Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 353/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 36 (4) ust. 1 i 10
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie Stanisław Gronowski NSA Henryk Wach (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1069/11 w sprawie ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w W.; 2) zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz A. S. 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt VI SA/WA 1069/11, oddalił skargę A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, z następującym uzasadnieniem.

Komisja Egzaminacyjna Nr 6 do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., uchwałą z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego stwierdziła, że A. S. (dalej: zdająca, skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę: dobry, z drugiej części egzaminu ocenę: dostateczny, z trzeciej części ocenę: niedostateczny, z czwartej części ocenę; dobry oraz z piątej części ocenę: niedostateczny. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, ze zm. dalej: ustawa o radcach prawnych) Komisja wskazała, że przepis ten określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zdająca, składając odwołanie zakwestionowała stanowisko i wnioski egzaminatorów oceniających pracę z zakresu prawa cywilnego oraz administracyjnego.

Uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja Odwoławcza) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2010 r. Komisja Odwoławcza stwierdziła, że podniesione w odwołaniu zarzuty zdającej odnośnie do oceny pracy z zakresu prawa administracyjnego zasługują na uwzględnienie. W ocenie Komisji brak zarzucenia w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego zarzutu naruszenia prawa procesowego nie dyskwalifikuje pracy skarżącej i stąd Komisja podwyższyła ocenę niedostateczną do dostatecznej.

Odnosząc się natomiast do oceny pracy z zakresu prawa cywilnego Komisja uznała, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Skarżąca bowiem wywiodła apelację, w której zaskarżyła wyrok sądu I instancji w części, tj. co do kwoty 45 tys. złotych (w zakresie roszczeń o zwrot podwójnego zadatku, kosztów obsługi kredytu, utraconej ulgi podatkowej).

Mając na uwadze stan faktyczny zadania egzaminacyjnego przy niejednoznacznych poglądach orzecznictwa sądowego i doktryny prawa, istniały przesłanki do przyjęcia przez zdających, że umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną, bądź deweloperską (zwłaszcza mając na uwadze art. 65 § 2 K.c.). Zgodnie z przywołanym przepisem, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Komisja wskazała, że wymogi formalne apelacji zostały przez skarżącą zachowane. Poprawnie również skonstruowane zostały wnioski apelacyjne. Zdająca błędnie jednak zaskarżyła wyrok w części oddalającej powództwo, co do kwoty 15 tyś. zł tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem I instancji (art. 6 k.c.).

Przyjęcie, że w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną, nie dyskwalifikuje – w ocenie Komisji – pracy. Istniały bowiem podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Komisja podniosła, że przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c.), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku.

Komisja uznała, że praca zdającej nie czyni zadość wymaganiom należytej ochrony interesu powodów. Zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie, co do kwoty 45 tys. zł nie zabezpiecza w należyty sposób interesu powodów, a co za tym idzie – sporządzoną apelację uznała za zbyt zachowawczą.

Gdyby zdająca przyjęła, że strony łączyła umowa deweloperska, a nie przedwstępna, to ilość i ciężar zarzutów naruszenia przez sąd I instancji zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, byłby większy (z uwagi chociażby na zastosowanie art. 471 K.c. i ogólne zasady ponoszenia odpowiedzialności przez dłużnika, za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania).

Skargę na uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła A. S.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) wskazał, że wbrew zarzutom skarżącej, Komisja Odwoławcza rozpatrując odwołanie nie naruszyła granic uznania. Sąd przyznał, że stosownie do art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych praca powinna być oceniona z punktu widzenia trzech kryteriów: zachowania wymogów formalnych; właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te mają charakter ustawowy i w ocenie Sądu zostały przez Komisję II stopnia właściwe ustalone i zastosowane w sprawie.

Sąd I instancji wskazał, że wbrew zarzutom strony Komisja Egzaminacyjna uznała, że kazus egzaminacyjny dawał podstawę do "dwutorowego" prowadzenia argumentacji prawnej – w kierunku umowy deweloperskiej lub przedwstępnej. Wbrew też zarzutom skarżącej Komisja uznała, że pracy nie dyskwalifikuje sam fakt, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. Komisja podniosła, że przyjmując koncepcję "umowy przedwstępnej" zdająca mogła przedstawić argumentację prawną uzasadniającą zasądzenie odszkodowania wyrażającego się różnicą w cenie wartości lokalu. Rozbieżności poglądów w doktrynie i orzecznictwie w tej materii zdająca winna była wykorzystać na rzecz reprezentowanych przez siebie klientów. Tylko wtedy praca zdającej czyniłaby zadość wymaganiom należytej ochrony interesu powodów. Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że błędne i bezzasadne było stanowisko Komisji, wyrażające się w uznaniu zbyt zachowawczego charakteru apelacji wskutek rzekomo zbyt wąskiego zakresu zaskarżenia w ramach tzw. ujemnego interesu umownego z umowy przedwstępnej.

