Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 555/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1-3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2022 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., odmówił A. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków oraz ciśnieniomierza, których zakup oszacowany został na łączną kwotę 329,94 zł. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, bezdomną, długotrwale i przewlekle chorą, jednakże zasiłek celowy nie przysługuje, gdyż jego dochód w wysokości 1.218,44 zł, przekracza kryterium dochodowe wynoszące 776 zł. Organ także wziął pod uwagę możliwość przyznania pomocy zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy, jednakże doszedł do przekonania, że sytuacja wnioskowany nie należy do szczególnie uzasadnionego przypadku, w którym taka pomoc jest przyznawana.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. K. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu, obszernie opisując swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową. Odwołujący się stwierdził, że aby ratować życie musi wykupić leki, których koszt miesięczny wynosi 250 zł. Wyjaśnił, że po spłaceniu raty pożyczki i składki ubezpieczenia na życie pozostaje mu 600 zł miesięcznie. Poza tym musi stosować dietę śródziemnomorską i kupować dużo warzyw, a jej koszt miesięcznie wynosi ponad 2 tys. zł. Poinformował, że nie może wykupić leków, bo przy takiej drożyźnie nie wystarcza mu środków na życie i to skromne. W związku z tym wniósł o przyznanie zasiłku stałego w wysokości 1.500 zł miesięcznie, aby mógł leczyć się, a także wynająć pokój za 400 - 500 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, z zastosowaniem art. 39 ust. 1 ustawy, oparte jest na uznaniu administracyjnym. Działanie organu korzystającego z uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych, wynikającym z art. 7 K.p.a., dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. W sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania. W rozpoznawanej sprawie strona nie spełnia określonej ustawą przesłanki dochodowej warunkującej przyznanie wnioskowanej przez niego pomocy. Wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, w wieku poprodukcyjnym (74 lata), schorowaną, i jak twierdzi bezdomną, ale jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1.218,44 zł, a więc więcej niż kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy społecznej w formie pieniężnej, wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy tj. 776,00 zł. Organ podniósł, że odwołujący się posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, której wysokość przekracza ustalone kryterium dochodowe, a więc posiada własne możliwości zaspokojenia wnioskowanej potrzeby. Niewątpliwe kwota emerytury nie jest wysoka i wymaga racjonalnego gospodarowania, aby w pierwszej kolejności były pokrywane koszty związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych w tym przypadku pokrycie kosztów leczenia, których koszt oszacowany przez wnioskodawcę wynosi co miesiąc 250,00 zł.

Organ odwoławczy podzielił stawisko, że w sprawie też nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 ust. 1 ustawy. Wskazano, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Wskazano przy tym, że pomimo nie uzyskania wnioskowanego świadczenia, odwołującemu pomocy udzielono w formie pracy socjalnej, tj. udzielenia niezbędnych informacji, odnośnie możliwości poprawy sytuacji życiowej, zdrowotnej i mieszkaniowej. Pracownik socjalny poinformował wnioskodawcę o potrzebie złożenia wniosku do Zarządu Budynków Mieszkalnych w S. w celu ubiegania się o mieszkanie komunalne, o możliwości skorzystania ze schronienia w różnych ośrodkach, o możliwości zgłoszenia się do lekarza specjalisty, a także wskazał na istniejące instytucje udzielające pomocy na terenie miasta, np. Caritas, jak też o potrzebie racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom, że wnioskodawca jest osobą bezdomną od 2000 r. Wskazano, że z posiadanych przez organ odwoławczy akt z wcześniejszych spraw [...] i [...] wynika, że A. K. zamieszkiwał w 2013 i 2014 r. w mieszkaniu matki, pod adresem – O., [...], wraz z synem R. K. (który obecnie jest osobą dorosłą) i taki też adres podaje do prowadzenia korespondencji. Pracownik socjalny przyjął wyjaśnienia, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, ale zgodnie art. 6 pkt 7 ustawy, osoba bezdomna - to osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Nadto wyjaśniono, że dodatkowe ubezpieczenie na życie, nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, która winna być w pierwszej kolejności zaspokojona z posiadanych i tak skromnych funduszy wnioskodawcy. Ustawa nie zawiera definicji "niezbędnej potrzeby bytowej", ale art. 39 ust. 2 ustawy wskazuje na przykładowy katalog tzw. "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, że chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań, nawet przy uwzględnieniu celu zaciągnięcia pożyczki (w tym przypadku ubezpieczenia na życie i wpłacanie co miesiąc składki), nie posiada takiego charakteru. Potrzeba spłacenia składki, nie jest więc niezbędną potrzebą życiową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł A. K. i podobnie jak w odwołaniu, podniósł szereg okoliczności ze swojego życia oraz wyraził niezadowolenie z pracy organów pomocowych. Podniósł, że zaciągnął pożyczkę dla ratowania życia i teraz zmuszony jest do płacenia rat w wysokości 305 zł miesięcznie, oraz miesięcznych składek z tytułu ubezpieczenia na życie w wysokości 60 zł. Nadto w celu ratowania swojego życia musi stosować dietę śródziemnomorską, której koszt szacowany jest przez specjalistów od 2.600 zł do 3.500 zł. Dodatkowo musi wykupić lekarstwa, których koszt miesięczny stanowi kwotę około 250 zł.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności administracji publicznej dokonuje oceny tej działalności pod kątem zgodności z prawem, w tym przypadku - oceny powodów odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Nie zastępuje organu administracji publicznej i nie przejmuje jego kompetencji do końcowego załatwienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Sprawa, której przedmiot związany jest z działalnością określonego organu administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy do tego organu. Stąd też wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia przez sąd nie mógł być uwzględniony.

