okazała się skuteczna, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 151 i art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w tym przepisie.