Sąd podzielił natomiast ocenę Komisji, że skarżąca powinna była zakwalifikować przedmiotową umowę jako umowę deweloperską i konsekwentnie dochodzić odszkodowania w pełnym zakresie, do czego uprawniałoby właśnie przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej. Apelacja idąca w tym kierunku zabezpieczałaby w należyty sposób interesy mocodawców (nie ograniczając zakresu zaskarżenia) i nie miałaby charakteru zachowawczego. W konsekwencji Komisja uznała, że waga popełnionego przez skarżącą uchybienia nie pozwoliła na pozytywną ocenę pracy. W świetle powołanego wyżej przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ocena pracy z trzeciej części egzaminu dokonana przez egzaminatorów, uwzględniająca wszystkie wymienione w nim kryteria, jest uzasadniona.

W ocenie Sądu wskazane w skardze zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego jak i materialnego nie zasługują na uwzględnienie. Sąd podkreślił również zasadnicze różnice w roli Sądu i Komisji Odwoławczej – Komisja jest organem odwoławczym II stopnia, zobowiązanym do merytorycznej i ponownej oceny całej pracy zdającego. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast ocena uchwały (decyzji), stanowiącej wynik pracy Komisji II stopnia.

W ocenie Sądu granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. W decyzji przeanalizowano pracę egzaminacyjną skarżącej z uwzględnieniem kryteriów ustawowych. Komisja, wskazując na rodzaj, wagę i charakter poszczególnych uchybień, uzasadniła poprawność ocen niedostatecznych z części egzaminu radcowskiego dotyczącej prawa cywilnego. W uzasadnieniu uchwały Komisja przedstawiła argumenty i przepisy przemawiające za uznaniem, że oceny wystawione przez egzaminatorów były prawidłowe.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. S. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie – uchylnie wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie uchwały Komisji Odwoławczej z dnia [...] lutego 2011 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 1 i art. 364 ust. 10 pkt. 1 i 2 w zw. z ust. 6 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez dokonanie błędnej wykładni wskazanego przepisu ustawy o radcach prawnych w kontekście konstytucyjnej zasady proporcjonalności,

2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 364 ust. 1 i ust. 10 pkt. 1 i 2 w zw. z ust. 6 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu dopuszczalności dokonywania diametralnie odmiennej oceny przez ten sam organ Komisję Egzaminacyjną - prac aplikantów radcowskich z prawa cywilnego, zasadzających się na tym samym prawnym rozwiązaniu, uwzględniającym zapatrywania judykatury i literatury, były oceniane negatywnie albo pozytywnie w zależności od składu osobowego danej komisji egzaminacyjnej;

3) przepisów prawa procesowego które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na tym, że skarga została oddalona w sytuacji gdy postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną I i II stopnia prowadzone było w sposób oczywiście naruszający art. 364 ust. 1 i ust. 10 pkt. 1 i 2 w zw. z ust. 6 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

4) przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wywiedzenie z faktu, że rola sądu i Komisji II stopnia jest zasadniczo odmienna oraz, że przedmiotem oceny sądowej jest zgodność uchwały z prawem i ustalenie stosownych wniosków dotyczących jej obowiązywania, poglądu że poza kognicją sądu administracyjnego pozostaje ocena czy praca skarżącej spełniała czy też nie wymogi określone w art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i na tej podstawie oddalenie skargi;

5) przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 139 oraz art. 15 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych polegające na oddaleniu przez Sąd skargi w sytuacji gdy orzeczenie przez Komisję II stopnia zostało wydane w istocie na niekorzyść skarżącej wbrew ustawowemu zakazowi reformationis in peius, (pomimo braku okoliczności, o których mowa w art. 139 k.p.a. zupełnie wyłączających obowiązywanie tego zakazu), a to przez sformułowanie nowych zarzutów wobec pracy skarżącej (utracona ulga podatkowa i roszczenie o zwrot zadatku), niepodniesionych wcześniej przez Komisję I stopnia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W piśmie procesowym z dnia 4 czerwca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o rozważenie przez NSA możliwości odroczenia rozpoznania sprawy i wystąpienia w trybie art. 15 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 187 § 1 i art. 264 § 2 in fine p.p.s.a. o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów NSA w przedmiocie rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości. Poważne wątpliwości związane są przede wszystkim z zagadnieniem stopniowalności ocen prac egzaminacyjnych zdających – kandydatów na radców prawnych w kontekście obowiązujących ustawowych kryteriów oceny tychże prac, a ponadto z zagadnieniem dopuszczalnej swobody (dowolności) oceny prac stosowanej przez poszczególne komisje egzaminacyjne i znacznego różnicowania przez nie ocen prac egzaminacyjnych zawierających podobną propozycję rozwiązania tego samego zadania.

Skarżąca wniosła o rozważenie przez NSA przedstawienia składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, którego rozstrzygnięcie niezbędne jest do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, a polegającego na konieczności odpowiedzi na pytanie:

1) "Czy stopniowalność oceny pozytywnej z pracy pisemnej stanowiącej element egzaminu radcowskiego możliwa jest tylko w razie łącznego spełnienia wszystkich ustawowych kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych czy też taka stopniowalność oceny pozytywnej zachodzi również w przypadku spełnienia niektórych jedynie ustawowych kryteriów oceny?";

2) "Czy każda spełniająca wymogi formalne ocena egzaminatora – komisji egzaminacyjnej powołanej do sprawdzenia prac zdających z egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 365 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych będzie mieściła się w granicach swobody i luzu decyzyjnego, charakterystycznego dla postępowań konkursowych, do których należy zawodowy egzamin radcowski, a co za tym idzie czy wydana przez tę komisję egzaminacyjną ocena pozostaje poza kognicją sądu administracyjnego, czy też istnieje możliwość dokonania przez sąd administracyjny oceny, iż doszło w danej sprawie do przekroczenia granic swobody w ocenie pracy zdającego przez daną komisję egzaminacyjną (egzaminatora), która to ocena spełniała co prawda wymogi formalne, ale naruszała ustanowioną stopniowalność ocen prac oraz inne ogólne zasady, w tym zasadę proporcjonalności i równości w rozumieniu art. 2 i 32 Konstytucji RP?".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kasator powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę i podlega uwzględnieniu, ponieważ stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie kasatora zostały naruszone przez Sąd I instancji uprawdopodobniono istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym, a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego.

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy. W sprawach, w których przedmiotem skargi jest uchwała ustalająca wynik egzaminu radcowskiego, akta sprawy stanowią między innymi prace egzaminacyjne sporządzone przez zdających. Sąd I instancji kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej uchwały miał zatem obowiązek skonfrontowania jej z materiałem zgromadzonym w aktach administracyjnych. Praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego miała, zdaniem Komisji pewne mankamenty, które ją dyskwalifikowały. Sądowa kontrola zaskarżonej uchwały musiała zatem obejmować także zbadanie, czy występujące uchybienia zostały właściwie ocenione przez Komisję. Przeprowadzona przez Sąd I instancji analiza pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego miała na celu zbadanie, czy Komisja trafnie uznała, że nie spełnia ona warunków określonych w ustawie (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w swoich rozważaniach odwołał się kilka razy do ustawy – Prawo o adwokaturze, wskazując przy tym jednostki redakcyjne ustawy o radcach prawnych, co w pewnym stopniu utrudniło rozpoznanie skargi kasacyjnej. Ponadto podkreślenia wymaga, że Sąd I instancji wypowiedział się w sposób wiążący w kwestii oceny, jaką powinna uzyskać zdająca za zadanie z zakresu prawa cywilnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. powiązany z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz przepisami ustawy o radcach prawnych zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wyrażenie poglądu, że poza kognicją sądu administracyjnego pozostaje ocena, czy praca pisemna skarżącej spełniała, czy też nie wymogi ustawowe. Zasadnym jest zawarte w skardze kasacyjnej zasadnicze twierdzenie, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie zawiera jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącej z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych w sytuacji, kiedy dwaj egzaminatorzy ocenili, że rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego spełnia dwa kryteria ustawowe: wymogi formalne; właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji.