Podstawą prawną przyznania zasiłku celowego są przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i integracji ze środowiskiem.

Z treści art. 39 ustawy wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1). Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z ust. 3 wynika, że osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

W tym miejscu wskazać należy, że warunek kryterium dochodowego dotyczy także zasiłków celowych (art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Innymi słowy, spełnienie przesłanki kryterium dochodowego jest warunkiem przyznania zasiłku celowego. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie na ogólnych zasadach wnioskowanego świadczenia jest w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów.

Z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest niezdolny do pracy z powodu wieku. Wysokość jego dochodu po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o pomoc, tj. z kwietnia 2022 r. wyniosła 1.218,44 zł. Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżący spełnia warunek niezdolności do pracy, jednak nie spełnia warunku niskiej dochodowości. Ustalenia organu wskazujące na to, że stanowiący kwotę 1.218,44 zł miesięczny dochód skarżącego znacznie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej zasługują na aprobatę.

W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Przy czym zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stwierdzenie przez organ przekroczenia kryterium dochodowego, warunkującego możliwość przyznania zasiłku celowego wykluczało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że w każdym przypadku, gdy kryterium dochodowe warunkujące prawo do świadczeń z pomocy społecznej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zostaje przekroczone, niezależnie o jaką kwotę i niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy.

Zdaniem sądu także jakakolwiek spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie mieści się w celach pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 i 4 ustawy, celem pomocy społecznej nie jest pokrywanie zobowiązań cywilnoprawnych beneficjentów pomocy społecznej wobec banków, ponieważ spłata pożyczek nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej zaspokojenia, o której mowa w art. 39 ustawy. Tym samym nie było podstaw, aby przy obliczaniu dochodu skarżącego brać pod uwagę kwotę emerytury jaka pozostaje do wypłaty po potrąceniu raty pożyczki i składki na ubezpieczenie. Ustalenia organu odnośnie wysokości osiąganego dochodu nie były kwestionowane przez skarżącego.

W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy.

W tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie: "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc – może nawet uzasadnionej – potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19 i I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., II SA/Ke 705/20, pub. CBOSA).

Zdaniem sądu przy podejmowaniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy finansowej nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organy dokonały właściwych ustaleń i oceny sytuacji życiowej skarżącego, jego potrzeb i możliwości ich zaspokojenia. W ocenie sądu organy oceniając sytuację życiową i finansową strony miały prawo stwierdzić, że skarżący jest w stanie z własnych środków pokryć koszty leków oraz, że nie znajduje się on w nagłej, nadzwyczajnej sytuacji i nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Sytuacja skarżącego jest stabilna, uzyskuje on stały dochód. Zdaniem sądu sytuacja życiowa skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na wiek i stan zdrowia, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy. Należy zaznaczyć, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Okoliczność, że skarżący w rzeczywistości nie dysponuje środkami przysługującymi na skutek przyznanej mu emerytury nie może w tym wypadku zmienić tej oceny, gdyż powyższe jest efektem decyzji i działań samego skarżącego.

Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów postępowania, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (w tym dochód skarżącego) i uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Zaskarżone decyzje odpowiadały prawu i brak było podstaw do ich uchylenia. Zasadnie przy tym organy oceniły, że skarżącego nie można uznać za osobę bezdomną. Jak wynika z akt sądowych skarżący jako adres do korespondencji wskazuje adres mieszkania matki – O.,[...]. Korespondencja kierowana przez sąd pod ten adres była odbierana przez skarżącego osobiści, co świadczy o tym, że mieszka on pod tym adresem.

Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).