Przystępując do oceny zasadniczego zarzutu skargi kasacyjnej należy zatem przypomnieć, że zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Powołany przepis ma także zastosowanie w postępowaniu odwoławczym.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały stwierdzono: "Przyjęcie, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną, nie dyskwalifikuje pracy. (...) Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Nie podjęcie zatem próby zaskarżenia wyroku w zakresie utraconych przez powodów korzyści (nawet przy koncepcji umowy przedwstępnej) należy uznać za mankament pracy, a samą apelację za zbyt zachowawczą. (...) Nie można zatem dyskwalifikować pracy tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. Argumentację merytoryczną można uznać jedynie w części za poprawną, co spowodowało, iż interes powodów nie został należycie zabezpieczony. (...) Praca zdającej nie czyni zadość wymaganiom należytej ochrony interesu powodów. Zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie, co do kwoty 45 tyś. złotych, nie zabezpiecza w należyty sposób interesu powodów, a co za tym idzie sporządzoną apelację należy uznać za zbyt zachowawczą."

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione w uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście trzeciego z kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań za część drugą do piątej powinna nawiązywać do wspomnianych kryteriów. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. W zaskarżonej uchwale takiej kompleksowej oceny zabrakło, a z uzasadnienia można wyprowadzić wniosek, że praca egzaminacyjna skarżącej z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać oceniona pozytywnie, tylko dlatego że zdająca nie przyjęła, że strony łączyła umowa deweloperska, a nie przedwstępna, chociaż wcześniej kilkakrotnie Komisja przyznała, że umowę można było zakwalifikować jako przedwstępną.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1694/12, w którym stwierdzono: " (...) ani z art. w art. 365 ust. 2 o radcach prawnych, ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska jak w wyroku z 14 grudnia 2011 r. prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy."

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji wyraził pogląd, że oceniana uchwała (decyzja) Komisji została podjęta w ramach uznania administracyjnego. Z tym poglądem nie można się zgodzić.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11 w którym stwierdzono: "Podejmowane przez komisje egzaminacyjne do spraw wyniku egzaminu radcowskiego uchwały nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno Komisja Egzaminacyjna, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 366 ust. 2 u.r.p., jak też rozpatrująca na zasadzie art. 368 ust. 9 i 10 u.r.p. odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisja Odwoławcza) związane są przepisem art. 366 ust. 1 u.r.p., zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Z powołanej normy wynika jednoznacznie, iż uzyskanie przez zdającego pozytywnych ocen z wszystkich części egzaminu radcowskiego stwarza dla komisji egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu (związanie administracyjne) i konsekwentnie uzyskanie z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musi o niezaliczeniu egzaminu. W tak ukształtowanym normatywnie sposobie podejmowania decyzji o wyniku egzaminu radcowskiego trudno dopatrzeć się charakterystycznej dla uznania administracyjnego możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia. Decydujący dla uchwały w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego jest zebrany w sprawie i podlegający ocenie według zasady swobodnej oceny dowodów, materiał dowodowy. Składają się nań rozwiązane zadania z wszystkich części egzaminu i wystawione przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów oceny cząstkowe z kolejnych zadań na etapie postępowania przed Komisją Egzaminacyjną oraz dodatkowo pisemne opinie dotyczące zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów wraz ze stanowiskiem opiniujących na etapie postępowania przed Komisją Odwoławczą. Przyjęta w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych teoria decyzji uznaniowej nie stwarza oparcia dla poglądu WSA, wedle którego "werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z luzu decyzyjnego". Podobnie z luzem decyzyjnym nie można kojarzyć obowiązku przewodniczącego czy wyznaczonych członków Komisji Odwoławczej sporządzenia pisemnych opinii i stanowiska w sprawie zarzutów odwołania. Stwierdzić należy, iż etap oceniania kolejnych zadań egzaminacyjnych przez poszczególnych egzaminatorów stanowi tę część postępowania w sprawie wyniku egzaminu, która poprzez kolejne czynności o charakterze techniczno-sprawdzającym, kształtuje podlegający ocenie materiał dowodowy w tejże sprawie. Luz decyzyjny wiąże się natomiast bezpośrednio z wydaniem decyzji o charakterze uznaniowym i stanowi o sposobie rozstrzygania organu administracyjnego w danej sprawie."

Wobec tego, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwioną podstawę w zakresie wcześniej wskazanym, Naczelny Sąd Administracyjnych na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w trybie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.